Chapter 3 of 3 · 25 min read

అతిపరావలయం

గుర్తుంచుకోవాల్సినవి

  • స్థిర బిందువు (నాభి) నుండి దూరం, స్థిర రేఖ (నియతరేఖ) నుండి దూరానికి $e$ రెట్లు ఉండేలా కదిలే బిందువు పథమే అతిపరావలయం (hyperbola); ఇక్కడ $e>1$. అలాగే రెండు స్థిర నాభుల నుండి దాని దూరాల భేదం $2a$ గా స్థిరంగా ఉంటుంది.
  • $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ కొరకు: $b^2=a^2(e^2-1)$, నాభులు $(\pm ae,0)$, నియతరేఖలు $x=\pm\frac ae$, నాభిలంబం $\frac{2b^2}{a}$, అనంతస్పర్శరేఖలు (asymptotes) $y=\pm\frac bax$.
  • వాలు రూపంలో స్పర్శరేఖ: $y=mx\pm\sqrt{a^2m^2-b^2}$; ఇది $m^2>\frac{b^2}{a^2}$ అయినప్పుడు మాత్రమే ఉంటుంది. ఒక బిందువు వద్ద: $\frac{xx_1}{a^2}-\frac{yy_1}{b^2}=1$. ఒక బిందువు వద్ద అభిలంబం: $\frac{a^2x}{x_1}+\frac{b^2y}{y_1}=a^2+b^2$.
  • అతిపరావలయం, దాని అనంతస్పర్శరేఖలు, దాని అనుబంధ అతిపరావలయం (conjugate) కుడివైపు స్థిరాంకంలో మాత్రమే భేదిస్తాయి: $1$, $0$, $-1$. అతిపరావలయం, దాని అనుబంధానికి $\frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=1$.
  • లంబ అతిపరావలయంలో $a=b$, $e=\sqrt2$, అనంతస్పర్శరేఖలు పరస్పరం లంబంగా ఉంటాయి. అక్షాలకు తిప్పితే అది $xy=c^2$, ఇక్కడ $a=c\sqrt2$.

వక్రం మరియు దాని సమీకరణం

స్థిర బిందువు $S$, స్థిర రేఖ $d$ తీసుకోండి. బిందువు $P$ ఇలా కదులుతుంది:

$$PS = e\cdot PM,$$

ఇక్కడ $PM$ అనేది $P$ నుండి $d$ కు లంబ దూరం. $e<1$ అయితే దీర్ఘవృత్తం, $e=1$ అయితే పరావలయం, $e>1$ అయితే అతిపరావలయం వస్తుంది.

సమీకరణం పొందడానికి నాభిని $S(ae,0)$ వద్ద, నియతరేఖను $x=\frac ae$ వద్ద ఉంచండి. $P(x,y)$ కు $PS^2=e^2PM^2$ నియమం ఇలా అవుతుంది:

$$(x-ae)^2+y^2=e^2\left(x-\frac ae\right)^2=(ex-a)^2 .$$

రెండు వైపులా విస్తరించండి. $-2aex$ పదాలు రద్దవుతాయి; మిగిలేది $x^2(e^2-1)-y^2=a^2(e^2-1)$. $a^2(e^2-1)$ తో భాగించి $b^2=a^2(e^2-1)$ అని రాయండి:

$$\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1 .$$

ఈ $b^2$ ధనాత్మకంగా ఉండాలి, అందుకే $e>1$ తప్పనిసరి. మార్చి రాస్తే $e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}$. అలాగే $a^2e^2=a^2+b^2$, కాబట్టి నాభి కేంద్రం నుండి $c=\sqrt{a^2+b^2}$ దూరంలో ఉంటుంది. దీర్ఘవృత్తంలో $c^2=a^2-b^2$ అని గుర్తుంచుకుని, దీనితో కలగాపులగం చేయకండి.

సౌష్ఠవం వల్ల ఈ వక్రానికి రెండో నాభి $S'(-ae,0)$, రెండో నియతరేఖ $x=-\frac ae$ ఉంటాయి. వక్రానికి రెండు వేరు వేరు శాఖలు ఉంటాయి. $y=0$ ఉంచితే $x=\pm a$; ఇవే శీర్షాలు (vertices) $A(a,0)$, $A'(-a,0)$. $x=0$ ఉంచితే $y^2=-b^2$ వస్తుంది, కాబట్టి వక్రం y-అక్షాన్ని ఎప్పటికీ ఖండించదు.

రెండు వేరు శాఖలతో గీసిన అతిపరావలయం x²/16 − y²/9 = 1: నాభులు S, S′ (5, 0), (−5, 0) వద్ద; శీర్షాలు A, A′ (4, 0), (−4, 0) వద్ద; శీర్షాల మధ్య ఉన్న చుక్కల నియతరేఖలు x = ±16/5; మూలబిందువు వద్ద ఖండించుకునే చుక్కల అనంతస్పర్శరేఖలు y = ±3x/4; కుడి శాఖపై బిందువు P ని రెండు నాభులకు కలిపి PS′ − PS = 8 చూపడం

చిత్రం 3.1: నాభులు, శీర్షాలు, నియతరేఖలు, అనంతస్పర్శరేఖలతో అతిపరావలయం, మరియు బిందువు P యొక్క నాభీయ దూరాలు

తెలుసుకోవాల్సిన పేర్లు:

  • అడ్డ అక్షం (Transverse axis): శీర్షాలను కలిపే ఖండం $AA'$, పొడవు $2a$, నాభుల గుండా పోయే రేఖపై ఉంటుంది.
  • అనుబంధ అక్షం (Conjugate axis): కేంద్రం గుండా లంబంగా ఉండే రేఖపై పొడవు $2b$ గల ఖండం. వక్రం దీన్ని ఖండించదు, అయినా ప్రతి సూత్రంలో $2b$ పొడవు ముఖ్యమే.
  • నాభిలంబం (Latus rectum): నాభి గుండా అడ్డ అక్షానికి లంబంగా పోయే జ్యా. సమీకరణంలో $x=ae$ ఉంచండి: $y^2=b^2(e^2-1)=\frac{b^4}{a^2}$, కాబట్టి $y=\pm\frac{b^2}{a}$, పొడవు $\frac{2b^2}{a}$.
  • ఉత్కేంద్రత (Eccentricity): $e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}$, ఎల్లప్పుడూ 1 కంటే ఎక్కువ. $e$ పెద్దదైతే శాఖలు వెడల్పుగా, చదునుగా ఉంటాయి.

$\frac ae<a$ కాబట్టి రెండు నియతరేఖలు శీర్షాల మధ్యలో ఉంటాయి. $ae>a$ కాబట్టి నాభులు శీర్షాలకు బయట ఉంటాయి. అక్షంపై ఎడమ నుండి కుడికి క్రమం: $S',A',(\text{directrix}),O,(\text{directrix}),A,S$.

ఈ వక్రానికి, అదే అతిపరావలయాన్ని పక్కకు తిప్పిన రూపానికి (అది దాని అనుబంధం; కింద వివరించబడింది) సారాంశ పట్టిక ఇది.

రాశి$\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$$\frac{y^2}{b^2}-\frac{x^2}{a^2}=1$
అడ్డ అక్షంx వెంట, పొడవు $2a$y వెంట, పొడవు $2b$
ఉత్కేంద్రత$e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}$$e'=\sqrt{1+\frac{a^2}{b^2}}$
శీర్షాలు$(\pm a,0)$$(0,\pm b)$
నాభులు$(\pm ae,0)$$(0,\pm be')$
నియతరేఖలు$x=\pm\frac ae$$y=\pm\frac b{e'}$
నాభిలంబం$\frac{2b^2}{a}$$\frac{2a^2}{b}$
అనంతస్పర్శరేఖలు$y=\pm\frac bax$$y=\pm\frac bax$

ఉదాహరణ 1: $7x^2-9y^2=63$ యొక్క నాభులు, నియతరేఖలు, నాభిలంబం, ఉత్కేంద్రత కనుక్కోండి.

63 తో భాగించండి: $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{7}=1$. కాబట్టి $a^2=9$, $b^2=7$.

