సుస్థిర అభివృద్ధి, SDGలు మరియు పునరుత్పాదక ఇంధనం

గుర్తుంచుకోవలసినవి

• సుస్థిర అభివృద్ధి అంటే భవిష్యత్ తరాలు తమ అవసరాలను తీర్చుకునే సామర్థ్యానికి హాని చేయకుండా ప్రస్తుత అవసరాలను తీర్చుకోవడం. ఇది మూడు స్తంభాలను సమతుల్యం చేస్తుంది: ఆర్థిక, సామాజిక మరియు పర్యావరణ.
• 17 సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలను (SDGs) ఐక్యరాజ్యసమితి 2015లో 2030 అజెండాగా ఆమోదించింది. భారతదేశం పురోగతిని నీతి ఆయోగ్ ద్వారా పర్యవేక్షిస్తుంది.
• పునరుత్పాదక వనరులు (సౌర, పవన, జల, జీవపదార్థ, భూఉష్ణ, తరంగ) సహజంగా పునరుద్ధరించబడతాయి; భారతదేశం వీటికి మిషన్లు, జీవ ఇంధన విధానం మరియు గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ద్వారా మద్దతు ఇస్తుంది.

సుస్థిర అభివృద్ధి అర్థం మరియు పరిధి

సుస్థిర అభివృద్ధికి అత్యంత ప్రసిద్ధ నిర్వచనం బ్రండ్ట్‌లాండ్ కమిషన్ నివేదిక "Our Common Future" (1987) నుండి వచ్చింది. ఈ ఆలోచన ప్రపంచ సమావేశాల శ్రేణి ద్వారా పెరిగింది:

మూడు స్తంభాలు: ఆర్థిక వృద్ధి, సామాజిక సమ్మిళితత్వం మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణ. సంబంధిత భావనలు: వహన సామర్థ్యం (carrying capacity) (ఒక పర్యావరణం మద్దతు ఇవ్వగల అత్యధిక జనాభా), పర్యావరణ పాదముద్ర (ecological footprint) (ఒక వ్యక్తి జీవన విధానానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి అవసరమైన భూమి మరియు నీటి విస్తీర్ణం), తరాల మధ్య సమానత్వం (intergenerational equity), మరియు వ్యర్థాలను తిరిగి వనరులుగా మార్చే వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ (circular economy).

బలహీన మరియు బలమైన సుస్థిరత: బలహీన సుస్థిరత మానవ నిర్మిత మూలధనం సహజ మూలధనం స్థానంలో ఉండటానికి అనుమతిస్తుంది; బలమైన సుస్థిరత కొంత సహజ మూలధనాన్ని భర్తీ చేయలేమని చెబుతుంది.

సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు

SDGs అంటే 169 లక్ష్యాలతో 17 లక్ష్యాలు, 2030 నాటికి సాధించాలి. ఇవి సహస్రాబ్ది అభివృద్ధి లక్ష్యాల (MDGs, 2000 నుండి 2015) స్థానంలో వచ్చాయి.

• 1. పేదరికం లేకుండా చేయడం
• 2. ఆకలి లేకుండా చేయడం
• 3. మంచి ఆరోగ్యం మరియు శ్రేయస్సు
• 4. నాణ్యమైన విద్య
• 5. లింగ సమానత్వం
• 6. శుభ్రమైన నీరు మరియు పారిశుద్ధ్యం
• 7. అందుబాటు ధరలో శుభ్రమైన ఇంధనం
• 8. గౌరవప్రదమైన పని మరియు ఆర్థిక వృద్ధి
• 9. పరిశ్రమ, ఆవిష్కరణ మరియు మౌలిక సదుపాయాలు
• 10. అసమానతల తగ్గింపు
• 11. సుస్థిర నగరాలు మరియు సమాజాలు
• 12. బాధ్యతాయుత వినియోగం మరియు ఉత్పత్తి
• 13. వాతావరణ చర్య
• 14. నీటి లోపలి జీవం
• 15. భూమిపై జీవం
• 16. శాంతి, న్యాయం మరియు బలమైన సంస్థలు
• 17. లక్ష్యాల కోసం భాగస్వామ్యాలు

భారతదేశ ప్రయత్నాలు: నీతి ఆయోగ్ SDG పనిని సమన్వయం చేస్తుంది మరియు రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు ర్యాంకులు ఇచ్చే SDG ఇండియా ఇండెక్స్‌ను ప్రచురిస్తుంది. లక్ష్యాలతో ముడిపడిన కార్యక్రమాలలో స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ (పారిశుద్ధ్యం), జల్ జీవన్ మిషన్ (కుళాయి నీరు), ఉజ్వల (శుభ్రమైన వంట ఇంధనం), PM-KUSUM (రైతులకు సౌరశక్తి), పోషణ్ అభియాన్ (పోషకాహారం), సమగ్ర శిక్ష (విద్య), మరియు ఆయుష్మాన్ భారత్ (ఆరోగ్యం) ఉన్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ కూడా రాష్ట్ర స్థాయి SDG పనిని సిద్ధం చేస్తుంది మరియు తన ప్రణాళికా శాఖ ద్వారా సూచికలను పర్యవేక్షిస్తుంది.

