అతిపరావలయం
గుర్తుంచుకోవాల్సినవి
- స్థిర బిందువు (నాభి) నుండి దూరం, స్థిర రేఖ (నియతరేఖ) నుండి దూరానికి $e$ రెట్లు ఉండేలా కదిలే బిందువు పథమే అతిపరావలయం (hyperbola); ఇక్కడ $e>1$. అలాగే రెండు స్థిర నాభుల నుండి దాని దూరాల భేదం $2a$ గా స్థిరంగా ఉంటుంది.
- $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ కొరకు: $b^2=a^2(e^2-1)$, నాభులు $(\pm ae,0)$, నియతరేఖలు $x=\pm\frac ae$, నాభిలంబం $\frac{2b^2}{a}$, అనంతస్పర్శరేఖలు (asymptotes) $y=\pm\frac bax$.
- వాలు రూపంలో స్పర్శరేఖ: $y=mx\pm\sqrt{a^2m^2-b^2}$; ఇది $m^2>\frac{b^2}{a^2}$ అయినప్పుడు మాత్రమే ఉంటుంది. ఒక బిందువు వద్ద: $\frac{xx_1}{a^2}-\frac{yy_1}{b^2}=1$. ఒక బిందువు వద్ద అభిలంబం: $\frac{a^2x}{x_1}+\frac{b^2y}{y_1}=a^2+b^2$.
- అతిపరావలయం, దాని అనంతస్పర్శరేఖలు, దాని అనుబంధ అతిపరావలయం (conjugate) కుడివైపు స్థిరాంకంలో మాత్రమే భేదిస్తాయి: $1$, $0$, $-1$. అతిపరావలయం, దాని అనుబంధానికి $\frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=1$.
- లంబ అతిపరావలయంలో $a=b$, $e=\sqrt2$, అనంతస్పర్శరేఖలు పరస్పరం లంబంగా ఉంటాయి. అక్షాలకు తిప్పితే అది $xy=c^2$, ఇక్కడ $a=c\sqrt2$.
వక్రం మరియు దాని సమీకరణం
స్థిర బిందువు $S$, స్థిర రేఖ $d$ తీసుకోండి. బిందువు $P$ ఇలా కదులుతుంది:
ఇక్కడ $PM$ అనేది $P$ నుండి $d$ కు లంబ దూరం. $e<1$ అయితే దీర్ఘవృత్తం, $e=1$ అయితే పరావలయం, $e>1$ అయితే అతిపరావలయం వస్తుంది.
సమీకరణం పొందడానికి నాభిని $S(ae,0)$ వద్ద, నియతరేఖను $x=\frac ae$ వద్ద ఉంచండి. $P(x,y)$ కు $PS^2=e^2PM^2$ నియమం ఇలా అవుతుంది:
రెండు వైపులా విస్తరించండి. $-2aex$ పదాలు రద్దవుతాయి; మిగిలేది $x^2(e^2-1)-y^2=a^2(e^2-1)$. $a^2(e^2-1)$ తో భాగించి $b^2=a^2(e^2-1)$ అని రాయండి:
ఈ $b^2$ ధనాత్మకంగా ఉండాలి, అందుకే $e>1$ తప్పనిసరి. మార్చి రాస్తే $e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}$. అలాగే $a^2e^2=a^2+b^2$, కాబట్టి నాభి కేంద్రం నుండి $c=\sqrt{a^2+b^2}$ దూరంలో ఉంటుంది. దీర్ఘవృత్తంలో $c^2=a^2-b^2$ అని గుర్తుంచుకుని, దీనితో కలగాపులగం చేయకండి.
సౌష్ఠవం వల్ల ఈ వక్రానికి రెండో నాభి $S'(-ae,0)$, రెండో నియతరేఖ $x=-\frac ae$ ఉంటాయి. వక్రానికి రెండు వేరు వేరు శాఖలు ఉంటాయి. $y=0$ ఉంచితే $x=\pm a$; ఇవే శీర్షాలు (vertices) $A(a,0)$, $A'(-a,0)$. $x=0$ ఉంచితే $y^2=-b^2$ వస్తుంది, కాబట్టి వక్రం y-అక్షాన్ని ఎప్పటికీ ఖండించదు.

చిత్రం 3.1: నాభులు, శీర్షాలు, నియతరేఖలు, అనంతస్పర్శరేఖలతో అతిపరావలయం, మరియు బిందువు P యొక్క నాభీయ దూరాలు
తెలుసుకోవాల్సిన పేర్లు:
- అడ్డ అక్షం (Transverse axis): శీర్షాలను కలిపే ఖండం $AA'$, పొడవు $2a$, నాభుల గుండా పోయే రేఖపై ఉంటుంది.
- అనుబంధ అక్షం (Conjugate axis): కేంద్రం గుండా లంబంగా ఉండే రేఖపై పొడవు $2b$ గల ఖండం. వక్రం దీన్ని ఖండించదు, అయినా ప్రతి సూత్రంలో $2b$ పొడవు ముఖ్యమే.
- నాభిలంబం (Latus rectum): నాభి గుండా అడ్డ అక్షానికి లంబంగా పోయే జ్యా. సమీకరణంలో $x=ae$ ఉంచండి: $y^2=b^2(e^2-1)=\frac{b^4}{a^2}$, కాబట్టి $y=\pm\frac{b^2}{a}$, పొడవు $\frac{2b^2}{a}$.
- ఉత్కేంద్రత (Eccentricity): $e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}$, ఎల్లప్పుడూ 1 కంటే ఎక్కువ. $e$ పెద్దదైతే శాఖలు వెడల్పుగా, చదునుగా ఉంటాయి.
$\frac ae<a$ కాబట్టి రెండు నియతరేఖలు శీర్షాల మధ్యలో ఉంటాయి. $ae>a$ కాబట్టి నాభులు శీర్షాలకు బయట ఉంటాయి. అక్షంపై ఎడమ నుండి కుడికి క్రమం: $S',A',(\text{directrix}),O,(\text{directrix}),A,S$.
ఈ వక్రానికి, అదే అతిపరావలయాన్ని పక్కకు తిప్పిన రూపానికి (అది దాని అనుబంధం; కింద వివరించబడింది) సారాంశ పట్టిక ఇది.
| రాశి | $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ | $\frac{y^2}{b^2}-\frac{x^2}{a^2}=1$ |
|---|---|---|
| అడ్డ అక్షం | x వెంట, పొడవు $2a$ | y వెంట, పొడవు $2b$ |
| ఉత్కేంద్రత | $e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}$ | $e'=\sqrt{1+\frac{a^2}{b^2}}$ |
| శీర్షాలు | $(\pm a,0)$ | $(0,\pm b)$ |
| నాభులు | $(\pm ae,0)$ | $(0,\pm be')$ |
| నియతరేఖలు | $x=\pm\frac ae$ | $y=\pm\frac b{e'}$ |
| నాభిలంబం | $\frac{2b^2}{a}$ | $\frac{2a^2}{b}$ |
| అనంతస్పర్శరేఖలు | $y=\pm\frac bax$ | $y=\pm\frac bax$ |
ఉదాహరణ 1: $7x^2-9y^2=63$ యొక్క నాభులు, నియతరేఖలు, నాభిలంబం, ఉత్కేంద్రత కనుక్కోండి.
63 తో భాగించండి: $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{7}=1$. కాబట్టి $a^2=9$, $b^2=7$.
$e^2=1+\frac{b^2}{a^2}=1+\frac79=\frac{16}{9}$, కాబట్టి $e=\frac43$.
నాభులు: $ae=3\cdot\frac43=4$, కాబట్టి $(\pm4,0)$. సరిచూడండి: $a^2+b^2=16$, $\sqrt{16}=4$.