$e^2=1+\frac{b^2}{a^2}=1+\frac79=\frac{16}{9}$, కాబట్టి $e=\frac43$.

నాభులు: $ae=3\cdot\frac43=4$, కాబట్టి $(\pm4,0)$. సరిచూడండి: $a^2+b^2=16$, $\sqrt{16}=4$.

నియతరేఖలు: $x=\pm\frac ae=\pm\frac{3}{4/3}=\pm\frac94$.

నాభిలంబం: $\frac{2b^2}{a}=\frac{14}{3}$.

సమాధానం: నాభులు $(\pm4,0)$, నియతరేఖలు $x=\pm\frac94$, నాభిలంబం $\frac{14}{3}$, $e=\frac43$. నియతరేఖ $\frac94=2.25$ అనేది 3 వద్ద ఉన్న శీర్షానికి లోపల ఉండటాన్ని గమనించండి; అలా ఉండాల్సిందే.

ఉదాహరణ 2: ఒక అతిపరావలయం నాభులు $(0,\pm5)$, ఉత్కేంద్రత $\frac53$, కేంద్రం మూలబిందువు వద్ద. దాని సమీకరణం కనుక్కోండి.

నాభులు y-అక్షంపై ఉన్నాయి, కాబట్టి అడ్డ అక్షం నిలువుగా ఉంటుంది: సమీకరణం $\frac{y^2}{A^2}-\frac{x^2}{B^2}=1$, నాభులు $(0,\pm Ae)$.

$Ae=5$, $e=\frac53$, కాబట్టి $A=3$.

$B^2=A^2(e^2-1)=9\cdot\frac{16}{9}=16$.

సమీకరణం: $\frac{y^2}{9}-\frac{x^2}{16}=1$. సరిచూడండి: $A^2+B^2=25$, కాబట్టి $c=5$.

సమాధానం: $\frac{y^2}{9}-\frac{x^2}{16}=1$. అడ్డ అక్షం దిశను ధన పదం చెబుతుంది, పెద్ద హారం కాదని గమనించండి.

నాభీయ దూరాలు

$P(x_1,y_1)$ అతిపరావలయంపై ఉందనుకోండి. నాభి-నియతరేఖ నియమం ప్రతి నాభీయ దూరాన్ని నేరుగా ఇస్తుంది. నాభి $S$, దాని నియతరేఖకు: $P$ నుండి ఆ నియతరేఖకు దూరం $\left|x_1-\frac ae\right|$, కాబట్టి $PS=e\left|x_1-\frac ae\right|=\left|ex_1-a\right|$. రెండో నాభికి $PS'=\left|ex_1+a\right|$.

కుడి శాఖపై ఉన్న బిందువుకు $x_1\ge a$, కాబట్టి $ex_1>a$ మరియు గుర్తులు తొలగిపోతాయి:

$$PS=ex_1-a,\qquad PS'=ex_1+a .$$

తీసివేయండి: $PS'-PS=2a$. ఎడమ శాఖపై ఉన్న బిందువుకు $ex_1<-a$, కాబట్టి $PS=a-ex_1$, $PS'=-ex_1-a$; మళ్ళీ $\left|PS-PS'\right|=2a$. ఇదే అతిపరావలయం యొక్క రెండో నిర్వచనం: రెండు స్థిర బిందువుల నుండి దూరాల భేదం స్థిరంగా (ఆ బిందువుల మధ్య దూరం కంటే తక్కువగా) ఉండే బిందువు బిందుపథం.

రెండు విషయాలు గుర్తుంచుకోండి. మొత్తం $PS+PS'=2ex_1$ స్థిరం కాదు, కాబట్టి దీర్ఘవృత్త నియమాన్ని అరువు తీసుకోకండి. అలాగే స్థిరాంకం $2a$ అనేది అడ్డ అక్షం, అనుబంధ అక్షం కాదు.

ఉదాహరణ 3: అతిపరావలయం $\frac{x^2}{4}-\frac{y^2}{5}=1$. కుడి శాఖపై బిందువు $P$ కు $x=4$. రెండు నాభుల నుండి దాని దూరాలు కనుక్కోండి.

$a=2$, $b^2=5$, $e=\sqrt{1+\frac54}=\frac32$, నాభులు $(\pm3,0)$.

$PS=ex-a=\frac32\cdot4-2=4$ మరియు $PS'=ex+a=6+2=8$.

నిరూపకాలతో సరిచూడండి: $y^2=5\left(\frac{16}{4}-1\right)=15$. $(3,0)$ కు దూరం: $\sqrt{(4-3)^2+15}=4$. సరిపోయింది.

సమాధానం: 4 మరియు 8; భేదం $4=2a$. శాఖకు ఒకే వైపున ఉన్న నాభియే దగ్గరి నాభి అని గమనించండి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "దగ్గరి నాభికి తీసివేత, దూరపు నాభికి కూడిక." కుడి శాఖపై దగ్గరి నాభి $ex-a$ ఇస్తుంది, దూరపు నాభి $ex+a$ ఇస్తుంది. రెండు దూరాలను ఐదు సెకన్లలో రాయడానికి, వాటి భేదం $2a$ అని సరిచూడటానికి దీన్ని వాడండి.

అనుబంధ అతిపరావలయం

మొదటి అతిపరావలయం యొక్క అనుబంధ అక్షాన్ని అడ్డ అక్షంగా, అడ్డ అక్షాన్ని అనుబంధ అక్షంగా కలిగి ఉన్న అతిపరావలయాన్ని అనుబంధ అతిపరావలయం (conjugate hyperbola) అంటారు. $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ కు అది

$$\frac{y^2}{b^2}-\frac{x^2}{a^2}=1 ,\quad\text{that is}\quad \frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=-1 .$$

ఇక్కడ అవే నాలుగు బిందువులు $(\pm a,0)$, $(0,\pm b)$ ఉంటాయి: మొదటి వక్రం మొదటి జతగుండా, రెండోది రెండో జతగుండా పోతుంది. రెండు వక్రాలకు అనంతస్పర్శరేఖలు ఒకటే, నాలుగు నాభులు మూలబిందువు కేంద్రంగా ఉన్న ఒకే వృత్తంపై ఉంటాయి, ఎందుకంటే $ae$, $be'$ రెండూ $\sqrt{a^2+b^2}$ కు సమానం.

పై పట్టిక నుండి ఉత్కేంద్రతలు: $e^2=1+\frac{b^2}{a^2}$ మరియు $e'^2=1+\frac{a^2}{b^2}$. వ్యుత్క్రమాలు తీసుకోండి:

$$\frac{1}{e^2}=\frac{a^2}{a^2+b^2},\qquad \frac{1}{e'^2}=\frac{b^2}{a^2+b^2},\qquad \frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=1 .$$

లంబ అతిపరావలయం మాత్రమే ఉత్కేంద్రతలో తన అనుబంధానికి సమానం. సాధారణంగా అతిపరావలయం, దాని అనుబంధం $e$ లో, నాభిలంబంలో, నాభులలో భిన్నంగా ఉంటాయి.

లంబ అతిపరావలయం

అడ్డ, అనుబంధ అక్షాలు సమానమైతే, $a=b$, అతిపరావలయం లంబ అతిపరావలయం (rectangular hyperbola) (సమబాహు అని కూడా అంటారు). దాని సమీకరణం $x^2-y^2=a^2$, అప్పుడు

$$e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}=\sqrt2,\qquad \text{latus rectum}=\frac{2b^2}{a}=2a,$$

అనంతస్పర్శరేఖలు $y=\pm x$, అవి లంబకోణంలో ఉంటాయి. ఈ లంబత్వమే ఆ పేరుకు కారణం.

