Chapter 1 of 4 · 29 min read

సమితులు (Sets)

గుర్తుంచుకోవలసినవి

  • సమితి (set) అంటే చక్కగా నిర్వచించిన వస్తు సముదాయం: ఏ వస్తువు గురించైనా "ఇది సమితిలో ఉందా?" అనే ప్రశ్నకు అవునో కాదో చెప్పగలగాలి. క్రమం, పునరావృతం పట్టింపు లేదు, కాబట్టి $\{1,2,2,3\}=\{3,1,2\}$.
  • $n$ మూలకాలున్న సమితికి $2^n$ ఉపసమితులు (subsets), $2^n-1$ ప్రత్యేక ఉపసమితులు (proper subsets) ఉంటాయి. శూన్య సమితి $\varnothing$ ప్రతి సమితికీ ఉపసమితి; $\{\varnothing\}$ శూన్యం కాదు: దానికి ఒక మూలకం ఉంది.
  • సమ్మేళనం, ఛేదనం, భేదం, సౌష్ఠవ భేదం అన్నీ మూలకం వారీగా నిర్ణయమవుతాయి. డి మోర్గాన్: $(A\cup B)'=A'\cap B'$ మరియు $(A\cap B)'=A'\cup B'$.
  • రెండు సమితులకు లెక్కింపు సూత్రం: $n(A\cup B)=n(A)+n(B)-n(A\cap B)$. మూడు సమితులకు మూడు ఒంటరి సంఖ్యలను కూడి, మూడు జతలను తీసివేసి, మూడింటి ఛేదనాన్ని మళ్ళీ కూడాలి.
  • లోపలి మూల వెన్ ప్రాంతాన్ని మొదట నింపి బయటికి పని చేస్తే దాదాపు ప్రతి మాటల లెక్క సులువవుతుంది.

సమితిని వర్ణించడం

సమితిని రెండు విధాలుగా వర్ణించవచ్చు. జాబితా రూపం (roster form) కుండలీకరణాల లోపల మూలకాలను కామాలతో వేరుచేసి రాస్తుంది: $A=\{2,4,6,8\}$. సమితి నిర్మాణ రూపం (set-builder form) ప్రతి సభ్యుడూ తృప్తిపరిచే, బయటివారు తృప్తిపరచని నియమాన్ని చెబుతుంది: $A=\{x : x=2k,\ k\in\mathbb{N},\ k\le 4\}$, అంటే 10 కంటే తక్కువ ధన సరి సంఖ్యలు. ఈ పుస్తకంలో కోలన్ తర్వాత నియమాన్ని మాటల్లో లేదా గుర్తుల్లో రాస్తాం, ఉదాహరణకు $\{x : x\in\mathbb{Z},\ x^2<10\}$.

ప్రామాణిక సంఖ్యా సమితులు: $\mathbb{N}$ (సహజ సంఖ్యలు $1,2,3,\dots$), $\mathbb{Z}$ (పూర్ణాంకాలు), $\mathbb{Q}$ (అకరణీయ సంఖ్యలు), $\mathbb{R}$ (వాస్తవ సంఖ్యలు). "$a$ అనేది $A$ కి చెందుతుంది" అని చెప్పడానికి $a\in A$ అని, లేకపోతే $a\notin A$ అని రాస్తాం.

జాబితా రూపం గురించి రెండు నియమాలు తరచూ తప్పులకు కారణమవుతాయి. ఒకటి: ఒక మూలకం ఎన్నిసార్లు వచ్చినా ఒక్కసారే రాయాలి. "SCHOOL" పదంలోని అక్షరాలు $\{S,C,H,O,L\}$ ఇస్తాయి, ఐదు మూలకాలు, ఆరు కాదు. రెండు: క్రమం అప్రస్తుతం. సమితి నిర్మాణ రూపం నుండి జాబితా రూపానికి మార్చేటప్పుడు నియమాన్ని పూర్తిగా సాధించాలి. $\{x : x^2-5x+6=0\}$ కి రెండు మూలాలూ కనుక్కోవాలి, జవాబు $\{2,3\}$.

ఉదాహరణ 1: $A=\{x : x\in\mathbb{Z},\ x^2<10\}$ ని జాబితా రూపంలో రాయండి, మరియు $B=\{1,4,9,16,25\}$ ని సమితి నిర్మాణ రూపంలో రాయండి.

$A$ కోసం రఫ్ పని: $x^2<10$ అంటే $-\sqrt{10}<x<\sqrt{10}$, మరియు $\sqrt{10}\approx 3.16$.

$-3.16$ మరియు $3.16$ మధ్య ఉన్న పూర్ణాంకాలు $-3,-2,-1,0,1,2,3$.

కాబట్టి $A=\{-3,-2,-1,0,1,2,3\}$, ఏడు మూలకాలు.

$B$ కోసం: ప్రతి సభ్యుడూ ఒక సహజ సంఖ్య వర్గం, మరియు అతి పెద్దది $5^2$.

కాబట్టి $B=\{x : x=n^2,\ n\in\mathbb{N},\ n\le 5\}$.

జవాబు: పైన ఇచ్చినట్లు. $A$ లో రుణ పూర్ణాంకాలు మరియు $0$ కూడా ఉంటాయని గమనించండి; వాటిని మరచిపోవడం సాధారణ పొరపాటు.

సమితుల రకాలు

  • శూన్య సమితి (empty set) $\varnothing$ ($\{\ \}$ అని కూడా రాస్తారు): మూలకాలు లేనిది. $\{x\in\mathbb{R} : x^2+1=0\}$ శూన్యం, ఎందుకంటే ఏ వాస్తవ సంఖ్య వర్గమూ $-1$ కాదు. $\{\varnothing\}$ లేదా $\{0\}$ రాస్తే సరిగ్గా ఒక మూలకం ఉన్న సమితి వస్తుంది, కాబట్టి ఏదీ శూన్యం కాదు.
  • పరిమిత సమితి (finite set): మూలకాలను లెక్కించగలం, లెక్క ముగుస్తుంది. అపరిమిత సమితి (infinite set): ఎప్పటికీ ముగియదు, $\mathbb{N}$ లాగా. ఏకమూలక సమితి (singleton) కి సరిగ్గా ఒక మూలకం ఉంటుంది.
  • సమాన సమితులు (equal sets): $A=B$ అంటే రెండింటికీ సరిగ్గా ఒకే మూలకాలు. తుల్య సమితులు (equivalent sets): $n(A)=n(B)$, మూలకాల సంఖ్య సమానం, మూలకాలు వేరువేరు కావచ్చు. సమాన సమితులు ఎప్పుడూ తుల్యమే; వ్యతిరేకం నిజం కాదు. $\{1,2,3\}$ మరియు $\{a,b,c\}$ తుల్యం కానీ సమానం కావు.
  • సార్వత్రిక సమితి (universal set) $U$: ఇచ్చిన లెక్కలో చర్చిస్తున్న అన్నింటినీ కలిగి ఉన్న పెద్ద సమితి. ఇది లెక్కను బట్టి మారుతుంది. అంకెల గురించి మాట్లాడితే $U$ అనేది $\{0,1,\dots,9\}$ కావచ్చు.