నియతరేఖలు: $x=\pm\frac ae=\pm\frac{3}{4/3}=\pm\frac94$.
నాభిలంబం: $\frac{2b^2}{a}=\frac{14}{3}$.
సమాధానం: నాభులు $(\pm4,0)$, నియతరేఖలు $x=\pm\frac94$, నాభిలంబం $\frac{14}{3}$, $e=\frac43$. నియతరేఖ $\frac94=2.25$ అనేది 3 వద్ద ఉన్న శీర్షానికి లోపల ఉండటాన్ని గమనించండి; అలా ఉండాల్సిందే.
ఉదాహరణ 2: ఒక అతిపరావలయం నాభులు $(0,\pm5)$, ఉత్కేంద్రత $\frac53$, కేంద్రం మూలబిందువు వద్ద. దాని సమీకరణం కనుక్కోండి.
నాభులు y-అక్షంపై ఉన్నాయి, కాబట్టి అడ్డ అక్షం నిలువుగా ఉంటుంది: సమీకరణం $\frac{y^2}{A^2}-\frac{x^2}{B^2}=1$, నాభులు $(0,\pm Ae)$.
$Ae=5$, $e=\frac53$, కాబట్టి $A=3$.
$B^2=A^2(e^2-1)=9\cdot\frac{16}{9}=16$.
సమీకరణం: $\frac{y^2}{9}-\frac{x^2}{16}=1$. సరిచూడండి: $A^2+B^2=25$, కాబట్టి $c=5$.
సమాధానం: $\frac{y^2}{9}-\frac{x^2}{16}=1$. అడ్డ అక్షం దిశను ధన పదం చెబుతుంది, పెద్ద హారం కాదని గమనించండి.
నాభీయ దూరాలు
$P(x_1,y_1)$ అతిపరావలయంపై ఉందనుకోండి. నాభి-నియతరేఖ నియమం ప్రతి నాభీయ దూరాన్ని నేరుగా ఇస్తుంది. నాభి $S$, దాని నియతరేఖకు: $P$ నుండి ఆ నియతరేఖకు దూరం $\left|x_1-\frac ae\right|$, కాబట్టి $PS=e\left|x_1-\frac ae\right|=\left|ex_1-a\right|$. రెండో నాభికి $PS'=\left|ex_1+a\right|$.
కుడి శాఖపై ఉన్న బిందువుకు $x_1\ge a$, కాబట్టి $ex_1>a$ మరియు గుర్తులు తొలగిపోతాయి:
తీసివేయండి: $PS'-PS=2a$. ఎడమ శాఖపై ఉన్న బిందువుకు $ex_1<-a$, కాబట్టి $PS=a-ex_1$, $PS'=-ex_1-a$; మళ్ళీ $\left|PS-PS'\right|=2a$. ఇదే అతిపరావలయం యొక్క రెండో నిర్వచనం: రెండు స్థిర బిందువుల నుండి దూరాల భేదం స్థిరంగా (ఆ బిందువుల మధ్య దూరం కంటే తక్కువగా) ఉండే బిందువు బిందుపథం.
రెండు విషయాలు గుర్తుంచుకోండి. మొత్తం $PS+PS'=2ex_1$ స్థిరం కాదు, కాబట్టి దీర్ఘవృత్త నియమాన్ని అరువు తీసుకోకండి. అలాగే స్థిరాంకం $2a$ అనేది అడ్డ అక్షం, అనుబంధ అక్షం కాదు.
ఉదాహరణ 3: అతిపరావలయం $\frac{x^2}{4}-\frac{y^2}{5}=1$. కుడి శాఖపై బిందువు $P$ కు $x=4$. రెండు నాభుల నుండి దాని దూరాలు కనుక్కోండి.
$a=2$, $b^2=5$, $e=\sqrt{1+\frac54}=\frac32$, నాభులు $(\pm3,0)$.
$PS=ex-a=\frac32\cdot4-2=4$ మరియు $PS'=ex+a=6+2=8$.
నిరూపకాలతో సరిచూడండి: $y^2=5\left(\frac{16}{4}-1\right)=15$. $(3,0)$ కు దూరం: $\sqrt{(4-3)^2+15}=4$. సరిపోయింది.
సమాధానం: 4 మరియు 8; భేదం $4=2a$. శాఖకు ఒకే వైపున ఉన్న నాభియే దగ్గరి నాభి అని గమనించండి.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "దగ్గరి నాభికి తీసివేత, దూరపు నాభికి కూడిక." కుడి శాఖపై దగ్గరి నాభి $ex-a$ ఇస్తుంది, దూరపు నాభి $ex+a$ ఇస్తుంది. రెండు దూరాలను ఐదు సెకన్లలో రాయడానికి, వాటి భేదం $2a$ అని సరిచూడటానికి దీన్ని వాడండి.
అనుబంధ అతిపరావలయం
మొదటి అతిపరావలయం యొక్క అనుబంధ అక్షాన్ని అడ్డ అక్షంగా, అడ్డ అక్షాన్ని అనుబంధ అక్షంగా కలిగి ఉన్న అతిపరావలయాన్ని అనుబంధ అతిపరావలయం (conjugate hyperbola) అంటారు. $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ కు అది
ఇక్కడ అవే నాలుగు బిందువులు $(\pm a,0)$, $(0,\pm b)$ ఉంటాయి: మొదటి వక్రం మొదటి జతగుండా, రెండోది రెండో జతగుండా పోతుంది. రెండు వక్రాలకు అనంతస్పర్శరేఖలు ఒకటే, నాలుగు నాభులు మూలబిందువు కేంద్రంగా ఉన్న ఒకే వృత్తంపై ఉంటాయి, ఎందుకంటే $ae$, $be'$ రెండూ $\sqrt{a^2+b^2}$ కు సమానం.
పై పట్టిక నుండి ఉత్కేంద్రతలు: $e^2=1+\frac{b^2}{a^2}$ మరియు $e'^2=1+\frac{a^2}{b^2}$. వ్యుత్క్రమాలు తీసుకోండి:
లంబ అతిపరావలయం మాత్రమే ఉత్కేంద్రతలో తన అనుబంధానికి సమానం. సాధారణంగా అతిపరావలయం, దాని అనుబంధం $e$ లో, నాభిలంబంలో, నాభులలో భిన్నంగా ఉంటాయి.
లంబ అతిపరావలయం
అడ్డ, అనుబంధ అక్షాలు సమానమైతే, $a=b$, అతిపరావలయం లంబ అతిపరావలయం (rectangular hyperbola) (సమబాహు అని కూడా అంటారు). దాని సమీకరణం $x^2-y^2=a^2$, అప్పుడు
అనంతస్పర్శరేఖలు $y=\pm x$, అవి లంబకోణంలో ఉంటాయి. ఈ లంబత్వమే ఆ పేరుకు కారణం.
అనంతస్పర్శరేఖలు నిరూపకాక్షాలు అయ్యేలా అక్షాలను $45^\circ$ తిప్పండి. సమీకరణం $xy=c^2$ అవుతుంది, ఇక్కడ $c^2=\frac{a^2}{2}$, అంటే $a=c\sqrt2$. ఈ స్థితిలో:
- కేంద్రం మూలబిందువు వద్ద; అనంతస్పర్శరేఖలు $x=0$, $y=0$.
- శీర్షాలు $(c,c)$, $(-c,-c)$ రేఖ $y=x$ పై; అడ్డ అక్షం పొడవు $2a=2\sqrt2\,c$.
- నాభులు $(c\sqrt2,\,c\sqrt2)$, $(-c\sqrt2,\,-c\sqrt2)$, ఎందుకంటే రేఖ $y=x$ వెంట $ae=c\sqrt2\cdot\sqrt2=2c$.
