Chapter 3 of 4 · 34 min read

ప్రస్తారాలు మరియు సంయోగాలు

గుర్తుంచుకోవలసినవి

  • లెక్కింపు ఎల్లప్పుడూ రెండు నియమాలతో మొదలవుతుంది: స్వతంత్ర దశలను గుణించాలి, పరస్పరం వర్జ్యమైన (ఒకదానితో ఒకటి కలవని) సందర్భాలను కూడాలి. ఈ అధ్యాయంలోని ప్రతి సూత్రం ఈ రెండు నియమాల నుంచి వచ్చిన సులభ మార్గమే.
  • క్రమం ముఖ్యమైతే ప్రస్తారాలు (permutations) వాడండి: $^nP_r = \frac{n!}{(n-r)!}$. క్రమం ముఖ్యం కాకపోతే సంయోగాలు (combinations) వాడండి: $^nC_r = \frac{n!}{r!\,(n-r)!}$. వీటి సంబంధం $^nP_r = r!\;{}^nC_r$.
  • వస్తువులు పునరావృతమైతే, ప్రతి పునరావృత సంఖ్య యొక్క క్రమగుణితంతో భాగించండి. వృత్తంలో అమర్చేటప్పుడు, భ్రమణాలను తొలగించడానికి ఒక వస్తువును స్థిరపరచండి; అప్పుడు $(n-1)!$ వస్తుంది.
  • నియంత్రణలు (restrictions) మూడు విధాలుగా నిర్వహిస్తారు: నిబంధన ఉన్న వస్తువులను ముందుగా ఉంచడం, పూరకాన్ని లెక్కించడం (మొత్తం నుంచి చెడ్డవాటిని తీసివేయడం), లేదా వేర్వేరు సందర్భాలుగా విభజించడం.
  • పేర్లు లేని సమాన పరిమాణ సమూహాల కోసం, సమాన సమూహాల సంఖ్య యొక్క క్రమగుణితంతో భాగించండి; లేకపోతే ప్రతి విభజన అనేకసార్లు లెక్కలోకి వస్తుంది.

1. రెండు లెక్కింపు నియమాలు

ఒక పనిని దశలవారీగా చేస్తున్నాం అనుకోండి, ఒక దశలోని ఎంపికలు తరువాతి దశలోని ఎంపికల సంఖ్యను మార్చవు. మొదటి దశను $m$ విధాలుగా, రెండవ దశను $n$ విధాలుగా చేయగలిగితే, మొత్తం పనిని $m \times n$ విధాలుగా చేయవచ్చు. దీనిని గుణన నియమం (multiplication rule) అంటారు. ఇది ఎన్ని దశలకైనా వర్తిస్తుంది.

దానికి బదులుగా, పనిని రెండు రకాల చర్యలలో సరిగ్గా ఒకదానితో చేయవచ్చు, ఏ చర్యా రెండు రకాలకూ చెందదు అనుకోండి. మొదటి రకం $m$ విధాలు, రెండవ రకం $n$ విధాలు ఇస్తే, మొత్తం $m + n$. దీనిని సంకలన నియమం (addition rule) అంటారు.

త్వరగా నిర్ణయించే మార్గం: "ఆ తరువాత" అనే మాటలు సరిపోతే గుణించండి. "లేదా" సరిపోతే కూడండి. ఒక చొక్కా మరియు ఒక ప్యాంటు: గుణించండి. ఒక బస్సు లేదా ఒక రైలు: కూడండి.

దశల ఎంపికల సంఖ్య నిజంగా స్వతంత్రంగా ఉన్నప్పుడే గుణన నియమం పనిచేస్తుంది. ఒక సంఖ్యలో మొదటి అంకెను ఎంచుకోవడం చివరి అంకె ఎంపికల సంఖ్యను మారిస్తే, మీరు సందర్భాలుగా విభజించాలి, లేదా అత్యంత నియంత్రిత స్థానాన్ని ముందుగా నింపాలి.

ఉదాహరణ 1: మూడు అంకెలూ వేర్వేరుగా ఉన్న 3 అంకెల సరి సంఖ్యలు ఎన్ని?

రఫ్ వర్క్. చివరి అంకె అత్యంత నియంత్రితం, మరియు 0 మిగతావాటికంటే భిన్నంగా ప్రవర్తిస్తుంది, కాబట్టి చివరి అంకె ఆధారంగా విభజించండి.

సందర్భం 1: చివరి అంకె 0. వందల స్థానం అంకె: 9 ఎంపికలు (1 నుంచి 9). పదుల స్థానం అంకె: 8 ఎంపికలు (వాడిన రెండింటిని మినహాయించి మిగిలినవన్నీ). లెక్క $= 9 \times 8 = 72$.

సందర్భం 2: చివరి అంకె 2, 4, 6 లేదా 8, అంటే 4 ఎంపికలు. వందల స్థానం అంకె 0 కాకూడదు, చివరి అంకెకు సమానం కూడా కాకూడదు, కాబట్టి 8 ఎంపికలు. పదుల స్థానం అంకె 0 కావచ్చు కానీ ఇప్పటికే వాడిన రెండింటిలో ఒకటి కాకూడదు, కాబట్టి 8 ఎంపికలు. లెక్క $= 4 \times 8 \times 8 = 256$.

సందర్భాలు వేర్వేరు (ఒకదానితో ఒకటి కలవవు), కాబట్టి కూడండి: $72 + 256 = 328$.

సమాధానం: 328. గమనించవలసింది: ఒక అంకె విలువ (ఇక్కడ 0) ప్రత్యేకమైతే, గుణించే ముందు దాని ఆధారంగా విభజించండి.

2. క్రమగుణితం మరియు ప్రస్తారాలు

ధన పూర్ణాంకం యొక్క క్రమగుణితం (factorial) $n! = n(n-1)(n-2)\cdots 3\cdot 2\cdot 1$, మరియు నిర్వచనం ప్రకారం $0! = 1$. ఈ నిర్వచనం ఏదో జిత్తు కాదు: దీని వల్లనే $^nP_n = n!$ మరియు $^nC_n = 1$ సరిగ్గా వస్తాయి.

ప్రస్తారం (permutation) అంటే నిర్దిష్ట క్రమంలో చేసిన అమరిక. $n$ వేర్వేరు వస్తువుల నుంచి తీసుకున్న $r$ వస్తువులను అమర్చే విధాల సంఖ్యను, $r$ స్థానాలను ఒకదాని తరువాత ఒకటి నింపడం ద్వారా కనుగొంటాం: మొదటి స్థానానికి $n$ ఎంపికలు, రెండవ స్థానానికి $n-1$, ఇలా కొనసాగుతుంది.

$$^nP_r = n(n-1)(n-2)\cdots(n-r+1) = \frac{n!}{(n-r)!}, \qquad 0 \le r \le n$$

చూడగానే గుర్తుపట్టవలసిన రెండు ప్రత్యేక సందర్భాలు: $^nP_n = n!$ మరియు $^nP_1 = n$.

వస్తువులను మళ్లీ మళ్లీ వాడవచ్చు అయితే (ఉదాహరణకు PIN లోని అంకెలు), ప్రతి $r$ స్థానానికీ మొత్తం $n$ ఎంపికలూ ఉంటాయి, కాబట్టి లెక్క $n^r$. పునరావృతాన్ని అనుమతించని $^nP_r$ తో దీనిని కలపకండి.

లెక్కింపు సమస్యల నిర్ణయ ప్రవాహ పటం: మొదట క్రమం ముఖ్యమా అని, తరువాత వస్తువులు పునరావృతమవుతాయా, అమరిక వృత్తంలోనా, సమూహాలకు పేర్లు ఉన్నాయా అని అడిగి, వాడవలసిన సూత్రం వద్ద ముగుస్తుంది

చిత్రం 3.1: సరైన లెక్కింపు సాధనాన్ని ఎంచుకోవడం

మీరు మళ్లీ మళ్లీ వాడవలసిన ముఖ్య సూత్రాల సారాంశం ఇది.