పునరుత్పాదక ఇంధనం

పునరుత్పాదక వనరులను ప్రకృతి తక్కువ కాలంలో తిరిగి భర్తీ చేస్తుంది. పునరుత్పాదకం కాని వనరులు (బొగ్గు, చమురు, గ్యాస్) ఏర్పడటానికి కోట్ల సంవత్సరాలు పడుతుంది.

జాతీయ సౌర మిషన్ (2010) NAPCC లో భాగం. భారతదేశం సౌర పార్కులు, రూఫ్‌టాప్ సౌరశక్తి మరియు వ్యవసాయానికి సౌర పంపులకు కూడా మద్దతు ఇస్తుంది. పవన విద్యుత్తు బలమైన, స్థిరమైన గాలులు ఉన్న ప్రాంతాలలో కేంద్రీకృతమై ఉంది.

పునరుత్పాదకాల ప్రయోజనాలు: తక్కువ లేదా శూన్య ఉద్గారాలు, స్థానిక ఉద్యోగాలు మరియు ఇంధన భద్రత. సవాళ్లు: మారుతున్న ఉత్పత్తి (సూర్యుడు, గాలి వస్తూ పోతూ ఉంటాయి), భూమి అవసరాలు, గ్రిడ్ అనుసంధానం మరియు నిల్వ. బ్యాటరీ నిల్వ మరియు పంప్డ్ స్టోరేజ్ ఈ మార్పులను పరిష్కరించడంలో సహాయపడతాయి.

జీవ ఇంధనాలు

జీవ ఇంధనాలు అంటే మొక్కల లేదా జంతు పదార్థం నుండి తయారయ్యే ఇంధనాలు.

• మొదటి తరం: ఆహార పంటల నుండి, ఉదాహరణకు చెరకు రసం లేదా మొలాసిస్ నుండి ఇథనాల్, నూనె గింజల నుండి బయోడీజిల్.
• రెండవ తరం: పంట అవశేషాలు, వ్యవసాయ వ్యర్థాలు మరియు పురపాలక వ్యర్థాల వంటి ఆహారేతర పదార్థాల నుండి.
• మూడవ తరం: శైవలాల నుండి.

భారతదేశ జీవ ఇంధనాలపై జాతీయ విధానం (2018) పెట్రోల్‌లో ఇథనాల్ కలపడాన్ని మరియు డీజిల్‌లో బయోడీజిల్ కలపడాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. పెట్రోల్‌లో ఇథనాల్ కలిపే లక్ష్యాన్ని తరువాతి నవీకరణలలో ముందుకు తెచ్చారు (లక్ష్యం 20 శాతం, దీనిని E20 అంటారు). ప్రస్తుత సంఖ్యల కోసం తాజా అధికారిక ప్రకటనను చూడండి. SATAT కార్యక్రమం వ్యర్థాల నుండి సంపీడిత బయోగ్యాస్‌కు మద్దతు ఇస్తుంది, గోబర్-ధన్ (GOBAR-Dhan) పశువుల పేడ మరియు వ్యవసాయ వ్యర్థాల నుండి బయోగ్యాస్‌కు మద్దతు ఇస్తుంది.

ఇంధన పరిరక్షణ

• ఇంధన పరిరక్షణ చట్టం, 2001 ఇంధన సామర్థ్య సంస్థ (Bureau of Energy Efficiency, BEE) ను ఏర్పరచింది.
• ఉపకరణాలపై స్టార్ లేబులింగ్ ఇంధన సామర్థ్యాన్ని చూపుతుంది; ఎక్కువ నక్షత్రాలు అంటే తక్కువ విద్యుత్ వాడకం.
• పెర్ఫార్మ్, అచీవ్ అండ్ ట్రేడ్ (PAT) పథకం పెద్ద పరిశ్రమలకు ఇంధన పొదుపు లక్ష్యాలను, వర్తకం చేయదగిన సర్టిఫికెట్లతో నిర్ణయిస్తుంది.
• ఇంధన పరిరక్షణ భవన నియమావళి (ECBC) సమర్థ భవనాలకు నియమాలను నిర్ణయిస్తుంది.
• UJALA పథకం LED బల్బులను ప్రోత్సహించింది.
• సరళ చర్యలు: సమర్థ లైటింగ్, ప్రజా రవాణా, ఇన్సులేషన్ మరియు వాడని పరికరాలను ఆపివేయడం.

గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ప్రాథమికాలు

హైడ్రోజన్ శుభ్రమైన ఇంధనం, ఎందుకంటే దానిని మండిస్తే నీరు మాత్రమే వస్తుంది. దానిని ఎలా తయారు చేస్తారనేది అది ఎంత శుభ్రమో నిర్ణయిస్తుంది:

• గ్రే హైడ్రోజన్: సహజ వాయువు నుండి, CO2 ను విడుదల చేస్తూ.
• బ్లూ హైడ్రోజన్: సహజ వాయువు నుండి, కార్బన్ క్యాప్చర్‌తో.
• గ్రీన్ హైడ్రోజన్: పునరుత్పాదక విద్యుత్తును ఉపయోగించి నీటి విద్యుద్విశ్లేషణ (electrolysis) ద్వారా. దీనివల్ల కార్బన్ ఉద్గారాలు ఉండవు.