- నియతరేఖలు $x+y=\pm c\sqrt2$.
- నాభిలంబం $2\sqrt2\,c$, ఇది అడ్డ అక్షానికి సమానం.
- పరామితీయ రూపం $(ct,\frac ct)$, $t\ne0$. ధన $t$ మొదటి పాదంలోని శాఖను, ఋణ $t$ మూడో పాదంలోని శాఖను ఇస్తుంది.
$(x_1,y_1)$ వద్ద స్పర్శరేఖ: $xy_1+yx_1=2c^2$. $\left(ct,\frac ct\right)$ వద్ద ఇది $\frac xt+ty=2c$. వాలు $-\frac{1}{t^2}$, కాబట్టి అభిలంబం వాలు $t^2$, దాని సమీకరణం $xt^3-yt-ct^4+c=0$.
స్పర్శరేఖ అక్షాలను $(2ct,0)$, $\left(0,\frac{2c}{t}\right)$ వద్ద ఖండిస్తుంది. స్పర్శ బిందువు ఈ ఖండానికి మధ్యబిందువు, అక్షాలతో ఏర్పడే త్రిభుజం వైశాల్యం $\frac12\cdot2ct\cdot\frac{2c}{t}=2c^2$, ప్రతి స్పర్శరేఖకూ ఇదే.

చిత్రం 3.2: లంబ అతిపరావలయం xy = 4, దాని P(4, 1) వద్ద స్పర్శరేఖ; ఏర్పడిన త్రిభుజం వైశాల్యం 2c²
ఉదాహరణ 4: $xy=12$ కు $(3,4)$ వద్ద స్పర్శరేఖ, అభిలంబం కనుక్కోండి; స్పర్శరేఖ అక్షాల నుండి కత్తిరించే వైశాల్యం కూడా కనుక్కోండి.
$c^2=12$. స్పర్శరేఖ: $xy_1+yx_1=2c^2$ నుండి $4x+3y=24$.
స్పర్శరేఖ వాలు $=-\frac43$, కాబట్టి అభిలంబం వాలు $\frac34$.
అభిలంబం: $y-4=\frac34(x-3)$, కాబట్టి $4y-16=3x-9$, అంటే $3x-4y+7=0$.
స్పర్శరేఖ అంతరఖండాలు: $(6,0)$, $(0,8)$; వైశాల్యం $=\frac12\cdot6\cdot8=24=2c^2$.
సమాధానం: స్పర్శరేఖ $4x+3y=24$, అభిలంబం $3x-4y+7=0$, వైశాల్యం 24. $(3,4)$ అనేది $(6,0)$, $(0,8)$ ల మధ్యబిందువు అని గమనించండి; ఇదే మీకు ఉచిత సరిచూపు.
పరామితీయ రూపం
$\sec^2\theta-\tan^2\theta=1$ కాబట్టి, $\cos\theta\ne0$ అయిన ప్రతి $\theta$ కు బిందువు
సమీకరణం $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ను తృప్తిపరుస్తుంది. $-\frac\pi2<\theta<\frac\pi2$ కు $\sec\theta>0$ మరియు బిందువు కుడి శాఖపై ఉంటుంది; $\frac\pi2<\theta<\frac{3\pi}{2}$ కు ఎడమ శాఖపై ఉంటుంది. ఇది దీర్ఘవృత్తంలోని $(a\cos\theta,b\sin\theta)$ కు సమానమైనది; $\cos$, $\sin$ ల స్థానంలో $\sec$, $\tan$ ఉంటాయి.
సాధారణ బిందువు, సాధారణ బిందువు వద్ద స్పర్శరేఖ లేదా అభిలంబం, లేదా జ్యాల మధ్యబిందువు లేదా బిందుపథం అవసరమైన ప్రతి సమస్యలో ఈ రూపాన్ని వాడండి. ఉదాహరణకు, $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{4}=1$ పై $\theta=\frac\pi3$ వద్ద బిందువు $(6,2\sqrt3)$. సరిచూడండి: $\frac{36}{9}-\frac{12}{4}=1$.
అనంతస్పర్శరేఖలు
అనంతస్పర్శరేఖ (asymptote) అంటే వక్రం అనంతం వైపు వెళ్ళేటప్పుడు దగ్గరవుతూ ఉండే, కానీ ఎప్పటికీ ఖండించని రేఖ. $|x|$ పెద్దదైనప్పుడు $y$ కోసం సాధించండి:
కాబట్టి అనంతస్పర్శరేఖలు $y=\pm\frac bax$, కేంద్రం గుండా పోయే రేఖల జత; రెండూ కలిసి $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=0$. శాఖలు అడ్డ అక్షం ఉన్న కోణం లోపల ఉంటాయి. అనంతస్పర్శరేఖల మధ్య కోణం $2\tan^{-1}\frac ba$, లంబ అతిపరావలయానికి ఇది $90^\circ$.
మూడు సమీకరణాలు, ఒకే నమూనా:
| వక్రం | సమీకరణం | కుడి వైపు |
|---|---|---|
| అతిపరావలయం | $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ | $1$ |
| అనంతస్పర్శరేఖల జత | $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=0$ | $0$ |
| అనుబంధ అతిపరావలయం | $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=-1$ | $-1$ |
కేంద్రం ఎక్కడ ఉన్నా ఇదే నమూనా వర్తిస్తుంది. అనంతస్పర్శరేఖలు $L_1=0$, $L_2=0$ అయితే, అతిపరావలయం $L_1L_2=k$, దాని అనుబంధం $L_1L_2=-k$. $k$ విలువ ఇచ్చిన ఒక బిందువు నుండి వస్తుంది.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "అనంతస్పర్శరేఖలకు 1 ను 0 చేయండి; అనుబంధానికి 1 ను −1 చేయండి." $xy=c^2$ కు కూడా వాడండి: అనంతస్పర్శరేఖలు $xy=0$, అనుబంధం $xy=-c^2$.
గుర్తుంచుకోదగిన ఇతర ఫలితాలు:
- నాభి నుండి అనంతస్పర్శరేఖకు దూరం $b$ కు సమానం. నాభి $(ae,0)$, రేఖ $bx-ay=0$ కు దూరం $\frac{abe}{\sqrt{a^2+b^2}}=b$.
- వక్రంపై బిందువు $P(x_1,y_1)$ నుండి రెండు అనంతస్పర్శరేఖలకు ఉన్న దూరాల లబ్ధం
ఇది స్థిరాంకం.
- ఏ స్పర్శరేఖ అయినా, రెండు అనంతస్పర్శరేఖలు కలిసి కేంద్రంతో $ab$ వైశాల్యం గల త్రిభుజాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. స్పర్శ బిందువు, స్పర్శరేఖలో అనంతస్పర్శరేఖల మధ్య భాగానికి మధ్యబిందువు. $xy=c^2$ కు అనంతస్పర్శరేఖలు అక్షాలు, $ab=2c^2$; ఇది పైన చెప్పిన అంతరఖండ ఫలితంతో సరిపోతుంది.
ఉదాహరణ 5: ఒక అతిపరావలయం అనంతస్పర్శరేఖలు $x+2y-3=0$, $x-2y+1=0$ మరియు అది $(2,0)$ గుండా పోతుంది. దాని సమీకరణం, దాని అనుబంధం కనుక్కోండి.
అనంతస్పర్శరేఖల లబ్ధం: $(x+2y-3)(x-2y+1)=x^2-4y^2-2x+8y-3$.
అతిపరావలయం ఈ లబ్ధం $=k$. $(2,0)$ వద్ద: $4-0-4+0-3=-3$, కాబట్టి $k=-3$.
అతిపరావలయం: $x^2-4y^2-2x+8y-3=-3$, అంటే $x^2-4y^2-2x+8y=0$. $(2,0)$ సరిచూడండి: $4-4=0$.
