గ్రూప్-II మెయిన్స్ అనుబంధం — పాలిటీ, ఎకానమీ మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ సమాజం · Chapter 1

హక్కులు, జవాబుదారీ సంస్థలు

గుర్తుంచుకోవలసినవి

మానవ హక్కుల సంస్థలు (NHRC, SHRCలు) చట్టబద్ధమైనవి, రాజ్యాంగబద్ధమైనవి కావు; వాటి నిర్ధారణలు సిఫార్సులు మాత్రమే. అవి మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 1993 ద్వారా ఏర్పడ్డాయి.
సమాచార హక్కు చట్టం, 2005 ఆర్టికల్ 19(1)(a)ని పనిచేసే సాధనంగా మారుస్తుంది. ప్రతి పౌరుడు ప్రభుత్వ సంస్థను రికార్డులు అడగవచ్చు; సమాధానం 30 రోజులలో ఇవ్వాలి, ప్రాణం లేదా స్వేచ్ఛకు సంబంధించిన అంశమైతే 48 గంటలలో.
లోక్‌పాల్ (కేంద్రం), లోకాయుక్త (రాష్ట్రాలు) లోక్‌పాల్, లోకాయుక్తల చట్టం, 2013 కింద అవినీతి నిరోధక అంబుడ్స్‌మన్ సంస్థలు. లోక్‌పాల్ పరిధిలోకి ప్రధానమంత్రి రక్షణలతో వస్తారు, ప్రతి రాష్ట్రం లోకాయుక్తను ఏర్పాటు చేయాలి.

మానవ హక్కుల కమిషన్లు

మానవ హక్కులు అంటే రాజ్యాంగం ద్వారా లేదా భారతదేశంలో కోర్టులు అమలు చేయగల అంతర్జాతీయ ఒడంబడికల ద్వారా హామీ ఇచ్చిన జీవించే హక్కు, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, గౌరవం. విశ్వ మానవ హక్కుల ప్రకటన 1948లో ఆమోదించబడింది, మానవ హక్కుల దినోత్సవాన్ని డిసెంబర్ 10న జరుపుకుంటారు. ఈ అంశంపై భారతదేశ చట్టం మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 1993 (2006, 2019లలో సవరించబడింది).

జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ (NHRC). ఇది 1993 అక్టోబర్‌లో ఏర్పడింది, ప్రధాన కార్యాలయం ఢిల్లీలో ఉంది, ఇతర చోట్ల కార్యాలయాలు ఏర్పాటు చేయవచ్చు.

అధ్యక్షుడు: భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా లేదా సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా పనిచేసిన వ్యక్తి (2019 సవరణ దీనిని "ప్రధాన న్యాయమూర్తి మాత్రమే" నుండి విస్తరించింది).
సభ్యులు: సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా ఉన్న లేదా పనిచేసిన ఒక వ్యక్తి, హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఉన్న లేదా పనిచేసిన ఒక వ్యక్తి, మానవ హక్కులపై జ్ఞానం ఉన్న ముగ్గురు వ్యక్తులు, వీరిలో కనీసం ఒకరు మహిళ. అనేక జాతీయ కమిషన్ల (మైనారిటీలు, SC, ST, మహిళలు, వెనుకబడిన తరగతులు, బాలల హక్కులు, దివ్యాంగులు) అధ్యక్షులను సభ్యులుగా పరిగణిస్తారు.
నియామకం: ప్రధానమంత్రి (అధ్యక్షుడు), లోక్‌సభ స్పీకర్, కేంద్ర హోం మంత్రి, ఉభయ సభలలోని ప్రతిపక్ష నాయకులు, రాజ్యసభ ఉపాధ్యక్షుడు ఉన్న కమిటీ సిఫార్సుపై రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు.
పదవీకాలం: మూడు సంవత్సరాలు లేదా 70 ఏళ్ల వయస్సు, ఏది ముందైతే అది; పునర్నియామకం అనుమతించబడుతుంది.
తొలగింపు: నిరూపితమైన దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత కారణంగా, సుప్రీంకోర్టు విచారించి నివేదిక ఇచ్చిన తరువాత, రాష్ట్రపతి మాత్రమే తొలగించగలరు. దివాలా తీసిన, పదవి వెలుపల జీతానికి పని చేసే, లేదా అనారోగ్యం వల్ల అనర్హుడైన సభ్యుడిని కూడా రాష్ట్రపతి తొలగించవచ్చు.
విధులు: ఫిర్యాదుపై లేదా స్వయంగా (సుమోటోగా) హక్కుల ఉల్లంఘనలను లేదా ఉల్లంఘనల నివారణలో నిర్లక్ష్యాన్ని విచారించడం; జైళ్లను సందర్శించడం; రక్షణలను సమీక్షించడం; ఒడంబడికలను అధ్యయనం చేయడం; మానవ హక్కుల అక్షరాస్యతను ప్రోత్సహించడం; NGOలను ప్రోత్సహించడం.
అధికారాలు: సాక్షులను పిలిపించడానికి, పత్రాలను సమర్పించేలా చేయడానికి దీనికి సివిల్ కోర్టు అధికారాలు ఉన్నాయి. ఇది పరిహారం, ప్రాసిక్యూషన్ లేదా క్రమశిక్షణా చర్యను సిఫార్సు చేయవచ్చు. శిక్షించలేదు, అమలు చేయలేదు.
పరిమితులు: సాధారణంగా ఒక సంవత్సరం కంటే పాత విషయాన్ని విచారించలేదు. సాయుధ దళాల విషయంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి నివేదిక కోరడం మాత్రమే చేయగలదు. దీని వార్షిక నివేదిక ప్రభుత్వానికి వెళ్తుంది, పార్లమెంటు ముందు ఉంచబడుతుంది.

రాష్ట్ర మానవ హక్కుల కమిషన్ (SHRC). ఒక రాష్ట్రం అదే చట్టం కింద దీనిని ఏర్పాటు చేయవచ్చు.