అనంతస్పర్శరేఖలు నిరూపకాక్షాలు అయ్యేలా అక్షాలను $45^\circ$ తిప్పండి. సమీకరణం $xy=c^2$ అవుతుంది, ఇక్కడ $c^2=\frac{a^2}{2}$, అంటే $a=c\sqrt2$. ఈ స్థితిలో:

  • కేంద్రం మూలబిందువు వద్ద; అనంతస్పర్శరేఖలు $x=0$, $y=0$.
  • శీర్షాలు $(c,c)$, $(-c,-c)$ రేఖ $y=x$ పై; అడ్డ అక్షం పొడవు $2a=2\sqrt2\,c$.
  • నాభులు $(c\sqrt2,\,c\sqrt2)$, $(-c\sqrt2,\,-c\sqrt2)$, ఎందుకంటే రేఖ $y=x$ వెంట $ae=c\sqrt2\cdot\sqrt2=2c$.
  • నియతరేఖలు $x+y=\pm c\sqrt2$.
  • నాభిలంబం $2\sqrt2\,c$, ఇది అడ్డ అక్షానికి సమానం.
  • పరామితీయ రూపం $(ct,\frac ct)$, $t\ne0$. ధన $t$ మొదటి పాదంలోని శాఖను, ఋణ $t$ మూడో పాదంలోని శాఖను ఇస్తుంది.

$(x_1,y_1)$ వద్ద స్పర్శరేఖ: $xy_1+yx_1=2c^2$. $\left(ct,\frac ct\right)$ వద్ద ఇది $\frac xt+ty=2c$. వాలు $-\frac{1}{t^2}$, కాబట్టి అభిలంబం వాలు $t^2$, దాని సమీకరణం $xt^3-yt-ct^4+c=0$.

స్పర్శరేఖ అక్షాలను $(2ct,0)$, $\left(0,\frac{2c}{t}\right)$ వద్ద ఖండిస్తుంది. స్పర్శ బిందువు ఈ ఖండానికి మధ్యబిందువు, అక్షాలతో ఏర్పడే త్రిభుజం వైశాల్యం $\frac12\cdot2ct\cdot\frac{2c}{t}=2c^2$, ప్రతి స్పర్శరేఖకూ ఇదే.

మొదటి, మూడో పాదాలలో గీసిన లంబ అతిపరావలయం xy = 4: నిరూపకాక్షాలే అనంతస్పర్శరేఖలు, రేఖ y = x పై నాభులు S, S′, P(4, 1) వద్ద స్పర్శరేఖ అక్షాలను (8, 0), (0, 2) వద్ద ఖండించడం వల్ల P ఆ ఖండానికి మధ్యబిందువు కావడం, అక్షాలతో ఏర్పడిన త్రిభుజం వైశాల్యం 8

చిత్రం 3.2: లంబ అతిపరావలయం xy = 4, దాని P(4, 1) వద్ద స్పర్శరేఖ; ఏర్పడిన త్రిభుజం వైశాల్యం 2c²

ఉదాహరణ 4: $xy=12$ కు $(3,4)$ వద్ద స్పర్శరేఖ, అభిలంబం కనుక్కోండి; స్పర్శరేఖ అక్షాల నుండి కత్తిరించే వైశాల్యం కూడా కనుక్కోండి.

$c^2=12$. స్పర్శరేఖ: $xy_1+yx_1=2c^2$ నుండి $4x+3y=24$.

స్పర్శరేఖ వాలు $=-\frac43$, కాబట్టి అభిలంబం వాలు $\frac34$.

అభిలంబం: $y-4=\frac34(x-3)$, కాబట్టి $4y-16=3x-9$, అంటే $3x-4y+7=0$.

స్పర్శరేఖ అంతరఖండాలు: $(6,0)$, $(0,8)$; వైశాల్యం $=\frac12\cdot6\cdot8=24=2c^2$.

సమాధానం: స్పర్శరేఖ $4x+3y=24$, అభిలంబం $3x-4y+7=0$, వైశాల్యం 24. $(3,4)$ అనేది $(6,0)$, $(0,8)$ ల మధ్యబిందువు అని గమనించండి; ఇదే మీకు ఉచిత సరిచూపు.

పరామితీయ రూపం

$\sec^2\theta-\tan^2\theta=1$ కాబట్టి, $\cos\theta\ne0$ అయిన ప్రతి $\theta$ కు బిందువు

$$P(\theta)=(a\sec\theta,\ b\tan\theta)$$

సమీకరణం $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ను తృప్తిపరుస్తుంది. $-\frac\pi2<\theta<\frac\pi2$ కు $\sec\theta>0$ మరియు బిందువు కుడి శాఖపై ఉంటుంది; $\frac\pi2<\theta<\frac{3\pi}{2}$ కు ఎడమ శాఖపై ఉంటుంది. ఇది దీర్ఘవృత్తంలోని $(a\cos\theta,b\sin\theta)$ కు సమానమైనది; $\cos$, $\sin$ ల స్థానంలో $\sec$, $\tan$ ఉంటాయి.

సాధారణ బిందువు, సాధారణ బిందువు వద్ద స్పర్శరేఖ లేదా అభిలంబం, లేదా జ్యాల మధ్యబిందువు లేదా బిందుపథం అవసరమైన ప్రతి సమస్యలో ఈ రూపాన్ని వాడండి. ఉదాహరణకు, $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{4}=1$ పై $\theta=\frac\pi3$ వద్ద బిందువు $(6,2\sqrt3)$. సరిచూడండి: $\frac{36}{9}-\frac{12}{4}=1$.

అనంతస్పర్శరేఖలు

అనంతస్పర్శరేఖ (asymptote) అంటే వక్రం అనంతం వైపు వెళ్ళేటప్పుడు దగ్గరవుతూ ఉండే, కానీ ఎప్పటికీ ఖండించని రేఖ. $|x|$ పెద్దదైనప్పుడు $y$ కోసం సాధించండి:

$$y=\pm\frac ba x\sqrt{1-\frac{a^2}{x^2}}\ \to\ \pm\frac ba x .$$

కాబట్టి అనంతస్పర్శరేఖలు $y=\pm\frac bax$, కేంద్రం గుండా పోయే రేఖల జత; రెండూ కలిసి $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=0$. శాఖలు అడ్డ అక్షం ఉన్న కోణం లోపల ఉంటాయి. అనంతస్పర్శరేఖల మధ్య కోణం $2\tan^{-1}\frac ba$, లంబ అతిపరావలయానికి ఇది $90^\circ$.

మూడు సమీకరణాలు, ఒకే నమూనా:

వక్రంసమీకరణంకుడి వైపు
అతిపరావలయం$\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$$1$
అనంతస్పర్శరేఖల జత$\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=0$$0$
అనుబంధ అతిపరావలయం$\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=-1$$-1$

కేంద్రం ఎక్కడ ఉన్నా ఇదే నమూనా వర్తిస్తుంది. అనంతస్పర్శరేఖలు $L_1=0$, $L_2=0$ అయితే, అతిపరావలయం $L_1L_2=k$, దాని అనుబంధం $L_1L_2=-k$. $k$ విలువ ఇచ్చిన ఒక బిందువు నుండి వస్తుంది.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "అనంతస్పర్శరేఖలకు 1 ను 0 చేయండి; అనుబంధానికి 1 ను −1 చేయండి." $xy=c^2$ కు కూడా వాడండి: అనంతస్పర్శరేఖలు $xy=0$, అనుబంధం $xy=-c^2$.

గుర్తుంచుకోదగిన ఇతర ఫలితాలు:

  • నాభి నుండి అనంతస్పర్శరేఖకు దూరం $b$ కు సమానం. నాభి $(ae,0)$, రేఖ $bx-ay=0$ కు దూరం $\frac{abe}{\sqrt{a^2+b^2}}=b$.
  • వక్రంపై బిందువు $P(x_1,y_1)$ నుండి రెండు అనంతస్పర్శరేఖలకు ఉన్న దూరాల లబ్ధం
$$\frac{\left|bx_1-ay_1\right|}{\sqrt{a^2+b^2}}\cdot\frac{\left|bx_1+ay_1\right|}{\sqrt{a^2+b^2}}=\frac{\left|b^2x_1^2-a^2y_1^2\right|}{a^2+b^2}=\frac{a^2b^2}{a^2+b^2},$$

ఇది స్థిరాంకం.

  • ఏ స్పర్శరేఖ అయినా, రెండు అనంతస్పర్శరేఖలు కలిసి కేంద్రంతో $ab$ వైశాల్యం గల త్రిభుజాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. స్పర్శ బిందువు, స్పర్శరేఖలో అనంతస్పర్శరేఖల మధ్య భాగానికి మధ్యబిందువు. $xy=c^2$ కు అనంతస్పర్శరేఖలు అక్షాలు, $ab=2c^2$; ఇది పైన చెప్పిన అంతరఖండ ఫలితంతో సరిపోతుంది.