అనుబంధం: లబ్ధం $=+3$, అంటే $x^2-4y^2-2x+8y-6=0$.
అనంతస్పర్శరేఖలు కలిసే చోట కేంద్రం ఉంటుంది: $x+2y=3$, $x-2y=-1$ నుండి $(1,1)$.
సమాధానం: $x^2-4y^2-2x+8y=0$ మరియు $x^2-4y^2-2x+8y-6=0$. ఇక్కడ $a$ లేదా $b$ అవసరమే రాలేదని గమనించండి.
స్పర్శరేఖ మరియు అభిలంబం
ఒక బిందువు వద్ద. $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ను అవకలనం చేయండి: $\frac{2x}{a^2}-\frac{2y}{b^2}\frac{dy}{dx}=0$, కాబట్టి $(x_1,y_1)$ వద్ద వాలు $\frac{b^2x_1}{a^2y_1}$. స్పర్శరేఖ $y-y_1=\frac{b^2x_1}{a^2y_1}(x-x_1)$. భిన్నాలు తొలగించి $\frac{x_1^2}{a^2}-\frac{y_1^2}{b^2}=1$ వాడండి:
అభిలంబం వాలు వ్యుత్క్రమ ఋణం, $-\frac{a^2y_1}{b^2x_1}$, మరియు అది ఇలా వస్తుంది
పరామితీయ రూపంలో $(x_1,y_1)=(a\sec\theta,b\tan\theta)$ తో:
స్పర్శ నియమం. $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ లో $y=mx+c$ ప్రతిక్షేపించండి:
స్పర్శరేఖ వక్రాన్ని ఒక బిందువు వద్ద రెండుసార్లు ఖండిస్తుంది, కాబట్టి విచక్షణి శూన్యం. ఉమ్మడి కారణాంకం $a^2$ ను రద్దు చేయండి; $a^2m^2c^2$ పదాలు రద్దవుతాయి:
కాబట్టి వాలు $m$ గల స్పర్శరేఖలు
స్పర్శ బిందువు $\left(-\frac{a^2m}{c},\,-\frac{b^2}{c}\right)$. రేఖ $lx+my=n$ వక్రాన్ని స్పృశించడానికి నియమం $a^2l^2-b^2m^2=n^2$.
$c$ వాస్తవ విలువలకు $a^2m^2\ge b^2$ కావాలి. కాబట్టి:
| రేఖ వాలు | ఆ వాలు గల స్పర్శరేఖలు |
|---|---|
| $m^2>\frac{b^2}{a^2}$ | రెండు, $c=\pm\sqrt{a^2m^2-b^2}$ |
| $m^2=\frac{b^2}{a^2}$ | ఏదీ లేదు (ఇది అనంతస్పర్శరేఖ వాలు, $c=0$) |
| $m^2<\frac{b^2}{a^2}$ | ఏదీ లేదు |
ఈ మూడు వరుసలే, అనంతస్పర్శరేఖల కంటే నిటారుగా ఉన్న రేఖ వక్రాన్ని స్పృశించగలదని, చదునుగా ఉన్నది స్పృశించలేదని చెప్పడానికి కారణం. ముఖ్యంగా, $4-9<0$ కాబట్టి $\frac{x^2}{4}-\frac{y^2}{9}=1$ కు వాలు 1 గల స్పర్శరేఖ లేదు.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "అతిపరావలయం: మైనస్, మైనస్, మైనస్." $y^2$ గుర్తు, $b^2=a^2(e^2-1)$ సంబంధం, $c^2=a^2m^2-b^2$ నియమం, ఈ మూడింటిలోనూ దీర్ఘవృత్తంలో ప్లస్ ఉన్న చోట మైనస్ ఉంటుంది. సమాధానం ఖరారు చేసే ముందు గుర్తు తప్పును పట్టుకోవడానికి దీన్ని వాడండి.
ఉదాహరణ 6: $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{20}=1$ కు వాలు 2 గల స్పర్శరేఖలు, వాటి స్పర్శ బిందువులు కనుక్కోండి.
$a^2=9$, $b^2=20$, $m=2$: $c^2=9\cdot4-20=16$, కాబట్టి $c=\pm4$.
స్పర్శరేఖలు: $y=2x+4$ మరియు $y=2x-4$.
$c=4$ కు స్పర్శ బిందువు: $\left(-\frac{a^2m}{c},-\frac{b^2}{c}\right)=\left(-\frac{18}{4},-\frac{20}{4}\right)=\left(-\frac92,-5\right)$.
సరిచూడండి: $\frac{81/4}{9}-\frac{25}{20}=\frac94-\frac54=1$, మరియు $-5=2\left(-\frac92\right)+4$. సరిపోయింది.
సమాధానం: $y=2x\pm4$. స్పర్శ బిందువు వక్రంపై, రేఖపై రెండింటిపై ఉంటుందని, సౌష్ఠవం వల్ల రెండో స్పర్శ బిందువు $\left(\frac92,5\right)$ అని గమనించండి.
ఉదాహరణ 7: $P(2,1)$ నుండి $x^2-y^2=9$ కు స్పర్శరేఖలు గీశారు. వాటి వాలుల లబ్ధం కనుక్కోండి.
$P$ గుండా వాలు $m$ గల రేఖ $y=mx+(1-2m)$, కాబట్టి $c=1-2m$.
$x^2-y^2=9$ కు $a^2=b^2=9$, కాబట్టి $c^2=9m^2-9$.
$(1-2m)^2=9m^2-9$ నుండి $1-4m+4m^2=9m^2-9$, కాబట్టి $5m^2+4m-10=0$.
మూలాల లబ్ధం $=\frac{-10}{5}=-2$. విచక్షణి $16+200$ ధనాత్మకం, కాబట్టి రెండు వాలులూ వాస్తవాలే.
సమాధానం: $-2$. లబ్ధం ఋణాత్మకం అంటే స్పర్శరేఖలు క్షితిజ సమాంతరానికి వేర్వేరు వైపులా ఉన్నాయని అర్థమని గమనించండి.
మూడు శాంకవాల పోలిక
| దీర్ఘవృత్తం | పరావలయం | అతిపరావలయం | |
|---|---|---|---|
| ఉత్కేంద్రత | $0<e<1$ | $e=1$ | $e>1$ |
| ప్రామాణిక సమీకరణం | $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$ | $y^2=4ax$ | $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ |
| $b$ సంబంధం | $b^2=a^2(1-e^2)$ | లేదు | $b^2=a^2(e^2-1)$ |
| నాభులు | $(\pm ae,0)$ | $(a,0)$ | $(\pm ae,0)$ |
| నియతరేఖలు | $x=\pm\frac ae$ | $x=-a$ | $x=\pm\frac ae$ |
| నాభీయ దూరాలు | మొత్తం $2a$ | $PS=x+a$ | భేదం $2a$ |
| నాభిలంబం | $\frac{2b^2}{a}$ | $4a$ | $\frac{2b^2}{a}$ |
| పరామితీయ బిందువు | $(a\cos\theta,b\sin\theta)$ | $(at^2,2at)$ | $(a\sec\theta,b\tan\theta)$ |
| వాలు $m$ గల స్పర్శరేఖ | $y=mx\pm\sqrt{a^2m^2+b^2}$ | $y=mx+\frac am$ | $y=mx\pm\sqrt{a^2m^2-b^2}$ |
| $(x_1,y_1)$ వద్ద స్పర్శరేఖ | $\frac{xx_1}{a^2}+\frac{yy_1}{b^2}=1$ | $yy_1=2a(x+x_1)$ | $\frac{xx_1}{a^2}-\frac{yy_1}{b^2}=1$ |
| శాఖలు / అనంతస్పర్శరేఖలు | సంవృతం, లేవు | ఒక తెరచిన శాఖ, లేవు | రెండు శాఖలు, రెండు అనంతస్పర్శరేఖలు |
పరావలయంలోని $a$ దీర్ఘవృత్తంలోని $a$ కంటే వేరైన సంఖ్య; అది శీర్షం నుండి నాభికి దూరం. స్పర్శరేఖ వరుసలో $b^2$ పదం యొక్క గుర్తే దీర్ఘవృత్త, అతిపరావలయ నియమాలను వేరు చేయడానికి అత్యంత వేగవంతమైన మార్గం.