అధ్యక్షుడు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా లేదా న్యాయమూర్తిగా పనిచేసిన వ్యక్తి.
ముఖ్యమంత్రి నేతృత్వంలోని కమిటీ సిఫార్సుపై గవర్నర్ నియమిస్తారు; స్పీకర్, రాష్ట్ర హోం మంత్రి, ప్రతిపక్ష నాయకుడు సభ్యులుగా ఉంటారు.
NHRCకి లాగానే రాష్ట్రపతి తొలగిస్తారు.
SHRC రాష్ట్ర, ఉమ్మడి జాబితాలలోని అంశాలను చూస్తుంది. NHRC ఇప్పటికే ఒక విషయాన్ని చేపట్టి ఉంటే SHRC దానిని చేపట్టదు.

మానవ హక్కుల కోర్టులు. చట్టంలోని సెక్షన్ 30, హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి సమ్మతితో, ఉల్లంఘనల నుండి వచ్చే నేరాల వేగవంతమైన విచారణ కోసం ప్రతి జిల్లాలో ఒక సెషన్స్ కోర్టును మానవ హక్కుల కోర్టుగా నోటిఫై చేయడానికి రాష్ట్రాన్ని అనుమతిస్తుంది.

అంశం	NHRC	SHRC
అధ్యక్షుడు	మాజీ CJI లేదా SC న్యాయమూర్తి	హైకోర్టు మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి లేదా న్యాయమూర్తి
నియమించేవారు	రాష్ట్రపతి	గవర్నర్
తొలగించేవారు	రాష్ట్రపతి (SC విచారణ తరువాత)	రాష్ట్రపతి (SC విచారణ తరువాత)
పదవీకాలం	3 సంవత్సరాలు లేదా 70 ఏళ్ల వయస్సు	3 సంవత్సరాలు లేదా 70 ఏళ్ల వయస్సు
నివేదిక ఎవరికి	కేంద్ర ప్రభుత్వం, తరువాత పార్లమెంటు	రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, తరువాత రాష్ట్ర శాసనసభ

సమాచార హక్కు

ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రం v. రాజ్ నారాయణ్ (1975), ఎస్.పి. గుప్తా (1982) వంటి కేసులలో, తెలుసుకునే హక్కు ఆర్టికల్ 19(1)(a) (వాక్ స్వాతంత్ర్యం, భావ ప్రకటన స్వేచ్ఛ) నుండి వస్తుందని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది. రాజస్థాన్‌లో మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంఘటన్ (MKSS) నేతృత్వంలోని ప్రజా ఉద్యమం చట్టం కోసం ఒత్తిడి తెచ్చింది. తమిళనాడు, గోవా, రాజస్థాన్ వంటి కొన్ని రాష్ట్రాలు ముందుగానే చట్టాలు చేశాయి. సమాచార స్వేచ్ఛ చట్టం, 2002 ఎప్పుడూ అమలులోకి తీసుకురాలేదు. సమాచార హక్కు చట్టం, 2005 జూన్ 2005లో ఆమోదం పొందింది, 2005 అక్టోబర్ 12న పూర్తిగా అమలులోకి వచ్చింది.

ముఖ్య లక్షణాలు

సెక్షన్ 2(f): "సమాచారం" అంటే రికార్డులు, పత్రాలు, ఇ-మెయిళ్లు, అభిప్రాయాలు, సలహాలు, నమూనాలు, డేటాతో సహా ఏ రూపంలో ఉన్న ఏదైనా సామగ్రి.
సెక్షన్ 4: ప్రభుత్వ సంస్థలు తమ విధులు, బాధ్యతలు, బడ్జెట్‌లు, నియమాల వంటి సమాచారాన్ని స్వచ్ఛందంగా ప్రచురించాలి.
సెక్షన్ 5: ప్రతి ప్రభుత్వ సంస్థ ప్రజా సమాచార అధికారులను (PIOలు), సహాయ PIOలను నియమిస్తుంది.
సెక్షన్ 6: PIOకి లిఖితపూర్వక అభ్యర్థన; కారణం చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. నిర్దేశించిన రేటులో రుసుము వసూలు చేస్తారు; దారిద్ర్య రేఖ దిగువన ఉన్న దరఖాస్తుదారులకు మినహాయింపు.
సెక్షన్ 7: 30 రోజులలో సమాధానం; ఒక వ్యక్తి ప్రాణం లేదా స్వేచ్ఛకు సంబంధించిన విషయమైతే 48 గంటలలో.
సెక్షన్ 8: మినహాయింపులు, ఉదాహరణకు సార్వభౌమత్వం, సమగ్రత, భద్రత, వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలు, పార్లమెంటు విశేషాధికారాన్ని భంగపరిచే సమాచారం, వాణిజ్య రహస్యాలు, కేబినెట్ పత్రాలు (నిర్ణయం తీసుకునే వరకు), ప్రజా ప్రయోజనం లేని వ్యక్తిగత సమాచారం, విదేశీ ప్రభుత్వాల నుండి విశ్వాసంతో పొందిన సమాచారం. సెక్షన్ 8(2) ప్రకారం, హాని కంటే ప్రజా ప్రయోజనం ఎక్కువైతే మినహాయింపు పొందిన సమాచారాన్ని కూడా ప్రభుత్వ సంస్థ వెల్లడించవచ్చు.
సెక్షన్ 8(3): 20 సంవత్సరాల కంటే పాత సంఘటనలకు చాలా మినహాయింపులు వర్తించవు.
సెక్షన్ 11: మూడవ పక్షం సమాచారానికి ఆ పక్షానికి నోటీసు ఇవ్వాలి.
సెక్షన్ 19: అదే సంస్థలోని సీనియర్ అధికారికి 30 రోజులలో మొదటి అప్పీలు; 90 రోజులలో సమాచార కమిషన్‌కు రెండవ అప్పీలు.
సెక్షన్ 18: ఫిర్యాదులను నేరుగా కమిషన్‌కు పంపవచ్చు.
సెక్షన్ 20: తప్పు చేసిన PIOకి రోజుకు రూ. 250 జరిమానా, గరిష్ఠంగా రూ. 25,000 వరకు, క్రమశిక్షణా చర్యకు కూడా అవకాశం.
సెక్షన్ 22: వివాదం తలెత్తితే RTI చట్టం అధికారిక రహస్యాల చట్టం, 1923ని అధిగమిస్తుంది.
సెక్షన్ 24: రెండవ షెడ్యూల్‌లో జాబితా చేసిన నిఘా, భద్రతా సంస్థలకు మినహాయింపు ఉంది, అవినీతి, మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన ఆరోపణలు తప్ప (మానవ హక్కుల సమాచారానికి కమిషన్ ఆమోదం అవసరం, 45 రోజుల సమాధాన గడువు వర్తిస్తుంది).