ఉపసమితులు మరియు ఘాత సమితి

$A$ లోని ప్రతి మూలకం $B$ లో కూడా ఉంటే $A$ ని $B$ యొక్క ఉపసమితి అంటారు, $A\subseteq B$ అని రాస్తారు. అదనంగా $A\ne B$ అయితే అది ప్రత్యేక ఉపసమితి, $A\subset B$ అని రాస్తారు. మూడు వాస్తవాలు నిరంతరం ఉపయోగపడతాయి:

  1. ప్రతి సమితికీ $A\subseteq A$.
  2. ప్రతి సమితికీ $\varnothing\subseteq A$. కారణం: ఈ ప్రవచనం తప్పని చూపాలంటే $\varnothing$ లో ఉండి $A$ లో లేని మూలకం కావాలి, అలాంటిది ఉండదు.
  3. $A\subseteq B$ మరియు $B\subseteq A$ రెండూ కలిసి $A=B$ అని సూచిస్తాయి. రెండు సమితులు సమానమని నిరూపించే ప్రామాణిక పద్ధతి ఇదే.

ఘాత సమితి (power set) $P(A)$ అంటే $A$ యొక్క అన్ని ఉపసమితుల సమితి. $A=\{a,b,c\}$ తీసుకోండి. అప్పుడు $P(A)=\{\varnothing,\{a\},\{b\},\{c\},\{a,b\},\{a,c\},\{b,c\},\{a,b,c\}\}$, దీనికి $8=2^3$ సభ్యులు ఉన్నాయి.

$2^n$ ఎందుకు? ఉపసమితిని నిర్మించడానికి $n$ మూలకాలను ఒక్కొక్కటిగా చూస్తూ "లోపల" లేదా "బయట" అని నిర్ణయిస్తాం. ప్రతి మూలకానికి రెండు ఎంపికలు, స్వతంత్రంగా చేయబడతాయి, కాబట్టి $2\times2\times\cdots\times2=2^n$ ఉపసమితులు. వాటిలో ఒకటి మొత్తం సమితే, కాబట్టి ప్రత్యేక ఉపసమితులు $2^n-1$, మరియు శూన్యమూ కాని మొత్తమూ కాని ఉపసమితులు $2^n-2$.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "లోపలా బయటా, లోపలా బయటా, ప్రతి మూలకమూ అరుస్తుందిలా!" ప్రతి మూలకం లోపలా బయటా ఎంచుకుంటుంది, కాబట్టి $n$ మూలకాలు $2^n$ ఉపసమితులు ఇస్తాయి. "ఎన్ని ఉపసమితులు" అని లెక్క అడిగినప్పుడల్లా దీన్ని వాడండి: తప్పనిసరి మూలకాలను స్థిరం చేసి, స్వేచ్ఛా మూలకం ప్రతిదీ లెక్కను రెట్టింపు చేయనివ్వండి.

ఉదాహరణ 2: $A=\{1,2,3,4,5,6\}$ యొక్క ఉపసమితులలో $1$ మరియు $2$ రెండూ ఉండి $3$ లేనివి ఎన్ని?

$1,2$ తప్పనిసరిగా లోపల: ఎంపిక లేదు, కారకం $1$.

$3$ తప్పనిసరిగా బయట: ఎంపిక లేదు, కారకం $1$.

స్వేచ్ఛా మూలకాలు: $4,5,6$, ప్రతిదీ లోపల లేదా బయట, కాబట్టి $2^3=8$.

జవాబు: $8$.

ఒక మూలకాన్ని తప్పనిసరిగా లోపల లేదా బయట ఉంచితే అది రెట్టింపు లెక్క నుండి తొలగిపోతుంది; స్వేచ్ఛా మూలకాలు మాత్రమే లెక్కలోకి వస్తాయని గమనించండి.

శూన్య సమితి ఘాత సమితి $P(\varnothing)=\{\varnothing\}$, ఒక మూలకం, ఇది $2^0=1$ తో సరిపోతుంది. దాని ఘాత సమితికి $2^1=2$ మూలకాలు ఉంటాయి. ఎప్పుడూ దశలను సరిచూసుకోండి: $n(A)=2$ అయితే $P(P(A))$ కి $2^{2^2}=16$ మూలకాలు ఉంటాయి.

సమితులపై క్రియలు

$A,B$ లు సార్వత్రిక సమితి $U$ యొక్క ఉపసమితులు అనుకోండి. ప్రతి క్రియ సభ్యత్వంపై ఒక నియమం.

క్రియగుర్తుమూలకం $x$ ఇందులో ఉండాలంటేప్రాంతం
సమ్మేళనం (union)$A\cup B$$x$ అనేది $A$ లో లేదా $B$ లో లేదా రెండింటిలో ఉండాలిరెండు వృత్తాలలో షేడ్ చేసిన అంతా
ఛేదనం (intersection)$A\cap B$$x$ అనేది $A$ మరియు $B$ రెండింటిలో ఉండాలిఉమ్మడి భాగం
భేదం (difference)$A-B$$x$ అనేది $A$ లో ఉండి $B$ లో లేకపోవాలి$A$ నుండి ఉమ్మడి భాగాన్ని తీసివేయగా
సౌష్ఠవ భేదం (symmetric difference)$A\,\Delta\,B$$x$ అనేది $A,B$ లలో సరిగ్గా ఒకదానిలో ఉండాలిరెండు చంద్రవంకలు
పూరకం (complement)$A'$$x$ అనేది $U$ లో ఉండి $A$ లో లేకపోవాలివృత్తం $A$ వెలుపల

$A\cap B=\varnothing$ అయ్యే రెండు సమితులను వియుక్త సమితులు (disjoint) అంటారు. ముఖ్యమైన పునర్లిఖితాలు:

$$A-B=A\cap B',\qquad A\,\Delta\,B=(A-B)\cup(B-A)=(A\cup B)-(A\cap B).$$
ఒక దీర్ఘచతురస్రం U లోపల అతివ్యాపనమయ్యే రెండు సమితులు A, B యొక్క వెన్ చిత్రం; A−B, A ఛేదనం B, B−A ప్రాంతాలు గుర్తించబడ్డాయి, రెండు వృత్తాల వెలుపలి ప్రాంతం A సమ్మేళనం B పూరకంగా గుర్తించబడింది

చిత్రం 1.1: రెండు సమితులు ఏర్పరిచే నాలుగు ప్రాంతాలు

చిత్రాన్ని నాలుగు వియుక్త ముక్కలుగా చదవండి: $A-B$, $A\cap B$, $B-A$ మరియు వెలుపలి భాగం $(A\cup B)'$. రెండు సమితుల గురించిన ప్రతి ప్రవచనాన్నీ అది ఏ ముక్కలను కలిగి ఉందో చూసి సరిచూడవచ్చు. ఉదాహరణకు $A\cup B$ మొదటి మూడు ముక్కలు, $A\,\Delta\,B$ మొదటిది మరియు మూడవది.

ఉదాహరణ 3: $U=\{1,2,\dots,10\}$, $A=\{1,2,3,4,5,6\}$, $B=\{4,5,6,7,8\}$ అనుకోండి. $A-B$, $B-A$, $A\,\Delta\,B$, $A'$ మరియు $(A\cup B)'$ లను కనుక్కోండి.

$A\cap B=\{4,5,6\}$.

$A-B$: $A$ నుండి $4,5,6$ తొలగిస్తే $\{1,2,3\}$.

$B-A$: $B$ నుండి $4,5,6$ తొలగిస్తే $\{7,8\}$.

$A\,\Delta\,B=\{1,2,3\}\cup\{7,8\}=\{1,2,3,7,8\}$.

$A'=U-A=\{7,8,9,10\}$.

$A\cup B=\{1,\dots,8\}$, కాబట్టి $(A\cup B)'=\{9,10\}$.

జవాబు: జాబితా చేసినట్లు. సరిచూడండి: $n(A\,\Delta\,B)=n(A)+n(B)-2n(A\cap B)=6+5-6=5$, ఇది మనకు దొరికిన ఐదు మూలకాలతో సరిపోతుంది.