సాధారణ తప్పులు
- అతిపరావలయ నాభుల కోసం $c^2=a^2-b^2$ వాడటం → $c^2=a^2+b^2$ వాడండి, అంటే $ae=\sqrt{a^2+b^2}$.
- అడ్డ అక్షం దిశను పెద్ద హారం నుండి చదవడం → ధన పదం నుండి చదవండి: $\frac{y^2}{9}-\frac{x^2}{16}=1$ y-అక్షం వెంట తెరుచుకుంటుంది.
- నాభిలంబాన్ని $\frac{2a^2}{b}$ అని రాయడం → $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ కు అది $\frac{2b^2}{a}$; $\frac{2a^2}{b}$ అనుబంధానికి వర్తిస్తుంది.
- నాభీయ దూరాల భేదాన్ని $2b$ అని లేదా నాభుల మధ్య దూరం అని తీసుకోవడం → అది $2a$.
- అతిపరావలయ స్పర్శరేఖకు $c^2=a^2m^2+b^2$ వాడటం → నియమం $c^2=a^2m^2-b^2$; ముందు అది రుణేతరమో కాదో సరిచూడండి.
- ప్రతి వాలుకూ స్పర్శరేఖలు ఉంటాయనుకోవడం → $m^2\le\frac{b^2}{a^2}$ అయితే ఆ వాలు గల స్పర్శరేఖ ఉండదు.
- $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ యొక్క అనుబంధాన్ని $\frac{y^2}{a^2}-\frac{x^2}{b^2}=1$ అని తీసుకోవడం → $x^2$ కింద $a^2$, $y^2$ కింద $b^2$ ఉంచండి, కుడి వైపును మాత్రమే $-1$ గా మార్చండి.
- అనుబంధానికి $e'=e$ అనుకోవడం → సాధారణంగా అవి భిన్నం; $\frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=1$ వాడండి.
- $xy=c^2$ పై $y^2=4ax$ అలవాట్లు వాడటం (శీర్షం మూలబిందువు వద్ద) → $xy=c^2$ కు కేంద్రం మూలబిందువు వద్ద, శీర్షాలు $(\pm c,\pm c)$ వద్ద ఉంటాయి.
- $xy=c^2$ కు స్పర్శరేఖలో కారణాంకం $2$ మరచిపోవడం → అది $xy_1+yx_1=2c^2$, $c^2$ కాదు.
త్వరిత పునశ్చరణ
- అతిపరావలయం: $e>1$ తో $PS=e\cdot PM$; అలాగే $\left|PS-PS'\right|=2a$.
- $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$, $b^2=a^2(e^2-1)$, $e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}$.
- శీర్షాలు $(\pm a,0)$, నాభులు $(\pm ae,0)$, నియతరేఖలు $x=\pm\frac ae$, కేంద్రం $(0,0)$.
- అడ్డ అక్షం $2a$, అనుబంధ అక్షం $2b$, నాభిలంబం $\frac{2b^2}{a}$.
- నాభీయ దూరాలు (కుడి శాఖ): $PS=ex-a$, $PS'=ex+a$.
- అనుబంధం: $\frac{y^2}{b^2}-\frac{x^2}{a^2}=1$; అనంతస్పర్శరేఖలు అవే; $\frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=1$.
- అనంతస్పర్శరేఖలు $y=\pm\frac bax$; జత $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=0$; అతిపరావలయం, అనంతస్పర్శరేఖలు, అనుబంధం అనే వాటికి కుడి వైపు $1,0,-1$.
- లంబ: $a=b$, $e=\sqrt2$, నాభిలంబం $2a$, అనంతస్పర్శరేఖలు లంబంగా; $xy=c^2$ తో $a=c\sqrt2$.
- $xy=c^2$: బిందువు $(ct,\frac ct)$, స్పర్శరేఖ $\frac xt+ty=2c$, $(x_1,y_1)$ వద్ద స్పర్శరేఖ $xy_1+yx_1=2c^2$.
- పరామితీయ బిందువు $(a\sec\theta,b\tan\theta)$; స్పర్శరేఖ $\frac{x\sec\theta}{a}-\frac{y\tan\theta}{b}=1$.
- $(x_1,y_1)$ వద్ద స్పర్శరేఖ: $\frac{xx_1}{a^2}-\frac{yy_1}{b^2}=1$; అభిలంబం $\frac{a^2x}{x_1}+\frac{b^2y}{y_1}=a^2+b^2$.
- వాలు $m$ గల స్పర్శరేఖ: $y=mx\pm\sqrt{a^2m^2-b^2}$, $m^2>\frac{b^2}{a^2}$ అయితేనే చెల్లుతుంది; స్పర్శ బిందువు $\left(-\frac{a^2m}{c},-\frac{b^2}{c}\right)$.
- రేఖ $lx+my=n$ స్పృశించడానికి నియమం $a^2l^2-b^2m^2=n^2$.
- నాభి నుండి అనంతస్పర్శరేఖకు దూరం $b$; వక్రంపై బిందువు నుండి అనంతస్పర్శరేఖలకు దూరాల లబ్ధం $\frac{a^2b^2}{a^2+b^2}$; స్పర్శరేఖ, అనంతస్పర్శరేఖలు ఏర్పరచే వైశాల్యం $ab$.
సాధన ప్రశ్నలు
అతిపరావలయం $\frac{x^2}{144}-\frac{y^2}{25}=1$ యొక్క ఉత్కేంద్రత
- $\frac{13}{12}$
- $\frac{13}{5}$
- $\frac{12}{13}$
- $\frac{5}{12}$
సమాధానం
A. $\frac{13}{12}$
$e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}=\sqrt{1+\frac{25}{144}}=\frac{13}{12}$. సరిచూడండి: $c^2=144+25=169$, $e=c/a=13/12$.
అతిపరావలయం $4x^2-9y^2=36$ యొక్క నాభులు
- $(\pm\sqrt5,0)$
- $(\pm\sqrt{13},0)$
- $(\pm5,0)$
- $(\pm13,0)$
సమాధానం
B. $(\pm\sqrt{13},0)$
36 తో భాగించండి: $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{4}=1$. $ae=\sqrt{a^2+b^2}=\sqrt{13}$, కాబట్టి నాభులు $(\pm\sqrt{13},0)$.
$\frac{x^2}{25}-\frac{y^2}{16}=1$ యొక్క నాభిలంబం పొడవు
- $\frac{16}{5}$
- $\frac{25}{8}$
- $\frac{32}{5}$
- $\frac{8}{5}$
సమాధానం
C. $\frac{32}{5}$
$\frac{2b^2}{a}=\frac{2\cdot16}{5}=\frac{32}{5}$. సరిచూడండి: $x=ae=\sqrt{41}$ వద్ద, $y^2=16(\frac{41}{25}-1)=\frac{256}{25}$, కాబట్టి $2\vert y\vert=\frac{32}{5}$.