సమాచార కమిషన్లు. కేంద్ర సమాచార కమిషన్ (CIC)లో ఒక ప్రధాన సమాచార కమిషనర్, పది మంది వరకు సమాచార కమిషనర్లు ఉంటారు; వీరిని ప్రధానమంత్రి, లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు, ప్రధానమంత్రి నామినేట్ చేసిన కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రి ఉన్న కమిటీ సిఫార్సుపై రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనిది సహా రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్లను (SICలు) ముఖ్యమంత్రి నేతృత్వంలోని ఇదే విధమైన కమిటీపై గవర్నర్ నియమిస్తారు. 2019 సవరణ పదవీకాలం, జీతాలను నియమాల ద్వారా నిర్ణయించే అవకాశాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఇచ్చింది; అంతకు ముందు పదవీకాలం ఐదు సంవత్సరాలు లేదా 65 ఏళ్ల వయస్సు, జీతం ఎన్నికల కమిషనర్‌తో సమానం. కమిషన్లు కోర్టులు కావు, కానీ వాటి ఉత్తర్వులు కట్టుబడి ఉంటాయి. వాటి నిర్ణయాలను ఆర్టికల్ 226 కింద హైకోర్టులో సవాలు చేయవచ్చు.

లోక్‌పాల్, లోకాయుక్త

"ఓంబడ్స్‌మన్" అనే పదం స్వీడన్ నుండి వచ్చింది, అది 1809లో ఈ పదవిని సృష్టించింది. మొదటి పరిపాలనా సంస్కరణల కమిషన్ (మొరార్జీ దేశాయ్ అధ్యక్షతన, 1966) రెండు స్థాయిలను సిఫార్సు చేసింది: కేంద్రంలో లోక్‌పాల్, రాష్ట్రాలలో లోకాయుక్త. 1968 నుండి అనేకసార్లు బిల్లులు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి, అవి రద్దయిపోయాయి. బలమైన "జన్ లోక్‌పాల్" కోసం 2011లో జరిగిన ప్రజా ఉద్యమం లోక్‌పాల్, లోకాయుక్తల చట్టం, 2013కి దారితీసింది, ఇది 2014 జనవరి నుండి అమలులో ఉంది. మొదటి లోక్‌పాల్‌ను 2019లో నియమించారు.

లోక్‌పాల్ కూర్పు. ఒక అధ్యక్షుడు, ఎనిమిది మంది వరకు సభ్యులు. సగం మంది సభ్యులు న్యాయ సభ్యులు (సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తులు లేదా హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తులు) అయి ఉండాలి. కనీసం సగం మంది సభ్యులు SC, ST, OBC, మైనారిటీలు, మహిళల నుండి రావాలి. అధ్యక్షుడు భారత మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి, సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి లేదా అవినీతి నిరోధక, విజిలెన్స్ లేదా సంబంధిత రంగాలలో కనీసం 25 సంవత్సరాల అనుభవం ఉన్న ప్రముఖ వ్యక్తి. పదవీకాలం ఐదు సంవత్సరాలు లేదా 70 ఏళ్ల వయస్సు.

ఎంపిక కమిటీ: ప్రధానమంత్రి (అధ్యక్షుడు), లోక్‌సభ స్పీకర్, లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు, భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి లేదా CJI నామినేట్ చేసిన న్యాయమూర్తి, రాష్ట్రపతి నామినేట్ చేసిన ప్రముఖ న్యాయ నిపుణుడు.

అధికార పరిధి

ప్రధానమంత్రి పరిధిలోకి వస్తారు, కానీ అంతర్జాతీయ సంబంధాలు, బాహ్య, అంతర్గత భద్రత, శాంతిభద్రతలు, అణుశక్తి, అంతరిక్షం విషయాలపై ఆరోపణలకు కాదు. ప్రధానమంత్రికి వ్యతిరేకంగా ఫిర్యాదు విచారణకు వెళ్లాలంటే పూర్తి లోక్‌పాల్ ధర్మాసనంలో కనీసం మూడింట రెండొంతుల ఆమోదం కావాలి, అలాంటి విచారణ రహస్యంగా (ఇన్ కెమెరా) జరుగుతుంది.
మంత్రులు, ఎంపీలు, గ్రూప్ A నుండి D వరకు అధికారులు, కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులు పొందే సంస్థల అధికారులు పరిధిలోకి వస్తారు; విదేశీ వనరుల నుండి నిర్దేశిత పరిమితి కంటే ఎక్కువ విరాళాలు పొందే సంస్థలు కూడా వస్తాయి.
విభాగాలు: ప్రాథమిక విచారణ కోసం ఒక విచారణ విభాగం, ఒక ప్రాసిక్యూషన్ విభాగం. ప్రాథమిక విచారణను నిర్ణీత కాలంలో పూర్తి చేయాలి, దర్యాప్తు ఆరు నెలలలో, మరో ఆరు నెలల వరకు పొడిగించవచ్చు. ప్రత్యేక కోర్టులు కేసులను విచారిస్తాయి.
ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు ప్రతి సంవత్సరం ఆస్తులను ప్రకటించాలి. అవినీతి ద్వారా సంపాదించిన ఆస్తి జప్తుకు కూడా చట్టం వీలు కల్పిస్తుంది.
ఫిర్యాదులు నిర్దేశిత నమూనాలో ఉండాలి, తప్పుడు ఫిర్యాదులు శిక్షార్హమైనవి.