సమితుల బీజగణితం

ఈ నియమాలు $U$ యొక్క అన్ని ఉపసమితులకూ వర్తిస్తాయి. వీటిని జాబితాగా బట్టీ పట్టనవసరం లేదు; ప్రతి ఒక్కటీ "మరియు", "లేదా" అర్థం నుండి వస్తుంది.

నియమంప్రవచనం
తుల్య నియమం (Idempotent)$A\cup A=A,\quad A\cap A=A$
తత్సమాన నియమం (Identity)$A\cup\varnothing=A,\quad A\cap U=A$
ఆధిపత్య నియమం (Domination)$A\cup U=U,\quad A\cap\varnothing=\varnothing$
పూరక నియమం (Complement)$A\cup A'=U,\quad A\cap A'=\varnothing,\quad (A')'=A$
స్థిత్యంతర నియమం (Commutative)$A\cup B=B\cup A,\quad A\cap B=B\cap A$
సహచర నియమం (Associative)$(A\cup B)\cup C=A\cup(B\cup C)$, మరియు $\cap$ కి కూడా అలాగే
విభాగ నియమం (Distributive)$A\cap(B\cup C)=(A\cap B)\cup(A\cap C)$ మరియు $A\cup(B\cap C)=(A\cup B)\cap(A\cup C)$
శోషణ నియమం (Absorption)$A\cup(A\cap B)=A,\quad A\cap(A\cup B)=A$
డి మోర్గాన్ (De Morgan)$(A\cup B)'=A'\cap B',\quad (A\cap B)'=A'\cup B'$

భేదం స్థిత్యంతరం కాదు, సహచరం కూడా కాదని గమనించండి: సాధారణంగా $A-B\ne B-A$. అయితే సౌష్ఠవ భేదం రెండూ అవుతుంది.

డి మోర్గాన్ ఎందుకు పనిచేస్తుంది. $x\in(A\cup B)'$ తీసుకోండి. అంటే $x$ అనేది $A\cup B$ లో లేదు, అనగా $x$ అనేది $A$ లోనూ $B$ లోనూ లేదు. కాబట్టి $x\notin A$ మరియు $x\notin B$, ఇదే $x\in A'\cap B'$. అడుగులను తిప్పితే రివర్స్ అవుతాయి, కాబట్టి రెండు సమితులు సమానం. రెండవ నియమానికి, "రెండింటిలోనూ లేదు" అంటే "కనీసం ఒకదానిలో లేదు", అదే $A'\cup B'$. ఈ నియమాలు ఎన్ని సమితులకైనా విస్తరిస్తాయి: $(A\cup B\cup C)'=A'\cap B'\cap C'$.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "గీత విరగ్గొట్టు, గుర్తు తిప్పు!" ఒక బ్రాకెట్ పైన పూరక గీత ఉంటే, దాన్ని విడివిడి గీతలుగా విరగ్గొట్టి $\cup$ ని $\cap$ గా (లేదా $\cap$ ని $\cup$ గా) తిప్పండి. "ఇది లేదా అది కాదు" అనే దాన్ని "ఇది కాదు మరియు అది కాదు" అని తిరిగి రాయడానికి దీన్ని వాడండి.

తెలుసుకోదగిన పర్యవసానాలు, ప్రతిదీ రెండు వైపుల $\subseteq$ పద్ధతితో లేదా ప్రాంతాలతో నిరూపించవచ్చు:

  • $A\subseteq B$ అనేది $A\cap B=A$, $A\cup B=B$, $A-B=\varnothing$ మరియు $B'\subseteq A'$ లలో ప్రతిదానికీ సమానార్థకం.
  • $A-(B\cup C)=(A-B)\cap(A-C)$ మరియు $A-(B\cap C)=(A-B)\cup(A-C)$.
  • $A\cap(B-C)=(A\cap B)-(A\cap C)$.

ఉదాహరణ 4: $A-(B\cup C)=(A-B)\cap(A-C)$ అని నిరూపించండి.

ఎడమ వైపు: భేదానికి పునర్లిఖితం ప్రకారం $A-(B\cup C)=A\cap(B\cup C)'$.

డి మోర్గాన్ ప్రకారం $(B\cup C)'=B'\cap C'$, కాబట్టి ఎడమ వైపు $A\cap B'\cap C'$.

కుడి వైపు: $(A-B)\cap(A-C)=(A\cap B')\cap(A\cap C')$.

$A\cap A=A$ కాబట్టి, మరియు ఛేదనం స్థిత్యంతరం, సహచరం కాబట్టి, ఇది $A\cap B'\cap C'$.

రెండు వైపులా $A\cap B'\cap C'$ కి తగ్గుతాయి, కాబట్టి అవి సమానం.

భేదాన్ని పూరకంగా మార్చే పునర్లిఖితం ప్రతి భేదం లెక్కనూ సాధారణ బీజగణిత లెక్కగా ఎలా మారుస్తుందో గమనించండి.

సమితి సర్వసమానతను నిరూపించడం

ఒక లెక్క "చూపండి" లేదా "ఇవాటిలో ఏది ఎల్లప్పుడూ నిజం" అని అడిగినప్పుడు మీకు మూడు నమ్మదగిన మార్గాలు ఉన్నాయి. ప్రవచనం పరిమాణానికి సరిపోయేదాన్ని ఎంచుకోండి.

పద్ధతిఎలా పనిచేస్తుందిఎప్పుడు మంచిది
రెండు వైపుల అంతర్భావంఎడమ వైపున ఉన్న $x$ ని తీసుకుని, ఆ $x$ కుడి వైపున ఉందని చూపండి; తర్వాత రివర్స్ చేయండిప్రవచనం చిన్నదై, సమితులు అమూర్తంగా ఉన్నప్పుడు
సమితుల బీజగణితంభేదాలను పూరకంతో $\cap$ గా తిరిగి రాసి, డి మోర్గాన్ మరియు విభాగ నియమాలు వాడండిభేదాలు, పూరకాలు కలగలిసి ఉన్నప్పుడు
ప్రాంత పరిశీలనవెన్ చిత్రంలో ప్రతి వైపును షేడ్ చేసి ముక్కలను పోల్చండినిజమా కాదా మాత్రమే తేల్చాలంటే, లేదా ప్రత్యుదాహరణ కనుక్కోవాలంటే

తప్పు ప్రవచనాన్ని కొట్టిపారేయడానికి ప్రత్యుదాహరణ ఉత్తమ మార్గం. $U=\{1,2,3\}$ లో $A=\{1\}$, $B=\{2\}$ వంటి చిన్న సమితులను తీసుకుని రెండు వైపులా లెక్కించండి. చెప్పిన నియమం ఎల్లప్పుడూ నిజం కాదని నిరూపించడానికి ఒక్క తేడా చాలు; పది సరిపోలికలు ఏమీ నిరూపించవు.

ఉదాహరణ 9: $A\,\Delta\,B=\varnothing$ అయ్యేది $A=B$ అయినప్పుడే అని చూపండి.

$A=B$ అయితే: $A-B=\varnothing$ మరియు $B-A=\varnothing$, కాబట్టి వాటి సమ్మేళనం $\varnothing$.

దీనికి విపరీతంగా, $A\,\Delta\,B=(A-B)\cup(B-A)=\varnothing$ అనుకోండి.

సమ్మేళనం శూన్యం కావాలంటే రెండు భాగాలూ శూన్యమై ఉండాలి, కాబట్టి $A-B=\varnothing$ మరియు $B-A=\varnothing$.