ఉదాహరణ 5: ఒక అతిపరావలయం అనంతస్పర్శరేఖలు $x+2y-3=0$, $x-2y+1=0$ మరియు అది $(2,0)$ గుండా పోతుంది. దాని సమీకరణం, దాని అనుబంధం కనుక్కోండి.

అనంతస్పర్శరేఖల లబ్ధం: $(x+2y-3)(x-2y+1)=x^2-4y^2-2x+8y-3$.

అతిపరావలయం ఈ లబ్ధం $=k$. $(2,0)$ వద్ద: $4-0-4+0-3=-3$, కాబట్టి $k=-3$.

అతిపరావలయం: $x^2-4y^2-2x+8y-3=-3$, అంటే $x^2-4y^2-2x+8y=0$. $(2,0)$ సరిచూడండి: $4-4=0$.

అనుబంధం: లబ్ధం $=+3$, అంటే $x^2-4y^2-2x+8y-6=0$.

అనంతస్పర్శరేఖలు కలిసే చోట కేంద్రం ఉంటుంది: $x+2y=3$, $x-2y=-1$ నుండి $(1,1)$.

సమాధానం: $x^2-4y^2-2x+8y=0$ మరియు $x^2-4y^2-2x+8y-6=0$. ఇక్కడ $a$ లేదా $b$ అవసరమే రాలేదని గమనించండి.

స్పర్శరేఖ మరియు అభిలంబం

ఒక బిందువు వద్ద. $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ను అవకలనం చేయండి: $\frac{2x}{a^2}-\frac{2y}{b^2}\frac{dy}{dx}=0$, కాబట్టి $(x_1,y_1)$ వద్ద వాలు $\frac{b^2x_1}{a^2y_1}$. స్పర్శరేఖ $y-y_1=\frac{b^2x_1}{a^2y_1}(x-x_1)$. భిన్నాలు తొలగించి $\frac{x_1^2}{a^2}-\frac{y_1^2}{b^2}=1$ వాడండి:

$$\frac{xx_1}{a^2}-\frac{yy_1}{b^2}=1 .$$

అభిలంబం వాలు వ్యుత్క్రమ ఋణం, $-\frac{a^2y_1}{b^2x_1}$, మరియు అది ఇలా వస్తుంది

$$\frac{a^2x}{x_1}+\frac{b^2y}{y_1}=a^2+b^2 .$$

పరామితీయ రూపంలో $(x_1,y_1)=(a\sec\theta,b\tan\theta)$ తో:

$$\frac{x\sec\theta}{a}-\frac{y\tan\theta}{b}=1,\qquad ax\cos\theta+by\cot\theta=a^2+b^2 .$$

స్పర్శ నియమం. $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ లో $y=mx+c$ ప్రతిక్షేపించండి:

$$(b^2-a^2m^2)x^2-2a^2mc\,x-a^2(c^2+b^2)=0 .$$

స్పర్శరేఖ వక్రాన్ని ఒక బిందువు వద్ద రెండుసార్లు ఖండిస్తుంది, కాబట్టి విచక్షణి శూన్యం. ఉమ్మడి కారణాంకం $a^2$ ను రద్దు చేయండి; $a^2m^2c^2$ పదాలు రద్దవుతాయి:

$$b^2c^2+b^4-a^2m^2b^2=0\ \Rightarrow\ c^2=a^2m^2-b^2 .$$

కాబట్టి వాలు $m$ గల స్పర్శరేఖలు

$$y=mx\pm\sqrt{a^2m^2-b^2},$$

స్పర్శ బిందువు $\left(-\frac{a^2m}{c},\,-\frac{b^2}{c}\right)$. రేఖ $lx+my=n$ వక్రాన్ని స్పృశించడానికి నియమం $a^2l^2-b^2m^2=n^2$.

$c$ వాస్తవ విలువలకు $a^2m^2\ge b^2$ కావాలి. కాబట్టి:

రేఖ వాలుఆ వాలు గల స్పర్శరేఖలు
$m^2>\frac{b^2}{a^2}$రెండు, $c=\pm\sqrt{a^2m^2-b^2}$
$m^2=\frac{b^2}{a^2}$ఏదీ లేదు (ఇది అనంతస్పర్శరేఖ వాలు, $c=0$)
$m^2<\frac{b^2}{a^2}$ఏదీ లేదు

ఈ మూడు వరుసలే, అనంతస్పర్శరేఖల కంటే నిటారుగా ఉన్న రేఖ వక్రాన్ని స్పృశించగలదని, చదునుగా ఉన్నది స్పృశించలేదని చెప్పడానికి కారణం. ముఖ్యంగా, $4-9<0$ కాబట్టి $\frac{x^2}{4}-\frac{y^2}{9}=1$ కు వాలు 1 గల స్పర్శరేఖ లేదు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "అతిపరావలయం: మైనస్, మైనస్, మైనస్." $y^2$ గుర్తు, $b^2=a^2(e^2-1)$ సంబంధం, $c^2=a^2m^2-b^2$ నియమం, ఈ మూడింటిలోనూ దీర్ఘవృత్తంలో ప్లస్ ఉన్న చోట మైనస్ ఉంటుంది. సమాధానం ఖరారు చేసే ముందు గుర్తు తప్పును పట్టుకోవడానికి దీన్ని వాడండి.

ఉదాహరణ 6: $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{20}=1$ కు వాలు 2 గల స్పర్శరేఖలు, వాటి స్పర్శ బిందువులు కనుక్కోండి.

$a^2=9$, $b^2=20$, $m=2$: $c^2=9\cdot4-20=16$, కాబట్టి $c=\pm4$.

స్పర్శరేఖలు: $y=2x+4$ మరియు $y=2x-4$.

$c=4$ కు స్పర్శ బిందువు: $\left(-\frac{a^2m}{c},-\frac{b^2}{c}\right)=\left(-\frac{18}{4},-\frac{20}{4}\right)=\left(-\frac92,-5\right)$.

సరిచూడండి: $\frac{81/4}{9}-\frac{25}{20}=\frac94-\frac54=1$, మరియు $-5=2\left(-\frac92\right)+4$. సరిపోయింది.

సమాధానం: $y=2x\pm4$. స్పర్శ బిందువు వక్రంపై, రేఖపై రెండింటిపై ఉంటుందని, సౌష్ఠవం వల్ల రెండో స్పర్శ బిందువు $\left(\frac92,5\right)$ అని గమనించండి.

ఉదాహరణ 7: $P(2,1)$ నుండి $x^2-y^2=9$ కు స్పర్శరేఖలు గీశారు. వాటి వాలుల లబ్ధం కనుక్కోండి.

$P$ గుండా వాలు $m$ గల రేఖ $y=mx+(1-2m)$, కాబట్టి $c=1-2m$.

$x^2-y^2=9$ కు $a^2=b^2=9$, కాబట్టి $c^2=9m^2-9$.

$(1-2m)^2=9m^2-9$ నుండి $1-4m+4m^2=9m^2-9$, కాబట్టి $5m^2+4m-10=0$.

మూలాల లబ్ధం $=\frac{-10}{5}=-2$. విచక్షణి $16+200$ ధనాత్మకం, కాబట్టి రెండు వాలులూ వాస్తవాలే.

సమాధానం: $-2$. లబ్ధం ఋణాత్మకం అంటే స్పర్శరేఖలు క్షితిజ సమాంతరానికి వేర్వేరు వైపులా ఉన్నాయని అర్థమని గమనించండి.