సందర్భంలెక్క
$n$ వేర్వేరు వస్తువులలో $r$ ను అమర్చడం, పునరావృతం లేదు$^nP_r = \frac{n!}{(n-r)!}$
అన్ని $n$ వేర్వేరు వస్తువులను వరుసలో అమర్చడం$n!$
$r$ స్థానాలను అమర్చడం, పునరావృతం అనుమతించబడింది$n^r$
$n$ వస్తువులను అమర్చడం, ఒక రకం $p$ సమానమైనవి, మరో రకం $q$ సమానమైనవి$\frac{n!}{p!\,q!}$
$n$ వేర్వేరు వస్తువులను వృత్తంలో అమర్చడం$(n-1)!$
$n$ వేర్వేరు వస్తువులలో $r$ ను ఎంచుకోవడం$^nC_r = \frac{n!}{r!\,(n-r)!}$

అన్నీ వేర్వేరు కాని వస్తువులు

$n$ వస్తువులలో ఒక రకం $p$, రెండవ రకం $q$, మూడవ రకం $r$ ఉంటే (మిగిలినవన్నీ వేర్వేరు), వరుసలో వేర్వేరు అమరికల సంఖ్య

$$\frac{n!}{p!\,q!\,r!}$$

కారణం సులభం. ఆ $p$ సర్వసమాన వస్తువులు వేర్వేరు అని భావించండి. అప్పుడు $n!$ అమరికలు ఉంటాయి. కానీ ఏదైనా ఒక అమరిక, ఆ $p$ వస్తువులను వాటిలోవాటే తిరిగి కలపడం వల్ల వచ్చిన అమరిక వాస్తవంలో ఒకేలా కనిపిస్తాయి, అలాంటి కలపడాలు $p!$ ఉన్నాయి. కాబట్టి ప్రతి నిజమైన అమరిక $p!$ సార్లు లెక్కలోకి వచ్చింది, అందువల్ల భాగిస్తాం.

ఉదాహరణ 2: (a) COMMITTEE పదంలోని అన్ని అక్షరాలతో ఎన్ని వేర్వేరు అమరికలు ఉన్నాయి? (b) వాటిలో రెండు E లు పక్కపక్కనే ఉండేవి ఎన్ని?

(a) అక్షరాలు: C, O, M, M, I, T, T, E, E. అంటే 9 అక్షరాలు, M రెండుసార్లు, T రెండుసార్లు, E రెండుసార్లు.

లెక్క $= \frac{9!}{2!\,2!\,2!} = \frac{362880}{8} = 45360$.

(b) రెండు E లను కలిపి ఒక బ్లాక్ EE గా చేయండి. ఇప్పుడు 8 వస్తువులు: C, O, M, M, I, T, T మరియు బ్లాక్. M మరియు T మాత్రమే పునరావృతమవుతాయి.

లెక్క $= \frac{8!}{2!\,2!} = \frac{40320}{4} = 10080$.

సమాధానం: 45360 మరియు 10080. గమనించవలసింది: కలపడం వల్ల "కలిసి ఉండాలి" అనే నియమం తక్కువ వస్తువులతో సాధారణ అమరిక సమస్యగా మారుతుంది.

పదాలు మరియు అంకెలు

పదాల సమస్యలలో, ముందుగా అక్షరాలను రాసి ఏవి పునరావృతమవుతాయో గుర్తించండి. సంఖ్యల సమస్యలలో, స్థానాలను (ఒకట్లు, పదులు, వందలు, ...) రాసి, నియంత్రిత స్థానాన్ని ముందుగా నింపండి. $n$ అంకెల సంఖ్యలో ముందు 0 ఎప్పుడూ అనుమతించబడదు; అంకెల లెక్కింపులో ఎక్కువ పొరపాట్లు ఇక్కడే జరుగుతాయి.

ఇచ్చిన అంకెలతో ఏర్పడే, ఒక నిర్దిష్ట సంఖ్యతో భాగింపబడే సంఖ్యలకు ఒక పరీక్ష ఉంటుంది. చివరి అంకె సరి అయితే సంఖ్య సరి; చివరి అంకె 0 లేదా 5 అయితే 5 తో భాగింపబడుతుంది; చివరి రెండు అంకెల సంఖ్య 4 తో భాగింపబడితే సంఖ్య 4 తో భాగింపబడుతుంది; అంకెల మొత్తం 3 తో భాగింపబడితే సంఖ్య 3 తో భాగింపబడుతుంది. పరీక్ష చూసే భాగాన్ని స్థిరపరచి, మిగిలినవి స్వేచ్ఛగా నింపండి.

"పదాల సంఖ్య" అడిగితే, "పదాలు" అంటే అర్థం ఉన్నా లేకపోయినా ఏ అమరికైనా.

నిఘంటు క్రమంలో పదం యొక్క ర్యాంకు

ఒక పదం అక్షరాల అన్ని అమరికలను నిఘంటు క్రమంలో రాసినప్పుడు, ఆ పదం స్థానాన్ని కనుగొనడానికి, దాని ముందు ఎన్ని పదాలు వస్తాయో లెక్కించి, 1 కలపండి.

ఎడమ నుంచి అక్షరం అక్షరంగా వెళ్లండి. ప్రతి స్థానంలో, ఆ స్థానంలోని అక్షరం కంటే వర్ణమాల క్రమంలో చిన్నవైన, ఇంకా వాడని అక్షరాలు ఎన్నో లెక్కించండి. అలాంటి ప్రతి చిన్న అక్షరాన్ని అక్కడ ఉంచితే, మిగిలిన అక్షరాల అన్ని అమరికలూ సాధ్యమవుతాయి. కాబట్టి (వాడని చిన్న అక్షరాల సంఖ్య) $\times$ (ఇంకా ఉంచని అక్షరాల అమరికలు) కలపండి.

కొన్ని అక్షరాలు పునరావృతమైతే, మిగిలిన అక్షరాల అమరికలను పునరావృత భాగహారంతో లెక్కించండి, మరియు చిన్న అక్షరాన్ని ప్రతి నకలుకు కాకుండా, ప్రతి వేర్వేరు అక్షరానికి ఒకసారి లెక్కించండి.

ఉదాహరణ 3: GARDEN అక్షరాల అన్ని అమరికలలో నిఘంటు క్రమంలో GARDEN యొక్క ర్యాంకు కనుగొనండి.

అక్షరాల వర్ణమాల క్రమం: A, D, E, G, N, R.

స్థానం 1 లో G ఉంది. వాడని చిన్న అక్షరాలు: A, D, E, అంటే 3. మిగిలిన అక్షరాలు: 5, కాబట్టి ఒక్కొక్కదానికి $5! = 120$. $3 \times 120 = 360$ కలపండి.

స్థానం 2 లో A ఉంది. వాడని చిన్న అక్షరాలు: లేవు. 0 కలపండి.

స్థానం 3 లో R ఉంది. ఇప్పుడు వాడని అక్షరాలు D, E, N, R. R కంటే చిన్నవి: D, E, N, అంటే 3. స్థానం 3 ను స్థిరపరచిన తరువాత మిగిలినవి: 3 అక్షరాలు, కాబట్టి $3! = 6$. $3 \times 6 = 18$ కలపండి.

స్థానం 4 లో D ఉంది. వాడని చిన్న అక్షరాలు: లేవు. స్థానం 5 లో E ఉంది. వాడని చిన్న అక్షరాలు: లేవు. స్థానం 6 లో N, అది చివరి అక్షరం. 0 కలపండి.

GARDEN కంటే ముందు ఉన్న పదాలు: $360 + 18 = 378$. ర్యాంకు $= 378 + 1 = 379$.

సమాధానం: 379. గమనించవలసింది: చివరి అడుగు ఎల్లప్పుడూ "1 కలపండి", ఎందుకంటే ఆ పదమే ఒక స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తుంది.

3. వృత్తాకార ప్రస్తారాలు

వరుసలో స్థానాలు వేర్వేరు: మొదటి, రెండవ, మూడవ. గుండ్రని బల్ల చుట్టూ "మొదటి కుర్చీ" అంటూ ఏదీ లేదు. అందరూ ఒక కుర్చీ సవ్యదిశలో జరిగినా చిత్రం అదే, ఎందుకంటే ప్రతి వ్యక్తికీ అదే క్రమంలో అదే ఇద్దరు పొరుగువారు ఉంటారు. కాబట్టి $n$ వేర్వేరు వస్తువులకు, ప్రతి వృత్తాకార అమరిక $n$ వేర్వేరు వరుస-తరహా అమరికలుగా కనిపిస్తుంది (ప్రతి భ్రమణానికి ఒకటి). అందువల్ల

$$\text{circular arrangements of } n \text{ different objects} = \frac{n!}{n} = (n-1)!$$

ఆచరణాత్మక పద్ధతి: ఒక వ్యక్తి కుర్చీని ఆధారంగా స్థిరపరచి, మిగిలిన $n-1$ మందిని ఆ కుర్చీ చుట్టూ అమర్చడం.