$A-B=\varnothing$ అంటే $A$ లోని ప్రతి మూలకం $B$ లో ఉంది, కాబట్టి $A\subseteq B$. అలాగే $B\subseteq A$.

ఇవి రెండూ కలిసి $A=B$ ఇస్తాయి.

జవాబు: నిరూపించబడింది. "భేదం శూన్యం" అనేది "ఉపసమితి" కి సమానమని, ఇది చాలా సర్వసమానత ప్రశ్నలను అంతర్భావ ప్రశ్నలుగా మారుస్తుందని గమనించండి.

సారూప్య జంటలు

కొన్ని భావనల జంటలు చాలా దగ్గరగా ఉంటాయి. ఒక ప్రవచనం "స్పష్టంగా నిజం" అనిపించినప్పుడు ఈ పట్టికను గుర్తుంచుకోండి.

జంటతేడా
$\varnothing$ మరియు $\{\varnothing\}$$0$ మూలకాలు, $1$ మూలకంతో పోలిస్తే
$\subseteq$ మరియు $\subset$మొదటిది సమానత్వాన్ని అనుమతిస్తుంది, రెండవది అనుమతించదు
$a\in A$ మరియు $\{a\}\subseteq A$మూలకం సమితికి చెందుతుంది; సమితి సమితిలో ఇమిడి ఉంటుంది
$A-B$ మరియు $B-A$వేర్వేరు ప్రాంతాలు; $A=B$ అయినప్పుడే సమానం
$A\cup B$ మరియు $A\,\Delta\,B$సమ్మేళనం ఉమ్మడి భాగాన్ని కూడా ఉంచుతుంది
సమాన మరియు తుల్య సమితులుఒకే మూలకాలు, ఒకే మూలకాల సంఖ్యతో పోలిస్తే

మూడవ అడ్డు వరుస ఆచరణలో ముఖ్యమైనది. $A=\{1,2,\{3\}\}$ అయితే $\{3\}\in A$ కానీ $3\notin A$, మరియు $\{1,2\}\subseteq A$ కానీ $\{1,2\}\notin A$. సమితులు ఇతర సమితులలో సభ్యులు కావచ్చు, కాబట్టి ఎప్పుడూ మనం ఏ స్థాయిలో ఉన్నామో అడగండి.

వెన్ చిత్రాలతో లెక్కింపు

పరిమిత సమితులకు $n(S)$ అంటే $S$ యొక్క మూలకాల సంఖ్య. లెక్కింపు అంటే ప్రాంతాల అంకగణితమే. $A$ మరియు $B$ అతివ్యాపనమైతే $n(A)$ మరియు $n(B)$ కూడితే ఉమ్మడి భాగం రెండుసార్లు లెక్కవుతుంది, కాబట్టి ఒకసారి తీసివేయండి:

$$n(A\cup B)=n(A)+n(B)-n(A\cap B).$$

చిత్రం 1.1 నుండి నేరుగా చదవగలిగే ఉపయోగకరమైన రూపాలు:

  • $n(A-B)=n(A)-n(A\cap B)$.
  • $n(A\,\Delta\,B)=n(A)+n(B)-2\,n(A\cap B)$.
  • రెండింటిలోనూ లేనివి: $n\big((A\cup B)'\big)=n(U)-n(A\cup B)$.
  • $A\cap B=\varnothing$ అయితే సూత్రం $n(A\cup B)=n(A)+n(B)$ కి తగ్గుతుంది. ఇది వియుక్త సమితులకు మాత్రమే సరైనది.

మూడు సమితులకు అదే ఆలోచన ఇస్తుంది:

$$n(A\cup B\cup C)=n(A)+n(B)+n(C)-n(A\cap B)-n(B\cap C)-n(A\cap C)+n(A\cap B\cap C).$$

కారణం: సరిగ్గా రెండు సమితులలో ఉన్న మూలకాలను ఒంటరి సంఖ్యలు రెండుసార్లు లెక్కిస్తాయి, జతలు ఒకసారి తీసివేస్తాయి, ఇది సరైనది. మూడింటిలోనూ ఉన్న మూలకాలను ఒంటరి సంఖ్యలు మూడుసార్లు లెక్కిస్తాయి, జతలు మూడుసార్లు తీసివేస్తాయి, కాబట్టి సున్నా వద్ద ముగుస్తాయి; అందువల్ల మూడింటి ఛేదన పదం వాటిని ఒకసారి తిరిగి కలుపుతుంది.

ఒక దీర్ఘచతురస్రం U లోపల అతివ్యాపనమయ్యే మూడు సమితులు A, B, C యొక్క వెన్ చిత్రం; a నుండి g వరకు ఏడు ప్రాంతాలు గుర్తించబడ్డాయి, g ఉమ్మడి కేంద్రం, d, e, f సరిగ్గా రెండు సమితులకు చెందిన ప్రాంతాలు

చిత్రం 1.2: మూడు సమితులు, ఏడు ప్రాంతాలు

చిత్రంలో $a,b,c$ అంటే "ఒక్క సమితిలో మాత్రమే", $d,e,f$ అంటే "సరిగ్గా రెండు సమితులలో", $g$ అంటే "మూడింటిలోనూ". జత ఛేదనాలలో కేంద్రం కూడా ఉంటుంది, ఉదాహరణకు $n(A\cap B)=d+g$. కాబట్టి

  • సరిగ్గా రెండు సమితులలో $=n(A\cap B)+n(B\cap C)+n(A\cap C)-3\,n(A\cap B\cap C)$,
  • సరిగ్గా ఒక సమితిలో $=n(A)+n(B)+n(C)-2\,S_2+3\,n(A\cap B\cap C)$, ఇక్కడ $S_2$ అంటే మూడు జత సంఖ్యల మొత్తం.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "ఒంటరివి కూడు, జతలు తీసివేయి, మూడింటిది మళ్ళీ కూడు." సూత్రం రాస్తూ దీన్ని గట్టిగా చెప్పండి. మూడు సమితులకు దీన్ని వాడండి; నాలుగు సమితులకు గుర్తులు ఇలాగే మారుతూ ఉంటాయి.

ఆచరణాత్మక లెక్కలు

పద్ధతి ఎప్పుడూ మారదు. సమితులకు పేర్లు పెట్టండి, ఇచ్చినవి రాయండి, అత్యంత నియంత్రిత ప్రాంతంతో (మూడింటి ఉమ్మడి భాగం, లేదా రెండు సమితుల ఉమ్మడి భాగం) మొదలుపెట్టి బయటికి తీసివేస్తూ వెళ్ళండి. సూత్రంతో చేయగలిగినా చిత్రం గీయండి; అది తప్పు ప్రాంతాన్ని చదవకుండా కాపాడుతుంది.

ఉదాహరణ 5: 60 మంది విద్యార్థుల తరగతిలో 35 మంది టీ తాగుతారు, 30 మంది కాఫీ తాగుతారు, 10 మంది రెండూ తాగుతారు. ఎంతమంది ఏదీ తాగరు, ఎంతమంది టీ మాత్రమే తాగుతారు?

$T$ టీ తాగేవారు, $C$ కాఫీ తాగేవారు అనుకోండి.

$n(T\cup C)=35+30-10=55$.

ఏదీ తాగనివారు: $60-55=5$.

టీ మాత్రమే: $n(T)-n(T\cap C)=35-10=25$.

జవాబు: $5$ మంది ఏదీ తాగరు, $25$ మంది టీ మాత్రమే తాగుతారు.

"ఏదీ కాదు" అనేది ఎల్లప్పుడూ సమ్మేళనం యొక్క పూరకం నుండి వస్తుంది, ఒంటరి సంఖ్యల నుండి ఎప్పుడూ కాదని గమనించండి.

