అధ్యాయం 2: పుష్పవిన్యాసం, పుష్పం, ఫలం మరియు విత్తనం (Inflorescence, Flower, Fruit and Seed)
పుష్పం (Flower) లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి కోసం రూపాంతరం చెందిన ప్రకాండం. దాని భాగాలు, వాటి స్థానాలు, అమరికను పుష్ప సూత్రం (floral formula) అనే చిన్న సంకేతంలో రాస్తారు; NEET దీన్ని తరచుగా పరీక్షిస్తుంది.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
అనిశ్చిత, నిశ్చిత పుష్పవిన్యాసాలు, వాటిని ఎలా వేరుచేయాలి
పుష్పంలోని నాలుగు వలయాలు, సౌష్ఠవం, అండాశయ స్థానం
పుష్పరచన, కేసరావళి రకాలు, అండన్యాస రకాలు
పుష్ప సూత్రాన్ని, పుష్ప చిత్రాన్ని ఎలా చదవాలి, ఎలా రాయాలి
ఫల నిర్మాణం, ముఖ్య ఫల రకాలు, ద్విదళ vs ఏకదళ విత్తనాలు
2.1 పుష్పవిన్యాసం
పుష్పవిన్యాసం (Inflorescence) అంటే పుష్పాక్షంపై పుష్పాల అమరిక. ప్రకాండ కొన పుష్పంగా మారితే, అది ఎప్పుడూ ఏకాంత (solitary) పుష్పం. ఒకే అక్షంపై అనేక పుష్పాలను ఇస్తే, అది పుష్పవిన్యాసం.
ప్రకాండం పుష్పంగా ఎలా మారుతుంది? ప్రకాండ అగ్ర విభాజ్య కణజాలం పుష్ప విభాజ్య కణజాలంగా మారుతుంది. కణుపుమధ్యమాలు పొడవవడం ఆగిపోతుంది, కాబట్టి అక్షం కుదించుకుపోతుంది. దాని కణుపుల వద్ద ఆకులకు బదులు పుష్ప భాగాలు ఒక వలయం తర్వాత మరొక వలయంగా ఏర్పడతాయి.
ప్రధాన అక్షం కొనకు ఏమి జరుగుతుందనే దానిపై ఆధారపడి రెండు ప్రాథమిక రకాలు ఉన్నాయి.
| లక్షణం | అనిశ్చిత (Racemose) | నిశ్చిత (Cymose) |
|---|---|---|
| ప్రధాన అక్షం | పెరుగుతూనే ఉంటుంది; పెరుగుదల అపరిమితం | పుష్పంతో ముగుస్తుంది; పెరుగుదల పరిమితం |
| పుష్పాల స్థానం | అక్షం వెంట పార్శ్వంగా | ప్రధాన అక్షంపై అగ్ర పుష్పం, పక్క శాఖలపై మరిన్ని పుష్పాలు |
| పుష్పాల క్రమం | అగ్రాభిసారం: పాతవి అడుగున, లేతవి కొన వద్ద | అధోభిసారం (basipetal): పాతవి పైన (మధ్యలో), లేతవి కింద |
| సాధారణ ఉదాహరణలు | ఆవాలు, ముల్లంగి (అనిశ్చిత మంజరి, raceme); పొద్దుతిరుగుడు శీర్షం ఒక ప్రత్యేక అనిశ్చిత రూపం | మల్లె, Calotropis |
రైల్వే టికెట్ కౌంటర్ వద్ద పొడవాటి క్యూను ఊహించుకోండి. కొత్తవాళ్లు వెనక చివర్లో చేరుతూ ఉంటారు, ముందున్నవాళ్లు ముందుగా కదులుతారు. అదే అనిశ్చితం: అక్షం తన కొన వద్ద లేత పుష్పాలను చేర్చుతూనే ఉంటుంది, అడుగు పుష్పాలు ముందు వికసిస్తాయి. నిశ్చితంలో మొదటి పుష్పం కొనను "మూసేస్తుంది", కాబట్టి కొత్త పుష్పాలు దాని కింద నుంచే రావాలి.

పుష్పం పరిమాణం దాని వయసును సూచిస్తుంది: అనిశ్చితంలో పెద్ద, పాత పుష్పాలు పెరుగుతున్న కొన కింద అడుగున ఉంటాయి; నిశ్చితంలో పాత పుష్పం ప్రధాన అక్షాన్ని మూసివేస్తుంది, లేతవి దాని కింద వస్తాయి.
2.2 పుష్పం, దాని వలయాలు
సాధారణ పుష్పంలో వృంతం (pedicel) చివర ఉబ్బిన భాగంపై నాలుగు వలయాలు ఉంటాయి; ఆ భాగాన్ని పుష్పాసనం (thalamus లేదా receptacle) అంటారు.
రక్షకపత్రావళి (Calyx): అతి బయటి వలయం, రక్షకపత్రాలతో (sepals) ఏర్పడుతుంది. సాధారణంగా ఆకుపచ్చగా ఉంటుంది; మొగ్గ దశలో పుష్పాన్ని రక్షిస్తుంది.
ఆకర్షణపత్రావళి (Corolla): ఆకర్షణపత్రాలతో (petals) ఏర్పడుతుంది. పరాగ సంపర్కాన్ని జరిపే జీవులను ఆకర్షించడానికి సాధారణంగా ప్రకాశవంతమైన రంగుల్లో ఉంటుంది.
కేసరావళి (Androecium): పుం వలయం, కేసరాలతో (stamens) ఏర్పడుతుంది.
అండకోశం (Gynoecium): స్త్రీ వలయం, ఫలదళాలతో (carpels) ఏర్పడుతుంది.