రాష్ట్రాలలో లోకాయుక్త. చట్టంలోని సెక్షన్ 63 ప్రకారం ప్రతి రాష్ట్రం ప్రారంభమైన ఒక సంవత్సరంలోపు లోకాయుక్తను ఏర్పాటు చేయాలి; దాని నిర్మాణాన్ని రాష్ట్ర చట్టానికి వదిలేశారు. ఈ సంస్థను మొదట ఏర్పాటు చేసిన రాష్ట్రం మహారాష్ట్ర (1971 చట్టం, 1972లో అమలులోకి వచ్చింది). ఒడిశా ముందే చట్టం చేసింది కానీ మొదట అమలులోకి తీసుకురాలేదు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఆంధ్రప్రదేశ్ లోకాయుక్త, ఉప-లోకాయుక్త చట్టం, 1983 ఉంది (ప్రస్తుత పదవీ బాధ్యులు, సవరణల కోసం తాజా అధికారిక ప్రకటనను చూడండి).

లక్షణం	లోక్‌పాల్	లోకాయుక్త
స్థాయి	కేంద్రం	రాష్ట్రం
చట్టం	2013 చట్టం	రాష్ట్ర చట్టం, 2013 చట్టం యొక్క ఆదేశం
నియమించేవారు	రాష్ట్రపతి	గవర్నర్
ముఖ్యమంత్రి పరిధిలో ఉంటారా?	ప్రధానమంత్రి పరిమితులతో పరిధిలో ఉంటారు	రాష్ట్ర చట్టంపై ఆధారపడి ఉంటుంది
సంఖ్యాబలం	అధ్యక్షుడు, 8 మంది వరకు సభ్యులు	రాష్ట్ర చట్టం ప్రకారం

సంబంధిత సంస్థలు. సంతానం కమిటీ (1964) సిఫార్సు చేసిన కేంద్ర నిఘా కమిషన్ (CVC) 1964లో ఒక తీర్మానం ద్వారా ఏర్పడి 2003లో చట్టబద్ధం చేయబడింది. దీనికి ఒక కేంద్ర నిఘా కమిషనర్, ఇద్దరు వరకు నిఘా కమిషనర్లు ఉంటారు. కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థ (CBI) ఢిల్లీ ప్రత్యేక పోలీసు స్థాపన చట్టం, 1946 కింద పనిచేస్తుంది. విజిల్ బ్లోయర్స్ పరిరక్షణ చట్టం, 2014 అవినీతిని బయటపెట్టే వ్యక్తులను రక్షిస్తుంది.

ఇతర జాతీయ కమిషన్లు (శీఘ్ర పటం)

కమిషన్	ఆధారం
జాతీయ షెడ్యూల్డ్ కులాల కమిషన్	ఆర్టికల్ 338 (89వ సవరణ, 2003)
జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్	ఆర్టికల్ 338A (89వ సవరణ)
జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్	ఆర్టికల్ 338B (102వ సవరణ, 2018)
జాతీయ మైనారిటీల కమిషన్	చట్టం (1992 చట్టం)
జాతీయ మహిళా కమిషన్	చట్టం (1990 చట్టం)
జాతీయ బాలల హక్కుల పరిరక్షణ కమిషన్	చట్టం (2005 చట్టం)

పరీక్షలో పొరపాట్లు

NHRC చట్టబద్ధమైనది; ఎన్నికల కమిషన్, SC/ST/BC కమిషన్లు (ఆర్టికల్స్ 338-338B) రాజ్యాంగబద్ధమైనవి.
NHRC శిక్షించలేదు. సిఫార్సు మాత్రమే చేస్తుంది. దానిని కోర్టుతో కలపవద్దు.
NHRC సభ్యులను కమిటీ సిఫార్సుపై రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు; SHRCని గవర్నర్ నియమిస్తారు. రెండింటినీ రాష్ట్రపతి మాత్రమే తొలగించగలరు.
RTI రెండవ అప్పీలు 90 రోజులలో సమాచార కమిషన్‌కు, మొదటి అప్పీలు 30 రోజులలో.
RTI కింద సమాధానం: సాధారణంగా 30 రోజులు, ప్రాణం, స్వేచ్ఛకు సంబంధించి 48 గంటలు.
సెక్షన్ 8 మినహాయింపులను జాబితా చేస్తుంది; సెక్షన్ 24 సంస్థలకు మినహాయింపు ఇస్తుంది (సమాచారానికి కాదు), అవినీతి/మానవ హక్కుల ఆరోపణలు ఇప్పటికీ తెరిచే ఉంటాయి.
ప్రధానమంత్రికి వ్యతిరేకంగా లోక్‌పాల్ విచారణకు పూర్తి ధర్మాసనంలో మూడింట రెండొంతులు అవసరం; భద్రత, అంతరిక్షం, అణుశక్తి, బాహ్య వ్యవహారాల అంశాల వెలుపల మాత్రమే లోక్‌పాల్ ప్రధానమంత్రిని పరిశీలించగలదు.
ప్రతి రాష్ట్రం లోకాయుక్తను ఏర్పాటు చేయాలి; కేంద్రం దానిని నియమించలేదు. నియామకం గవర్నర్ చేస్తారు.

ఒక్క వాక్యం విషయాలు

1. NHRC మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం కింద 1993లో ఏర్పడింది.
2. NHRC పదవీకాలం: మూడు సంవత్సరాలు లేదా 70 ఏళ్ల వయస్సు.
3. NHRC సాధారణంగా ఒక సంవత్సరం కంటే పాత సంఘటనను విచారించలేదు.
4. మానవ హక్కుల దినోత్సవం: డిసెంబర్ 10.
5. RTI చట్టం జూన్ 2005లో ఆమోదం పొందింది, 2005 అక్టోబర్ 12న పూర్తిగా అమలులోకి వచ్చింది.
6. PIO 30 రోజులలో సమాధానం ఇవ్వాలి.
7. PIOకి జరిమానా: రోజుకు రూ. 250, గరిష్ఠంగా రూ. 25,000.
8. RTI చట్టానికి అధికారిక రహస్యాల చట్టం, 1923పై అధిగమించే ప్రభావం ఉంది.
9. లోక్‌పాల్, లోకాయుక్తల చట్టం 2014లో అమలులోకి వచ్చింది.
10. లోక్‌పాల్: అధ్యక్షుడు, ఎనిమిది మంది వరకు సభ్యులు; సగం న్యాయ సభ్యులు.
11. మహారాష్ట్ర మొదట లోకాయుక్తను అమలులోకి తెచ్చింది (1971-72).
12. CVC 2003లో చట్టబద్ధ సంస్థ అయింది.