భారతదేశం గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మరియు గ్రీన్ అమ్మోనియా వంటి దాని ఉత్పత్తుల ఉత్పత్తికి, వినియోగానికి, ఎగుమతికి కేంద్రంగా మారడానికి జాతీయ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్‌ను (2023) ప్రారంభించింది. ఉపయోగాలు: ఎరువులు, శుద్ధి, ఉక్కు మరియు భారీ రవాణా. సవాళ్లు: ఖర్చు, నిల్వ మరియు రవాణా.

ఆంధ్రప్రదేశ్ పునరుత్పాదక ఇంధన కార్యక్రమాలు

• న్యూ అండ్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఆంధ్రప్రదేశ్ (NREDCAP) రాష్ట్రంలో పునరుత్పాదక విద్యుత్తు, ఇంధన సామర్థ్యం మరియు సంబంధిత ప్రాజెక్టులను ప్రోత్సహిస్తుంది.
• సౌర: రాయలసీమ ప్రాంతంలో పెద్ద సౌర పార్కులు ఉన్నాయి, వాటిలో అనంతపురం మరియు కర్నూలు పార్కులు, అలాగే రూఫ్‌టాప్ మరియు వ్యవసాయ పంపుల సౌరశక్తి ఉన్నాయి.
• పవన: రాయలసీమలోని పొడి, గాలి ఎక్కువగా ఉండే మెట్ట ప్రాంతాలలో, రామగిరి సమీపంలో వంటి చోట్ల పవన క్షేత్రాలు ఉన్నాయి.
• జల మరియు పంప్డ్ స్టోరేజ్: నదీ ప్రాజెక్టుల నుండి జల విద్యుత్తు, మరియు పిన్నాపురం సమీపంలోని పెద్ద సమగ్ర పునరుత్పాదక ప్రాజెక్టుతో సహా పంప్డ్ స్టోరేజ్ ప్రాజెక్టులు అభివృద్ధి చేయబడుతున్నాయి.
• గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మరియు అమ్మోనియా: రాష్ట్రం తన తీరంలో గ్రీన్ హైడ్రోజన్ హబ్‌లను ప్రోత్సహించింది; విశాఖపట్నం మరియు కాకినాడ పారిశ్రామిక కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి.
• జీవపదార్థం మరియు చెరకు పిప్పి (బగాస్): చక్కెర మిల్లుల అవశేషాలు మరియు వ్యవసాయ వ్యర్థాల నుండి విద్యుత్తు.
• ఇంధన సామర్థ్యం: LED వీధి దీపాలు, సమర్థ పంపులు మరియు వ్యవసాయ ఫీడర్ల వేరుచేత.

సుస్థిర పద్ధతులు మరియు సూచికలు

• సుస్థిర వ్యవసాయం: సేంద్రియ మరియు సహజ వ్యవసాయం, పంట మార్పిడి, బిందు సేద్యం, నేల ఆరోగ్య నిర్వహణ మరియు సమగ్ర చీడపీడల నిర్వహణ. ఆంధ్రప్రదేశ్ సమాజ ఆధారిత సహజ వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించింది.
• సుస్థిర నగరాలు: ప్రజా రవాణా, వ్యర్థాల రీసైక్లింగ్, హరిత భవనాలు, పట్టణ అడవులు మరియు నీటి పునర్వినియోగం (SDG 11).
• సుస్థిర వినియోగం: తగ్గించు, పునర్వినియోగించు మరియు పునఃచక్రీయం చేయి; ఒకసారి వాడే వస్తువులను నివారించు (SDG 12).
• వర్షపు నీటి సంరక్షణ మరియు వాటర్‌షెడ్ నిర్వహణ: నీటిని ఆదా చేస్తాయి మరియు భూగర్భ జలాన్ని పునరుద్ధరిస్తాయి.
• హరిత GDP మరియు మానవ అభివృద్ధి సూచిక (HDI): హరిత GDP పర్యావరణ నష్టానికి అనుగుణంగా వృద్ధిని సర్దుబాటు చేస్తుంది; HDI ఆరోగ్యం, విద్య మరియు ఆదాయాన్ని కలుపుతుంది.
• పర్యావరణ కుజ్‌నెట్స్ భావన (Environmental Kuznets idea): ఆర్థిక వ్యవస్థ పెరిగేకొద్దీ కాలుష్యం మొదట పెరిగి, ప్రజలు శుభ్రమైన పద్ధతులను భరించగలిగినప్పుడు తగ్గవచ్చు. దీనిపై చర్చ ఉంది.
• పర్యావరణ అనుకూల ఉత్పత్తులు: పర్యావరణానికి తక్కువ హాని చేసే ఉత్పత్తుల కోసం భారతదేశ లేబుల్ ఎకోమార్క్ (Ecomark).
• కార్పొరేట్ చర్యలు: కంపెనీలు పర్యావరణ, సామాజిక మరియు పాలన పనితీరుపై నివేదించాలని మరియు హరిత నియమాలను పాటించాలని ప్రోత్సహించబడతాయి.