రక్షకపత్రావళి, ఆకర్షణపత్రావళి సహాయక అవయవాలు. కేసరావళి, అండకోశం ప్రత్యుత్పత్తి అవయవాలు. రక్షకపత్రావళి, ఆకర్షణపత్రావళి ఒకేలా కనిపించి వేరుచేయలేనివిగా ఉంటే, వాటిని కలిపి పరిదళపుంజం (perianth) అంటారు, ఉదా: లిల్లీ.
కేసరావళి, అండకోశం రెండూ ఉన్న పుష్పం ద్విలింగ పుష్పం (bisexual). వాటిలో ఒక్కటే ఉంటే అది ఏకలింగ పుష్పం (unisexual).

బయట నుంచి లోపలికి వలయాలు: రక్షకపత్రావళి, ఆకర్షణపత్రావళి, కేసరావళి, అండకోశం; ఇక్కడ అండాశయం పుష్పాసనం పైన ఉంది, కాబట్టి అది ఊర్ధ్వ అండాశయం.
2.3 సౌష్ఠవం, సంఖ్య, పుష్పపత్రాలు
| సౌష్ఠవం (Symmetry) | అర్థం | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|
| త్రిజ్యా సౌష్ఠవం (Actinomorphic, radial) | కేంద్రం ద్వారా వెళ్లే ఏ వ్యాసతలంలోనైనా రెండు సమాన అర్ధాలుగా కోయవచ్చు | ఆవాలు, Datura, మిరప |
| ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం (Zygomorphic, bilateral) | ఒకే ఒక తలంలో మాత్రమే రెండు సమాన అర్ధాలుగా కోయవచ్చు | బఠానీ, గుల్మొహర్, చిక్కుడు, Cassia |
| అసౌష్ఠవం (Asymmetric, irregular) | ఏ తలంలోనూ సమాన అర్ధాలుగా కోయలేము | Canna |
ప్రతి వలయంలోని భాగాలు 3, 4 లేదా 5 గుణితాలలో ఉంటే ఆ పుష్పం వరుసగా త్రిభాగయుతం (trimerous), చతుర్భాగయుతం (tetramerous), పంచభాగయుతం (pentamerous). వృంతం అడుగున చిన్న తగ్గిన ఆకు (పుష్పపత్రం, bract) ఉన్న పుష్పాలు పుష్పపత్ర సహితం (bracteate); అది లేనివి పుష్పపత్ర రహితం (ebracteate).
2.4 పుష్పాసనంపై అండాశయ స్థానం
| రకం | పుష్పాసన ఆకారం | అండాశయం | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|---|
| అండకోశాధస్థితం (Hypogynous) | అండకోశం అతి ఎత్తైన చోట; మిగిలిన భాగాలు దాని కింద | ఊర్ధ్వ (Superior) | ఆవాలు, మందార, వంకాయ |
| పర్యండకోశం (Perigynous) | అండకోశం మధ్యలో; మిగిలిన భాగాలు కప్పు ఆకార పుష్పాసనం అంచుపై, దాదాపు అదే ఎత్తులో | అర్ధనిమ్న (Half-inferior) | ప్లమ్, గులాబీ, పీచ్ |
| అండకోశోపరిస్థితం (Epigynous) | పుష్పాసనం అండాశయం చుట్టూ పెరిగి దానితో కలిసిపోతుంది; మిగిలిన భాగాలు అండాశయం పైన వస్తాయి | నిమ్న (Inferior) | జామ, దోస, పొద్దుతిరుగుడు కిరణ పుష్పాలు |
2.5 రక్షకపత్రావళి, ఆకర్షణపత్రావళి, పుష్పరచన
రక్షకపత్రాలు విడిగా (పృథక్ రక్షకపత్ర, polysepalous) లేదా కలిసి (సంయుక్త రక్షకపత్ర, gamosepalous) ఉండవచ్చు. ఆకర్షణపత్రాలు విడిగా (పృథక్ ఆకర్షణపత్ర, polypetalous) లేదా కలిసి (సంయుక్త ఆకర్షణపత్ర, gamopetalous) ఉండవచ్చు.
పుష్పరచన (Aestivation) అంటే మొగ్గలో రక్షకపత్రాలు లేదా ఆకర్షణపత్రాలు ఒకదానికి మరొకదానితో అమరి ఉండే విధానం.
| పుష్పరచన | అమరిక | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|
| కవాటయుత (Valvate) | అంచులు కేవలం తాకుతాయి, ఒకదానిపై మరొకటి రాదు | Calotropis |
| మెలితిరిగిన (Twisted) | ప్రతి ఆకర్షణపత్రం తర్వాతి దానిపైకి వస్తుంది, అన్నీ ఒకే దిశలో | మందార, బెండ, పత్తి |
| చిక్కైన (Imbricate) | నిర్దిష్ట దిశ లేకుండా ఒకదానిపై ఒకటి వస్తాయి | Cassia, గుల్మొహర్ |
| ధ్వజాకార (Vexillary, papilionaceous) | ఐదు ఆకర్షణపత్రాలు: అతి పెద్దది (ధ్వజం, standard లేదా vexillum) రెండు పార్శ్వ రెక్కల (wings) పైకి వస్తుంది; అవి రెండు అతి చిన్న ముందు ఆకర్షణపత్రాలపైకి వస్తాయి, అవి పడవ (keel) ఏర్పరుస్తాయి | బఠానీ, చిక్కుడు |
2.6 కేసరావళి
ప్రతి కేసరానికి కాడ (కేసరదండం, filament), పరాగకోశం (anther) ఉంటాయి. పరాగకోశం సాధారణంగా ద్విలంబికం (రెండు లంబాలు); ప్రతి లంబంలో రెండు గదులు (పరాగ సంచులు) ఉంటాయి, వాటిలో పరాగరేణువులు ఏర్పడతాయి. వంధ్య కేసరాన్ని కేసరాభాసం (staminode) అంటారు.