సవ్యదిశ మరియు అపసవ్యదిశ క్రమాలను ఒకటిగానే లెక్కిస్తే (హారం లేదా దండ వంటివి, వాటిని తిప్పి చూడవచ్చు), ప్రతి అమరికకు ఒక ప్రతిబింబ అమరిక ఉంటుంది; అది వేరే వృత్తాకార అమరిక కానీ అదే హారం. $n \ge 3$ కి లెక్క $\frac{(n-1)!}{2}$.

సందర్భంలెక్క
బల్ల చుట్టూ $n$ మంది (సవ్యదిశ, అపసవ్యదిశ వేరువేరు)$(n-1)!$
హారం లేదా దండపై $n$ వేర్వేరు పూసలు (తిప్పవచ్చు)$\frac{(n-1)!}{2}$
బల్ల చుట్టూ $n$ మంది, పేర్లు చెప్పిన ఇద్దరు పక్కపక్కన$2\,(n-2)!$
వరుసలో $n$ మంది, పేర్లు చెప్పిన ఇద్దరు పక్కపక్కన$2\,(n-1)!$

చివరి రెండు వరుసలను మరోసారి పరిశీలించండి. వృత్తంలో, ఇద్దరు వ్యక్తులను ఒక బ్లాక్‌గా కలపండి: అప్పుడు $n-1$ వస్తువులు, వాటిని $(n-2)!$ విధాలుగా అమర్చవచ్చు, మరియు జంట బ్లాక్ లోపల స్థానాలు మార్చుకోగలదు, అందువల్ల 2 గుణకం వస్తుంది.

ఉదాహరణ 4: 4 మంది పురుషులు మరియు 4 మంది స్త్రీలు గుండ్రని బల్ల చుట్టూ పురుషులు, స్త్రీలు ఒకరి తరువాత ఒకరు వచ్చేలా ఎన్ని విధాలుగా కూర్చోవచ్చు?

రఫ్ వర్క్. పురుషుడు M1 ను ఒక కుర్చీలో స్థిరపరచండి. దీనితో భ్రమణ స్వేచ్ఛ తొలగుతుంది.

మిగిలిన 3 మంది పురుషులు ప్రతి రెండవ కుర్చీలో కూర్చోవాలి, అవి 3 నిర్దిష్ట కుర్చీలు: $3! = 6$ విధాలు.

4 మంది స్త్రీలు పురుషుల మధ్య ఉన్న 4 కుర్చీలలో కూర్చుంటారు: $4! = 24$ విధాలు.

లెక్క $= 6 \times 24 = 144$.

సమాధానం: 144. గమనించవలసింది: స్థిరంగా ఉండే పెద్ద సమూహం నుంచి ఒక వ్యక్తిని ముందుగా స్థిరపరచండి; అప్పుడు రెండవ సమూహానికి వరుసలో వలె సాధారణ స్వేచ్ఛ ఉంటుంది.

రెండు భాగాల చిత్రం: ఎడమవైపు, బాలికల కోసం ఆరు ఖాళీలు గుర్తించిన వరుసలో ఐదుగురు బాలురు; కుడివైపు, బాలుర కోసం నాలుగు ఖాళీలు గుర్తించిన వృత్తం చుట్టూ నలుగురు బాలికలు

చిత్రం 3.2: వరుసలో మరియు వృత్తంలో ఖాళీల పద్ధతి

4. సంయోగాలు మరియు వాటి ధర్మాలు

క్రమం కాకుండా ఎంపిక మాత్రమే ముఖ్యమైనప్పుడు (కమిటీ, పేకముక్కల చేతి, జట్టు), మనం సంయోగాలను లెక్కిస్తాం. $r$ వస్తువుల ప్రతి ఎంపికనూ $r!$ విధాలుగా అమర్చవచ్చు, కాబట్టి ప్రస్తారాలు సంయోగాల కంటే $r!$ రెట్లు:

$$^nP_r = r!\;{}^nC_r \quad\Longrightarrow\quad ^nC_r = \frac{n!}{r!\,(n-r)!}$$

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "కమిటీ అంటే సంయోగం, స్థానం అంటే ప్రస్తారం."

మిమ్మల్ని మీరు అడగండి: ఎంచుకున్న రెండు వస్తువుల స్థానాలు మార్చితే అది కొత్త ఫలితమా? కొత్త అధ్యక్షుడు, కార్యదర్శి జంట కొత్తది, కాబట్టి ప్రస్తారం. ఇద్దరితో కూడిన అదే కమిటీ కొత్తది కాదు, కాబట్టి సంయోగం.

మీరు తెలుసుకోవలసిన మరియు ఒక్కొక్కటీ ఒక్క వాక్యంలో నిరూపించగలిగిన ధర్మాలు:

  1. $^nC_r = {}^nC_{n-r}$. తీసుకోవడానికి $r$ వస్తువులను ఎంచుకోవడం, వదిలేయడానికి $n-r$ ను ఎంచుకోవడం ఒకటే.
  2. $^nC_0 = {}^nC_n = 1$, మరియు $^nC_1 = n$.
  3. $^nC_r + {}^nC_{r-1} = {}^{n+1}C_r$ (పాస్కల్ నియమం). $n+1$ వస్తువులలో $r$ ఎంపికలను, ఒక ప్రత్యేక వస్తువు ఆధారంగా విభజించి లెక్కించండి: అది వదిలివేయబడుతుంది ($^nC_r$ విధాలు) లేదా తీసుకోబడుతుంది (మిగిలిన $r-1$ ను $n$ నుంచి తీసుకోవాలి, కాబట్టి $^nC_{r-1}$ విధాలు).
  4. $^nC_x = {}^nC_y$ అంటే $x = y$ లేదా $x + y = n$.
  5. $^nC_r = \frac{n}{r}\;{}^{n-1}C_{r-1}$.
  6. $n$ వేర్వేరు వస్తువుల నుంచి ఎన్ని వస్తువులనైనా (ఏదీ లేకుండా కూడా) ఎంచుకునే మొత్తం విధాల సంఖ్య $2^n$, ఎందుకంటే ప్రతి వస్తువు స్వతంత్రంగా "లోపల" లేదా "బయట" ఉంటుంది. ఖాళీ ఎంపికను మినహాయిస్తే $2^n - 1$.
  7. $n$ సరి అయినప్పుడు $r = \frac{n}{2}$ కి, $n$ బేసి అయినప్పుడు $r = \frac{n \pm 1}{2}$ కి $^nC_r$ గరిష్ఠం.

నియంత్రణలతో ఎంపికలు

చాలా ఎంపిక ప్రశ్నలు "కనీసం", "గరిష్ఠంగా", "కలిగి ఉండాలి" లేదా "ఉండకూడదు" అని చెబుతాయి. $n$ వేర్వేరు వస్తువుల నుంచి $r$ ఎంచుకునేటప్పుడు ఇవి ప్రామాణిక పద్ధతులు.

నిబంధనలెక్క
$k$ నిర్దిష్ట వస్తువులు ఎల్లప్పుడూ ఉండాలి$^{n-k}C_{r-k}$
$k$ నిర్దిష్ట వస్తువులు ఎప్పుడూ ఉండకూడదు$^{n-k}C_{r}$
సమూహం A నుంచి సరిగ్గా $a$, సమూహం B నుంచి సరిగ్గా $b$$^{n_A}C_a \times {}^{n_B}C_b$
"కనీసం" లేదా "గరిష్ఠంగా"అనుమతించిన సందర్భాలను కూడండి, లేదా మొత్తం నుంచి నిషేధించినవాటిని తీసివేయండి

పూరక పద్ధతి తరచుగా తక్కువ శ్రమతో పూర్తవుతుంది. "కనీసం ఒకటి" కి నిషేధిత సందర్భం "ఏదీ లేదు", కాబట్టి సమాధానం = మొత్తం − ఏదీ లేని లెక్క.

ఉదాహరణ 5: 7 మంది బ్యాటర్లు మరియు 5 మంది బౌలర్ల నుంచి కనీసం 2 బౌలర్లు ఉండేలా 6 మంది జట్టును ఎంచుకుంటారు. ఇది ఎన్ని విధాలుగా చేయవచ్చు?

రఫ్ వర్క్. నేరుగా లెక్కించాలంటే 2, 3, 4, 5 బౌలర్లకు సందర్భాలు కావాలి. పూరకం తేలిక.

12 మంది ఆటగాళ్ల నుంచి 6 మంది జట్ల మొత్తం: $^{12}C_6 = 924$.

0 బౌలర్లున్న జట్లు: మొత్తం 6 మందీ 7 మంది బ్యాటర్ల నుంచి, $^7C_6 = 7$.

సరిగ్గా 1 బౌలర్ ఉన్న జట్లు: $^5C_1 \times {}^7C_5 = 5 \times 21 = 105$.