మూడు శాంకవాల పోలిక

దీర్ఘవృత్తంపరావలయంఅతిపరావలయం
ఉత్కేంద్రత$0<e<1$$e=1$$e>1$
ప్రామాణిక సమీకరణం$\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$$y^2=4ax$$\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$
$b$ సంబంధం$b^2=a^2(1-e^2)$లేదు$b^2=a^2(e^2-1)$
నాభులు$(\pm ae,0)$$(a,0)$$(\pm ae,0)$
నియతరేఖలు$x=\pm\frac ae$$x=-a$$x=\pm\frac ae$
నాభీయ దూరాలుమొత్తం $2a$$PS=x+a$భేదం $2a$
నాభిలంబం$\frac{2b^2}{a}$$4a$$\frac{2b^2}{a}$
పరామితీయ బిందువు$(a\cos\theta,b\sin\theta)$$(at^2,2at)$$(a\sec\theta,b\tan\theta)$
వాలు $m$ గల స్పర్శరేఖ$y=mx\pm\sqrt{a^2m^2+b^2}$$y=mx+\frac am$$y=mx\pm\sqrt{a^2m^2-b^2}$
$(x_1,y_1)$ వద్ద స్పర్శరేఖ$\frac{xx_1}{a^2}+\frac{yy_1}{b^2}=1$$yy_1=2a(x+x_1)$$\frac{xx_1}{a^2}-\frac{yy_1}{b^2}=1$
శాఖలు / అనంతస్పర్శరేఖలుసంవృతం, లేవుఒక తెరచిన శాఖ, లేవురెండు శాఖలు, రెండు అనంతస్పర్శరేఖలు

పరావలయంలోని $a$ దీర్ఘవృత్తంలోని $a$ కంటే వేరైన సంఖ్య; అది శీర్షం నుండి నాభికి దూరం. స్పర్శరేఖ వరుసలో $b^2$ పదం యొక్క గుర్తే దీర్ఘవృత్త, అతిపరావలయ నియమాలను వేరు చేయడానికి అత్యంత వేగవంతమైన మార్గం.

సాధారణ తప్పులు

  • అతిపరావలయ నాభుల కోసం $c^2=a^2-b^2$ వాడటం → $c^2=a^2+b^2$ వాడండి, అంటే $ae=\sqrt{a^2+b^2}$.
  • అడ్డ అక్షం దిశను పెద్ద హారం నుండి చదవడం → ధన పదం నుండి చదవండి: $\frac{y^2}{9}-\frac{x^2}{16}=1$ y-అక్షం వెంట తెరుచుకుంటుంది.
  • నాభిలంబాన్ని $\frac{2a^2}{b}$ అని రాయడం → $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ కు అది $\frac{2b^2}{a}$; $\frac{2a^2}{b}$ అనుబంధానికి వర్తిస్తుంది.
  • నాభీయ దూరాల భేదాన్ని $2b$ అని లేదా నాభుల మధ్య దూరం అని తీసుకోవడం → అది $2a$.
  • అతిపరావలయ స్పర్శరేఖకు $c^2=a^2m^2+b^2$ వాడటం → నియమం $c^2=a^2m^2-b^2$; ముందు అది రుణేతరమో కాదో సరిచూడండి.
  • ప్రతి వాలుకూ స్పర్శరేఖలు ఉంటాయనుకోవడం → $m^2\le\frac{b^2}{a^2}$ అయితే ఆ వాలు గల స్పర్శరేఖ ఉండదు.
  • $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ యొక్క అనుబంధాన్ని $\frac{y^2}{a^2}-\frac{x^2}{b^2}=1$ అని తీసుకోవడం → $x^2$ కింద $a^2$, $y^2$ కింద $b^2$ ఉంచండి, కుడి వైపును మాత్రమే $-1$ గా మార్చండి.
  • అనుబంధానికి $e'=e$ అనుకోవడం → సాధారణంగా అవి భిన్నం; $\frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=1$ వాడండి.
  • $xy=c^2$ పై $y^2=4ax$ అలవాట్లు వాడటం (శీర్షం మూలబిందువు వద్ద) → $xy=c^2$ కు కేంద్రం మూలబిందువు వద్ద, శీర్షాలు $(\pm c,\pm c)$ వద్ద ఉంటాయి.
  • $xy=c^2$ కు స్పర్శరేఖలో కారణాంకం $2$ మరచిపోవడం → అది $xy_1+yx_1=2c^2$, $c^2$ కాదు.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • అతిపరావలయం: $e>1$ తో $PS=e\cdot PM$; అలాగే $\left|PS-PS'\right|=2a$.
  • $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$, $b^2=a^2(e^2-1)$, $e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}$.
  • శీర్షాలు $(\pm a,0)$, నాభులు $(\pm ae,0)$, నియతరేఖలు $x=\pm\frac ae$, కేంద్రం $(0,0)$.
  • అడ్డ అక్షం $2a$, అనుబంధ అక్షం $2b$, నాభిలంబం $\frac{2b^2}{a}$.
  • నాభీయ దూరాలు (కుడి శాఖ): $PS=ex-a$, $PS'=ex+a$.
  • అనుబంధం: $\frac{y^2}{b^2}-\frac{x^2}{a^2}=1$; అనంతస్పర్శరేఖలు అవే; $\frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=1$.
  • అనంతస్పర్శరేఖలు $y=\pm\frac bax$; జత $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=0$; అతిపరావలయం, అనంతస్పర్శరేఖలు, అనుబంధం అనే వాటికి కుడి వైపు $1,0,-1$.
  • లంబ: $a=b$, $e=\sqrt2$, నాభిలంబం $2a$, అనంతస్పర్శరేఖలు లంబంగా; $xy=c^2$ తో $a=c\sqrt2$.
  • $xy=c^2$: బిందువు $(ct,\frac ct)$, స్పర్శరేఖ $\frac xt+ty=2c$, $(x_1,y_1)$ వద్ద స్పర్శరేఖ $xy_1+yx_1=2c^2$.
  • పరామితీయ బిందువు $(a\sec\theta,b\tan\theta)$; స్పర్శరేఖ $\frac{x\sec\theta}{a}-\frac{y\tan\theta}{b}=1$.
  • $(x_1,y_1)$ వద్ద స్పర్శరేఖ: $\frac{xx_1}{a^2}-\frac{yy_1}{b^2}=1$; అభిలంబం $\frac{a^2x}{x_1}+\frac{b^2y}{y_1}=a^2+b^2$.
  • వాలు $m$ గల స్పర్శరేఖ: $y=mx\pm\sqrt{a^2m^2-b^2}$, $m^2>\frac{b^2}{a^2}$ అయితేనే చెల్లుతుంది; స్పర్శ బిందువు $\left(-\frac{a^2m}{c},-\frac{b^2}{c}\right)$.
  • రేఖ $lx+my=n$ స్పృశించడానికి నియమం $a^2l^2-b^2m^2=n^2$.
  • నాభి నుండి అనంతస్పర్శరేఖకు దూరం $b$; వక్రంపై బిందువు నుండి అనంతస్పర్శరేఖలకు దూరాల లబ్ధం $\frac{a^2b^2}{a^2+b^2}$; స్పర్శరేఖ, అనంతస్పర్శరేఖలు ఏర్పరచే వైశాల్యం $ab$.

సాధన ప్రశ్నలు

  1. అతిపరావలయం $\frac{x^2}{144}-\frac{y^2}{25}=1$ యొక్క ఉత్కేంద్రత

    1. $\frac{13}{12}$
    2. $\frac{13}{5}$
    3. $\frac{12}{13}$
    4. $\frac{5}{12}$
    సమాధానం

    A. $\frac{13}{12}$

    $e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}=\sqrt{1+\frac{25}{144}}=\frac{13}{12}$. సరిచూడండి: $c^2=144+25=169$, $e=c/a=13/12$.

  2. అతిపరావలయం $4x^2-9y^2=36$ యొక్క నాభులు

    1. $(\pm\sqrt5,0)$
    2. $(\pm\sqrt{13},0)$
    3. $(\pm5,0)$
    4. $(\pm13,0)$
    సమాధానం

    B. $(\pm\sqrt{13},0)$

    36 తో భాగించండి: $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{4}=1$. $ae=\sqrt{a^2+b^2}=\sqrt{13}$, కాబట్టి నాభులు $(\pm\sqrt{13},0)$.