| స్థితి | అర్థం | ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| దళలగ్న (Epipetalous) | కేసరాలు ఆకర్షణపత్రాలకు అతుక్కుని ఉంటాయి | వంకాయ |
| పరిదళలగ్న (Epiphyllous) | కేసరాలు పరిదళపుంజానికి అతుక్కుని ఉంటాయి | లిల్లీ |
| పృథక్ కేసర (Polyandrous) | కేసరాలు విడిగా ఉంటాయి | (అనేక పుష్పాలు) |
| ఏకబంధక (Monadelphous) | కేసరదండాలు కలిసి ఒకే కట్టగా | మందార |
| ద్విబంధక (Diadelphous) | రెండు కట్టలు | బఠానీ |
| బహుబంధక (Polyadelphous) | రెండు కంటే ఎక్కువ కట్టలు | Citrus |
ఒకే పుష్పంలో కేసరదండాల పొడవు కూడా వేరుగా ఉండవచ్చు, ఉదా: Salvia, ఆవాలు.
2.7 అండకోశం
ప్రతి ఫలదళానికి మూడు భాగాలు ఉంటాయి: కీలాగ్రం (stigma) (పరాగాన్ని స్వీకరిస్తుంది), కీలం (style) (కీలాగ్రాన్ని అండాశయంతో కలిపే కాడ), అండాశయం (ovary) (ఉబ్బిన అడుగు భాగం). అండాశయంలో మెత్తలాంటి అండానుబంధం (placenta) పై ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ అండాలు (ovules) ఉంటాయి.
అనేక ఫలదళాలు విడిగా ఉంటే అండకోశం వియుక్త ఫలదళం (apocarpous) (తామర, గులాబీ). ఫలదళాలు కలిసి ఉంటే అది సంయుక్త ఫలదళం (syncarpous) (ఆవాలు, టమాటా). ఫలదీకరణం తర్వాత అండాలు విత్తనాలుగా, అండాశయం ఫలంగా మారతాయి.
2.8 అండన్యాసం
అండన్యాసం (Placentation) అంటే అండాశయం లోపల అండాల అమరిక.
| రకం | అండాలు ఎక్కడ ఉంటాయి | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|
| ఉపాంత (Marginal) | ఏకవిబాగాండాశయంలో ఉదర సీవనం (ventral suture) వెంట ఉన్న గట్టుపై రెండు వరుసలలో | బఠానీ |
| అక్షీయ (Axile) | బహువిబాగ అండాశయంలోని కేంద్ర అక్షంపై | మందార, టమాటా, నిమ్మ |
| కుడ్య (Parietal) | అండాశయం లోపలి గోడపై లేదా బాహ్య అంచుపై; అండాశయం ఏకవిబాగమే కానీ కృత్రిమ విభాజకం (false septum) వల్ల ద్వివిబాగమవుతుంది | ఆవాలు, Argemone |
| స్వేచ్ఛా కేంద్ర (Free central) | కేంద్ర అక్షంపై; విభాజకాలు ఉండవు | Dianthus, Primrose |
| పీఠ (Basal) | అండానుబంధం అండాశయం అడుగున; ఒకే ఒక అండం | పొద్దుతిరుగుడు, బంతి |

ముందుగా గదులను (ఒకటా, అనేకమా) చూడండి, తర్వాత అండాలు ఎక్కడ అతుక్కున్నాయో చూడండి: అంచు, కేంద్ర అక్షం, గోడ, స్వేచ్ఛా స్తంభం లేదా అడుగు.
2.9 పుష్ప సూత్రం మరియు పుష్ప చిత్రం
పుష్ప సూత్రం (Floral formula) ఈ పుస్తకం మొదట్లో ఇచ్చిన సంకేతాలను వాడి పుష్పాన్ని ఒక్క వరుసలో చెప్పుతుంది. క్రమం ఎప్పుడూ ఇదే: పుష్పపత్రం, సౌష్ఠవం, లింగం, తర్వాత K, C, A, G.
ఆవాల పుష్ప సూత్రం, ఒక ఉదాహరణగా:
దీనిని ఇలా చదవాలి: పుష్పపత్ర రహితం, త్రిజ్యా సౌష్ఠవం, ద్విలింగం, రెండు వలయాలలో నాలుగు రక్షకపత్రాలు, నాలుగు విడి ఆకర్షణపత్రాలు, రెండు వలయాలలో ఆరు కేసరాలు (బయట రెండు పొట్టివి, లోపల నాలుగు పొడవైనవి: చతుర్దీర్ఘ కేసరాలు, tetradynamous), కలిసిన రెండు ఫలదళాలు, ఊర్ధ్వ అండాశయం.
పుష్ప చిత్రం (Floral diagram) అదే సమాచారాన్ని పై నుంచి చూసిన చిత్రంగా చూపిస్తుంది. మాతృ అక్షం (mother axis) పైన చుక్కగా చూపిస్తారు. వలయాలు వలయాలుగా గీస్తారు: బయట రక్షకపత్రావళి, తర్వాత ఆకర్షణపత్రావళి, కేసరావళి, మధ్యలో అడ్డుకోతలో అండాశయం. ఇది భాగాల సంఖ్యను, వాటి ససంజనం (cohesion: ఒకే వలయంలో కలయిక), అసంజనం (adhesion: వేరు వలయాల మధ్య కలయిక), మాతృ అక్షంతో వాటి స్థానాన్ని చూపిస్తుంది.