సాధన ప్రశ్నలు

జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ (NHRC) ఏ చట్టం కింద పనిచేస్తుంది?
1. రాజ్యాంగం (అధికరణం 338)
2. లోక్‌పాల్ మరియు లోకాయుక్తల చట్టం, 2013
3. మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 1993
4. సమాచార హక్కు చట్టం, 2005
సమాధానం
C. మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 1993
The National Human Rights Commission functions under which law?
1. Constitution (Article 338)
2. Lokpal and Lokayuktas Act, 2013
3. Protection of Human Rights Act, 1993
4. Right to Information Act, 2005
NHRC చైర్‌పర్సన్‌ను ఎవరు నియమిస్తారు?
1. లోక్‌సభ స్పీకర్
2. భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి
3. ప్రధానమంత్రి
4. రాష్ట్రపతి
సమాధానం
D. రాష్ట్రపతి
Who appoints the Chairperson of the NHRC?
1. The Speaker of Lok Sabha
2. The Chief Justice of India
3. The Prime Minister
4. The President
NHRC చైర్‌పర్సన్ పదవీకాలం
1. ఐదు సంవత్సరాలు లేదా 65 ఏళ్ల వయస్సు
2. మూడు సంవత్సరాలు లేదా 70 ఏళ్ల వయస్సు, ఏది ముందైతే అది
3. మూడు సంవత్సరాలు లేదా 65 ఏళ్ల వయస్సు
4. ఆరు సంవత్సరాలు లేదా 62 ఏళ్ల వయస్సు
సమాధానం
B. మూడు సంవత్సరాలు లేదా 70 ఏళ్ల వయస్సు, ఏది ముందైతే అది
The term of office of the NHRC Chairperson is
1. five years or age 65
2. three years or age 70, whichever is earlier
3. three years or age 65
4. six years or age 62
మానవ హక్కుల దినోత్సవాన్ని ప్రతి సంవత్సరం జరుపుకునే తేదీ
1. 10 డిసెంబర్
2. 24 అక్టోబర్
3. 26 జనవరి
4. 15 ఆగస్టు
సమాధానం
A. 10 డిసెంబర్
Human Rights Day is observed every year on
1. 10 December
2. 24 October
3. 26 January
4. 15 August
రుజువైన దుష్ప్రవర్తనకు NHRC సభ్యుడిని ఎవరు తొలగిస్తారు?
1. పార్లమెంటు సాధారణ మెజారిటీతో
2. సుప్రీంకోర్టు విచారణ తర్వాత రాష్ట్రపతి
3. భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి నేరుగా
4. కమిటీ సలహాపై ప్రధానమంత్రి
సమాధానం
B. సుప్రీంకోర్టు విచారణ తర్వాత రాష్ట్రపతి
Who removes a member of the NHRC for proved misbehaviour?
1. The Parliament by simple majority
2. The President, after a Supreme Court inquiry
3. The Chief Justice of India directly
4. The Prime Minister on advice of the committee
NHRC సాధారణంగా ఎంత కాలం కంటే ముందు జరిగిన విషయాన్ని విచారించలేదు?
1. ఒక సంవత్సరం క్రితం
2. ఐదు సంవత్సరాల క్రితం
3. మూడు సంవత్సరాల క్రితం
4. ఆరు నెలల క్రితం
సమాధానం
A. ఒక సంవత్సరం క్రితం
The NHRC can ordinarily NOT inquire into a matter that happened more than
1. one year ago
2. five years ago
3. three years ago
4. six months ago
సాయుధ దళాల ఉల్లంఘనల విషయంలో NHRC
1. కోర్ట్ మార్షల్‌ను ఆదేశించగలదు
2. సైనికులను నేరుగా పిలిపించగలదు
3. జరిమానాలు విధించగలదు
4. కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి నివేదికను మాత్రమే కోరగలదు
సమాధానం
D. కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి నివేదికను మాత్రమే కోరగలదు
In respect of violations by the armed forces, the NHRC can
1. order court martial
2. directly summon the soldiers
3. impose fines
4. only seek a report from the Central Government
రాష్ట్ర మానవ హక్కుల కమిషన్‌కు నాయకత్వం వహించే వ్యక్తి గతంలో
1. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి మాత్రమే
2. జిల్లా న్యాయమూర్తి
3. హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి లేదా న్యాయమూర్తి
4. అడ్వకేట్ జనరల్
సమాధానం
C. హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి లేదా న్యాయమూర్తి
A State Human Rights Commission is headed by a person who has been
1. Judge of the Supreme Court only
2. District Judge
3. Chief Justice or Judge of a High Court
4. Advocate General
రాష్ట్ర మానవ హక్కుల కమిషన్ చైర్‌పర్సన్‌ను ఎవరు నియమిస్తారు?
1. రాష్ట్రపతి
2. ముఖ్యమంత్రి ఒక్కరే
3. రాష్ట్ర శాసనసభ స్పీకర్
4. గవర్నర్
సమాధానం
D. గవర్నర్
Who appoints the Chairperson of a State Human Rights Commission?
1. The President
2. The Chief Minister alone
3. The State Assembly Speaker
4. The Governor
మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టంలోని ఏ సెక్షన్ కింద మానవ హక్కుల న్యాయస్థానాలను నోటిఫై చేస్తారు?
1. సెక్షన్ 8
2. సెక్షన్ 20
3. సెక్షన్ 30
4. సెక్షన్ 4
సమాధానం
C. సెక్షన్ 30
Human Rights Courts are notified under which section of the Protection of Human Rights Act?
1. Section 8
2. Section 20
3. Section 30
4. Section 4
జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ నిర్ణయాలను ఉత్తమంగా వర్ణించేది
1. సిఫారసు స్వభావం కలిగినవి
2. సుప్రీంకోర్టు ఉత్తర్వుల మాదిరిగా కట్టుబడి ఉండేవి
3. ప్రైవేట్ వ్యక్తులకు మాత్రమే కట్టుబడి ఉండేవి
4. రాష్ట్రపతి ఆమోదానికి లోబడినవి
సమాధానం
A. సిఫారసు స్వభావం కలిగినవి