కావలసినది $= 924 - 7 - 105 = 812$.

సమాధానం: 812. గమనించవలసింది: "కనీసం 2" కి నిషేధిత సందర్భాలు 0 మరియు 1 మాత్రమే, రెండే, కాబట్టి తీసివేయండి.

అమరికలలో నియంత్రణలు: ఖాళీల పద్ధతి

కొన్ని వస్తువులు పక్కపక్కన ఉండకూడదంటే, ముందుగా నియంత్రణ లేని వస్తువులను అమర్చండి. అవి రెండు చివరలతో సహా ఖాళీలను సృష్టిస్తాయి. తరువాత నిబంధన ఉన్న వస్తువులను ఒక్కో ఖాళీకి ఒకటి చొప్పున వేర్వేరు ఖాళీలలో ఉంచండి.

వరుసలో 5 మంది బాలురకు 6 ఖాళీలు ఉంటాయి. 3 వేర్వేరు బాలికలు ఇద్దరూ పక్కపక్కన లేకుండా కూర్చోవాలంటే, ఏ 3 ఖాళీలను ఎంచుకుని బాలికలను క్రమంలో ఉంచండి: $^6C_3 \times 3! = {}^6P_3 = 120$ విధాలు, దీనిని బాలుర కోసం $5!$ తో గుణించండి. $m$ మంది వృత్తంలో కేవలం $m$ ఖాళీలే ఉంటాయి (చివరలు లేవు), చిత్రంలోని కుడి భాగం చూపినట్లు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "స్వేచ్ఛగా ఉన్నవారిని కూర్చోబెట్టండి, నిబంధన ఉన్నవారిని ఖాళీలలో ఉంచండి."

ప్రశ్న "ఇద్దరూ కలిసి ఉండకూడదు" అన్నప్పుడల్లా దీనిని వాడండి: మిగిలినవారిని ముందుగా అమర్చండి, ఖాళీలను లెక్కించండి, ఆ తరువాత ఉంచండి.

ఉదాహరణ 8: DAUGHTER పదంలోని అక్షరాలను రెండు అచ్చులు పక్కపక్కన లేకుండా అమర్చారు. అమరికల సంఖ్య కనుగొనండి.

రఫ్ వర్క్. అచ్చులు: A, U, E, అంటే 3. హల్లులు: D, G, H, T, R, అంటే 5. మొత్తం 8 అక్షరాలూ వేర్వేరు.

ముందుగా 5 హల్లులను అమర్చండి: $5! = 120$ విధాలు.

అవి 6 ఖాళీలను సృష్టిస్తాయి (మధ్యలో 4, చివర్లలో 2). 3 ఖాళీలను ఎంచుకుని వాటిలో 3 అచ్చులను అమర్చండి: $^6P_3 = 120$.

లెక్క $= 120 \times 120 = 14400$.

సమాధానం: 14400. గమనించవలసింది: నిబంధన ఉన్న వస్తువులు వేర్వేరు అయినప్పుడు, ఖాళీలను ఎంచుకోవడమే కాక క్రమంలో ఉంచాలి, అంటే $^6P_3$, $^6C_3$ కాదు.

5. పంపిణీ మరియు సమూహీకరణ

ఇక్కడ ప్రశ్న ఒక సముదాయాన్ని భాగాలుగా ఎలా విభజించాలి అనేది. మూడు సందర్భాలను వేరువేరుగా గుర్తుంచుకోవాలి.

వేర్వేరు వస్తువులను ఇచ్చిన పరిమాణాల సమూహాలుగా విభజించడం. $n$ వేర్వేరు వస్తువులను $m_1, m_2, \dots$ పరిమాణాల సమూహాలుగా ($m_1 + m_2 + \cdots = n$) విభజించడానికి, సమూహాలను గుర్తించగలిగితే (అవి పేరున్న వ్యక్తులకు వెళ్తాయి, లేదా వేర్వేరు పరిమాణాలు కలిగి ఉంటాయి), లెక్క

$$\frac{n!}{m_1!\,m_2!\,m_3!\cdots}$$

$n$ నుంచి $m_1$ వస్తువులను ఎంచుకోండి, తరువాత మిగిలిన వాటి నుంచి $m_2$, ఇలా కొనసాగించండి. సంయోగాల లబ్ధం పై సూత్రానికి సరళీకృతమవుతుంది.

పేర్లు లేని సమాన పరిమాణ సమూహాలు. $k$ సమూహాలు ఒకే పరిమాణంలో ఉండి, వాటిని వేరు చేసేది ఏదీ లేకపోతే, ఆ సమూహాలను మార్చుకున్నా అదే విభజన వస్తుంది. ప్రతి విభజన $k!$ సార్లు లెక్కలోకి వచ్చింది, కాబట్టి $k!$ తో భాగించండి.

8 వేర్వేరు వస్తువుల విభజనలెక్క
5 మరియు 3 సమూహాలు$\frac{8!}{5!\,3!} = 56$
4 చొప్పున రెండు సమూహాలు, పేర్లతో (A మరియు B కి)$\frac{8!}{4!\,4!} = 70$
4 చొప్పున రెండు సమూహాలు, పేర్లు లేనివి$\frac{70}{2!} = 35$
2, 3, 3 సమూహాలు, పేర్లు లేనివి$\frac{8!}{2!\,3!\,3!\,2!} = 280$

పేర్లు లేని సమూహాలను తరువాత పేరున్న వ్యక్తులకు ఇస్తే, ఆ సమూహాలను వారికి కేటాయించే విధాల సంఖ్యతో గుణించండి. ఎవరికి ఏ పరిమాణం వచ్చినా నియమం లేకుండా, 2, 3, 3 సమూహాలను ముగ్గురు పేరున్న వ్యక్తులకు ఇస్తే $280 \times 3! = 1680$ విధాలు. ఏ వ్యక్తికి ఏ పరిమాణం అనేది ముందే నిర్ణయమైతే, లెక్క $\frac{8!}{2!\,3!\,3!} = 560$.

సర్వసమాన వస్తువులు. $n$ సర్వసమాన వస్తువులు $k$ వేర్వేరు పెట్టెలలోకి వెళ్తే, ఏ పెట్టె అయినా ఖాళీగా ఉండవచ్చు అనుకుంటే, లెక్క $^{n+k-1}C_{k-1}$. ప్రతి పెట్టెకూ కనీసం ఒకటి రావాలంటే, ముందు ప్రతిదానిలో ఒకటి ఉంచండి; అప్పుడు లెక్క $^{n-1}C_{k-1}$. కారణం: $n$ వస్తువులను ఒక వరుసలో ఉంచి, వాటి మధ్య $k-1$ విభజకాలను ఉంచండి.

వేర్వేరు వస్తువులను $k$ పేరున్న పెట్టెలలో ఎలాంటి నిబంధన లేకుండా ఉంచడానికి, ప్రతి వస్తువు స్వతంత్రంగా ఒక పెట్టెను ఎంచుకుంటుంది, కాబట్టి $k^n$.

ఉదాహరణ 6: (a) 10 సర్వసమాన పెన్సిళ్లను 4 పిల్లలకు, ప్రతి పిల్లవాడికీ కనీసం ఒకటి వచ్చేలా, ఎన్ని విధాలుగా ఇవ్వవచ్చు? (b) 8 వేర్వేరు బహుమతులను ముగ్గురు పేరున్న వ్యక్తులకు 3, 3, 2 గా ఎన్ని విధాలుగా పంచవచ్చు?

(a) ముందుగా ప్రతి పిల్లవాడికీ ఒక పెన్సిల్ ఇవ్వండి. అప్పుడు 4 పిల్లలకు ఎలాంటి నిబంధన లేకుండా 6 పెన్సిళ్లు మిగులుతాయి: $^{6+4-1}C_{4-1} = {}^9C_3 = 84$.

నేరు సూత్రం $^{n-1}C_{k-1} = {}^9C_3 = 84$ తో సరిచూడండి. అదే వస్తుంది.

(b) 3, 3, 2 పరిమాణాలు పేరున్న వ్యక్తులకు ఇచ్చినవి, అంటే 3 A కి, 3 B కి, 2 C కి. A యొక్క మూడింటిని ఎంచుకోండి, తరువాత మిగిలిన వాటి నుంచి B యొక్క మూడింటిని: $^8C_3 \times {}^5C_3 = 56 \times 10 = 560$. C కి చివరి 2 వస్తాయి.

సమాధానం: 84 మరియు 560. గమనించవలసింది: "పేరున్న" అనే మాట అంటే పునరావృత సమూహాలతో భాగించకూడదు.