ఆకర్షణపత్రాలు రక్షకపత్రాలతో ఏకాంతరంగా ఉండి శిలువను ఏర్పరుస్తాయి, రెండు పొట్టి కేసరాలు నాలుగు పొడవైన కేసరాలకు బయట ఉంటాయి, రెండు ఫలదళాల అండాశయాన్ని కృత్రిమ విభాజకం విభజిస్తుంది.
2.10 ఫలం
ఫలం (Fruit) అంటే ఫలదీకరణం తర్వాత ఏర్పడిన పరిపక్వమైన, పండిన అండాశయం. ఫలదీకరణం లేకుండా ఏర్పడిన ఫలం అనిషేక ఫలం (parthenocarpic) (విత్తనాలు లేని అరటి, కొన్ని ద్రాక్షలు).
ఫలానికి ఒక గోడ, అంటే ఫలకవచం (pericarp), మరియు విత్తనాలు ఉంటాయి. కంకలమైన ఫలకవచానికి మూడు పొరలు: బయటి ఫలబాహ్యకవచం (epicarp), మధ్య ఫలమధ్యకవచం (mesocarp), లోపలి ఫలాంతరకవచం (endocarp).
మామిడి, కొబ్బరిలో ఫలం ఆమ్రకం (drupe). ఇది ఏకఫలదళ, ఊర్ధ్వ అండాశయం నుంచి ఏర్పడి, ఒకే విత్తనం కలిగి ఉంటుంది. మామిడిలో ఫలబాహ్యకవచం పలుచగా, ఫలమధ్యకవచం కంకలంగా (మనం తినేది), ఫలాంతరకవచం రాయిలా గట్టిగా ఉంటుంది. కొబ్బరిలో ఫలమధ్యకవచం పీచుమయం (తాడ్లు, డోర్మాట్లకు వాడే కొబ్బరి పీచు).
| సమూహం | దేని నుంచి ఏర్పడుతుంది | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|
| సరళ ఫలం (Simple fruit) | ఒక పుష్పంలోని ఒక అండాశయం | మామిడి (ఆమ్రకం), టమాటా (మృదు ఫలం, berry), బఠానీ (పిప్పిలి లేదా కాయ, legume/pod), ఆవాలు (siliqua), గోధుమ (caryopsis), పొద్దుతిరుగుడు (cypsela) |
| సమాహార ఫలం (Aggregate fruit) | ఒక పుష్పంలోని అనేక విడి ఫలదళాలు (వియుక్త ఫలదళం) | తామర, స్ట్రాబెర్రీ, సీతాఫలం |
| బహుళ (సమ్మిళిత) ఫలం (Multiple fruit) | మొత్తం పుష్పవిన్యాసం | అనాస, పనస, మలబెర్రీ |
2.11 విత్తనం: ద్విదళం
ఫలదీకరణం తర్వాత అండం పరిపక్వమై విత్తనం (Seed) అవుతుంది. విత్తనానికి బీజకవచం, పిండం ఉంటాయి.
నానబెట్టిన శనగ లేదా చిక్కుడు విత్తనాన్ని తీసుకోండి. దాని బయటి పొర బీజకవచం (seed coat) కు రెండు పొరలు: బయటి బాహ్య బీజకవచం (testa), లోపలి అంతర బీజకవచం (tegmen). విత్తనం ఫలానికి అతుక్కున్న చోట మిగిలే మచ్చ బీజనాభి (hilum). దాని పైన ఉన్న సూక్ష్మ రంధ్రం సూక్ష్మరంధ్రం (micropyle).
లోపల పిండం ఉంటుంది: రెండు బీజదళాలతో (cotyledons) కూడిన పిండాక్షం (embryonal axis). బీజదళాలు తరచుగా కంకలంగా, నిల్వ ఆహారంతో నిండి ఉంటాయి. అక్షం రెండు చివరలా ప్రథమమూలం (radicle), ప్రథమ కాండం (plumule) ఉంటాయి.
శనగ, చిక్కుడు, బఠానీలలో అభివృద్ధి సమయంలోనే అంకురచ్ఛదం (endosperm) వినియోగమవుతుంది, కాబట్టి ఆహారం బీజదళాలలో నిల్వ ఉంటుంది. ఈ విత్తనాలు అంకురచ్ఛద రహితం (non-endospermic, exalbuminous). ఆముదం ద్విదళబీజమైనా దాని విత్తనం అంకురచ్ఛద సహితం (endospermic, albuminous).
2.12 విత్తనం: ఏకదళం
ఏకదళ విత్తనాలు సాధారణంగా అంకురచ్ఛద సహితం; ఆర్కిడ్ల వంటి కొన్ని మాత్రం అంకురచ్ఛద రహితం. మొక్కజొన్న గింజలో:
బీజకవచం పలుచగా, పొరలా ఉండి ఫలకవచంతో కలిసిపోతుంది.
అంకురచ్ఛదం (endosperm) పెద్దది, ఆహారాన్ని నిల్వ చేస్తుంది.
అంకురచ్ఛదం యొక్క ప్రోటీన్ అధికంగా ఉన్న బయటి పొర, అల్యూరోన్ పొర (aleurone layer), దానిని పిండం నుంచి వేరు చేస్తుంది.
పిండం చిన్నది, అంకురచ్ఛదం ఒక చివర ఉన్న గాడిలో ఉంటుంది.