అంతర్జాతీయ ఇంధన కార్యక్రమాలు

• అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి (ISA): భారతదేశం నాయకత్వం వహిస్తుంది; దీని ప్రధాన కార్యాలయం భారతదేశంలోని గురుగ్రామ్‌లో ఉంది.
• One Sun One World One Grid: ప్రాంతాల మధ్య సౌర విద్యుత్తును అనుసంధానించే భారతీయ ఆలోచన.
• మిషన్ ఇన్నోవేషన్ మరియు COP ప్రతిజ్ఞలు: స్వచ్ఛ ఇంధన పరిశోధనను మరియు సామర్థ్యాన్ని విస్తరించడానికి దేశాలు కట్టుబడి ఉన్నాయి.
• నెట్ మీటరింగ్: రూఫ్‌టాప్ సౌర యజమానులు మిగులు విద్యుత్తును గ్రిడ్‌కు పంపి క్రెడిట్ పొందడానికి అనుమతిస్తుంది.
• స్మార్ట్ గ్రిడ్ మరియు నిల్వ: మారుతున్న వనరుల సరఫరాను నిర్వహిస్తాయి.
• విద్యుత్ రవాణా (Electric mobility): శుభ్రమైన విద్యుత్తుతో ఛార్జ్ చేసినప్పుడు విద్యుత్ వాహనాలు వాయు కాలుష్యాన్ని మరియు చమురు వాడకాన్ని తగ్గిస్తాయి. భారతదేశ పథకాలు EV తయారీకి మరియు ఛార్జింగ్ స్టేషన్లకు మద్దతు ఇస్తాయి.

పరీక్షలో పొరపాట్లు

• 1. MDGలు 2000 నుండి 2015 వరకు; SDGలు 2015 నుండి 2030 వరకు.
• 2. SDG 7 ఇంధనం; SDG 13 వాతావరణ చర్య; SDG 6 నీరు మరియు పారిశుద్ధ్యం.
• 3. బ్రండ్ట్‌లాండ్ నిర్వచనం ఇచ్చింది; రియో ఎజెండా 21 ఇచ్చింది.
• 4. గ్రీన్ హైడ్రోజన్ పునరుత్పాదక విద్యుత్తును వాడుతుంది; గ్రే హైడ్రోజన్ సహజ వాయువును వాడుతుంది.
• 5. మొదటి తరం జీవ ఇంధనాలు ఆహార పంటలను వాడతాయి; రెండవ తరం వ్యర్థాలను వాడతాయి.
• 6. సౌర ఫొటోవోల్టాయిక్ నేరుగా విద్యుత్తునిస్తుంది; సౌర ఉష్ణ మొదట వేడినిస్తుంది.
• 7. BEE ఇంధన పరిరక్షణ చట్టం కింద ఉంది, విద్యుత్ చట్టం కింద కాదు.
• 8. భూఉష్ణ శక్తి భూమి లోపలి నుండి వస్తుంది, సూర్యుని నుండి కాదు.

ఒక్క వాక్యంలో

• 1. "Our Common Future" 1987లో ప్రచురించబడింది.
• 2. 17 SDGలు మరియు 169 లక్ష్యాలు ఉన్నాయి.
• 3. SDG 13 వాతావరణ చర్య.
• 4. SDG 7 అందుబాటు ధరలో శుభ్రమైన ఇంధనం.
• 5. నీతి ఆయోగ్ SDG ఇండియా ఇండెక్స్‌ను ప్రచురిస్తుంది.
• 6. జాతీయ సౌర మిషన్ 2010లో ప్రారంభమైంది.
• 7. నీటి విద్యుద్విశ్లేషణ హైడ్రోజన్ మరియు ఆక్సిజన్‌ను ఇస్తుంది.
• 8. గోబర్-ధన్ పశువుల పేడ నుండి బయోగ్యాస్‌కు మద్దతు ఇస్తుంది.
• 9. BEE ఇంధన పరిరక్షణ చట్టం, 2001 కింద ఏర్పడింది.
• 10. NREDCAP ఆంధ్రప్రదేశ్ పునరుత్పాదక ఇంధనానికి నోడల్ సంస్థ.
• 11. జీవ ఇంధనాలపై జాతీయ విధానం 2018 నాటిది.
• 12. జాతీయ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్ 2023లో ప్రారంభమైంది.

సాధన ప్రశ్నలు

1. సుస్థిర అభివృద్ధిని నిర్వచించిన నివేదిక పేరు

   1. Limits to Growth
   2. Agenda 21
   3. Our Common Future
   4. Silent Spring
   సమాధానం

   C. Our Common Future

   Sustainable development was defined in the report titled

   1. Limits to Growth
   2. Agenda 21
   3. Our Common Future
   4. Silent Spring

2. బ్రండ్‌ట్లాండ్ కమిషన్ నివేదిక ప్రచురితమైన సంవత్సరం

   1. 1972
   2. 1987
   3. 2015
   4. 1992
   సమాధానం

   B. 1987

   The Brundtland Commission report was published in

   1. 1972
   2. 1987
   3. 2015
   4. 1992

3. మానవ పర్యావరణంపై మొదటి ప్రధాన ఐక్యరాజ్యసమితి సదస్సు జరిగిన చోటు

   1. 2015లో పారిస్
   2. 1997లో క్యోటో
   3. 1972లో స్టాక్‌హోమ్
   4. 1992లో రియో
   సమాధానం