  3. $\frac{x^2}{25}-\frac{y^2}{16}=1$ యొక్క నాభిలంబం పొడవు

    1. $\frac{16}{5}$
    2. $\frac{25}{8}$
    3. $\frac{32}{5}$
    4. $\frac{8}{5}$
    సమాధానం

    C. $\frac{32}{5}$

    $\frac{2b^2}{a}=\frac{2\cdot16}{5}=\frac{32}{5}$. సరిచూడండి: $x=ae=\sqrt{41}$ వద్ద, $y^2=16(\frac{41}{25}-1)=\frac{256}{25}$, కాబట్టి $2\vert y\vert=\frac{32}{5}$.

  4. అతిపరావలయం $16y^2-9x^2=144$ యొక్క నాభులు

    1. $(0,\pm\sqrt7)$
    2. $(\pm5,0)$
    3. $(\pm\sqrt7,0)$
    4. $(0,\pm5)$
    సమాధానం

    D. $(0,\pm5)$

    144 తో భాగించండి: $\frac{y^2}{9}-\frac{x^2}{16}=1$. ధన పదంలో $y^2$ ఉంది, కాబట్టి అడ్డ అక్షం y-అక్షం, $c^2=9+16=25$, నాభులు $(0,\pm5)$.

  5. ఒక అతిపరావలయం ఉత్కేంద్రత $\frac53$ అయితే, దాని అనుబంధ అతిపరావలయం ఉత్కేంద్రత

    1. $\frac43$
    2. $\frac35$
    3. $\frac54$
    4. $\frac{25}{9}$
    సమాధానం

    C. $\frac54$

    $\frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=1$ నుండి $\frac{9}{25}+\frac{1}{e'^2}=1$, కాబట్టి $e'^2=\frac{25}{16}$ మరియు $e'=\frac54$. $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=1$ ($e=\frac53$) తో సరిచూడండి: అనుబంధం $\frac{y^2}{16}-\frac{x^2}{9}=1$ కు $e'=\sqrt{1+\frac{9}{16}}=\frac54$.

  6. $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{4}=1$ కు బిందువు $(3\sec\theta,\,2\tan\theta)$ వద్ద, $\theta=\frac{\pi}{3}$ అయినప్పుడు, స్పర్శరేఖ

    1. $2x-3\sqrt3\,y=6$
    2. $4x-3\sqrt3\,y=6$
    3. $4x-3\sqrt3\,y=12$
    4. $4x+3\sqrt3\,y=6$
    సమాధానం

    B. $4x-3\sqrt3\,y=6$

    బిందువు $(6,2\sqrt3)$. స్పర్శరేఖ: $\frac{6x}{9}-\frac{2\sqrt3\,y}{4}=1$, అంటే $\frac{2x}{3}-\frac{\sqrt3 y}{2}=1$; 6 తో గుణించండి: $4x-3\sqrt3\,y=6$. బిందువు దీన్ని తృప్తిపరుస్తుంది: $24-18=6$.

  7. రేఖ $y=2x+c$ అతిపరావలయం $\frac{x^2}{4}-\frac{y^2}{9}=1$ ను స్పృశిస్తుంది. అప్పుడు $c$ విలువ

    1. $\pm\sqrt{13}$
    2. $\pm5$
    3. $\pm3$
    4. $\pm\sqrt7$
    సమాధానం

    D. $\pm\sqrt7$

    $c^2=a^2m^2-b^2=4\cdot4-9=7$, కాబట్టి $c=\pm\sqrt7$. ($+b^2$ వాడితే $\pm5$ వస్తుంది, అది దీర్ఘవృత్త నియమం.)

  8. అతిపరావలయం $9x^2-16y^2=144$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు

    1. $3x\pm4y=0$
    2. $9x\pm16y=0$
    3. $16x\pm9y=0$
    4. $4x\pm3y=0$
    సమాధానం

    A. $3x\pm4y=0$

    144 స్థానంలో 0 ఉంచండి: $9x^2-16y^2=0$, కాబట్టి $(3x-4y)(3x+4y)=0$, అంటే $3x\pm4y=0$.

  9. లంబ అతిపరావలయం $xy=9$ యొక్క అడ్డ అక్షం పొడవు

    1. $6$
    2. $6\sqrt2$
    3. $3\sqrt2$
    4. $18$
    సమాధానం

    B. $6\sqrt2$

    శీర్షాలు $y=x$ పై ఉంటాయి: $x^2=9$ నుండి $(3,3)$, $(-3,-3)$. దూరం $=\sqrt{36+36}=6\sqrt2$. అలాగే $a=c\sqrt2=3\sqrt2$, కాబట్టి $2a=6\sqrt2$.

  10. $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ కు బిందువు $\left(5,\frac94\right)$ వద్ద అభిలంబం సమీకరణం

    1. $20x+16y=136$
    2. $5x-4y=16$
    3. $16x-20y=35$
    4. $16x+20y=125$
    సమాధానం

    D. $16x+20y=125$

    అభిలంబం: $\frac{a^2x}{x_1}+\frac{b^2y}{y_1}=a^2+b^2$ నుండి $\frac{16x}{5}+4y=25$, అంటే $16x+20y=125$. సరిచూడండి: స్పర్శరేఖ వాలు $=\frac{b^2x_1}{a^2y_1}=\frac{45}{36}=\frac54$, అభిలంబం వాలు $-\frac45$, మరియు $16x+20y=125$ వాలు $-\frac45$.

  11. $\frac{x^2}{25}-\frac{y^2}{144}=1$ పై ప్రతి బిందువుకు, రెండు నాభుల నుండి దాని దూరాల భేదం యొక్క పరమ విలువ

    1. $12$
    2. $5$
    3. $10$
    4. $26$
    సమాధానం

    C. $10$

    నాభీయ దూరాల భేదం $2a=10$. 26 విలువ నాభుల మధ్య దూరం, భేదం కాదు.

  12. $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ యొక్క నియతరేఖల సమీకరణాలు

    1. $x=\pm\frac{16}{5}$
    2. $x=\pm\frac95$
    3. $x=\pm5$
    4. $x=\pm\frac54$
    సమాధానం

    A. $x=\pm\frac{16}{5}$

    $e=\frac54$, నియతరేఖలు $x=\pm\frac ae=\pm\frac{4}{5/4}=\pm\frac{16}{5}$. అవి శీర్షాలకు లోపల ఉన్నాయి ($\frac{16}{5}<4$); అలా ఉండాల్సిందే.

  13. రేఖ $x\cos\alpha+y\sin\alpha=p$ అతిపరావలయం $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ను స్పృశించాలంటే నియమం

    1. $a^2\cos^2\alpha+b^2\sin^2\alpha=p^2$
    2. $a^2\sin^2\alpha-b^2\cos^2\alpha=p^2$
    3. $a^2\cos^2\alpha-b^2\sin^2\alpha=p$
    4. $a^2\cos^2\alpha-b^2\sin^2\alpha=p^2$
    సమాధానం

    D. $a^2\cos^2\alpha-b^2\sin^2\alpha=p^2$

    $y=-\cot\alpha\,x+\frac{p}{\sin\alpha}$ అని రాయండి. అప్పుడు $c^2=a^2m^2-b^2$ నుండి $\frac{p^2}{\sin^2\alpha}=a^2\cot^2\alpha-b^2$. $\sin^2\alpha$ తో గుణించండి: $p^2=a^2\cos^2\alpha-b^2\sin^2\alpha$.

  14. కేంద్రం మూలబిందువు వద్ద, అడ్డ అక్షం x-అక్షం వెంట ఉన్న అతిపరావలయం అనంతస్పర్శరేఖలు $y=\pm\sqrt3\,x$. దాని ఉత్కేంద్రత

    1. $\sqrt2$
    2. $\frac{2}{\sqrt3}$
    3. $2$
    4. $\sqrt3$
    సమాధానం

    C. $2$

    $\frac ba=\sqrt3$, కాబట్టి $e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}=\sqrt{1+3}=2$.

  15. $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=1$ యొక్క నాభుల మధ్య దూరం

    1. 5
    2. 10
    3. 7
    4. 14
    సమాధానం

    B. 10

    $ae=\sqrt{9+16}=5$, నాభులు $(\pm5,0)$, దూరం $2ae=10$.

  16. $9x^2-16y^2=144$ యొక్క నాభిలంబం పొడవు

    1. 4.5
    2. 9
    3. 6
    4. 2.25
    సమాధానం

    A. 4.5

    $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$, కాబట్టి $\frac{2b^2}{a}=\frac{2\cdot9}{4}=4.5$.