దానికి ఒక పెద్ద, డాలు ఆకార బీజదళం వరుధిక (scutellum), ప్రథమ కాండం, ప్రథమమూలం ఉన్న చిన్న అక్షం ఉంటాయి.
ప్రథమ కాండాన్ని కప్పే తొడుగు ప్రాంకుర కంచుకం (coleoptile). ప్రథమమూలాన్ని కప్పే తొడుగు మూలాంకుర కంచుకం (coleorhiza).
| లక్షణం | ద్విదళ విత్తనం (శనగ, చిక్కుడు) | ఏకదళ విత్తనం (మొక్కజొన్న) |
|---|---|---|
| బీజదళాలు | రెండు | ఒకటి (వరుధిక) |
| ప్రధాన ఆహార నిల్వ | బీజదళాలు (అంకురచ్ఛద రహితం) | అంకురచ్ఛదం |
| బీజకవచం | స్పష్టంగా ఉంటుంది, testa మరియు tegmen | పొరలా, ఫలకవచంతో కలిసి ఉంటుంది |
| అల్యూరోన్ పొర | ఉండదు | ఉంటుంది |
| ప్రాంకుర, మూలాంకుర కంచుకాలు | ఉండవు | ఉంటాయి |
సాధించిన ఉదాహరణ 2.1: ఒక పుష్పవిన్యాసంలో అతి లేత మొగ్గలు కొన వద్ద, వికసించిన పుష్పాలు అడుగున ఉన్నాయి. ఇది అనిశ్చితమా, నిశ్చితమా?
సాధన: అనిశ్చితం. అక్షం ఇంకా కొన వద్ద పెరుగుతూనే ఉంది, పుష్పాలు అగ్రాభిసార క్రమంలో ఉన్నాయి, పాతవి అడుగున.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.2: ఒక పుష్పంలో ఆకర్షణపత్రాలు కింద నుంచి చూసిన సీలింగ్ ఫ్యాన్ రెక్కల్లా ఒకే దిశలో ఒకదానిపై ఒకటి వస్తాయి. ఆ పుష్పరచన పేరు, ఒక ఉదాహరణ చెప్పండి.
సాధన: మెలితిరిగిన పుష్పరచన. మందార, బెండ, పత్తి దీన్ని చూపిస్తాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.3: ఒక పుష్పంలో రక్షకపత్రాలు, ఆకర్షణపత్రాలు, కేసరాలు కప్పు ఆకార పుష్పాసనం అంచు నుంచి, దాదాపు అండాశయం ఎత్తులో పుడతాయి. అండాశయాన్ని, పుష్పాన్ని ఏమని అంటారు?
సాధన: పుష్పం పర్యండకోశం, అండాశయం అర్ధనిమ్నం; ఉదా: ప్లమ్, గులాబీ, పీచ్.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.4: అడ్డంగా కోసిన టమాటాలో అనేక గదులు, కేంద్ర స్తంభానికి అతుక్కున్న విత్తనాలు కనిపిస్తాయి. అండన్యాసాన్ని పేర్కొనండి.
సాధన: అక్షీయ. అండాశయం బహువిబాగయుతం, అండాలు కేంద్ర అక్షంపై ఉంటాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.5: వివరించండి: Br, %, ⚥, K(5), C1+2+(2), A(9)+1, G̲ 1.
సాధన: పుష్పపత్ర సహిత, ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవ, ద్విలింగ పుష్పం. ఐదు కలిసిన రక్షకపత్రాలు. ఐదు ఆకర్షణపత్రాల ఆకర్షణపత్రావళి: ఒక ధ్వజం, రెండు రెక్కలు, కలిసిన రెండు పడవ ఆకర్షణపత్రాలు (ధ్వజాకార). పది కేసరాలు, ద్విబంధకం: తొమ్మిది కలిసి, ఒకటి విడిగా. ఒక ఫలదళం, ఊర్ధ్వ అండాశయం. ఇది Leguminosae కు చెందిన బఠానీ పుష్పం.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.6: మామిడిని ఆమ్రకం అని ఎందుకు అంటారు, మనం ఏ భాగాన్ని తింటాము?
సాధన: ఇది ఏకఫలదళ ఊర్ధ్వ అండాశయం నుంచి ఏర్పడుతుంది, రాయిలాంటి ఫలాంతరకవచం లోపల ఒకే విత్తనం ఉంటుంది. మనం కంకలమైన ఫలమధ్యకవచాన్ని తింటాము.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.7: "మొక్కజొన్న గింజలో మూలాంకుర కంచుకం ప్రథమ కాండాన్ని రక్షిస్తుంది" అని ఒక విద్యార్థి అంటాడు. వాక్యాన్ని సరిదిద్దండి.
సాధన: ప్రాంకుర కంచుకం ప్రథమ కాండాన్ని కప్పుతుంది. మూలాంకుర కంచుకం ప్రథమమూలాన్ని కప్పుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.8 (NEET కఠినం): ఒక అండాశయం ఏకవిబాగయుతం, దాని లోపలి గోడపై అండాలు ఉంటాయి, కానీ పరిపక్వ దశలో ఒక పలుచని కృత్రిమ గోడ దాన్ని రెండుగా విభజిస్తుంది. రెండో అండాశయంలో విభాజకాలు లేకుండా కేంద్ర స్తంభంపై అండాలు ఉంటాయి. రెండింటి అండన్యాసాలను ఒక్కొక్క ఉదాహరణతో పేర్కొనండి.