Decisions of the National Human Rights Commission are best described as
1. recommendatory
2. binding like Supreme Court orders
3. binding only on private persons
4. subject to approval by the President
సమాచార హక్కు చట్టం పూర్తిగా అమల్లోకి వచ్చిన తేదీ
1. 15 జూన్ 2005
2. 12 అక్టోబర్ 2005
3. 26 జనవరి 2006
4. 2 అక్టోబర్ 2004
సమాధానం
B. 12 అక్టోబర్ 2005
The Right to Information Act came into full force on
1. 15 June 2005
2. 12 October 2005
3. 26 January 2006
4. 2 October 2004
సమాచార హక్కు రాజ్యాంగంలోని ఏ అధికరణం నుంచి ఉద్భవించింది?
1. అధికరణం 21A
2. అధికరణం 19(1)(a)
3. అధికరణం 32
4. అధికరణం 14
సమాధానం
B. అధికరణం 19(1)(a)
The right to information is derived from which Article of the Constitution?
1. Article 21A
2. Article 19(1)(a)
3. Article 32
4. Article 14
RTI చట్టం ప్రకారం, PIO సమాధానం ఇవ్వడానికి సాధారణ కాలపరిమితి
1. 90 రోజులు
2. 60 రోజులు
3. 15 రోజులు
4. 30 రోజులు
సమాధానం
D. 30 రోజులు
Under the RTI Act, the normal time limit for the PIO to reply is
1. 90 days
2. 60 days
3. 15 days
4. 30 days
కోరిన సమాచారం ఒక వ్యక్తి ప్రాణం లేదా స్వేచ్ఛకు సంబంధించినది అయితే, సమాధానం ఎంత సమయంలో ఇవ్వాలి?
1. 24 గంటల్లో
2. 7 రోజుల్లో
3. 48 గంటల్లో
4. 15 రోజుల్లో
సమాధానం
C. 48 గంటల్లో
If the information sought concerns the life or liberty of a person, the reply must be given within
1. 24 hours
2. 7 days
3. 48 hours
4. 15 days
RTI చట్టం కింద రెండో అప్పీలు ఎవరికి చేయాలి?
1. 90 రోజుల్లోగా సమాచార కమిషన్‌కు
2. 15 రోజుల్లోగా జిల్లా కలెక్టర్‌కు
3. 30 రోజుల్లోగా హైకోర్టుకు
4. 60 రోజుల్లోగా లోక్‌పాల్‌కు
సమాధానం
A. 90 రోజుల్లోగా సమాచార కమిషన్‌కు
A second appeal under the RTI Act lies to
1. the Information Commission within 90 days
2. the District Collector within 15 days
3. the High Court within 30 days
4. the Lokpal within 60 days
సహేతుక కారణం లేకుండా ఆలస్యం చేసినా లేదా తిరస్కరించినా PIOకు విధించే గరిష్ఠ జరిమానా
1. మొత్తం రూ. 10,000
2. మొత్తం రూ. 5,000
3. మొత్తం రూ. 25,000
4. మొత్తం రూ. 1 లక్ష
సమాధానం
C. మొత్తం రూ. 25,000
The maximum penalty on a PIO for delay or refusal without reasonable cause is
1. Rs 10,000 in total
2. Rs 5,000 in total
3. Rs 25,000 in total
4. Rs 1 lakh in total
వెల్లడి నుంచి మినహాయింపులను పేర్కొనే RTI సెక్షన్ ఏది?
1. సెక్షన్ 6
2. సెక్షన్ 4
3. సెక్షన్ 19
4. సెక్షన్ 8
సమాధానం
D. సెక్షన్ 8
Which RTI section lists the exemptions from disclosure?
1. Section 6
2. Section 4
3. Section 19
4. Section 8
విరుద్ధత ఉంటే RTI చట్టానికి ఏ చట్టంపై అధిగమించే ప్రభావం ఉంటుంది?
1. రాజ్యాంగం
2. భారతీయ శిక్షాస్మృతి మాత్రమే
3. అధికారిక రహస్యాల చట్టం, 1923
4. విద్యా హక్కు చట్టం
సమాధానం
C. అధికారిక రహస్యాల చట్టం, 1923
The RTI Act, in case of conflict, has overriding effect over the
1. Constitution
2. Indian Penal Code only
3. Official Secrets Act, 1923
4. Right to Education Act
కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌లో ప్రధాన సమాచార కమిషనర్‌తో పాటు గరిష్ఠంగా ఎంతమంది సమాచార కమిషనర్లు ఉంటారు?
1. పది
2. పదిహేను
3. మూడు
4. ఐదు
సమాధానం
A. పది
The Central Information Commission consists of the Chief Information Commissioner and up to how many Information Commissioners?
1. Ten
2. Fifteen
3. Three
4. Five
రాష్ట్ర సమాచార కమిషనర్లను నియమించేది
1. హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి
2. గవర్నర్
3. రాష్ట్రపతి
4. శాసనసభ స్పీకర్
సమాధానం
B. గవర్నర్
State Information Commissioners are appointed by the
1. Chief Justice of the High Court
2. Governor
3. President
4. Speaker of the Assembly
సమాచార హక్కు చట్టం కోసం డిమాండ్ చేయడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించిన రాజస్థాన్ ఉద్యమం ఏది?
1. భూదాన్ ఉద్యమం
2. నర్మదా బచావో ఆందోళన్
3. చిప్కో ఉద్యమం
4. మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంఘటన్
సమాధానం
D. మజ్దూర్ కిసాన్ శక్తి సంఘటన్
Which movement of Rajasthan played a major role in demanding a law on the right to information?
1. Bhoodan Movement
2. Narmada Bachao Andolan
3. Chipko Movement
4. Mazdoor Kisan Shakti Sangathan
'ఓంబుడ్స్‌మన్' అనే పదం ఎక్కడ పుట్టింది?
1. స్వీడన్
2. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు
3. బ్రిటన్
4. డెన్మార్క్
సమాధానం
A. స్వీడన్
The word 'ombudsman' originated in
1. Sweden
2. United States
3. Britain
4. Denmark
లోక్‌పాల్, లోకాయుక్తలను సిఫారసు చేసిన మొదటి పరిపాలనా సంస్కరణల కమిషన్‌కు అధ్యక్షత వహించినది
1. కె. సంతానం
2. మొరార్జీ దేశాయ్
3. జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
4. వీరప్ప మొయిలీ
సమాధానం
B. మొరార్జీ దేశాయ్