6. బిందువులు మరియు బహుభుజుల నుంచి లెక్కింపు

ఒక తలంలో $n$ బిందువులు ఉండి, వాటిలో మూడు ఒకే రేఖపై లేకపోతే, ప్రతి బిందు జంట ఒక రేఖను, ప్రతి బిందు త్రయం ఒక త్రిభుజాన్ని ఇస్తాయి: $^nC_2$ రేఖలు మరియు $^nC_3$ త్రిభుజాలు.

వాటిలో $m$ బిందువులు ఒకే రేఖపై ఉంటే, ఆ $m$ బిందువులు $^mC_2$ వేర్వేరు రేఖలను ఇవ్వవు, ఒక్క రేఖనే ఇస్తాయి. అవి త్రిభుజాలను కూడా ఇవ్వవు. కాబట్టి

$$\text{lines} = {}^nC_2 - {}^mC_2 + 1, \qquad \text{triangles} = {}^nC_3 - {}^mC_3$$

కర్ణం (diagonal) పొరుగువి కాని రెండు శీర్షాలను కలుపుతుంది. $n$ శీర్షాలున్న కుంభాకార బహుభుజికి $^nC_2$ శీర్ష జంటలు ఉంటాయి, వాటిలో $n$ జంటలు భుజాలు. కాబట్టి

$$\text{diagonals} = {}^nC_2 - n = \frac{n(n-3)}{2}$$

షడ్భుజికి ఇది $\frac{6 \times 3}{2} = 9$ ఇస్తుంది.

ఉదాహరణ 7: ఒక తలంలో తొమ్మిది బిందువులు ఉన్నాయి, వాటిలో సరిగ్గా 4 ఒకే సరళరేఖపై ఉన్నాయి. మిగిలిన ఏ మూడూ సరేఖీయం కావు. రేఖల సంఖ్య మరియు త్రిభుజాల సంఖ్య కనుగొనండి.

రేఖలు: సరేఖీయ బిందువులు లేకపోతే, $^9C_2 = 36$. 4 సరేఖీయ బిందువులను $^4C_2 = 6$ రేఖలుగా లెక్కించారు కానీ వాస్తవానికి అది 1 రేఖ. రేఖలు $= 36 - 6 + 1 = 31$.

త్రిభుజాలు: $^9C_3 = 84$. సరేఖీయ బిందువులు $^4C_3 = 4$ నకిలీ త్రిభుజాలను ఇస్తాయి. త్రిభుజాలు $= 84 - 4 = 80$.

సమాధానం: 31 రేఖలు మరియు 80 త్రిభుజాలు. గమనించవలసింది: సరేఖీయ బిందువులు త్రిభుజాల సంఖ్యను తగ్గిస్తాయి, అలాగే రేఖలను విలీనం చేస్తాయి, మరియు ఆ విలీనంలో "+1" ఉంటుంది, కేవలం తీసివేత కాదు.

రేఖలను ఎంచుకోవడం ద్వారా ఏర్పడే ఆకృతిని అడిగినప్పుడు (ఉదాహరణకు, త్రిభుజానికి మూడు శీర్షాలు కావాలి), ఆకృతిని నిర్ణయించే ఎంపిక ఏదో గుర్తించి, ఆ ఎంపికను లెక్కించి, ఆకృతిని ఇవ్వని ఎంపికలకు సవరణ చేయండి.

సాధారణ తప్పులు

  • ఎంపిక సమస్యకు (కమిటీ, జట్టు, పేకముక్కల చేతి) $^nP_r$ వాడడం → ఎంచుకున్న వస్తువులను మార్చినా అదే ఫలితం వస్తే, $^nC_r$ వాడండి.
  • $n$ అంకెల సంఖ్యకు ముందు 0 ఉండకూడదని మరచిపోవడం → ముందు స్థానాన్ని మొదట నింపండి, లేదా 0 ని అనుమతించి లెక్కించి, 0 తో మొదలయ్యే వాటిని తీసివేయండి.
  • పునరావృత అక్షరాలకు $p!$ తో భాగించి, కలిపిన బ్లాక్ లోపల ఇంకా పునరావృతాలు ఉన్నట్లు పరిగణించడం → కలిపిన తరువాత, వస్తువుల కొత్త జాబితాలో నిజంగా ఏ అక్షరాలు పునరావృతమవుతాయో మళ్లీ లెక్కించండి.
  • గుండ్రని బల్ల చుట్టూ కూర్చునే వారికి $n!$ రాయడం → ఒక వ్యక్తిని స్థిరపరచి $(n-1)!$ రాయండి.
  • ప్రతి వృత్తాకార సమస్యకూ $\frac{(n-1)!}{2}$ వాడడం → వృత్తాన్ని తిప్పి చూడగలిగినప్పుడు మాత్రమే (హారం, దండ, కడియం) సగం చేయండి, బల్ల వద్ద కూర్చున్న వారికి కాదు.
  • సమూహాలకు పేర్లు ఉన్నప్పుడు పునరావృత సమూహ పరిమాణాల క్రమగుణితంతో భాగించడం → సమాన పరిమాణ సమూహాలను వేరు చేయలేనప్పుడు మాత్రమే భాగించండి.
  • సరేఖీయ బిందువులకు $^mC_2$ తీసివేసి ఆగిపోవడం → 1 తిరిగి కలపండి, ఎందుకంటే ఆ $m$ బిందువులు ఇప్పటికీ ఒక రేఖను ఇస్తాయి.
  • "కనీసం" సమస్యలలో కొన్ని సందర్భాలను మాత్రమే రాయడం → అనుమతించిన అన్ని సందర్భాలనూ రాయండి, లేదా నిషేధించిన అన్ని సందర్భాలనూ మొత్తం నుంచి తీసివేయండి.
  • "ఇద్దరూ కలిసి ఉండకూడదు" సమస్యలలో $^nC_r$ ఖాళీలను తీసుకుని వేర్వేరు వస్తువుల క్రమాన్ని మరచిపోవడం → ఉంచుతున్న వస్తువుల అమరికలతో గుణించండి, లేదా నేరుగా $^{n+1}P_r$ వాడండి.
  • బహుభుజి కర్ణాలను $^nC_2$ గా రాయడం → $n$ భుజాలను తీసివేయండి.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • "ఆ తరువాత" కి గుణన నియమం, "లేదా" కి సంకలన నియమం; దశలు స్వతంత్రంగా ఉండాలి, సందర్భాలు వేర్వేరుగా ఉండాలి.
  • $n! = n(n-1)\cdots 1$ మరియు $0! = 1$.
  • $^nP_r = \frac{n!}{(n-r)!}$, $^nP_n = n!$, పునరావృతం అనుమతిస్తే లెక్క $n^r$.
  • మూడు రకాలలో $p$, $q$, $r$ సమాన వస్తువులున్న $n$ వస్తువులు: $\frac{n!}{p!\,q!\,r!}$.
  • $n$ వేర్వేరు వస్తువుల వృత్తాకార అమరిక: $(n-1)!$; తిప్పి చూడగలిగితే (హారం), $\frac{(n-1)!}{2}$.
  • $^nC_r = \frac{n!}{r!\,(n-r)!}$ మరియు $^nP_r = r!\;{}^nC_r$.
  • $^nC_r = {}^nC_{n-r}$, మరియు $^nC_x = {}^nC_y$ అయితే $x = y$ లేదా $x + y = n$.
  • పాస్కల్ నియమం: $^nC_r + {}^nC_{r-1} = {}^{n+1}C_r$.
  • $n$ వేర్వేరు వస్తువుల నుంచి ఎన్ని వస్తువులనైనా ఎంచుకోవడం: ఖాళీ ఎంపికతో $2^n$, లేకుండా $2^n - 1$.
  • $n$ నుంచి $r$ ఎంచుకోవడం, $k$ సభ్యులు ఎల్లప్పుడూ ఉంటే: $^{n-k}C_{r-k}$; ఎప్పుడూ ఉండకపోతే: $^{n-k}C_r$.
  • వేర్వేరు వస్తువులను $m_1, m_2, \dots$ పరిమాణాల పేరున్న సమూహాలుగా: $\frac{n!}{m_1!\,m_2!\cdots}$; $k$ సమాన పేర్లు లేని సమూహాలకు $k!$ తో భాగించండి.
  • $n$ సర్వసమాన వస్తువులు $k$ పెట్టెలలో: $^{n+k-1}C_{k-1}$ (ఖాళీ అనుమతి), $^{n-1}C_{k-1}$ (ప్రతిదానికి కనీసం ఒకటి).
  • బిందువులు: $m$ బిందువులు సరేఖీయమైతే రేఖలు $^nC_2 - {}^mC_2 + 1$ మరియు త్రిభుజాలు $^nC_3 - {}^mC_3$; $n$ భుజాల బహుభుజి కర్ణాలు $\frac{n(n-3)}{2}$.
  • పదం యొక్క ర్యాంకు: ప్రతి స్థానంలో (వాడని చిన్న అక్షరాలు) $\times$ (మిగిలిన వాటి అమరికలు) కలపండి, తరువాత 1 కలపండి.