   C. 1972లో స్టాక్‌హోమ్

   The first major UN conference on the human environment was held in

   1. Paris in 2015
   2. Kyoto in 1997
   3. Stockholm in 1972
   4. Rio in 1992

4. ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవాన్ని జరుపుకునే తేదీ

   1. సెప్టెంబర్ 16
   2. ఏప్రిల్ 22
   3. మార్చి 21
   4. జూన్ 5
   సమాధానం

   D. జూన్ 5

   World Environment Day is observed on

   1. 16 September
   2. 22 April
   3. 21 March
   4. 5 June

5. ఎజెండా 21ను ఆమోదించిన సదస్సు

   1. జోహాన్నెస్‌బర్గ్ సదస్సు
   2. పారిస్ COP
   3. 1992 రియో ధరిత్రి సదస్సు
   4. స్టాక్‌హోమ్ సదస్సు
   సమాధానం

   C. 1992 రియో ధరిత్రి సదస్సు

   Agenda 21 was adopted at the

   1. Johannesburg Summit
   2. Paris COP
   3. Rio Earth Summit, 1992
   4. Stockholm Conference

6. సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు (SDGs) ఆమోదించిన సంవత్సరం

   1. 2005
   2. 2022
   3. 2000
   4. 2015
   సమాధానం

   D. 2015

   The Sustainable Development Goals were adopted in

   1. 2005
   2. 2022
   3. 2000
   4. 2015

7. SDGల మొత్తం సంఖ్య

   1. 8
   2. 17
   3. 12
   4. 25
   సమాధానం

   B. 17

   The total number of SDGs is

   1. 8
   2. 17
   3. 12
   4. 25

8. SDGలు వేటి స్థానంలో వచ్చాయి?

   1. క్యోటో లక్ష్యాలు
   2. సహస్రాబ్ది అభివృద్ధి లక్ష్యాలు (Millennium Development Goals)
   3. పంచవర్ష ప్రణాళికలు
   4. ఐచి లక్ష్యాలు
   సమాధానం

   B. సహస్రాబ్ది అభివృద్ధి లక్ష్యాలు (Millennium Development Goals)

   The SDGs replaced the

   1. Kyoto targets
   2. Millennium Development Goals
   3. Five Year Plans
   4. Aichi targets

9. SDG 7 దేనికి సంబంధించినది?

   1. నీటిలోని జీవులు
   2. లింగ సమానత్వం
   3. అందుబాటు ధరలో స్వచ్ఛమైన శక్తి
   4. నాణ్యమైన విద్య
   సమాధానం

   C. అందుబాటు ధరలో స్వచ్ఛమైన శక్తి

   SDG 7 deals with

   1. life below water
   2. gender equality
   3. affordable and clean energy
   4. quality education

10. SDG 6 దేనికి సంబంధించినది?

    1. ఆకలి లేని స్థితి
    2. బాధ్యతాయుతమైన వినియోగం
    3. పరిశ్రమలు మరియు ఆవిష్కరణలు
    4. స్వచ్ఛమైన నీరు మరియు పారిశుద్ధ్యం
    సమాధానం

    D. స్వచ్ఛమైన నీరు మరియు పారిశుద్ధ్యం

    SDG 6 deals with

    1. zero hunger
    2. responsible consumption
    3. industry and innovation
    4. clean water and sanitation

11. SDG 14 దేని గురించి?

    1. వాతావరణ చర్య
    2. పేదరికం లేకపోవడం
    3. భూమిపై జీవులు
    4. నీటిలోని జీవులు
    సమాధానం

    D. నీటిలోని జీవులు

    SDG 14 is about

    1. climate action
    2. no poverty
    3. life on land
    4. life below water

12. SDG ఇండియా ఇండెక్స్‌ను ప్రచురించే సంస్థ

    1. భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్
    2. నీతి ఆయోగ్
    3. ఆర్థిక సంఘం
    4. ఎన్నికల సంఘం
    సమాధానం

    B. నీతి ఆయోగ్

    The SDG India Index is published by

    1. Reserve Bank of India
    2. NITI Aayog
    3. Finance Commission
    4. Election Commission

13. జల్ జీవన్ మిషన్ ప్రధానంగా ఏ లక్ష్యానికి తోడ్పడుతుంది?

    1. నాణ్యమైన విద్య
    2. శాంతి మరియు న్యాయం
    3. స్వచ్ఛమైన నీరు మరియు పారిశుద్ధ్యం
    4. అసమానతల తగ్గింపు
    సమాధానం

    C. స్వచ్ఛమైన నీరు మరియు పారిశుద్ధ్యం

    Jal Jeevan Mission mainly supports which goal?

    1. Quality education
    2. Peace and justice
    3. Clean water and sanitation
    4. Reduced inequalities

14. ఉజ్వల యోజన స్వచ్ఛమైన వంట ఇంధనానికి తోడ్పడుతుంది; ఇది దేనికి సంబంధించినది?