ఉదాహరణ 6: 80 మంది విద్యార్థులలో 45 మంది క్రికెట్, 40 మంది ఫుట్‌బాల్, 30 మంది హాకీ ఆడతారు. అలాగే 20 మంది క్రికెట్ మరియు ఫుట్‌బాల్, 15 మంది ఫుట్‌బాల్ మరియు హాకీ, 12 మంది క్రికెట్ మరియు హాకీ, 8 మంది మూడూ ఆడతారు. మూడు ఆటలలో ఏదీ ఆడనివారు ఎంతమంది, సరిగ్గా రెండు ఆడేవారు ఎంతమంది?

$n(C\cup F\cup H)=45+40+30-(20+15+12)+8$.

ఒంటరి సంఖ్యల మొత్తం $115$, జతల మొత్తం $47$, కాబట్టి $115-47+8=76$.

ఏదీ ఆడనివారు: $80-76=4$.

సరిగ్గా రెండు: $47-3\times8=47-24=23$.

ప్రాంతాల ద్వారా సరిచూడండి: క్రికెట్ మాత్రమే $=45-20-12+8=21$, ఫుట్‌బాల్ మాత్రమే $=40-20-15+8=13$, హాకీ మాత్రమే $=30-15-12+8=11$, మరియు సరిగ్గా రెండు $=12+7+4=23$. మొత్తం $21+13+11+23+8=76$, ఇది సరిపోతుంది.

జవాబు: $4$ మంది ఏదీ ఆడరు, $23$ మంది సరిగ్గా రెండు ఆడతారు.

లెక్కలో ఇచ్చిన జత సంఖ్యలలో మూడూ ఆడేవారు కూడా ఉన్నారని, అందుకే "సరిగ్గా రెండు" లెక్కకు $3\times8$ తీసివేత అవసరమని గమనించండి.

ఉదాహరణ 7: $1$ నుండి $100$ వరకు ఉన్న పూర్ణాంకాలలో $2,3,5$ లలో దేనితోనూ భాగించబడనివి ఎన్ని?

$\{1,\dots,100\}$ లో $2,3,5$ ల గుణిజాల సమితులు $A,B,C$ అనుకోండి.

$n(A)=50$, $n(B)=33$, $n(C)=20$ ($100\div$ ఆ సంఖ్య యొక్క పూర్ణ భాగాన్ని తీసుకోండి).

జతలు $6,10,15$ ల గుణిజాలు: $16,10,6$.

మూడింటిది $30$ యొక్క గుణిజాలు: $3$.

$n(A\cup B\cup C)=103-32+3=74$.

కావలసిన లెక్క $=100-74=26$.

జవాబు: $26$.

"2 మరియు 3 రెండింటితోనూ భాగించబడేది" అంటే $6$ తో భాగించబడేది, అంటే కనిష్ఠ ఉమ్మడి గుణిజం, $2\times3$ ను మరో అర్థంలో తీసుకోవడం కాదని గమనించండి.

ఉదాహరణ 8: 100 మంది విద్యార్థులలో 80 మంది గణితంలో, 70 మంది భౌతికశాస్త్రంలో, 60 మంది రసాయనశాస్త్రంలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. మూడింటిలోనూ ఉత్తీర్ణులైనవారి కనిష్ఠ సంఖ్యను కనుక్కోండి.

ఫెయిలైనవారిని లెక్కించండి: గణితంలో $20$, భౌతికశాస్త్రంలో $30$, రసాయనశాస్త్రంలో $40$.

కనీసం ఒక సబ్జెక్టులో ఫెయిలైనవారి సంఖ్య గరిష్ఠంగా $20+30+40=90$ (ఎవరూ రెండింటిలో ఫెయిల్ కానప్పుడు సమానం).

కాబట్టి కనీసం $100-90=10$ మంది మూడింటిలోనూ ఉత్తీర్ణులవుతారు.

జవాబు: $10$, మరియు మూడు ఫెయిల్ సమూహాలు అతివ్యాపనం కానప్పుడు ఇది వస్తుంది.

పూరకాలతో పని చేస్తే కనిష్ఠం లెక్క సాధారణ గరిష్ఠ పరిమితిగా మారుతుందని గమనించండి.

సాధారణ ఉచ్చులు

  • $\{\varnothing\}$ ని శూన్య సమితిగా భావించడం → దానికి ఒక మూలకం ఉంది, అదే $\varnothing$, కాబట్టి దాని ఘాత సమితికి 2 మూలకాలు.
  • అతివ్యాపనం ఉందో లేదో చూడకుండా $n(A\cup B)=n(A)+n(B)$ వాడటం → ఇది వియుక్త సమితులకు మాత్రమే సరైనది; లేకపోతే $n(A\cap B)$ ని తీసివేయండి.
  • $2^n$ ని ప్రత్యేక ఉపసమితుల సంఖ్యగా లెక్కించడం → ప్రత్యేక ఉపసమితులలో సమితి స్వయంగా ఉండదు, కాబట్టి లెక్క $2^n-1$.
  • $(A\cup B)'=A'\cup B'$ అని రాయడం → డి మోర్గాన్ గుర్తును తిప్పుతుంది: $(A\cup B)'=A'\cap B'$.
  • $A-B=B-A$ అని అనుకోవడం → భేదం స్థిత్యంతరం కాదు; $A=B$ అయినప్పుడే రెండూ సమానం.
  • మూడు సమితుల లెక్కలో $n(A\cap B)$ ని "సరిగ్గా రెండు" గా తీసుకోవడం → జత లెక్కలలో కేంద్రం కూడా ఉంటుంది; మూడింటి ఛేదనాన్ని తీసివేయండి.
  • మూడు సమితుల సూత్రంలో మూడింటి పదాన్ని మరచిపోవడం, లేదా తప్పు గుర్తుతో కలపడం → ఒంటరివి మైనస్ జతలు ప్లస్ మూడింటిది.
  • జాబితా రూపంలో పునరావృత మూలకాన్ని రెండుసార్లు రాయడం → ప్రతి మూలకం ఒక్కసారే కనిపించాలి; $n(\{1,2,2,3\})=3$.
  • పూరకానికి తప్పు సార్వత్రిక సమితిని వాడటం → $A'$ అనేది $U$ పై ఆధారపడుతుంది; లెక్కించే ముందు లెక్క నుండి $U$ ని చదవండి.
  • తుల్య సమితులను సమానమని చెప్పడం → తుల్యం అంటే మూలకాల సంఖ్య సమానమని మాత్రమే.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • ప్రతి సమితి $A$ కి $\varnothing\subseteq A$, మరియు $\varnothing$ కి మూలకాలు లేవు, $\{\varnothing\}$ కి ఒకటి ఉంది.
  • $n(P(A))=2^{n(A)}$; ప్రత్యేక ఉపసమితుల సంఖ్య $2^n-1$.
  • $A\subseteq B$ మరియు $B\subseteq A$ అయినప్పుడు, అప్పుడు మాత్రమే $A=B$.
  • $A-B=A\cap B'$; $A\,\Delta\,B=(A-B)\cup(B-A)=(A\cup B)-(A\cap B)$.
  • $A\,\Delta\,B$ లో $A$, $B$ లలో సరిగ్గా ఒకదానిలో ఉన్న మూలకాలు ఉంటాయి.
  • $A\subseteq B\iff A\cap B=A\iff A\cup B=B\iff B'\subseteq A'$.
  • డి మోర్గాన్: $(A\cup B)'=A'\cap B'$ మరియు $(A\cap B)'=A'\cup B'$.
  • విభాగ నియమం: $A\cap(B\cup C)=(A\cap B)\cup(A\cap C)$.
  • $A-(B\cup C)=(A-B)\cap(A-C)$.
  • $n(A\cup B)=n(A)+n(B)-n(A\cap B)$.
  • $n(A\,\Delta\,B)=n(A)+n(B)-2\,n(A\cap B)$.
  • $n(A\cup B\cup C)=n(A)+n(B)+n(C)$ మైనస్ జత సంఖ్యలు ప్లస్ $n(A\cap B\cap C)$.
  • మూడింటిలో సరిగ్గా రెండు $=n(A\cap B)+n(B\cap C)+n(A\cap C)-3\,n(A\cap B\cap C)$.
  • రెండు సమితులకు "ఏదీ కాదు" లెక్క $n(U)-n(A\cup B)$.