  17. అతిపరావలయం $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ఉత్కేంద్రత 2, నాభిలంబం పొడవు 12. దాని అడ్డ అక్షం పొడవు

    1. 4
    2. 2
    3. 8
    4. 6
    సమాధానం

    A. 4

    $e=2$ నుండి $b^2=a^2(e^2-1)=3a^2$. నాభిలంబం $\frac{2b^2}{a}=6a=12$, కాబట్టి $a=2$ మరియు $2a=4$. సరిచూడండి: $b^2=12$, $\frac{2\cdot12}{2}=12$.

  18. $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{4}=1$ కు ఏదైనా స్పర్శరేఖ, రెండు అనంతస్పర్శరేఖలు కలిసి ఒక త్రిభుజాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. దాని వైశాల్యం

    1. 12
    2. 6
    3. 3
    4. 13
    సమాధానం

    B. 6

    ప్రతి స్పర్శరేఖకూ వైశాల్యం $ab=3\cdot2=6$. శీర్ష స్పర్శరేఖ $x=3$ వద్ద సరిచూడండి: అది $y=\pm\frac23x$ ను $(3,\pm2)$ వద్ద ఖండిస్తుంది, వైశాల్యం $=\frac12\cdot4\cdot3=6$.

  19. $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=1$ కుడి శాఖపై బిందువు $P$ x-నిరూపకం 6. నాభి $(5,0)$ నుండి దాని దూరం

    1. 3
    2. 13
    3. 7
    4. 9
    సమాధానం

    C. 7

    $e=\frac53$, కాబట్టి $SP=ex-a=10-3=7$. సరిచూడండి: $y^2=16(4-1)=48$, దూరం$^2=(6-5)^2+48=49$.

  20. రేఖ $y=\frac54x+c$ అతిపరావలయం $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ ను స్పృశించేలా $c$ యొక్క ధన విలువ

    1. 2
    2. 5
    3. 16
    4. 4
    సమాధానం

    D. 4

    $c^2=a^2m^2-b^2=16\cdot\frac{25}{16}-9=16$, $c=4$. సరిచూడండి: ప్రతిక్షేపిస్తే $x^2+10x+25=0$ వస్తుంది, ద్విపున్న మూలం.

  21. లంబ అతిపరావలయం $xy=16$ యొక్క నాభుల మధ్య దూరం

    1. 8
    2. 16
    3. 32
    4. 24
    సమాధానం

    B. 16

    $c=4$, $a=c\sqrt2=4\sqrt2$, $e=\sqrt2$, కాబట్టి $2ae=2\cdot4\sqrt2\cdot\sqrt2=16$. సరిచూడండి: నాభులు $(4\sqrt2,4\sqrt2)$, $(-4\sqrt2,-4\sqrt2)$.

  22. $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ పై ఒక బిందువుకు, రెండు అనంతస్పర్శరేఖల నుండి దాని లంబ దూరాల లబ్ధం

    1. 5.76
    2. 2.88
    3. 28.8
    4. 12
    సమాధానం

    A. 5.76

    అనంతస్పర్శరేఖలు $3x\pm4y=0$. లబ్ధం $=\frac{\vert9x^2-16y^2\vert}{25}=\frac{144}{25}=5.76$. శీర్షం $(4,0)$ వద్ద సరిచూడండి: $\frac{12}{5}\cdot\frac{12}{5}=5.76$.

  23. $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ కుడి శాఖపై x-నిరూపకం 8 గల బిందువు వద్ద అభిలంబం x-అక్షాన్ని ఖండించే బిందువు $x=$

    1. 6.25
    2. 5.12
    3. 8
    4. 12.5
    సమాధానం

    D. 12.5

    $\frac{a^2x}{x_1}+\frac{b^2y}{y_1}=a^2+b^2$ లో $y=0$ ఉంచండి: $x=\frac{(a^2+b^2)x_1}{a^2}=\frac{25\cdot8}{16}=12.5$. ఇది $e^2x_1$, ఇక్కడ $e^2=\frac{25}{16}$.

  24. $(2,1)$ నుండి $x^2-y^2=9$ కు రెండు స్పర్శరేఖలు గీశారు. వాటి వాలుల లబ్ధం

    1. 2
    2. 0.5
    3. -0.5
    4. -2
    సమాధానం

    D. -2

    రేఖ $y-1=m(x-2)$ అనుకోండి, అంటే $y=mx+(1-2m)$. $c^2=a^2m^2-b^2$: $(1-2m)^2=9m^2-9$, కాబట్టి $5m^2+4m-10=0$. లబ్ధం $=\frac{-10}{5}=-2$ (విచక్షణి $16+200>0$, రెండు వాస్తవ వాలులు).

  25. $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ యొక్క నాభి $(5,0)$ నుండి ఒక అనంతస్పర్శరేఖకు లంబ దూరం

    1. 3
    2. 4
    3. 5
    4. 2.4
    సమాధానం

    A. 3

    అనంతస్పర్శరేఖ $3x-4y=0$. దూరం $=\frac{\vert15\vert}{\sqrt{9+16}}=3$, ఇది $b$ కు సమానం (ఎల్లప్పుడూ నిజం).

  26. $xy=9$ పై ఏ బిందువు వద్ద స్పర్శరేఖ అయినా నిరూపకాక్షాలతో ఒక త్రిభుజాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దాని వైశాల్యం

    1. 4.5
    2. 36
    3. 18
    4. 9
    సమాధానం

    C. 18

    $(ct,\frac ct)$ వద్ద స్పర్శరేఖ: $\frac xt+ty=2c$, అంతరఖండాలు $2ct$, $\frac{2c}{t}$, వైశాల్యం $=\frac12\cdot2ct\cdot\frac{2c}{t}=2c^2=18$. $(3,3)$ వద్ద సరిచూడండి: $x+y=6$, అంతరఖండాలు 6, 6, వైశాల్యం 18.

  27. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: రేఖ $y=x+\sqrt7$ అతిపరావలయం $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ ను స్పృశిస్తుంది. ప్రవచనం II: $m^2<\frac{b^2}{a^2}$ అయ్యేలా రేఖ $y=mx+c$, తగిన $c$ కు, $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ను స్పృశిస్తుంది.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు

    I: $c^2=16\cdot1-9=7$, కాబట్టి స్పృశిస్తుంది; సరైనది. II: $m^2<\frac{b^2}{a^2}$ అయినప్పుడు $c^2=a^2m^2-b^2<0$, కాబట్టి వాస్తవ $c$ లేదు; సరికాదు.

  28. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: అతిపరావలయాలు $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=1$ మరియు $\frac{y^2}{16}-\frac{x^2}{9}=1$ కు అనంతస్పర్శరేఖలు ఒకటే. ప్రవచనం II: ఒక అతిపరావలయం, దాని అనుబంధం ఉత్కేంద్రతలు $e$, $e'$ అయితే $\frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=1$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి

    I: రెండూ $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=0$ ఇస్తాయి, అంటే $4x\pm3y=0$. II: $\frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=\frac{a^2}{a^2+b^2}+\frac{b^2}{a^2+b^2}=1$. రెండూ సరైనవి.

  29. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $xy=c^2$ కు $\left(ct,\frac ct\right)$ వద్ద స్పర్శరేఖ $x+t^2y=2ct$. ప్రవచనం II: $xy=c^2$ కు ఏదైనా స్పర్శరేఖ, నిరూపకాక్షాలు ఏర్పరచే త్రిభుజం వైశాల్యం $c^2$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు

    I: స్పర్శరేఖ $\frac xt+ty=2c$; $t$ తో గుణిస్తే $x+t^2y=2ct$, సరైనది. II: అంతరఖండాలు $2ct$, $\frac{2c}{t}$ వల్ల వైశాల్యం $2c^2$, $c^2$ కాదు; సరికాదు.

  30. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ యొక్క నాభిలంబం $\frac{2a^2}{b}$. ప్రవచనం II: $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{a^2}=1$ యొక్క నాభిలంబం $2a$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది

    నాభిలంబం $\frac{2b^2}{a}$, కాబట్టి I సరికాదు ($\frac{2a^2}{b}$ అనుబంధానికి చెందినది). $b=a$ ఉంచితే $2a$ వస్తుంది, కాబట్టి II సరైనది.