    1. అంతరిక్ష పరిశోధన
    2. తీరప్రాంత వాణిజ్యం
    3. రక్షణ
    4. స్వచ్ఛమైన శక్తి మరియు ఆరోగ్యం
    సమాధానం

    D. స్వచ్ఛమైన శక్తి మరియు ఆరోగ్యం

    Ujjwala Yojana supports clean cooking fuel, which relates to

    1. space research
    2. coastal trade
    3. defence
    4. clean energy and health

15. ఎకలాజికల్ ఫుట్‌ప్రింట్ (Ecological footprint) అంటే

    1. అడవి బరువు
    2. నదిలోని కాలుష్యం
    3. ఒక జీవనశైలిని నిలబెట్టడానికి అవసరమైన భూమి మరియు నీటి విస్తీర్ణం
    4. జాతీయ పార్కు విస్తీర్ణం
    సమాధానం

    C. ఒక జీవనశైలిని నిలబెట్టడానికి అవసరమైన భూమి మరియు నీటి విస్తీర్ణం

    The ecological footprint is

    1. the weight of a forest
    2. the pollution in a river
    3. the land and water area needed to support a lifestyle
    4. the area of a national park

16. వహన సామర్థ్యం (Carrying capacity) అంటే

    1. అడవిలోని జాతుల సంఖ్య
    2. ఒక పర్యావరణం పోషించగల గరిష్ఠ జనాభా
    3. రక్షిత ప్రాంత పరిమాణం
    4. నేలలో నిల్వ ఉన్న కార్బన్
    సమాధానం

    B. ఒక పర్యావరణం పోషించగల గరిష్ఠ జనాభా

    Carrying capacity means the

    1. number of species in a forest
    2. maximum population an environment can support
    3. size of a protected area
    4. carbon stored in soil

17. వలయ ఆర్థిక వ్యవస్థ (Circular economy) లక్ష్యం

    1. అన్ని వ్యర్థాలను కాల్చడం
    2. తవ్వకాలను పెంచడం
    3. వ్యర్థాలను తిరిగి వనరులుగా మార్చడం
    4. అన్ని వాణిజ్యాన్ని ఆపడం
    సమాధానం

    C. వ్యర్థాలను తిరిగి వనరులుగా మార్చడం

    A circular economy aims to

    1. burn all waste
    2. increase mining
    3. turn waste back into resources
    4. stop all trade

18. కింది వాటిలో పునరుత్పాదక శక్తి వనరు ఏది?

    1. బొగ్గు
    2. సహజ వాయువు
    3. పెట్రోలియం
    4. తరంగ శక్తి (Tidal energy)
    సమాధానం

    D. తరంగ శక్తి (Tidal energy)

    Which of the following is a renewable source of energy?

    1. Coal
    2. Natural gas
    3. Petroleum
    4. Tidal energy

19. సౌర ఫోటోవోల్టాయిక్ కణాలు సూర్యకాంతిని నేరుగా దేనిగా మారుస్తాయి?

    1. విద్యుత్తు
    2. హైడ్రోజన్
    3. బయోగ్యాస్
    4. ఆవిరి
    సమాధానం

    A. విద్యుత్తు

    Solar photovoltaic cells convert sunlight directly into

    1. electricity
    2. hydrogen
    3. biogas
    4. steam

20. సౌర నీటి హీటర్లు దేనికి ఉదాహరణ?

    1. అణుశక్తి
    2. సౌర ఉష్ణశక్తి
    3. భూఉష్ణ శక్తి
    4. ఫోటోవోల్టాయిక్ శక్తి
    సమాధానం

    B. సౌర ఉష్ణశక్తి

    Solar water heaters are an example of

    1. nuclear energy
    2. solar thermal energy
    3. geothermal energy
    4. photovoltaic energy

21. లడఖ్‌లోని పుగా మరియు హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని మణికరన్ దేనికి ప్రదేశాలు?

    1. జీవ ద్రవ్యరాశి శక్తి
    2. భూఉష్ణ శక్తి
    3. పవన శక్తి
    4. తరంగ శక్తి
    సమాధానం

    B. భూఉష్ణ శక్తి

    Puga in Ladakh and Manikaran in Himachal Pradesh are sites of

    1. biomass energy
    2. geothermal energy
    3. wind energy
    4. tidal energy

22. పంప్డ్ స్టోరేజ్ జల విద్యుత్ ప్రాజెక్టులు దేనిలా పనిచేస్తాయి?

    1. పెద్ద బ్యాటరీ
    2. పవన టర్బైన్
    3. సౌర కణం
    4. బొగ్గు గని
    సమాధానం

    A. పెద్ద బ్యాటరీ

    Pumped storage hydro projects act like a

    1. large battery
    2. wind turbine
    3. solar cell
    4. coal mine

23. పెట్రోల్‌లో కలిపే ఇథనాల్ ఎక్కువగా దేని నుంచి వస్తుంది?

    1. సహజ వాయువు మాత్రమే
    2. బొగ్గు తారు
    3. ముడి చమురు బావులు
    4. చెరకు మరియు ఇతర జీవ ద్రవ్యరాశి
    సమాధానం

    D. చెరకు మరియు ఇతర జీవ ద్రవ్యరాశి

    Ethanol blended with petrol comes mostly from

    1. natural gas only
    2. coal tar
    3. crude oil wells
    4. sugarcane and other biomass

24. పంట అవశేషాలు మరియు వ్యర్థాల నుంచి తయారయ్యే జీవ ఇంధనాలు

    1. మొదటి తరం జీవ ఇంధనాలు
    2. మూడవ తరం జీవ ఇంధనాలు
    3. రెండవ తరం జీవ ఇంధనాలు
    4. శిలాజ ఇంధనాలు
    సమాధానం