The first Administrative Reforms Commission, which recommended Lokpal and Lokayukta, was chaired by
1. K. Santhanam
2. Morarji Desai
3. Jawaharlal Nehru
4. Veerappa Moily
లోక్‌పాల్ మరియు లోకాయుక్తల చట్టం ఏ సంవత్సరంలో రూపొందింది?
1. 2008
2. 2005
3. 2019
4. 2013
సమాధానం
D. 2013
The Lokpal and Lokayuktas Act was enacted in
1. 2008
2. 2005
3. 2019
4. 2013
లోక్‌పాల్‌లో చైర్‌పర్సన్‌తో పాటు గరిష్ఠంగా ఎంతమంది సభ్యులు ఉంటారు?
1. ఎనిమిది
2. నాలుగు
3. పన్నెండు
4. పది
సమాధానం
A. ఎనిమిది
The Lokpal consists of a Chairperson and up to how many members?
1. Eight
2. Four
3. Twelve
4. Ten
లోక్‌పాల్ ఎంపిక కమిటీలో భాగం కానిది ఏది?
1. లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు
2. కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి
3. లోక్‌సభ స్పీకర్
4. ప్రధానమంత్రి
సమాధానం
B. కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి
Which of the following is NOT part of the selection committee for the Lokpal?
1. Leader of Opposition in Lok Sabha
2. Union Finance Minister
3. Speaker of Lok Sabha
4. Prime Minister
ప్రధానమంత్రిపై లోక్‌పాల్ విచారణకు ఏ ఆమోదం అవసరం?
1. చైర్‌పర్సన్, ఒక సభ్యుని సాధారణ మెజారిటీ
2. రాష్ట్రపతి
3. పూర్తి లోక్‌పాల్ ధర్మాసనంలో మూడింట రెండొంతుల మంది
4. లోక్‌సభలో సగం మంది
సమాధానం
C. పూర్తి లోక్‌పాల్ ధర్మాసనంలో మూడింట రెండొంతుల మంది
An inquiry against the Prime Minister by the Lokpal requires approval of
1. simple majority of the Chairperson and one member
2. the President
3. two-thirds of the full Lokpal bench
4. half of the Lok Sabha
లోక్‌పాల్ చట్టం ప్రకారం ప్రతి రాష్ట్రం ఎంత కాలంలోగా లోకాయుక్తను ఏర్పాటు చేయాలి?
1. ఆరు నెలలు
2. మూడు సంవత్సరాలు
3. ఐదు సంవత్సరాలు
4. చట్టం ప్రారంభమైన ఒక సంవత్సరం
సమాధానం
D. చట్టం ప్రారంభమైన ఒక సంవత్సరం
The Lokpal Act requires every State to establish a Lokayukta within
1. six months
2. three years
3. five years
4. one year of commencement
పనిచేసే లోకాయుక్త వ్యవస్థను మొదట ఏర్పాటు చేసిన రాష్ట్రం
1. మహారాష్ట్ర
2. ఆంధ్రప్రదేశ్
3. గుజరాత్
4. కర్ణాటక
సమాధానం
A. మహారాష్ట్ర
The first State to set up a functioning Lokayukta institution was
1. Maharashtra
2. Andhra Pradesh
3. Gujarat
4. Karnataka
కేంద్ర నిఘా కమిషన్‌ను (CVC) శాసన బద్ధ సంస్థగా చేసిన సంవత్సరం
1. 2013
2. 2003
3. 1964
4. 1985
సమాధానం
B. 2003
The Central Vigilance Commission was made a statutory body in
1. 2013
2. 2003
3. 1964
4. 1985
విజిల్ బ్లోయర్స్ పరిరక్షణ చట్టం ఆమోదం పొందిన సంవత్సరం
1. 2011
2. 2005
3. 2014
4. 2020
సమాధానం
C. 2014
The Whistle Blowers Protection Act was passed in
1. 2011
2. 2005
3. 2014
4. 2020
కమిషన్‌ను దాని రాజ్యాంగ ఆధారంతో జతపరచండి: (1) NCST (2) NCBC (3) NCSC. సరైన జత ఏది?
1. 1-అధికరణం 338B, 2-అధికరణం 338, 3-అధికరణం 338A
2. 1-అధికరణం 338A, 2-అధికరణం 338B, 3-అధికరణం 338
3. 1-అధికరణం 338, 2-అధికరణం 338A, 3-అధికరణం 338B
4. 1-అధికరణం 338A, 2-అధికరణం 338, 3-అధికరణం 338B
సమాధానం
B. 1-అధికరణం 338A, 2-అధికరణం 338B, 3-అధికరణం 338
Match the commission with its constitutional basis: (1) NCST (2) NCBC (3) NCSC. Which is the correct pairing?
1. 1-Article 338B, 2-Article 338, 3-Article 338A
2. 1-Article 338A, 2-Article 338B, 3-Article 338
3. 1-Article 338, 2-Article 338A, 3-Article 338B
4. 1-Article 338A, 2-Article 338, 3-Article 338B
NHRCపై ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. దీని చైర్‌పర్సన్‌ను రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు. 2. ఇది ఉల్లంఘనదారులను నేరుగా శిక్షించగలదు. సరైనది/సరైనవి ఏవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements on the NHRC: 1. Its Chairperson is appointed by the President. 2. It can punish violators directly. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
RTIపై ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ప్రతి దరఖాస్తుతో కారణం తెలపాలి. 2. మొదటి అప్పీలు అదే అథారిటీలోని సీనియర్ అధికారికి చేయాలి. సరైనది/సరైనవి ఏవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements on RTI: 1. A reason must be given with every application. 2. The first appeal is to a senior officer in the same authority. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
లోక్‌పాల్‌పై ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. దీని సభ్యుల్లో సగం మంది న్యాయ సభ్యులు అయి ఉండాలి. 2. ప్రధానమంత్రి దీని అధికార పరిధికి పూర్తిగా వెలుపల ఉంటారు. సరైనది/సరైనవి ఏవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements on the Lokpal: 1. Half of its members must be judicial members. 2. The Prime Minister is entirely outside its jurisdiction. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. SHRC సభ్యులను గవర్నర్ తొలగిస్తారు. 2. NHRC సభ్యులను ఒక కమిటీ సిఫారసుపై నియమిస్తారు. సరైనది/సరైనవి ఏవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements: 1. SHRC members are removed by the Governor. 2. NHRC members are appointed on the recommendation of a committee. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