సాధన ప్రశ్నలు

  1. LEVEL పదంలోని అన్ని అక్షరాలతో ఎన్ని వేర్వేరు అమరికలు చేయవచ్చు?

    1. 30
    2. 120
    3. 15
    4. 60
    సమాధానం

    A. 30

    ఈ పదంలో 5 అక్షరాలు ఉన్నాయి, L రెండుసార్లు, E రెండుసార్లు. లెక్క $=\frac{5!}{2!\,2!}=\frac{120}{4}=30$.

  2. $^nP_2 = 56$ అయితే, $n$ విలువ

    1. 28
    2. 7
    3. 8
    4. 9
    సమాధానం

    C. 8

    $^nP_2=n(n-1)=56$, కాబట్టి $n^2-n-56=0$, $(n-8)(n+7)=0$, $n>0$ కాబట్టి $n=8$. సరిచూడండి: $8\times7=56$.

  3. $^{12}C_5 + {}^{12}C_6$ విలువ

    1. $^{24}C_{11}$
    2. $^{12}C_{11}$
    3. $^{13}C_5$
    4. $^{13}C_6$
    సమాధానం

    D. $^{13}C_6$

    పాస్కల్ నియమం $^nC_r+{}^nC_{r-1}={}^{n+1}C_r$ ప్రకారం $n=12$, $r=6$ తీసుకుంటే: మొత్తం $^{13}C_6$. సంఖ్యాపరంగా $792+924=1716={}^{13}C_6$.

  4. ఏడుగురు వ్యక్తులు గుండ్రని బల్ల చుట్టూ కూర్చున్నారు. ఇద్దరు నిర్దిష్ట వ్యక్తులు, ఆశా మరియు రవి, పక్కపక్కనే కూర్చోవాలంటే ఎన్ని విధాలుగా కూర్చోవచ్చు?

    1. 120
    2. 240
    3. 1440
    4. 720
    సమాధానం

    B. 240

    ఆశా, రవిలను ఒక బ్లాక్‌గా భావించండి: వృత్తంలో 6 వస్తువులు $5!=120$ విధాలు ఇస్తాయి. జంట బ్లాక్ లోపల స్థానాలు మార్చుకోగలదు, కాబట్టి $120\times2=240$.

  5. 12 భుజాలున్న కుంభాకార బహుభుజి కర్ణాల సంఖ్య

    1. 132
    2. 60
    3. 54
    4. 66
    సమాధానం

    C. 54

    శీర్ష జంటలు: $^{12}C_2=66$. 12 భుజాలను తీసివేయండి: $66-12=54$. అలాగే $\frac{n(n-3)}{2}=\frac{12\times9}{2}=54$.

  6. 0 నుంచి 9 వరకు అంకెలను వాడి, అన్ని అంకెలూ వేర్వేరుగా ఉన్న 4 అంకెల సంఖ్యలు ఎన్ని ఏర్పడతాయి?

    1. 4500
    2. 4536
    3. 5040
    4. 3024
    సమాధానం

    B. 4536

    వేల స్థానం: 9 ఎంపికలు (0 కాదు). తరువాత మిగిలిన స్థానాలకు 9, 8, 7 ఎంపికలు (ఇప్పుడు 0 అనుమతించబడుతుంది, ఒక అంకె వాడబడింది). లెక్క $=9\times9\times8\times7=4536$.

  7. ఒక తలంలో పది బిందువులు ఉన్నాయి, వాటిలో సరిగ్గా 4 సరేఖీయం; మిగిలిన ఏ మూడూ సరేఖీయం కావు. ఈ బిందువులను శీర్షాలుగా గల త్రిభుజాల సంఖ్య

    1. 116
    2. 114
    3. 120
    4. 96
    సమాధానం

    A. 116

    అన్ని త్రయాలు: $^{10}C_3=120$. 4 సరేఖీయ బిందువులు త్రిభుజాలు కాని $^4C_3=4$ త్రయాలను ఇస్తాయి. $120-4=116$.

  8. 9 వేర్వేరు పుస్తకాలను, కట్టలకు పేర్లు లేకపోతే, 3 పుస్తకాల చొప్పున మూడు కట్టలుగా ఎన్ని విధాలుగా ఉంచవచ్చు?

    1. 1680
    2. 840
    3. 560
    4. 280
    సమాధానం

    D. 280

    పేర్లున్న కట్టలు: $\frac{9!}{3!\,3!\,3!}=1680$. మూడు సమాన కట్టలను $3!=6$ విధాలుగా క్రమం మార్చినా విభజన మారదు, కాబట్టి భాగించండి: $\frac{1680}{6}=280$.

  9. 6 మంది పురుషులు మరియు 4 మంది స్త్రీల నుంచి కనీసం 2 స్త్రీలు ఉండేలా 4 గురు గల కమిటీని ఎంచాలి. విధాల సంఖ్య

    1. 114
    2. 90
    3. 115
    4. 168
    సమాధానం

    C. 115

    మొత్తం $^{10}C_4=210$. స్త్రీ లేకుండా: $^6C_4=15$. సరిగ్గా ఒక స్త్రీ: $4\times{}^6C_3=80$. కావలసినది $=210-15-80=115$. నేరుగా: $6\cdot15+4\cdot6+1=115$.

  10. SUCCESS పదంలోని అక్షరాల వేర్వేరు అమరికల సంఖ్య

    1. 420
    2. 840
    3. 5040
    4. 2520
    సమాధానం

    A. 420

    7 అక్షరాలు: S మూడుసార్లు, C రెండుసార్లు. లెక్క $=\frac{7!}{3!\,2!}=\frac{5040}{12}=420$.

  11. 10 మంది ఉన్న సమావేశంలో, ప్రతి ఇద్దరూ సరిగ్గా ఒకసారి కరచాలనం చేస్తారు. మొత్తం కరచాలనాల సంఖ్య

    1. 55
    2. 100
    3. 90
    4. 45
    సమాధానం

    D. 45

    ఒక కరచాలనం క్రమం లేని జంట: $^{10}C_2=\frac{10\times9}{2}=45$. విలువ 90 ప్రతి కరచాలనాన్ని రెండుసార్లు లెక్కిస్తుంది.

  12. TRAIN పదంలోని అక్షరాల అన్ని అమరికలను నిఘంటు క్రమంలో రాశారు. TRAIN యొక్క ర్యాంకు

    1. 116
    2. 115
    3. 121
    4. 114
    సమాధానం

    B. 115

    క్రమం: A, I, N, R, T. A, I, N, R తో మొదలయ్యే పదాలు: $4\times4!=96$. T తో మొదలై, రెండవ అక్షరం A, I, N, R లలో R కంటే చిన్నది అయినవి: A, I, N వల్ల $3\times3!=18$. తరువాత A, I, N క్రమంలో ఉన్నందున 0 కలుస్తుంది. TRAIN కంటే ముందు: 114, కాబట్టి ర్యాంకు 115.

  13. ఐదుగురు బాలురు మరియు ముగ్గురు బాలికలు, అందరూ వేర్వేరు, ఇద్దరు బాలికలు పక్కపక్కన లేకుండా వరుసలో నిలబడతారు. విధాల సంఖ్య

    1. 2400
    2. 4800
    3. 14400
    4. 28800
    సమాధానం

    C. 14400

    ముందు బాలురు: $5!=120$. వారు 6 ఖాళీలను సృష్టిస్తారు; 3 వేర్వేరు బాలికలు వాటిలో 3 ఖాళీలను క్రమంలో తీసుకుంటారు: $^6P_3=120$. మొత్తం $120\times120=14400$. విలువ 2400 బాలికలను సర్వసమానంగా భావిస్తుంది.

  14. 6 సర్వసమాన స్వీట్లను 3 పిల్లలకు, ఒక పిల్లవాడికి ఏదీ రాకపోయినా సరే అనుకుంటే, ఎన్ని విధాలుగా పంచవచ్చు?