అతిపరావలయం $16y^2-9x^2=144$ యొక్క నాభులు
- $(0,\pm\sqrt7)$
- $(\pm5,0)$
- $(\pm\sqrt7,0)$
- $(0,\pm5)$
సమాధానం
D. $(0,\pm5)$
144 తో భాగించండి: $\frac{y^2}{9}-\frac{x^2}{16}=1$. ధన పదంలో $y^2$ ఉంది, కాబట్టి అడ్డ అక్షం y-అక్షం, $c^2=9+16=25$, నాభులు $(0,\pm5)$.
ఒక అతిపరావలయం ఉత్కేంద్రత $\frac53$ అయితే, దాని అనుబంధ అతిపరావలయం ఉత్కేంద్రత
- $\frac43$
- $\frac35$
- $\frac54$
- $\frac{25}{9}$
సమాధానం
C. $\frac54$
$\frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=1$ నుండి $\frac{9}{25}+\frac{1}{e'^2}=1$, కాబట్టి $e'^2=\frac{25}{16}$ మరియు $e'=\frac54$. $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=1$ ($e=\frac53$) తో సరిచూడండి: అనుబంధం $\frac{y^2}{16}-\frac{x^2}{9}=1$ కు $e'=\sqrt{1+\frac{9}{16}}=\frac54$.
$\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{4}=1$ కు బిందువు $(3\sec\theta,\,2\tan\theta)$ వద్ద, $\theta=\frac{\pi}{3}$ అయినప్పుడు, స్పర్శరేఖ
- $2x-3\sqrt3\,y=6$
- $4x-3\sqrt3\,y=6$
- $4x-3\sqrt3\,y=12$
- $4x+3\sqrt3\,y=6$
సమాధానం
B. $4x-3\sqrt3\,y=6$
బిందువు $(6,2\sqrt3)$. స్పర్శరేఖ: $\frac{6x}{9}-\frac{2\sqrt3\,y}{4}=1$, అంటే $\frac{2x}{3}-\frac{\sqrt3 y}{2}=1$; 6 తో గుణించండి: $4x-3\sqrt3\,y=6$. బిందువు దీన్ని తృప్తిపరుస్తుంది: $24-18=6$.
రేఖ $y=2x+c$ అతిపరావలయం $\frac{x^2}{4}-\frac{y^2}{9}=1$ ను స్పృశిస్తుంది. అప్పుడు $c$ విలువ
- $\pm\sqrt{13}$
- $\pm5$
- $\pm3$
- $\pm\sqrt7$
సమాధానం
D. $\pm\sqrt7$
$c^2=a^2m^2-b^2=4\cdot4-9=7$, కాబట్టి $c=\pm\sqrt7$. ($+b^2$ వాడితే $\pm5$ వస్తుంది, అది దీర్ఘవృత్త నియమం.)
అతిపరావలయం $9x^2-16y^2=144$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు
- $3x\pm4y=0$
- $9x\pm16y=0$
- $16x\pm9y=0$
- $4x\pm3y=0$
సమాధానం
A. $3x\pm4y=0$
144 స్థానంలో 0 ఉంచండి: $9x^2-16y^2=0$, కాబట్టి $(3x-4y)(3x+4y)=0$, అంటే $3x\pm4y=0$.
లంబ అతిపరావలయం $xy=9$ యొక్క అడ్డ అక్షం పొడవు
- $6$
- $6\sqrt2$
- $3\sqrt2$
- $18$
సమాధానం
B. $6\sqrt2$
శీర్షాలు $y=x$ పై ఉంటాయి: $x^2=9$ నుండి $(3,3)$, $(-3,-3)$. దూరం $=\sqrt{36+36}=6\sqrt2$. అలాగే $a=c\sqrt2=3\sqrt2$, కాబట్టి $2a=6\sqrt2$.
$\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ కు బిందువు $\left(5,\frac94\right)$ వద్ద అభిలంబం సమీకరణం
- $20x+16y=136$
- $5x-4y=16$
- $16x-20y=35$
- $16x+20y=125$
సమాధానం
D. $16x+20y=125$
అభిలంబం: $\frac{a^2x}{x_1}+\frac{b^2y}{y_1}=a^2+b^2$ నుండి $\frac{16x}{5}+4y=25$, అంటే $16x+20y=125$. సరిచూడండి: స్పర్శరేఖ వాలు $=\frac{b^2x_1}{a^2y_1}=\frac{45}{36}=\frac54$, అభిలంబం వాలు $-\frac45$, మరియు $16x+20y=125$ వాలు $-\frac45$.
$\frac{x^2}{25}-\frac{y^2}{144}=1$ పై ప్రతి బిందువుకు, రెండు నాభుల నుండి దాని దూరాల భేదం యొక్క పరమ విలువ
- $12$
- $5$
- $10$
- $26$
సమాధానం
C. $10$
నాభీయ దూరాల భేదం $2a=10$. 26 విలువ నాభుల మధ్య దూరం, భేదం కాదు.
$\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ యొక్క నియతరేఖల సమీకరణాలు
- $x=\pm\frac{16}{5}$
- $x=\pm\frac95$
- $x=\pm5$
- $x=\pm\frac54$
సమాధానం
A. $x=\pm\frac{16}{5}$
$e=\frac54$, నియతరేఖలు $x=\pm\frac ae=\pm\frac{4}{5/4}=\pm\frac{16}{5}$. అవి శీర్షాలకు లోపల ఉన్నాయి ($\frac{16}{5}<4$); అలా ఉండాల్సిందే.
రేఖ $x\cos\alpha+y\sin\alpha=p$ అతిపరావలయం $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ను స్పృశించాలంటే నియమం
- $a^2\cos^2\alpha+b^2\sin^2\alpha=p^2$
- $a^2\sin^2\alpha-b^2\cos^2\alpha=p^2$
- $a^2\cos^2\alpha-b^2\sin^2\alpha=p$
- $a^2\cos^2\alpha-b^2\sin^2\alpha=p^2$
సమాధానం
D. $a^2\cos^2\alpha-b^2\sin^2\alpha=p^2$
$y=-\cot\alpha\,x+\frac{p}{\sin\alpha}$ అని రాయండి. అప్పుడు $c^2=a^2m^2-b^2$ నుండి $\frac{p^2}{\sin^2\alpha}=a^2\cot^2\alpha-b^2$. $\sin^2\alpha$ తో గుణించండి: $p^2=a^2\cos^2\alpha-b^2\sin^2\alpha$.
కేంద్రం మూలబిందువు వద్ద, అడ్డ అక్షం x-అక్షం వెంట ఉన్న అతిపరావలయం అనంతస్పర్శరేఖలు $y=\pm\sqrt3\,x$. దాని ఉత్కేంద్రత
- $\sqrt2$
- $\frac{2}{\sqrt3}$
- $2$
- $\sqrt3$
సమాధానం
C. $2$
$\frac ba=\sqrt3$, కాబట్టి $e=\sqrt{1+\frac{b^2}{a^2}}=\sqrt{1+3}=2$.
$\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=1$ యొక్క నాభుల మధ్య దూరం
- 5
- 10
- 7
- 14
సమాధానం
B. 10
$ae=\sqrt{9+16}=5$, నాభులు $(\pm5,0)$, దూరం $2ae=10$.
$9x^2-16y^2=144$ యొక్క నాభిలంబం పొడవు
- 4.5
- 9
- 6
- 2.25
సమాధానం
A. 4.5
$\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$, కాబట్టి $\frac{2b^2}{a}=\frac{2\cdot9}{4}=4.5$.
అతిపరావలయం $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ఉత్కేంద్రత 2, నాభిలంబం పొడవు 12. దాని అడ్డ అక్షం పొడవు
- 4
- 2
- 8
- 6
సమాధానం
A. 4
$e=2$ నుండి $b^2=a^2(e^2-1)=3a^2$. నాభిలంబం $\frac{2b^2}{a}=6a=12$, కాబట్టి $a=2$ మరియు $2a=4$. సరిచూడండి: $b^2=12$, $\frac{2\cdot12}{2}=12$.