సాధన: మొదటిది కుడ్య అండన్యాసం (ఆవాలు, Argemone); కృత్రిమ విభాజకం (replum) ఆవాలకు ప్రత్యేకం. రెండోది స్వేచ్ఛా కేంద్ర అండన్యాసం (Dianthus, Primrose).
త్వరిత పునశ్చరణ
అనిశ్చితం: ప్రధాన అక్షం అపరిమితం, అగ్రాభిసార క్రమం. నిశ్చితం: అక్షం పుష్పంతో ముగుస్తుంది, అధోభిసార క్రమం.
అండకోశాధస్థితం = ఊర్ధ్వ అండాశయం (ఆవాలు, మందార, వంకాయ); పర్యండకోశం = అర్ధనిమ్న (ప్లమ్, గులాబీ, పీచ్); అండకోశోపరిస్థితం = నిమ్న (జామ, దోస, పొద్దుతిరుగుడు కిరణ పుష్పాలు).
పుష్పరచన: కవాటయుత Calotropis; మెలితిరిగిన మందార, బెండ, పత్తి; చిక్కైన Cassia, గుల్మొహర్; ధ్వజాకార బఠానీ, చిక్కుడు.
ఏకబంధక మందార, ద్విబంధక బఠానీ, బహుబంధక Citrus; దళలగ్న వంకాయ, పరిదళలగ్న లిల్లీ.
అండన్యాసం: ఉపాంత బఠానీ; అక్షీయ మందార, టమాటా, నిమ్మ; కుడ్య ఆవాలు, Argemone; స్వేచ్ఛా కేంద్ర Dianthus, Primrose; పీఠ పొద్దుతిరుగుడు, బంతి.
మామిడి, కొబ్బరి ఆమ్రకాలు; మామిడిలో మనం ఫలమధ్యకవచాన్ని తింటాము; కొబ్బరి ఫలమధ్యకవచం పీచుమయం.
మొక్కజొన్న: వరుధిక, అల్యూరోన్ పొర, ప్రథమ కాండంపై ప్రాంకుర కంచుకం, ప్రథమమూలంపై మూలాంకుర కంచుకం.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
పొద్దుతిరుగుడు కిరణ పుష్పాలకు నిమ్న అండాశయం (అండకోశోపరిస్థితం) ఉంటుంది. వాటిని అండకోశాధస్థితంగా గుర్తించవద్దు.
Cassia, గుల్మొహర్ చిక్కైన పుష్పరచనను, బఠానీ, చిక్కుడు ధ్వజాకార పుష్పరచనను చూపిస్తాయి. అన్నీ లెగ్యూమ్లే కాబట్టి విద్యార్థులు వీటిని కలగలిపేస్తారు.
ధ్వజాకార పుష్పరచనలో ధ్వజం అతి పెద్ద ఆకర్షణపత్రం, అది వెనుక (posterior) ఉంటుంది; పడవ ముందు (anterior) ఉంటుంది, రెండు ఆకర్షణపత్రాలతో ఏర్పడుతుంది.
ఆముదం ద్విదళబీజమైనా దాని విత్తనం అంకురచ్ఛద సహితం. ఆర్కిడ్లు ఏకదళబీజాలైనా వాటి విత్తనాలు అంకురచ్ఛద రహితం.
పుష్ప సూత్రం ఎప్పుడూ K, C, A, G క్రమంలోనే వలయాలను చెప్తుంది. కేసరావళి, ఆకర్షణపత్రావళి స్థానాలు మార్చవద్దు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. అనిశ్చిత పుష్పవిన్యాసంలో పుష్పాలు ఏ క్రమంలో ఉంటాయి? (a) అధోభిసార క్రమం (b) నిర్దిష్ట క్రమం లేదు (c) ఒకే అగ్ర పుష్పం మాత్రమే (d) అగ్రాభిసార క్రమం
2. పరిదళపుంజం అనే పదాన్ని ఎప్పుడు వాడతారు? (a) కేసరాలు ఆకర్షణపత్రాలతో కలిసినప్పుడు (b) రక్షకపత్రావళి, ఆకర్షణపత్రావళి వేరుచేయలేనప్పుడు (c) అండాశయం నిమ్నంగా ఉన్నప్పుడు (d) ఫలదళాలు విడిగా ఉన్నప్పుడు
3. మెలితిరిగిన పుష్పరచన దేనిలో కనిపిస్తుంది? (a) Calotropis (b) మందార (c) Cassia (d) బఠానీ
4. అండకోశోపరిస్థిత పుష్పం దేనిలో ఉంటుంది? (a) ఆవాలు (b) ప్లమ్ (c) జామ (d) వంకాయ
5. ద్విబంధక కేసరాలు దేనిలో ఉంటాయి? (a) మందార (b) Citrus (c) బఠానీ (d) లిల్లీ
6. పీఠ అండన్యాసం దేనిలో కనిపిస్తుంది? (a) బఠానీ (b) టమాటా (c) ఆవాలు (d) బంతి
7. మొక్కజొన్న గింజలో మూలాంకుర కంచుకం దేనిని కప్పుతుంది? (a) ప్రథమ కాండం (b) వరుధిక (c) ప్రథమమూలం (d) అంకురచ్ఛదం
8. ఫలదీకరణం లేకుండా ఏర్పడే ఫలాన్ని ఏమని అంటారు? (a) ఆమ్రకం (b) సమాహార ఫలం (c) అనిషేక ఫలం (d) బహుళ ఫలం
9. అసౌష్ఠవ పుష్పం దేనిలో ఉంటుంది? (a) ఆవాలు (b) Canna (c) బఠానీ (d) Datura
10. మామిడి ఫలంలో తినదగిన భాగం (a) ఫలబాహ్యకవచం (b) ఫలాంతరకవచం (c) ఫలమధ్యకవచం (d) బీజకవచం
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. కాలమ్ I ని కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. కవాటయుత, B. చిక్కైన, C. ధ్వజాకార, D. మెలితిరిగిన