  31. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖల వాలుల లబ్ధం $\frac{b^2}{a^2}$. ప్రవచనం II: $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ యొక్క అనుబంధ అక్షం పొడవు $2a$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    B. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు

    వాలులు $\pm\frac ba$, లబ్ధం $-\frac{b^2}{a^2}$, కాబట్టి I సరికాదు. అనుబంధ అక్షం పొడవు $2b$, కాబట్టి II సరికాదు.

  32. నిశ్చితవాక్యం (A): $xy=c^2$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు నిరూపకాక్షాలు. కారణం (R): లంబ అతిపరావలయం యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు పరస్పరం లంబంగా ఉంటాయి.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    B. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు

    A: $x\to\infty$ అయినప్పుడు $y=\frac{c^2}{x}\to0$, అలాగే $y\to\infty$ కు కూడా, కాబట్టి అక్షాలే అనంతస్పర్శరేఖలు; సత్యం. R కూడా సత్యం, కానీ లంబత్వం మాత్రమే అవి ఏ రేఖలో చెప్పదు, కాబట్టి అది A ని వివరించదు.

  33. నిశ్చితవాక్యం (A): నాభులు $S$, $S'$ గల అతిపరావలయంపై బిందువు $P$ కు, $P$ ఎక్కడ ఉన్నా $\vert SP-S'P\vert$ విలువ ఒకటే. కారణం (R): $\vert SP-S'P\vert$ అనుబంధ అక్షం పొడవుకు సమానం.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    C. A సత్యం కానీ R అసత్యం

    A సత్యం (నిర్వచనం). స్థిరాంకం $2a$, అంటే అడ్డ అక్షం, అనుబంధ అక్షం $2b$ కాదు. R అసత్యం.

  34. నిశ్చితవాక్యం (A): వాలు 1 గల రేఖ, $c$ యొక్క ఏదో ఒక విలువకు $\frac{x^2}{4}-\frac{y^2}{9}=1$ ను స్పృశిస్తుంది. కారణం (R): రేఖ $y=mx+c$, $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ను స్పృశించేది $c^2=a^2m^2-b^2$ అయినప్పుడు మాత్రమే.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    D. A అసత్యం కానీ R సత్యం

    $m=1$ కు: $c^2=4-9=-5<0$, కాబట్టి వాస్తవ $c$ లేదు; A అసత్యం. R సరైన స్పర్శ నియమం; సత్యం.

  35. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ యొక్క ఉత్కేంద్రత b. $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ యొక్క నాభిలంబం c. నాభుల మధ్య దూరం d. నియతరేఖల మధ్య దూరం జాబితా II: i. $10$ ii. $\frac54$ iii. $\frac92$ iv. $\frac{32}{5}$

    1. a-i, b-iii, c-ii, d-iv
    2. a-ii, b-iii, c-i, d-iv
    3. a-iv, b-iii, c-i, d-ii
    4. a-ii, b-i, c-iii, d-iv
    సమాధానం

    B. a-ii, b-iii, c-i, d-iv

    $e=\frac54$ (ii); $\frac{2b^2}{a}=\frac{18}{4}=\frac92$ (iii); $2ae=10$ (i); $\frac{2a}{e}=\frac{8}{5/4}=\frac{32}{5}$ (iv).

  36. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=1$ యొక్క ఉత్కేంద్రత b. దాని అనుబంధ అతిపరావలయం ఉత్కేంద్రత c. $x^2-y^2=5$ యొక్క ఉత్కేంద్రత d. $4x^2-y^2=4$ యొక్క ఉత్కేంద్రత జాబితా II: i. $\sqrt2$ ii. $\frac54$ iii. $\frac53$ iv. $\sqrt5$

    1. a-iii, b-ii, c-i, d-iv
    2. a-i, b-ii, c-iii, d-iv
    3. a-iii, b-ii, c-iv, d-i
    4. a-ii, b-iii, c-i, d-iv
    సమాధానం

    A. a-iii, b-ii, c-i, d-iv

    a: $\sqrt{1+\frac{16}{9}}=\frac53$; b: $\sqrt{1+\frac{9}{16}}=\frac54$; c: $a=b$, కాబట్టి $\sqrt2$; d: $x^2-\frac{y^2}{4}=1$, $\sqrt{1+4}=\sqrt5$.

  37. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు b. $\frac{y^2}{16}-\frac{x^2}{9}=1$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు c. $xy=1$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు d. $x^2-y^2=1$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు జాబితా II: i. $x\pm y=0$ ii. $xy=0$ iii. $4x\pm3y=0$ iv. $3x\pm4y=0$

    1. a-iii, b-iv, c-ii, d-i
    2. a-iii, b-iv, c-i, d-ii
    3. a-iv, b-iii, c-i, d-ii
    4. a-iv, b-iii, c-ii, d-i
    సమాధానం

    D. a-iv, b-iii, c-ii, d-i

    a: $\frac{x^2}{16}=\frac{y^2}{9}$, $3x\pm4y=0$. b: $y=\pm\frac43x$, $4x\pm3y=0$. c: 1 ను 0 చేస్తే, $xy=0$. d: $x^2=y^2$, $x\pm y=0$.

  38. ఒక అతిపరావలయం కేంద్రం మూలబిందువు వద్ద, నాభులు $(\pm5,0)$ వద్ద, మరియు అది $\left(5,\frac94\right)$ గుండా పోతుంది. దాని నాభిలంబం పొడవు

    1. $8$
    2. $\frac92$
    3. $9$
    4. $\frac94$
    సమాధానం

    B. $\frac92$

    బిందువుకు $x=5=ae$, కాబట్టి అది నాభిలంబం ఒక చివర మరియు $\frac{b^2}{a}=\frac94$; నాభిలంబం $=2\cdot\frac94=\frac92$. సరిచూడండి: $a^2+b^2=25$, $b^2=\frac{9a}{4}$ నుండి $4a^2+9a-100=0$, $a=4$, $b^2=9$, మరియు $\frac{2\cdot9}{4}=\frac92$.

  39. $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{4}=1$ కు $P(6,2\sqrt3)$ వద్ద స్పర్శరేఖ, అభిలంబం x-అక్షాన్ని $T$, $N$ వద్ద ఖండిస్తాయి. $TN$ పొడవు

    1. $\frac{61}{6}$
    2. $\frac{26}{3}$
    3. $\frac{43}{6}$
    4. $\frac32$
    సమాధానం

    C. $\frac{43}{6}$

    స్పర్శరేఖ $\frac{6x}{9}-\frac{2\sqrt3y}{4}=1$ రేఖ $y=0$ ను $x=\frac{a^2}{x_1}=\frac32$ వద్ద ఖండిస్తుంది. అభిలంబం $y=0$ ను $x=\frac{(a^2+b^2)x_1}{a^2}=\frac{13\cdot6}{9}=\frac{26}{3}$ వద్ద ఖండిస్తుంది. $TN=\frac{26}{3}-\frac32=\frac{52-9}{6}=\frac{43}{6}$.

  40. ఒక అతిపరావలయం అనంతస్పర్శరేఖలు $2x-3y=0$, $2x+3y=0$ మరియు అది $(3,1)$ గుండా పోతుంది. దాని అనుబంధ అతిపరావలయం అడ్డ అక్షం పొడవు

    1. $2\sqrt3$
    2. $6$
    3. $3\sqrt3$
    4. $\sqrt3$
    సమాధానం

    A. $2\sqrt3$

    అతిపరావలయం: $4x^2-9y^2=k$; $(3,1)$ వద్ద, $k=27$, అంటే $\frac{x^2}{27/4}-\frac{y^2}{3}=1$. అనుబంధం: $4x^2-9y^2=-27$, అంటే $\frac{y^2}{3}-\frac{x^2}{27/4}=1$, అడ్డ అక్షం y వెంట, పొడవు $2\sqrt3$. (అసలు వక్రం అడ్డ అక్షం $3\sqrt3$.)

25 min left
‹
›