$\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{4}=1$ కు ఏదైనా స్పర్శరేఖ, రెండు అనంతస్పర్శరేఖలు కలిసి ఒక త్రిభుజాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. దాని వైశాల్యం
- 12
- 6
- 3
- 13
సమాధానం
B. 6
ప్రతి స్పర్శరేఖకూ వైశాల్యం $ab=3\cdot2=6$. శీర్ష స్పర్శరేఖ $x=3$ వద్ద సరిచూడండి: అది $y=\pm\frac23x$ ను $(3,\pm2)$ వద్ద ఖండిస్తుంది, వైశాల్యం $=\frac12\cdot4\cdot3=6$.
$\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=1$ కుడి శాఖపై బిందువు $P$ x-నిరూపకం 6. నాభి $(5,0)$ నుండి దాని దూరం
- 3
- 13
- 7
- 9
సమాధానం
C. 7
$e=\frac53$, కాబట్టి $SP=ex-a=10-3=7$. సరిచూడండి: $y^2=16(4-1)=48$, దూరం$^2=(6-5)^2+48=49$.
రేఖ $y=\frac54x+c$ అతిపరావలయం $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ ను స్పృశించేలా $c$ యొక్క ధన విలువ
- 2
- 5
- 16
- 4
సమాధానం
D. 4
$c^2=a^2m^2-b^2=16\cdot\frac{25}{16}-9=16$, $c=4$. సరిచూడండి: ప్రతిక్షేపిస్తే $x^2+10x+25=0$ వస్తుంది, ద్విపున్న మూలం.
లంబ అతిపరావలయం $xy=16$ యొక్క నాభుల మధ్య దూరం
- 8
- 16
- 32
- 24
సమాధానం
B. 16
$c=4$, $a=c\sqrt2=4\sqrt2$, $e=\sqrt2$, కాబట్టి $2ae=2\cdot4\sqrt2\cdot\sqrt2=16$. సరిచూడండి: నాభులు $(4\sqrt2,4\sqrt2)$, $(-4\sqrt2,-4\sqrt2)$.
$\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ పై ఒక బిందువుకు, రెండు అనంతస్పర్శరేఖల నుండి దాని లంబ దూరాల లబ్ధం
- 5.76
- 2.88
- 28.8
- 12
సమాధానం
A. 5.76
అనంతస్పర్శరేఖలు $3x\pm4y=0$. లబ్ధం $=\frac{\vert9x^2-16y^2\vert}{25}=\frac{144}{25}=5.76$. శీర్షం $(4,0)$ వద్ద సరిచూడండి: $\frac{12}{5}\cdot\frac{12}{5}=5.76$.
$\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ కుడి శాఖపై x-నిరూపకం 8 గల బిందువు వద్ద అభిలంబం x-అక్షాన్ని ఖండించే బిందువు $x=$
- 6.25
- 5.12
- 8
- 12.5
సమాధానం
D. 12.5
$\frac{a^2x}{x_1}+\frac{b^2y}{y_1}=a^2+b^2$ లో $y=0$ ఉంచండి: $x=\frac{(a^2+b^2)x_1}{a^2}=\frac{25\cdot8}{16}=12.5$. ఇది $e^2x_1$, ఇక్కడ $e^2=\frac{25}{16}$.
$(2,1)$ నుండి $x^2-y^2=9$ కు రెండు స్పర్శరేఖలు గీశారు. వాటి వాలుల లబ్ధం
- 2
- 0.5
- -0.5
- -2
సమాధానం
D. -2
రేఖ $y-1=m(x-2)$ అనుకోండి, అంటే $y=mx+(1-2m)$. $c^2=a^2m^2-b^2$: $(1-2m)^2=9m^2-9$, కాబట్టి $5m^2+4m-10=0$. లబ్ధం $=\frac{-10}{5}=-2$ (విచక్షణి $16+200>0$, రెండు వాస్తవ వాలులు).
$\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ యొక్క నాభి $(5,0)$ నుండి ఒక అనంతస్పర్శరేఖకు లంబ దూరం
- 3
- 4
- 5
- 2.4
సమాధానం
A. 3
అనంతస్పర్శరేఖ $3x-4y=0$. దూరం $=\frac{\vert15\vert}{\sqrt{9+16}}=3$, ఇది $b$ కు సమానం (ఎల్లప్పుడూ నిజం).
$xy=9$ పై ఏ బిందువు వద్ద స్పర్శరేఖ అయినా నిరూపకాక్షాలతో ఒక త్రిభుజాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దాని వైశాల్యం
- 4.5
- 36
- 18
- 9
సమాధానం
C. 18
$(ct,\frac ct)$ వద్ద స్పర్శరేఖ: $\frac xt+ty=2c$, అంతరఖండాలు $2ct$, $\frac{2c}{t}$, వైశాల్యం $=\frac12\cdot2ct\cdot\frac{2c}{t}=2c^2=18$. $(3,3)$ వద్ద సరిచూడండి: $x+y=6$, అంతరఖండాలు 6, 6, వైశాల్యం 18.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: రేఖ $y=x+\sqrt7$ అతిపరావలయం $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ ను స్పృశిస్తుంది. ప్రవచనం II: $m^2<\frac{b^2}{a^2}$ అయ్యేలా రేఖ $y=mx+c$, తగిన $c$ కు, $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ను స్పృశిస్తుంది.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
I: $c^2=16\cdot1-9=7$, కాబట్టి స్పృశిస్తుంది; సరైనది. II: $m^2<\frac{b^2}{a^2}$ అయినప్పుడు $c^2=a^2m^2-b^2<0$, కాబట్టి వాస్తవ $c$ లేదు; సరికాదు.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: అతిపరావలయాలు $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=1$ మరియు $\frac{y^2}{16}-\frac{x^2}{9}=1$ కు అనంతస్పర్శరేఖలు ఒకటే. ప్రవచనం II: ఒక అతిపరావలయం, దాని అనుబంధం ఉత్కేంద్రతలు $e$, $e'$ అయితే $\frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=1$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
I: రెండూ $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=0$ ఇస్తాయి, అంటే $4x\pm3y=0$. II: $\frac{1}{e^2}+\frac{1}{e'^2}=\frac{a^2}{a^2+b^2}+\frac{b^2}{a^2+b^2}=1$. రెండూ సరైనవి.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $xy=c^2$ కు $\left(ct,\frac ct\right)$ వద్ద స్పర్శరేఖ $x+t^2y=2ct$. ప్రవచనం II: $xy=c^2$ కు ఏదైనా స్పర్శరేఖ, నిరూపకాక్షాలు ఏర్పరచే త్రిభుజం వైశాల్యం $c^2$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
I: స్పర్శరేఖ $\frac xt+ty=2c$; $t$ తో గుణిస్తే $x+t^2y=2ct$, సరైనది. II: అంతరఖండాలు $2ct$, $\frac{2c}{t}$ వల్ల వైశాల్యం $2c^2$, $c^2$ కాదు; సరికాదు.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ యొక్క నాభిలంబం $\frac{2a^2}{b}$. ప్రవచనం II: $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{a^2}=1$ యొక్క నాభిలంబం $2a$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
నాభిలంబం $\frac{2b^2}{a}$, కాబట్టి I సరికాదు ($\frac{2a^2}{b}$ అనుబంధానికి చెందినది). $b=a$ ఉంచితే $2a$ వస్తుంది, కాబట్టి II సరైనది.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖల వాలుల లబ్ధం $\frac{b^2}{a^2}$. ప్రవచనం II: $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ యొక్క అనుబంధ అక్షం పొడవు $2a$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
B. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
వాలులు $\pm\frac ba$, లబ్ధం $-\frac{b^2}{a^2}$, కాబట్టి I సరికాదు. అనుబంధ అక్షం పొడవు $2b$, కాబట్టి II సరికాదు.