సాధన ప్రశ్నలు

  1. కింది వాటిలో $\{x : x\in\mathbb{Z},\ x^2<10\}$ యొక్క జాబితా రూపం ఏది?

    1. $\{1,2,3\}$
    2. $\{0,1,2,3\}$
    3. $\{-2,-1,0,1,2\}$
    4. $\{-3,-2,-1,0,1,2,3\}$
    సమాధానం

    D. $\{-3,-2,-1,0,1,2,3\}$

    $x^2<10$ నుండి $-3.16<x<3.16$. ఆ మధ్య ఉన్న పూర్ణాంకాలు: $-3$ నుండి $3$ వరకు, ఏడు విలువలు ($(\pm3)^2=9<10$ అని సరిచూడండి).

  2. కింది సమితులలో శూన్య సమితి ఏది?

    1. $\{x\in\mathbb{R} : x^2=0\}$
    2. $\{x\in\mathbb{R} : x^2+1=0\}$
    3. $\{\varnothing\}$
    4. $\{0\}$
    సమాధానం

    B. $\{x\in\mathbb{R} : x^2+1=0\}$

    వాస్తవ $x$ కి $x^2+1\ge1$, కాబట్టి సాధన లేదు. $\{0\}$ మరియు $\{\varnothing\}$ లకు ఒక్కొక్క మూలకం ఉంది, చివరి సమితి $\{0\}$ కి సమానం.

  3. 5 మూలకాలున్న సమితి యొక్క ఉపసమితుల సంఖ్య

    1. 32
    2. 25
    3. 10
    4. 31
    సమాధానం

    A. 32

    ప్రతి మూలకం లోపల లేదా బయట: $2^5=32$. (31 అనేది ప్రత్యేక ఉపసమితుల సంఖ్య, 10 మరియు 25 తప్పు సూత్రాలు.)

  4. సమితులు $A$ మరియు $B$ లకు, $A\cap B=A$ సమీకరణం ఎప్పుడు మాత్రమే నిజమవుతుంది

    1. $B\subseteq A$
    2. $A=B$
    3. $A\subseteq B$
    4. $A\cap B=\varnothing$
    సమాధానం

    C. $A\subseteq B$

    $A\cap B=A$ అంటే $A$ లోని ప్రతి మూలకం $B$ లో ఉంది, అదే $A\subseteq B$. దీనివల్ల $A=B$ కావాల్సిన అవసరం లేదు.

  5. $n(A)=20$, $n(B)=15$ మరియు $n(A\cap B)=6$ అయితే, $n(A\cup B)$ విలువ

    1. 29
    2. 35
    3. 26
    4. 41
    సమాధానం

    A. 29

    $20+15-6=29$. 6 ని కూడితే 41 వస్తుంది; ఉమ్మడి భాగాన్ని విస్మరిస్తే 35 వస్తుంది.

  6. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: శూన్య సమితి ప్రతి సమితికీ ఉపసమితి. ప్రవచనం II: సమితి $\{\varnothing\}$ కి మూలకాలు లేవు.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు

    ప్రవచనం I నిజం. $\{\varnothing\}$ కి ఒక మూలకం ఉంది, అదే $\varnothing$, కాబట్టి ప్రవచనం II తప్పు.

  7. సార్వత్రిక సమితి $U$ యొక్క ఉపసమితులు $A,B$ లకు, $(A\cup B)'$ విలువ

    1. $A'\cap B$
    2. $A'\cap B'$
    3. $A'\cup B'$
    4. $A\cap B'$
    సమాధానం

    B. $A'\cap B'$

    డి మోర్గాన్: సమ్మేళనం వెలుపల ఉన్న మూలకం రెండు సమితులలోనూ లేదు, కాబట్టి అది $A'$ లో మరియు $B'$ లో ఉంది.

  8. $\{1,2,3,4\}$ యొక్క ప్రత్యేక ఉపసమితుల సంఖ్య

    1. 14
    2. 16
    3. 8
    4. 15
    సమాధానం

    D. 15

    ఉపసమితులు $2^4=16$; సమితిని స్వయంగా తీసివేస్తే: 15.

  9. $A-B$ దేనికి సమానం

    1. $(A\cap B)'$
    2. $A\cup B'$
    3. $A\cap B'$
    4. $A'\cap B$
    సమాధానం

    C. $A\cap B'$

    $x\in A-B$ అంటే $x\in A$ మరియు $x\notin B$, అనగా $x\in A\cap B'$.

  10. శూన్య సమితి యొక్క ఘాత సమితి

    1. $\{\varnothing,\{\varnothing\}\}$
    2. $\{\varnothing\}$
    3. $\varnothing$
    4. $\{0\}$
    సమాధానం

    B. $\{\varnothing\}$

    $\varnothing$ కి ఒకే ఒక ఉపసమితి ఉంది, అది స్వయంగా దానే, కాబట్టి $P(\varnothing)=\{\varnothing\}$, $2^0=1$ మూలకంతో.

  11. $n(A)=2$ అయితే, $P(P(A))$ లోని మూలకాల సంఖ్య

    1. 4
    2. 8
    3. 32
    4. 16
    సమాధానం

    D. 16

    $n(P(A))=2^2=4$, తర్వాత $n(P(P(A)))=2^4=16$.

  12. సౌష్ఠవ భేదం $A\,\Delta\,B$ దేనికి సమానం

    1. $(A\cup B)-(A\cap B)$
    2. $A-B$
    3. $A\cup B$
    4. $(A\cap B)-(A\cup B)$
    సమాధానం

    A. $(A\cup B)-(A\cap B)$

    ఇందులో రెండు సమితులలో సరిగ్గా ఒకదానిలో ఉన్న మూలకాలు ఉంటాయి: సమ్మేళనం అంతా, ఉమ్మడి భాగం తప్ప.

  13. $A=\{1,2,3\}$ మరియు $B=\{2,3,4\}$ అయితే, $A\,\Delta\,B$ విలువ

    1. $\{1,4\}$
    2. $\{1,2,3,4\}$
    3. $\{2,3\}$
    4. $\{1\}$
    సమాధానం

    A. $\{1,4\}$

    సమ్మేళనం $\{1,2,3,4\}$ నుండి ఉమ్మడి భాగం $\{2,3\}$ ని తీసివేస్తే $\{1,4\}$ వస్తుంది.

  14. $\{1,2,3,4,5,6\}$ యొక్క ఉపసమితులలో $1$ మరియు $2$ ఉండి $3$ లేనివాటి సంఖ్య

    1. 8
    2. 4
    3. 16
    4. 12
    సమాధానం

    A. 8

    మూలకాలు $1,2,3$ తప్పనిసరి; $4,5,6$ స్వేచ్ఛా మూలకాలు: $2^3=8$.

  15. ఏ సమితి $\{x : x^2-3x+2=0\}$ కి సమానం?