    1. 729
    2. 28
    3. 216
    4. 20
    సమాధానం

    B. 28

    $x_1+x_2+x_3=6$ కి రుణేతర పూర్ణాంక సాధనలు: $^{6+3-1}C_{3-1}={}^8C_2=28$. విలువలు 729 మరియు 216 స్వీట్లను వేర్వేరుగా భావిస్తాయి.

  15. $^8C_3$ విలువ

    1. 56
    2. 28
    3. 336
    4. 24
    సమాధానం

    A. 56

    $^8C_3=\frac{8\times7\times6}{3\times2\times1}=56$. విలువ 336 అనేది $^8P_3$.

  16. BANANA పదంలోని అన్ని అక్షరాల వేర్వేరు అమరికల సంఖ్య

    1. 360
    2. 120
    3. 720
    4. 60
    సమాధానం

    D. 60

    6 అక్షరాలు: A మూడుసార్లు, N రెండుసార్లు. $\frac{6!}{3!\,2!}=\frac{720}{12}=60$.

  17. 1, 2, 3, 4, 5 అంకెల నుంచి, అన్ని అంకెలూ వేర్వేరుగా ఉన్న 3 అంకెల సరి సంఖ్యలు ఎన్ని ఏర్పడతాయి?

    1. 60
    2. 48
    3. 24
    4. 36
    సమాధానం

    C. 24

    ఒకట్ల స్థానం అంకె 2 లేదా 4: 2 ఎంపికలు. వందల స్థానం: 4 మిగిలాయి. పదుల స్థానం: 3 మిగిలాయి. లెక్క $=2\times4\times3=24$.

  18. ఒక కుంభాకార బహుభుజికి 35 కర్ణాలు ఉన్నాయి. దాని భుజాల సంఖ్య

    1. 10
    2. 9
    3. 12
    4. 11
    సమాధానం

    A. 10

    $\frac{n(n-3)}{2}=35$ నుంచి $n^2-3n-70=0$, $(n-10)(n+7)=0$, కాబట్టి $n=10$. సరిచూడండి: $\frac{10\times7}{2}=35$.

  19. MISSISSIPPI పదంలోని అన్ని అక్షరాల అమరికల సంఖ్య

    1. 17325
    2. 34650
    3. 69300
    4. 138600
    సమాధానం

    B. 34650

    11 అక్షరాలు: I నాలుగుసార్లు, S నాలుగుసార్లు, P రెండుసార్లు. $\frac{11!}{4!\,4!\,2!}=\frac{39916800}{1152}=34650$.

  20. 7 వేర్వేరు పూసలను ఒక హారంలో గుచ్చే విధాల సంఖ్య

    1. 5040
    2. 2520
    3. 720
    4. 360
    సమాధానం

    D. 360

    హారాన్ని తిప్పి చూడవచ్చు, కాబట్టి లెక్క $\frac{(7-1)!}{2}=\frac{720}{2}=360$. విలువ 720 గుండ్రని బల్ల వద్ద కూర్చునే వారికి సరిపోతుంది.

  21. అంకెలు 0, 1, 2, 3, 4, 5 లో ఏ అంకె పునరావృతం కాకుండా, 1000 కంటే ఎక్కువ మరియు 5000 కంటే తక్కువ ఎన్ని సంఖ్యలు ఏర్పడతాయి?

    1. 240
    2. 96
    3. 300
    4. 360
    సమాధానం

    A. 240

    ఇలాంటి సంఖ్యలు 4 అంకెలవి, మొదటి అంకె 1, 2, 3 లేదా 4: 4 ఎంపికలు. మిగిలిన మూడు స్థానాలకు $5\times4\times3=60$. లెక్క $=4\times60=240$.

  22. 12 మంది ఆటగాళ్ల నుంచి, ఇద్దరు నిర్దిష్ట ఆటగాళ్లు తప్పనిసరిగా ఉండేలా 5 గురు గల జట్టును ఎన్ని విధాలుగా ఎంచవచ్చు?

    1. 210
    2. 120
    3. 792
    4. 252
    సమాధానం

    B. 120

    ఇద్దరు ఆటగాళ్లను స్థిరపరిచి, మిగిలిన 10 మంది నుంచి మరో 3 ఎంచండి: $^{10}C_3=\frac{10\times9\times8}{6}=120$.

  23. ఒక తలంలో పన్నెండు బిందువులు ఉన్నాయి, వాటిలో సరిగ్గా 5 సరేఖీయం; మిగిలిన ఏ మూడూ సరేఖీయం కావు. ఏర్పడే త్రిభుజాల సంఖ్య

    1. 220
    2. 215
    3. 210
    4. 100
    సమాధానం

    C. 210

    అన్ని త్రయాలు $^{12}C_3=220$. 5 సరేఖీయ బిందువులు విఫలమయ్యే $^5C_3=10$ త్రయాలను ఇస్తాయి. $220-10=210$.

  24. 8 వేర్వేరు వ్యక్తులను 2, 3, 3 పరిమాణాల పేర్లు లేని మూడు సమూహాలుగా విభజించే విధాల సంఖ్య

    1. 1120
    2. 140
    3. 560
    4. 280
    సమాధానం

    D. 280

    పేర్లతో: $\frac{8!}{2!\,3!\,3!}=560$. రెండు 3-సమూహాలు పరస్పరం మార్చుకోదగినవి, కాబట్టి $2!$ తో భాగించండి: $280$.

  25. BALLOON పదంలోని అక్షరాల నుంచి చేయగల 4 అక్షరాల అమరికల (అర్థం ఉన్నా లేకపోయినా) సంఖ్య

    1. 264
    2. 270
    3. 336
    4. 120
    సమాధానం

    B. 270

    అక్షరాలు: B, A, N, L (రెండుసార్లు), O (రెండుసార్లు). అన్నీ వేర్వేరు, B, A, L, O, N నుంచి: $^5P_4=120$. ఒక జంట (L లేదా O) మరియు మరో రెండు: $2\times{}^4C_2\times\frac{4!}{2!}=2\times6\times12=144$. రెండు జంటలు LLOO: $\frac{4!}{2!\,2!}=6$. మొత్తం $120+144+6=270$.

  26. అంకెలు పునరావృతం కావచ్చు అనుకుంటే, 1, 2, 3, 4, 5 అంకెల నుంచి 4 తో భాగింపబడే 5 అంకెల సంఖ్యలు ఎన్ని ఏర్పడతాయి?

    1. 500
    2. 750
    3. 625
    4. 3125
    సమాధానం

    C. 625

    చివరి రెండు అంకెలు 4 యొక్క గుణకం కావాలి: 12, 24, 32, 44, 52, అంటే 5 జంటలు. మొదటి మూడు అంకెలు స్వేచ్ఛ: $5^3=125$. లెక్క $=125\times5=625$.

  27. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: 6 వేర్వేరు వ్యక్తులు గుండ్రని బల్ల చుట్టూ కూర్చునే విధాల సంఖ్య $5!$. ప్రవచనం II: 6 వేర్వేరు పూసలను హారంలో గుచ్చే విధాల సంఖ్య కూడా $5!$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు

    ప్రవచనం I సరైనది: ఒక వ్యక్తిని స్థిరపరచి, మిగిలిన 5 గురిని అమర్చండి. ప్రవచనం II సరికాదు: హారాన్ని తిప్పి చూడవచ్చు, కాబట్టి లెక్క $\frac{5!}{2}=60$.

  28. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $0! = 0$. ప్రవచనం II: ప్రతి ధన పూర్ణాంకం $n$ కి $^nC_0 = 1$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది

    ప్రవచనం I సరికాదు: నిర్వచనం ప్రకారం $0!=1$. ప్రవచనం II సరైనది: ఏదీ ఎంచకుండా ఉండే విధానం సరిగ్గా ఒక్కటే, మరియు $\frac{n!}{0!\,n!}=1$.

  29. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: ALOOF పదంలోని అక్షరాలను 60 విధాలుగా అమర్చవచ్చు. ప్రవచనం II: BOOK పదంలోని అక్షరాలను 12 విధాలుగా అమర్చవచ్చు.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి

    ALOOF: $\frac{5!}{2!}=60$. BOOK: $\frac{4!}{2!}=12$. రెండు ప్రవచనాలూ సరైనవి.

  30. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: షడ్భుజికి 15 కర్ణాలు ఉంటాయి. ప్రవచనం II: తలంలో మూడు సరేఖీయం కాని ఎనిమిది బిందువులు 336 త్రిభుజాలను ఏర్పరుస్తాయి.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    B. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు

    షడ్భుజి: $\frac{6\times3}{2}=9$ కర్ణాలు, కాబట్టి ప్రవచనం I తప్పు (15 అనేది $^6C_2$, అది భుజాలను కూడా కలిగి ఉంటుంది). త్రిభుజాలు: $^8C_3=56$, $336$ కాదు ($336$ అనేది $^8P_3$). రెండూ సరికావు.