    C. రెండవ తరం జీవ ఇంధనాలు

    Biofuels made from crop residue and waste are

    1. first-generation biofuels
    2. third-generation biofuels
    3. second-generation biofuels
    4. fossil fuels

25. శైవలాల (algae) నుంచి తయారయ్యే జీవ ఇంధనాలు

    1. మూడవ తరం జీవ ఇంధనాలు
    2. పునరుత్పాదకం కాని ఇంధనాలు
    3. మొదటి తరం జీవ ఇంధనాలు
    4. రెండవ తరం జీవ ఇంధనాలు
    సమాధానం

    A. మూడవ తరం జీవ ఇంధనాలు

    Biofuels made from algae are

    1. third-generation biofuels
    2. non-renewable fuels
    3. first-generation biofuels
    4. second-generation biofuels

26. భారతదేశ జాతీయ జీవ ఇంధన విధానం ప్రకటించిన సంవత్సరం

    1. 1991
    2. 2018
    3. 2023
    4. 2001
    సమాధానం

    B. 2018

    India's National Policy on Biofuels was announced in

    1. 1991
    2. 2018
    3. 2023
    4. 2001

27. SATAT కార్యక్రమం దేనిని ప్రోత్సహిస్తుంది?

    1. తరంగ టర్బైన్లు
    2. అణు విద్యుత్తు
    3. బొగ్గు తవ్వకం
    4. వ్యర్థాల నుంచి సంపీడిత బయోగ్యాస్ (compressed biogas)
    సమాధానం

    D. వ్యర్థాల నుంచి సంపీడిత బయోగ్యాస్ (compressed biogas)

    The SATAT initiative promotes

    1. tidal turbines
    2. nuclear power
    3. coal mining
    4. compressed biogas from waste

28. GOBAR-Dhan లక్ష్యం దేని నుంచి బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తి చేయడం?

    1. బొగ్గు ముద్ద
    2. సముద్ర నీరు
    3. పశువుల పేడ మరియు వ్యవసాయ వ్యర్థాలు
    4. అణు వ్యర్థాలు
    సమాధానం

    C. పశువుల పేడ మరియు వ్యవసాయ వ్యర్థాలు

    GOBAR-Dhan aims to produce biogas from

    1. coal slurry
    2. sea water
    3. cattle dung and farm waste
    4. nuclear waste

29. ఇంధన సామర్థ్య సంస్థ (Bureau of Energy Efficiency) ఏ చట్టం కింద ఏర్పడింది?

    1. వాయు చట్టం, 1981
    2. పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం, 1986
    3. ఇంధన పరిరక్షణ చట్టం, 2001
    4. విద్యుత్ చట్టం, 2003
    సమాధానం

    C. ఇంధన పరిరక్షణ చట్టం, 2001

    The Bureau of Energy Efficiency was created under the

    1. Air Act, 1981
    2. Environment Protection Act, 1986
    3. Energy Conservation Act, 2001
    4. Electricity Act, 2003

30. Perform, Achieve and Trade (PAT) పథకం ఎవరికి ఇంధన ఆదా లక్ష్యాలు నిర్దేశిస్తుంది?

    1. పెద్ద పరిశ్రమలు
    2. గృహాలు మాత్రమే
    3. రైతులు మాత్రమే
    4. పాఠశాలలు మాత్రమే
    సమాధానం

    A. పెద్ద పరిశ్రమలు

    The Perform, Achieve and Trade (PAT) scheme sets energy-saving targets for

    1. large industries
    2. households only
    3. farmers only
    4. schools only

31. పునరుత్పాదక విద్యుత్తుతో నీటిని విద్యుద్విశ్లేషణ చేసి తయారుచేసే హైడ్రోజన్‌ను ఏమంటారు?

    1. బ్రౌన్ హైడ్రోజన్
    2. గ్రీన్ హైడ్రోజన్
    3. బ్లూ హైడ్రోజన్
    4. గ్రే హైడ్రోజన్
    సమాధానం

    B. గ్రీన్ హైడ్రోజన్

    Hydrogen made by electrolysis of water using renewable power is called

    1. brown hydrogen
    2. green hydrogen
    3. blue hydrogen
    4. grey hydrogen

32. కార్బన్ క్యాప్చర్‌తో సహజ వాయువు నుంచి తయారుచేసే హైడ్రోజన్‌ను ఏమంటారు?

    1. వైట్ హైడ్రోజన్
    2. గ్రే హైడ్రోజన్
    3. గ్రీన్ హైడ్రోజన్
    4. బ్లూ హైడ్రోజన్
    సమాధానం

    D. బ్లూ హైడ్రోజన్

    Hydrogen made from natural gas with carbon capture is called

    1. white hydrogen
    2. grey hydrogen
    3. green hydrogen
    4. blue hydrogen

33. జాతీయ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్ ప్రారంభమైన సంవత్సరం

    1. 2023
    2. 2015
    3. 2018
    4. 2008
    సమాధానం

    A. 2023

    The National Green Hydrogen Mission was launched in

    1. 2023
    2. 2015
    3. 2018
    4. 2008

34. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పునరుత్పాదక శక్తి అభివృద్ధికి నోడల్ ఏజెన్సీ

    1. APTRANSCO మాత్రమే
    2. NABARD
    3. NREDCAP
    4. SIDBI
    సమాధానం

    C. NREDCAP

    The nodal agency for renewable energy development in Andhra Pradesh is

    1. APTRANSCO only
    2. NABARD
    3. NREDCAP
    4. SIDBI

35. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పెద్ద సౌర పార్కులు ప్రధానంగా ఎక్కడ ఉన్నాయి?