    1. $\{-1,-2\}$
    2. $\{1,2\}$
    3. $\{2,3\}$
    4. $\{0,1,2\}$
    సమాధానం

    B. $\{1,2\}$

    $(x-1)(x-2)=0$ నుండి $x=1,2$.

  16. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $(A\cup B)'=A'\cup B'$. ప్రవచనం II: $(A\cap B)'=A'\cup B'$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది

    డి మోర్గాన్ ప్రకారం $(A\cup B)'=A'\cap B'$, కాబట్టి I తప్పు ($A=\{1\},B=\{2\},U=\{1,2,3\}$ తీసుకోండి: ఎడమ వైపు $\{3\}$, కుడి వైపు $U$). II రెండవ డి మోర్గాన్ నియమం, నిజం.

  17. A కి 3 మూలకాలు, B కి 6 మూలకాలు ఉన్నాయి మరియు $A\subseteq B$. $A\subseteq X\subseteq B$ అయ్యే సమితులు $X$ ల సంఖ్య

    1. 3
    2. 7
    3. 8
    4. 64
    సమాధానం

    C. 8

    $X$ లో $A$ లోని 3 మూలకాలూ ఉండాలి; $B-A$ లోని 3 మూలకాలలో ప్రతిదీ లోపల లేదా బయట: $2^3=8$.

  18. 60 మంది ఉన్న తరగతిలో, 35 మందికి టీ ఇష్టం, 30 మందికి కాఫీ ఇష్టం, 10 మందికి రెండూ ఇష్టం. ఏదీ ఇష్టం లేనివారి సంఖ్య

    1. 15
    2. 0
    3. 5
    4. 10
    సమాధానం

    C. 5

    సమ్మేళనం $=35+30-10=55$; ఏదీ కానివారు $=60-55=5$.

  19. నిశ్చితవాక్యం (A): 4 మూలకాలున్న సమితికి 16 ఉపసమితులు ఉంటాయి. కారణం (R): ప్రతి మూలకం ఉపసమితిలో ఉండటమో లేకపోవడమో జరుగుతుంది, అంటే ప్రతి మూలకానికి రెండు ఎంపికలు.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    A. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ

    4 మూలకాలలో ప్రతిదానికీ రెండు స్వతంత్ర ఎంపికలు: $2^4=16$. R అనేది A వెనుక ఉన్న లెక్కింపు వాదనే.

  20. $A\subseteq B$ అయితే, కింది వాటిలో ఏది నిజం?

    1. $A'\subseteq B'$
    2. $A'=B'$
    3. $A'\cap B=\varnothing$
    4. $B'\subseteq A'$
    సమాధానం

    D. $B'\subseteq A'$

    $A$ అనేది $B$ లోపల ఉంది కాబట్టి $B$ వెలుపల ఉన్న మూలకం $A$ వెలుపల కూడా ఉంటుంది. మిగతా ఎంపికలు $A=\{1\},B=\{1,2\},U=\{1,2,3\}$ కి విఫలమవుతాయి.

  21. $A\cap(B\cup C)$ దేనికి సమానం

    1. $(A\cap B)\cap(A\cap C)$
    2. $(A\cap B)\cup(A\cap C)$
    3. $(A\cap B)\cup C$
    4. $(A\cup B)\cap(A\cup C)$
    సమాధానం

    B. $(A\cap B)\cup(A\cap C)$

    $\cap$ కి $\cup$ పై విభాగ నియమం. ఎంపిక B మరో విభాగ నియమం, అది $A\cup(B\cap C)$ కి సమానం.

  22. శూన్యం కాని ఒక సమితికి 127 ప్రత్యేక ఉపసమితులు ఉన్నాయి. దాని మూలకాల సంఖ్య

    1. 6
    2. 7
    3. 127
    4. 8
    సమాధానం

    B. 7

    $2^n-1=127$ నుండి $2^n=128$, కాబట్టి $n=7$.

  23. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $n$ మూలకాలున్న సమితికి $2^n$ ఉపసమితులు ఉంటాయి. ప్రవచనం II: $n$ మూలకాలున్న సమితికి $2^n-1$ ప్రత్యేక ఉపసమితులు ఉంటాయి.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి

    రెండూ ప్రామాణికం: ప్రత్యేకం కాని ఏకైక ఉపసమితి మొత్తం సమితి.

  24. నిశ్చితవాక్యం (A): $\{1,2\}$ యొక్క ఘాత సమితికి 4 మూలకాలు ఉన్నాయి. కారణం (R): ప్రతి ఘాత సమితిలో శూన్య సమితి ఉంటుంది.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    B. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు

    $2^2=4$ కాబట్టి A నిజం. R కూడా నిజం కానీ అది లెక్కను ఇవ్వదు; లెక్క లోపల-బయట ఎంపికల నుండి వస్తుంది.

  25. $n(A)=10$, $n(B)=7$ మరియు $n(A\cap B)=4$ అయితే, $n(A\,\Delta\,B)$ విలువ

    1. 17
    2. 13
    3. 6
    4. 9
    సమాధానం

    D. 9

    $10+7-2(4)=9$. సరిచూడండి: $n(A-B)=6$, $n(B-A)=3$, మొత్తం $9$. (13 అనేది సమ్మేళనం.)

  26. జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $A\cup B$ b. $A\cap B$ c. $A-B$ d. $A\,\Delta\,B$ జాబితా II: i. $A,B$ లలో కనీసం ఒకదానిలో ఉన్న మూలకాలు ii. $A$ మరియు $B$ రెండింటిలో ఉన్న మూలకాలు iii. $A,B$ లలో సరిగ్గా ఒకదానిలో ఉన్న మూలకాలు iv. $A$ లో ఉండి $B$ లో లేని మూలకాలు

    1. a-i, b-ii, c-iii, d-iv
    2. a-ii, b-i, c-iv, d-iii
    3. a-i, b-ii, c-iv, d-iii
    4. a-iv, b-iii, c-i, d-ii
    సమాధానం

    C. a-i, b-ii, c-iv, d-iii

    సమ్మేళనం అంటే కనీసం ఒకటి (i), ఛేదనం అంటే రెండూ (ii), భేదం అంటే $A$ లో ఉండి $B$ లో లేనివి (iv), సౌష్ఠవ భేదం అంటే సరిగ్గా ఒకటి (iii).

  27. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $\{x\in\mathbb{Z} : 0<x<1\}$ ఒక ఏకమూలక సమితి. ప్రవచనం II: $\varnothing$ మరియు $\{0\}$ సమాన సమితులు.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    B. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు

    0 మరియు 1 మధ్య కచ్చితంగా ఏ పూర్ణాంకమూ లేదు, కాబట్టి సమితి శూన్యం, ఏకమూలకం కాదు. $\{0\}$ కి ఒక మూలకం ఉంది, $\varnothing$ కి లేదు.

  28. $n(A)=25$, $n(B)=20$, $n(C)=18$, $n(A\cap B)=8$, $n(B\cap C)=7$, $n(A\cap C)=6$ మరియు $n(A\cap B\cap C)=3$ అయితే, $n(A\cup B\cup C)$ విలువ

    1. 48
    2. 42
    3. 63
    4. 45
    సమాధానం

    D. 45

    $63-(8+7+6)+3=45$. (42 లో మూడింటి పదం మరచిపోయారు, 63 సాధారణ మొత్తం.)