కాలమ్ II: i. బఠానీ, ii. పత్తి, iii. Calotropis, iv. గుల్మొహర్
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
12. అర్ధనిమ్న అండాశయం దేనిలో ఉంటుంది? (a) పీచ్ (b) దోస (c) మందార (d) ఆవాలు
13. పరిదళలగ్న కేసరాలు దేనిలో ఉంటాయి? (a) వంకాయ (b) లిల్లీ (c) బఠానీ (d) Salvia
14. అండాశయం ఏకవిబాగయుతమే కానీ కృత్రిమ విభాజకం వల్ల ద్వివిబాగయుతమవుతుంది. అండన్యాసం (a) కుడ్య (b) అక్షీయ (c) స్వేచ్ఛా కేంద్ర (d) ఉపాంత
15. మొక్కజొన్న గింజలోని అల్యూరోన్ పొర (a) అంకురచ్ఛదం యొక్క ప్రోటీన్ అధికంగా ఉన్న బయటి పొర (b) పిండాక్షంలోని ఒక భాగం (c) బీజకవచం (d) ప్రథమ కాండంపై ఉన్న తొడుగు
16. కిందివాటిలో బహుళ ఫలం ఏది? (a) తామర (b) స్ట్రాబెర్రీ (c) మామిడి (d) అనాస
17. స్వేచ్ఛా కేంద్ర అండన్యాసం దేనిలో ఉంటుంది? (a) Dianthus (b) నిమ్మ (c) Argemone (d) పొద్దుతిరుగుడు
18. ఏ ద్విదళబీజానికి అంకురచ్ఛద సహిత విత్తనం ఉంటుంది? (a) ఆముదం (b) శనగ (c) బఠానీ (d) చిక్కుడు
19. ప్రకాండ అగ్ర విభాజ్య కణజాలం పుష్ప విభాజ్య కణజాలంగా మారినప్పుడు (a) కణుపుమధ్యమాలు బాగా పొడవవుతాయి (b) కణుపుమధ్యమాలు పొడవవవు, అక్షం కుదించుకుపోతుంది (c) ప్రతి కణుపు వద్ద సాధారణ ఆకులు ఏర్పడతాయి (d) అక్షం ఎప్పుడూ నిశ్చిత శాఖలుగా చీలుతుంది
20. ధ్వజాకార పుష్పరచనలో పడవ దేనితో ఏర్పడుతుంది? (a) రెండు ముందు ఆకర్షణపత్రాలు (b) రెండు పార్శ్వ ఆకర్షణపత్రాలు (c) ఒకే వెనుక ఆకర్షణపత్రం (d) కలిసిన ఐదు ఆకర్షణపత్రాలు
21. బహుబంధక కేసరాలు దేనిలో కనిపిస్తాయి? (a) బఠానీ (b) మందార (c) ఆవాలు (d) Citrus
22. ఆమ్రకమైన కొబ్బరిలో ఫలమధ్యకవచం (a) కంకలమైనది, తినదగినది (b) రాయిలాంటిది (c) ఉండదు (d) పీచుమయం
స్థాయి 3: సవాలు
23. కిందివాటిలో ఎన్ని అక్షీయ అండన్యాసాన్ని చూపిస్తాయి? మందార, టమాటా, బఠానీ, నిమ్మ, ఆవాలు, Primrose, పొద్దుతిరుగుడు (a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 5
24. ⊕ ⚥ K2+2 C4 A2+4 G̲(2) అనే సూత్రం పుష్పం గురించి చెప్పేది (a) రెండు కలిసిన ఫలదళాల ఊర్ధ్వ అండాశయం, రెండు వలయాలలో ఆరు కేసరాలు (b) రెండు విడి ఫలదళాల నిమ్న అండాశయం (c) ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం, ద్విబంధక కేసరాలు (d) దళలగ్న కేసరాలు
25. ఏ జత తప్పుగా జతపరచబడింది? (a) ప్లమ్: పర్యండకోశం (b) దోస: అండకోశాధస్థితం (c) వంకాయ: అండకోశాధస్థితం (d) జామ: అండకోశోపరిస్థితం
26. పుష్పంతో ముగిసే అక్షంపై పాత పుష్పం పైన, లేత పుష్పాలు కింద ఉన్నాయి. పుష్పవిన్యాసం, క్రమం (a) నిశ్చితం; అధోభిసార (b) అనిశ్చితం; అగ్రాభిసార (c) నిశ్చితం; అగ్రాభిసార (d) అనిశ్చితం; అధోభిసార
27. ప్రతి నిర్మాణాన్ని అది ఉండే విత్తనంతో సరిగ్గా జతపరిచే ఆప్షన్ ఏది? (a) వరుధిక: మొక్కజొన్న; tegmen: శనగ (b) ప్రాంకుర కంచుకం: శనగ; అల్యూరోన్ పొర: బఠానీ (c) అల్యూరోన్ పొర: చిక్కుడు; వరుధిక: ఆముదం (d) రెండు బీజదళాలు: మొక్కజొన్న; మూలాంకుర కంచుకం: చిక్కుడు
28. ఈ వాక్యాలను పరిగణించండి:
I. తామర, గులాబీలలో వియుక్త ఫలదళ అండకోశం ఉంటుంది.
II. ఆవాలు, టమాటాలలో సంయుక్త ఫలదళ అండకోశం ఉంటుంది.
III. బఠానీ ఉపాంత అండన్యాసాన్ని చూపిస్తుంది.
IV. ఫలదీకరణం తర్వాత అండాలు విత్తనాలుగా, అండాశయం ఫలంగా మారతాయి.
ఏవి సరైనవి? (a) I, II మాత్రమే (b) I, II, III మాత్రమే (c) II, IV మాత్రమే (d) I, II, III, IV
29. ప్రతిపాదన (A): పొద్దుతిరుగుడు కిరణ పుష్పాలకు ఊర్ధ్వ అండాశయం ఉంటుంది.