RTI చట్టంపై ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇది ప్రభుత్వ అధికార సంస్థలకు వర్తిస్తుంది. 2. దీనికి అధికారిక రహస్యాల చట్టంపై అధిగమించే ప్రభావం ఉంది. సరైనది/సరైనవి ఏవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements on the RTI Act: 1. It applies to public authorities. 2. It has overriding effect over the Official Secrets Act. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. లోకాయుక్తను గవర్నర్ నియమిస్తారు. 2. రాష్ట్ర లోకాయుక్తను కేంద్రం నియమిస్తుంది. సరైనది/సరైనవి ఏవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements: 1. Lokayukta is appointed by the Governor. 2. The Centre appoints the State Lokayukta. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
సమాచార కమిషన్లపై ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. వాటి ఉత్తర్వులు ప్రభుత్వ అధికార సంస్థపై కట్టుబడి ఉంటాయి. 2. అవి V వ భాగంలో పేర్కొన్న రాజ్యాంగ సంస్థలు. సరైనది/సరైనవి ఏవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements on Information Commissions: 1. Their orders are binding on the public authority. 2. They are constitutional bodies named in Part V. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. NHRC 1993లో ఏర్పడింది. 2. కొన్ని ప్రయోజనాల కోసం NHRCకి సివిల్ కోర్టు అధికారాలు ఉన్నాయి. సరైనది/సరైనవి ఏవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements: 1. The NHRC was set up in 1993. 2. The NHRC has the powers of a civil court for certain purposes. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ఒక పౌరుడు రేషన్ దుకాణం నిల్వ రికార్డుల గురించి ప్రజా సమాచార అధికారికి (PIO) RTI దరఖాస్తు చేశాడు. అధికారి 30 రోజుల్లో సమాధానం ఇవ్వలేదు. తదుపరి చర్య ఏమిటి?
1. వార్షిక నివేదిక కోసం వేచి ఉండటం
2. లోక్‌పాల్ ముందు ధిక్కార రిట్ దాఖలు చేయడం
3. NHRCని ఆశ్రయించడం
4. అదే అథారిటీలోని సీనియర్ అధికారి ముందు మొదటి అప్పీలు దాఖలు చేయడం
సమాధానం
D. అదే అథారిటీలోని సీనియర్ అధికారి ముందు మొదటి అప్పీలు దాఖలు చేయడం
A citizen files an RTI request to a Public Information Officer about a ration shop's stock records. The officer does not reply in 30 days. What is the next step?
1. Wait for the Annual Report
2. File a writ for contempt before the Lokpal
3. Approach the NHRC
4. File a first appeal before the senior officer in the same authority
కేంద్ర ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో ఒక అధికారి లంచం తీసుకున్నాడని ఆరోపణ ఉంది. 2013 నాటి చట్టం కింద ఫిర్యాదును స్వీకరించగల సంస్థ ఏది?
1. కేంద్ర సమాచార కమిషన్
2. ఎన్నికల కమిషన్
3. NHRC
4. లోక్‌పాల్
సమాధానం
D. లోక్‌పాల్
An officer is accused of taking bribes in a Central Government office. Which body can receive the complaint under a statute of 2013?
1. Central Information Commission
2. Election Commission
3. NHRC
4. Lokpal
కింది సంస్థల్లో రాజ్యాంగంలోని ఒక అధికరణం ద్వారా ఏర్పడినది ఏది?
1. జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్
2. కేంద్ర సమాచార కమిషన్
3. జాతీయ షెడ్యూల్డ్ కులాల కమిషన్
4. లోక్‌పాల్
సమాధానం
C. జాతీయ షెడ్యూల్డ్ కులాల కమిషన్
Which of the following bodies is established by an Article of the Constitution?
1. National Human Rights Commission
2. Central Information Commission
3. National Commission for Scheduled Castes
4. Lokpal
కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌ను రాష్ట్రపతి, ఈ కింది వారు ఉన్న కమిటీ సిఫారసుపై నియమిస్తారు
1. రాజ్యసభ స్పీకర్
2. భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి
3. కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి
4. లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు
సమాధానం
D. లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు
The Central Information Commission is appointed by the President on the recommendation of a committee that includes the
1. Speaker of Rajya Sabha
2. Chief Justice of India
3. Union Finance Minister
4. Leader of Opposition in Lok Sabha

Page 1 of 1

Finished reading?

Test yourself in 10 minutes

A free 10-question mini-mock on your exam's real pattern, with negative marking and an instant score. अपनी तैयारी 10 मिनट में जाँचें।

Take a free mini-mock →Topic-wise practice