    1. ఉత్తరాంధ్ర కొండలు
    2. రాయలసీమ
    3. కోనసీమ తీరం
    4. గోదావరి డెల్టా
    సమాధానం

    B. రాయలసీమ

    Large solar parks in Andhra Pradesh are mainly located in

    1. Uttarandhra hills
    2. Rayalaseema
    3. Konaseema coast
    4. Godavari delta

36. భారతదేశం నేతృత్వంలోని అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి (International Solar Alliance) ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది?

    1. చెన్నై
    2. హైదరాబాద్
    3. ముంబై
    4. గురుగ్రామ్
    సమాధానం

    D. గురుగ్రామ్

    India's International Solar Alliance has its headquarters in

    1. Chennai
    2. Hyderabad
    3. Mumbai
    4. Gurugram

37. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. సుస్థిర అభివృద్ధికి మూడు స్తంభాలు ఆర్థిక, సామాజిక, పర్యావరణ అంశాలు. 2. SDGలను 1992లో ఆమోదించారు. ఏ ప్రకటన(లు) సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements: 1. The three pillars of sustainable development are economic, social and environmental. 2. The SDGs were adopted in 1992. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

38. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. పవన శక్తి పునరుత్పాదక వనరు. 2. భూఉష్ణ శక్తి సూర్యుని నుంచి వస్తుంది. ఏ ప్రకటన(లు) సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements: 1. Wind energy is a renewable source. 2. Geothermal energy comes from the sun. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

39. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. గ్రే హైడ్రోజన్‌ను కార్బన్ క్యాప్చర్ లేకుండా సహజ వాయువు నుంచి తయారుచేస్తారు. 2. గ్రీన్ హైడ్రోజన్‌ను పునరుత్పాదక విద్యుత్తుతో విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా తయారుచేస్తారు. ఏ ప్రకటన(లు) సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Consider the statements: 1. Grey hydrogen is made from natural gas without carbon capture. 2. Green hydrogen is made by electrolysis using renewable electricity. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

40. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. మొదటి తరం జీవ ఇంధనాలు ఆహార పంటలను ఉపయోగిస్తాయి. 2. రెండవ తరం జీవ ఇంధనాలు శైవలాలను మాత్రమే ఉపయోగిస్తాయి. ఏ ప్రకటన(లు) సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements: 1. First-generation biofuels use food crops. 2. Second-generation biofuels use only algae. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

41. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. జాతీయ సౌర మిషన్ 2010లో ప్రారంభమైంది. 2. ఇది NAPCC కింద ఉన్న మిషన్లలో ఒకటి. ఏ ప్రకటన(లు) సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Consider the statements: 1. The National Solar Mission began in 2010. 2. It is one of the missions under the NAPCC. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

42. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. ఉపకరణంపై ఉండే స్టార్ లేబుల్ దాని ఇంధన సామర్థ్యాన్ని సూచిస్తుంది. 2. ఎక్కువ స్టార్లు అంటే ఉపకరణం ఎక్కువ విద్యుత్తు వాడుతుందని అర్థం. ఏ ప్రకటన(లు) సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements: 1. A star label on an appliance indicates its energy efficiency. 2. More stars mean the appliance uses more power. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

43. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. నెట్ మీటరింగ్ ద్వారా రూఫ్‌టాప్ సౌర యజమానులు అదనపు విద్యుత్తును గ్రిడ్‌కు పంపవచ్చు. 2. పునరుత్పాదక శక్తి ఉత్పత్తి ఎల్లప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటుంది. ఏ ప్రకటన(లు) సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements: 1. Net metering lets rooftop solar owners send extra power to the grid. 2. Renewable energy output is always steady. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

44. పదాన్ని దాని అర్థంతో జతపరచండి. 1. బ్రండ్‌ట్లాండ్ 2. రియో 1992 3. రియో+20 4. స్టాక్‌హోమ్ 1972 A. SDGలకు దారితీసింది B. సుస్థిర అభివృద్ధిని నిర్వచించింది C. మొదటి మానవ పర్యావరణ సదస్సు D. ఎజెండా 21

    1. 1-D, 2-B, 3-A, 4-C
    2. 1-B, 2-D, 3-C, 4-A
    3. 1-A, 2-D, 3-B, 4-C
    4. 1-B, 2-D, 3-A, 4-C
    సమాధానం

    D. 1-B, 2-D, 3-A, 4-C

    Match the term with its meaning. 1. Brundtland 2. Rio 1992 3. Rio+20 4. Stockholm 1972 A. Led to SDGs B. Defined sustainable development C. First human environment conference D. Agenda 21

    1. 1-D, 2-B, 3-A, 4-C
    2. 1-B, 2-D, 3-C, 4-A
    3. 1-A, 2-D, 3-B, 4-C
    4. 1-B, 2-D, 3-A, 4-C