  29. నిశ్చితవాక్యం (A): $A\subseteq B$ అయితే $A\cap B=A$. కారణం (R): $A\subseteq B$ అంటే $B$ లోని ప్రతి మూలకం $A$ లో ఉంది.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    C. A సత్యం కానీ R అసత్యం

    A నిజం: ఉమ్మడి భాగం మొత్తం $A$. R నిర్వచనాన్ని తిరగేసి చెబుతోంది ($A\subseteq B$ అంటే $A$ లోని ప్రతి మూలకం $B$ లో ఉంది), కాబట్టి R అసత్యం.

  30. $n(A)=4$ అనుకోండి. జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $A$ యొక్క ఉపసమితుల సంఖ్య b. $A$ యొక్క ప్రత్యేక ఉపసమితుల సంఖ్య c. $A$ యొక్క శూన్యం కాని ప్రత్యేక ఉపసమితుల సంఖ్య d. $A$ లోని ఇచ్చిన ఒక మూలకాన్ని కలిగి ఉన్న $A$ యొక్క ఉపసమితుల సంఖ్య జాబితా II: i. $8$ ii. $14$ iii. $15$ iv. $16$

    1. a-iii, b-iv, c-ii, d-i
    2. a-iv, b-iii, c-i, d-ii
    3. a-i, b-ii, c-iii, d-iv
    4. a-iv, b-iii, c-ii, d-i
    సమాధానం

    D. a-iv, b-iii, c-ii, d-i

    $2^4=16$; $16-1=15$; $16-2=14$; ఒక మూలకాన్ని లోపల స్థిరం చేస్తే $2^3=8$ మిగులుతుంది.

  31. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: అన్ని పరిమిత సమితులు $A,B$ లకు $n(A\cup B)=n(A)+n(B)$. ప్రవచనం II: $A$ మరియు $B$ వియుక్త సమితులైనప్పుడు $n(A\cup B)=n(A)+n(B)$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది

    సమితులు అతివ్యాపనమైతే I విఫలమవుతుంది (ఉదా. $A=B=\{1\}$ ఇస్తే 1 వస్తుంది, 2 కాదు). II అనేది $n(A\cap B)=0$ అనే ప్రత్యేక సందర్భం.

  32. $A-(B\cup C)$ దేనికి సమానం

    1. $(A\cup B)-C$
    2. $A\cap(B\cup C)$
    3. $(A-B)\cap(A-C)$
    4. $(A-B)\cup(A-C)$
    సమాధానం

    C. $(A-B)\cap(A-C)$

    $A\cap(B\cup C)'=A\cap B'\cap C'=(A\cap B')\cap(A\cap C')$. ఎంపిక A అనేది $A-(B\cap C)$ కి సమానం, అది వేరొక సమితి.

  33. 80 మంది విద్యార్థులలో 45 మంది క్రికెట్, 40 మంది ఫుట్‌బాల్, 30 మంది హాకీ ఆడతారు, 20 మంది క్రికెట్ మరియు ఫుట్‌బాల్, 15 మంది ఫుట్‌బాల్ మరియు హాకీ, 12 మంది క్రికెట్ మరియు హాకీ, 8 మంది మూడూ ఆడతారు. మూడింటిలో ఏదీ ఆడనివారి సంఖ్య

    1. 12
    2. 8
    3. 0
    4. 4
    సమాధానం

    D. 4

    సమ్మేళనం $=115-47+8=76$; ఏదీ కానివారు $=80-76=4$.

  34. $A\subseteq B$ అయితే, $A\cup(B-A)$ దేనికి సమానం

    1. $B$
    2. $B-A$
    3. $\varnothing$
    4. $A$
    సమాధానం

    A. $B$

    $B-A$ అనేది $A$ వెలుపల ఉన్న $B$ భాగం; $A$ ని తిరిగి కలిపితే $A$ అనేది $B$ లోపల ఉన్నందున మొత్తం $B$ వస్తుంది.

  35. మూడు సమితులకు, $n(A)=25$, $n(B)=20$, $n(C)=18$, $n(A\cap B)=8$, $n(B\cap C)=7$, $n(A\cap C)=6$, $n(A\cap B\cap C)=3$. సరిగ్గా రెండు సమితులలో ఉన్న మూలకాల సంఖ్య

    1. 21
    2. 15
    3. 12
    4. 18
    సమాధానం

    C. 12

    సరిగ్గా రెండు $=(8+7+6)-3(3)=12$. ప్రాంతాల ద్వారా: $5+4+3=12$.

  36. $A=\{1,2,3,4,5,6\}$ మరియు $B=\{4,5,6,7,8\}$ అనుకోండి. జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $A\cap B$ b. $A-B$ c. $B-A$ d. $A\,\Delta\,B$ జాబితా II: i. $\{7,8\}$ ii. $\{1,2,3,7,8\}$ iii. $\{4,5,6\}$ iv. $\{1,2,3\}$

    1. a-i, b-ii, c-iii, d-iv
    2. a-iii, b-iv, c-i, d-ii
    3. a-iv, b-iii, c-ii, d-i
    4. a-iii, b-i, c-iv, d-ii
    సమాధానం

    B. a-iii, b-iv, c-i, d-ii

    $A\cap B=\{4,5,6\}$, $A-B=\{1,2,3\}$, $B-A=\{7,8\}$, మరియు $A\,\Delta\,B$ చివరి రెండు భేదాలను కలుపుతుంది.

  37. అన్ని సమితులు $A$ మరియు $B$ లకు కింది వాటిలో ఏది నిజం కాదు?

    1. $A-B=B-A$
    2. $A\cup(A\cap B)=A$
    3. $(A-B)\cap B=\varnothing$
    4. $A-B=A-(A\cap B)$
    సమాధానం

    A. $A-B=B-A$

    $A=\{1\},B=\{2\}$ కి: $A-B=\{1\}$ కానీ $B-A=\{2\}$. మిగతావి ఎల్లప్పుడూ నిజం.

  38. 200 మందితో చేసిన సర్వేలో, 120 మంది ఇంగ్లీష్ పత్రిక, 90 మంది హిందీ పత్రిక, 40 మంది రెండూ చదువుతారు. రెండు పత్రికలలో సరిగ్గా ఒకటి చదివేవారి సంఖ్య

    1. 30
    2. 170
    3. 130
    4. 80
    సమాధానం

    C. 130

    ఇంగ్లీష్ మాత్రమే $80$, హిందీ మాత్రమే $50$: $130$. సరిచూడండి: సమ్మేళనం $170$ నుండి రెండూ చదివేవారు $40$ తీసివేస్తే $130$.

  39. 100 మంది విద్యార్థులలో 80 మంది గణితంలో, 70 మంది భౌతికశాస్త్రంలో, 60 మంది రసాయనశాస్త్రంలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. మూడింటిలోనూ ఉత్తీర్ణులైనవారి కనిష్ఠ సాధ్యమైన సంఖ్య

    1. 60
    2. 10
    3. 0
    4. 20
    సమాధానం

    B. 10

    ఫెయిలైనవారు: గరిష్ఠంగా $20+30+40=90$, కాబట్టి కనీసం $100-90=10$ మంది మూడింటిలోనూ ఉత్తీర్ణులవుతారు; ఫెయిల్ సమూహాలు వియుక్తమైనప్పుడు ఇది వస్తుంది.

  40. పూర్ణాంకాలు $1,2,\dots,100$ లో $3$ తోనూ $5$ తోనూ భాగించబడనివి ఎన్ని?

    1. 53
    2. 80
    3. 47
    4. 67
    సమాధానం

    A. 53

    3 గుణిజాలు: 33; 5 గుణిజాలు: 20; 15 గుణిజాలు: 6. సమ్మేళనం $33+20-6=47$. ఏదీ కానివారు $=100-47=53$.

29 min left
‹
›