నిశ్చితవాక్యం (A): $xy=c^2$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు నిరూపకాక్షాలు. కారణం (R): లంబ అతిపరావలయం యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు పరస్పరం లంబంగా ఉంటాయి.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
B. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
A: $x\to\infty$ అయినప్పుడు $y=\frac{c^2}{x}\to0$, అలాగే $y\to\infty$ కు కూడా, కాబట్టి అక్షాలే అనంతస్పర్శరేఖలు; సత్యం. R కూడా సత్యం, కానీ లంబత్వం మాత్రమే అవి ఏ రేఖలో చెప్పదు, కాబట్టి అది A ని వివరించదు.
నిశ్చితవాక్యం (A): నాభులు $S$, $S'$ గల అతిపరావలయంపై బిందువు $P$ కు, $P$ ఎక్కడ ఉన్నా $\vert SP-S'P\vert$ విలువ ఒకటే. కారణం (R): $\vert SP-S'P\vert$ అనుబంధ అక్షం పొడవుకు సమానం.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
C. A సత్యం కానీ R అసత్యం
A సత్యం (నిర్వచనం). స్థిరాంకం $2a$, అంటే అడ్డ అక్షం, అనుబంధ అక్షం $2b$ కాదు. R అసత్యం.
నిశ్చితవాక్యం (A): వాలు 1 గల రేఖ, $c$ యొక్క ఏదో ఒక విలువకు $\frac{x^2}{4}-\frac{y^2}{9}=1$ ను స్పృశిస్తుంది. కారణం (R): రేఖ $y=mx+c$, $\frac{x^2}{a^2}-\frac{y^2}{b^2}=1$ ను స్పృశించేది $c^2=a^2m^2-b^2$ అయినప్పుడు మాత్రమే.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
D. A అసత్యం కానీ R సత్యం
$m=1$ కు: $c^2=4-9=-5<0$, కాబట్టి వాస్తవ $c$ లేదు; A అసత్యం. R సరైన స్పర్శ నియమం; సత్యం.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ యొక్క ఉత్కేంద్రత b. $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ యొక్క నాభిలంబం c. నాభుల మధ్య దూరం d. నియతరేఖల మధ్య దూరం జాబితా II: i. $10$ ii. $\frac54$ iii. $\frac92$ iv. $\frac{32}{5}$
- a-i, b-iii, c-ii, d-iv
- a-ii, b-iii, c-i, d-iv
- a-iv, b-iii, c-i, d-ii
- a-ii, b-i, c-iii, d-iv
సమాధానం
B. a-ii, b-iii, c-i, d-iv
$e=\frac54$ (ii); $\frac{2b^2}{a}=\frac{18}{4}=\frac92$ (iii); $2ae=10$ (i); $\frac{2a}{e}=\frac{8}{5/4}=\frac{32}{5}$ (iv).
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{16}=1$ యొక్క ఉత్కేంద్రత b. దాని అనుబంధ అతిపరావలయం ఉత్కేంద్రత c. $x^2-y^2=5$ యొక్క ఉత్కేంద్రత d. $4x^2-y^2=4$ యొక్క ఉత్కేంద్రత జాబితా II: i. $\sqrt2$ ii. $\frac54$ iii. $\frac53$ iv. $\sqrt5$
- a-iii, b-ii, c-i, d-iv
- a-i, b-ii, c-iii, d-iv
- a-iii, b-ii, c-iv, d-i
- a-ii, b-iii, c-i, d-iv
సమాధానం
A. a-iii, b-ii, c-i, d-iv
a: $\sqrt{1+\frac{16}{9}}=\frac53$; b: $\sqrt{1+\frac{9}{16}}=\frac54$; c: $a=b$, కాబట్టి $\sqrt2$; d: $x^2-\frac{y^2}{4}=1$, $\sqrt{1+4}=\sqrt5$.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $\frac{x^2}{16}-\frac{y^2}{9}=1$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు b. $\frac{y^2}{16}-\frac{x^2}{9}=1$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు c. $xy=1$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు d. $x^2-y^2=1$ యొక్క అనంతస్పర్శరేఖలు జాబితా II: i. $x\pm y=0$ ii. $xy=0$ iii. $4x\pm3y=0$ iv. $3x\pm4y=0$
- a-iii, b-iv, c-ii, d-i
- a-iii, b-iv, c-i, d-ii
- a-iv, b-iii, c-i, d-ii
- a-iv, b-iii, c-ii, d-i
సమాధానం
D. a-iv, b-iii, c-ii, d-i
a: $\frac{x^2}{16}=\frac{y^2}{9}$, $3x\pm4y=0$. b: $y=\pm\frac43x$, $4x\pm3y=0$. c: 1 ను 0 చేస్తే, $xy=0$. d: $x^2=y^2$, $x\pm y=0$.
ఒక అతిపరావలయం కేంద్రం మూలబిందువు వద్ద, నాభులు $(\pm5,0)$ వద్ద, మరియు అది $\left(5,\frac94\right)$ గుండా పోతుంది. దాని నాభిలంబం పొడవు
- $8$
- $\frac92$
- $9$
- $\frac94$
సమాధానం
B. $\frac92$
బిందువుకు $x=5=ae$, కాబట్టి అది నాభిలంబం ఒక చివర మరియు $\frac{b^2}{a}=\frac94$; నాభిలంబం $=2\cdot\frac94=\frac92$. సరిచూడండి: $a^2+b^2=25$, $b^2=\frac{9a}{4}$ నుండి $4a^2+9a-100=0$, $a=4$, $b^2=9$, మరియు $\frac{2\cdot9}{4}=\frac92$.
$\frac{x^2}{9}-\frac{y^2}{4}=1$ కు $P(6,2\sqrt3)$ వద్ద స్పర్శరేఖ, అభిలంబం x-అక్షాన్ని $T$, $N$ వద్ద ఖండిస్తాయి. $TN$ పొడవు
- $\frac{61}{6}$
- $\frac{26}{3}$
- $\frac{43}{6}$
- $\frac32$
సమాధానం
C. $\frac{43}{6}$
స్పర్శరేఖ $\frac{6x}{9}-\frac{2\sqrt3y}{4}=1$ రేఖ $y=0$ ను $x=\frac{a^2}{x_1}=\frac32$ వద్ద ఖండిస్తుంది. అభిలంబం $y=0$ ను $x=\frac{(a^2+b^2)x_1}{a^2}=\frac{13\cdot6}{9}=\frac{26}{3}$ వద్ద ఖండిస్తుంది. $TN=\frac{26}{3}-\frac32=\frac{52-9}{6}=\frac{43}{6}$.
ఒక అతిపరావలయం అనంతస్పర్శరేఖలు $2x-3y=0$, $2x+3y=0$ మరియు అది $(3,1)$ గుండా పోతుంది. దాని అనుబంధ అతిపరావలయం అడ్డ అక్షం పొడవు
- $2\sqrt3$
- $6$
- $3\sqrt3$
- $\sqrt3$
సమాధానం
A. $2\sqrt3$
అతిపరావలయం: $4x^2-9y^2=k$; $(3,1)$ వద్ద, $k=27$, అంటే $\frac{x^2}{27/4}-\frac{y^2}{3}=1$. అనుబంధం: $4x^2-9y^2=-27$, అంటే $\frac{y^2}{3}-\frac{x^2}{27/4}=1$, అడ్డ అక్షం y వెంట, పొడవు $2\sqrt3$. (అసలు వక్రం అడ్డ అక్షం $3\sqrt3$.)