  31. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: 7 గురి నుంచి, ఒక నిర్దిష్ట వ్యక్తి లేకుండా 3 గురు గల కమిటీల సంఖ్య $^6C_2$. ప్రవచనం II: 7 గురి నుంచి, ఒక నిర్దిష్ట వ్యక్తి ఉండేలా 3 గురు గల కమిటీల సంఖ్య $^6C_2$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది

    ఆ వ్యక్తిని మినహాయిస్తే 6 గురు మిగులుతారు, వారిలో 3 గురిని ఎంచాలి: $^6C_3=20$, కాబట్టి ప్రవచనం I సరికాదు. ఆ వ్యక్తిని చేరిస్తే 6 గురి నుంచి మరో 2 ఎంచాలి: $^6C_2=15$, కాబట్టి ప్రవచనం II సరైనది.

  32. నిశ్చితవాక్యం (A): ఐదుగురిని వరుసలో 120 విధాలుగా కూర్చోబెట్టవచ్చు కానీ గుండ్రని బల్ల చుట్టూ కేవలం 24 విధాలుగా మాత్రమే. కారణం (R): వృత్తాకార అమరికలో అందరినీ ఒక కుర్చీ జరిపితే అదే అమరిక వస్తుంది, కాబట్టి ప్రతి వృత్తాకార అమరిక 5 వరుస అమరికలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    A. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ

    $5!=120$ మరియు $4!=24$. వృత్తం యొక్క 5 భ్రమణాలు ఒకే వృత్తాకార అమరిక, కాబట్టి $\frac{120}{5}=24$. R, A ని వివరిస్తుంది.

  33. నిశ్చితవాక్యం (A): ఏడుగురు వేర్వేరు వ్యక్తులు గుండ్రని బల్ల చుట్టూ 720 విధాలుగా కూర్చోవచ్చు. కారణం (R): $n$ వేర్వేరు వస్తువులను వరుసలో $n!$ విధాలుగా అమర్చవచ్చు.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    B. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు

    A: $(7-1)!=720$, సత్యం. R సత్యమైన ప్రవచనమే, కానీ A ఒక వ్యక్తిని స్థిరపరచి మిగిలిన 6 గురిని అమర్చడంపై ఆధారపడి ఉంది, వరుస లెక్కపై కాదు. R, A ని వివరించదు.

  34. నిశ్చితవాక్యం (A): 10 వేర్వేరు వస్తువులను, సమూహాలకు పేర్లు లేకుండా, 5 చొప్పున రెండు సమూహాలుగా విభజించే విధాల సంఖ్య $^{10}C_5$. కారణం (R): సమాన పరిమాణం గల రెండు సమూహాలను వేరు చేయలేము, కాబట్టి $^{10}C_5$ లో ప్రతి విభజన రెండుసార్లు లెక్కలోకి వస్తుంది.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    D. A అసత్యం కానీ R సత్యం

    $^{10}C_5=252$ ఒక సమూహాన్ని దాని పూరకంతో కలిపి క్రమ జంటగా లెక్కిస్తుంది, కాబట్టి పేర్లు లేని ప్రతి విభజన రెండుసార్లు వస్తుంది; సరైన లెక్క $126$. A అసత్యం మరియు R సత్యం.

  35. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. BOOK అక్షరాల అమరికలు b. 5 వేర్వేరు వ్యక్తుల వృత్తాకార అమరికలు c. $^6C_2$ d. కుంభాకార అష్టభుజి కర్ణాలు జాబితా II: i. 12 ii. 15 iii. 20 iv. 24

    1. a-i, b-iv, c-ii, d-iii
    2. a-ii, b-iv, c-i, d-iii
    3. a-i, b-iv, c-iii, d-ii
    4. a-iv, b-i, c-ii, d-iii
    సమాధానం

    A. a-i, b-iv, c-ii, d-iii

    a: $\frac{4!}{2!}=12$. b: $4!=24$. c: $\frac{6\times5}{2}=15$. d: $\frac{8\times5}{2}=20$. కాబట్టి a-i, b-iv, c-ii, d-iii.

  36. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. అంకెలు 1, 2, 3 నుంచి పునరావృతం లేకుండా 3 అంకెల సంఖ్యలు b. అంకెలు 1, 2, 3 నుంచి పునరావృతం అనుమతిస్తూ 3 అంకెల సంఖ్యలు c. 5 వేర్వేరు వస్తువుల నుంచి 2 వస్తువులను ఎంచే విధాలు d. AAB అక్షరాల అమరికలు జాబితా II: i. 3 ii. 6 iii. 10 iv. 27

    1. a-ii, b-i, c-iii, d-iv
    2. a-ii, b-iv, c-i, d-iii
    3. a-ii, b-iv, c-iii, d-i
    4. a-iv, b-ii, c-iii, d-i
    సమాధానం

    C. a-ii, b-iv, c-iii, d-i

    a: $3!=6$. b: $3^3=27$. c: $^5C_2=10$. d: $\frac{3!}{2!}=3$. కాబట్టి a-ii, b-iv, c-iii, d-i.

  37. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $n$ వేర్వేరు వస్తువులలో $r$ ను ఎంచే విధాల సంఖ్య b. $n$ వేర్వేరు వస్తువులలో $r$ ను అమర్చే విధాల సంఖ్య c. $n$ వేర్వేరు వస్తువుల వృత్తాకార అమరికలు d. ఒక రకం $p$, మరో రకం $q$ సమానమైన $n$ వస్తువుల అమరికలు జాబితా II: i. $(n-1)!$ ii. $\frac{n!}{(n-r)!}$ iii. $\frac{n!}{p!\,q!}$ iv. $\frac{n!}{r!\,(n-r)!}$

    1. a-ii, b-iv, c-i, d-iii
    2. a-iv, b-i, c-ii, d-iii
    3. a-iv, b-ii, c-iii, d-i
    4. a-iv, b-ii, c-i, d-iii
    సమాధానం

    D. a-iv, b-ii, c-i, d-iii

    ఎంచడం $\frac{n!}{r!(n-r)!}$ (iv), అమర్చడం $\frac{n!}{(n-r)!}$ (ii), వృత్తం $(n-1)!$ (i), పునరావృతాలకు $\frac{n!}{p!q!}$ (iii).

  38. DAUGHTER పదంలోని అక్షరాలను, మూడు అచ్చులూ 8 స్థానాలలోని సరి సంఖ్య స్థానాలలో (2వ, 4వ, 6వ, 8వ) ఉండేలా అమర్చారు. అలాంటి అమరికల సంఖ్య

    1. 2880
    2. 14400
    3. 1440
    4. 5760
    సమాధానం

    A. 2880

    అచ్చులు A, U, E లు 4 సరి స్థానాలలోని 3 స్థానాలలో క్రమంలో ఉంచబడతాయి: $^4P_3=24$. 5 హల్లులు మిగిలిన 5 స్థానాలను నింపుతాయి: $5!=120$. మొత్తం $24\times120=2880$.

  39. 7 గురు పురుషులు మరియు 5 గురు స్త్రీల నుంచి కనీసం 3 స్త్రీలు ఉండేలా 5 గురు గల జట్టును ఎంచారు. విధాల సంఖ్య

    1. 210
    2. 252
    3. 246
    4. 245
    సమాధానం

    C. 246

    3 స్త్రీలు, 2 పురుషులు: $^5C_3\times{}^7C_2=10\times21=210$. 4 స్త్రీలు, 1 పురుషుడు: $5\times7=35$. 5 స్త్రీలు: 1. మొత్తం $210+35+1=246$.

  40. ముగ్గురు వేర్వేరు బాలురు మరియు నలుగురు వేర్వేరు బాలికలు, ఇద్దరు బాలురు పక్కపక్కన కూర్చోకుండా గుండ్రని బల్ల చుట్టూ కూర్చుంటారు. విధాల సంఖ్య

    1. 720
    2. 144
    3. 288
    4. 24
    సమాధానం

    B. 144

    ముందు బాలికలను కూర్చోబెట్టండి: $(4-1)!=6$ విధాలు. వారు 4 ఖాళీలను సృష్టిస్తారు. బాలురు ఆ 4 ఖాళీలలో 3 ఖాళీలను క్రమంలో తీసుకుంటారు: $^4P_3=24$. మొత్తం $6\times24=144$.

34 min left
‹
›