కారణం (R): అండకోశోపరిస్థిత పుష్పాలలో పుష్పాసనం అండాశయం చుట్టూ పెరిగి దాని గోడతో కలిసిపోతుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: నిశ్చిత పుష్పవిన్యాసంలో ప్రధాన అక్షం పరిమితి లేకుండా పెరుగుతూనే ఉంటుంది.
వాక్యం II: చాలా ఏకదళ విత్తనాల లాగే ఆర్కిడ్ విత్తనాలు అంకురచ్ఛద సహితం.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | d | అనిశ్చిత పుష్పాలు అడుగు నుంచి కొన వైపు వికసిస్తాయి (అగ్రాభిసారం). |
| 2 | b | పరిదళపుంజం = రక్షక, ఆకర్షణపత్రావళులు వేరుగా కనిపించవు, ఉదా: లిల్లీ. |
| 3 | b | మందార ఆకర్షణపత్రాలు ఒకే దిశలో ఒకదానిపై ఒకటి వస్తాయి. |
| 4 | c | జామకు నిమ్న అండాశయం ఉంటుంది. |
| 5 | c | బఠానీలో కేసరాలు రెండు కట్టలుగా, (9)+1. |
| 6 | d | బంతి, పొద్దుతిరుగుడులలో ఒకే పీఠ అండం ఉంటుంది. |
| 7 | c | మూలాంకుర కంచుకం ప్రథమమూలాన్ని, ప్రాంకుర కంచుకం ప్రథమ కాండాన్ని కప్పుతాయి. |
| 8 | c | అనిషేక ఫలాలు ఫలదీకరణం లేకుండా ఏర్పడతాయి. |
| 9 | b | Canna ను ఏ తలంలోనూ సమాన అర్ధాలుగా కోయలేము. |
| 10 | c | మామిడి ఫలమధ్యకవచం కంకలంగా ఉంటుంది, దాన్నే తింటాము. |
| 11 | b | Calotropis కవాటయుత, గుల్మొహర్ చిక్కైన, బఠానీ ధ్వజాకార, పత్తి మెలితిరిగిన. |
| 12 | a | పీచ్ పర్యండకోశం, అర్ధనిమ్న అండాశయం. |
| 13 | b | లిల్లీ కేసరాలు పరిదళపుంజానికి అతుక్కుని ఉంటాయి. |
| 14 | a | కృత్రిమ విభాజకంతో కుడ్య అండన్యాసం, ఆవాలలో లాగా. |
| 15 | a | అల్యూరోన్ అంటే ప్రోటీన్ అధికంగా ఉన్న అంకురచ్ఛదం బయటి పొర. |
| 16 | d | అనాస మొత్తం పుష్పవిన్యాసం నుంచి ఏర్పడుతుంది. |
| 17 | a | Dianthus లో విభాజకాలు లేకుండా కేంద్ర అక్షంపై అండాలు ఉంటాయి. |
| 18 | a | ఆముదం అంకురచ్ఛద సహిత విత్తనం ఉన్న ద్విదళబీజం. |
| 19 | b | కణుపుమధ్యమాలు పొడవవవు కాబట్టి పుష్పాక్షం కుదించుకుపోతుంది. |
| 20 | a | రెండు ముందు ఆకర్షణపత్రాలు పడవను ఏర్పరుస్తాయి. |
| 21 | d | Citrus కేసరాలు రెండు కంటే ఎక్కువ కట్టలుగా ఉంటాయి. |
| 22 | d | కొబ్బరి ఫలమధ్యకవచం పీచుమయం (కొబ్బరి పీచు). |
| 23 | c | మందార, టమాటా, నిమ్మ అక్షీయం. |
| 24 | a | G కింద గీత = ఊర్ధ్వ; (2) = కలిసినవి; A2+4 = రెండు వలయాలలో ఆరు కేసరాలు. |
| 25 | b | దోస అండకోశోపరిస్థితం. |
| 26 | a | అగ్ర పుష్పం, అధోభిసార క్రమం అంటే నిశ్చితం. |
| 27 | a | మొక్కజొన్నకు వరుధిక ఉంటుంది; శనగ బీజకవచంలో testa, tegmen ఉంటాయి. |
| 28 | d | నాలుగు వాక్యాలూ సరైనవే. |
| 29 | d | కిరణ పుష్పాలు అండకోశోపరిస్థితం (నిమ్న అండాశయం); R సరైన నిర్వచనం. |
| 30 | b | నిశ్చిత పుష్పవిన్యాసాలకు పరిమిత పెరుగుదల; ఆర్కిడ్ విత్తనాలు అంకురచ్ఛద రహితం. |
అధ్యాయం 2 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక్క పేజీ సారాంశం
పుష్పవిన్యాసం = పుష్పాక్షంపై పుష్పాల అమరిక.
అనిశ్చితం: ప్రధాన అక్షం పెరుగుతూనే ఉంటుంది; పుష్పాలు అగ్రాభిసార క్రమంలో (పాతవి అడుగున). నిశ్చితం: ప్రధాన అక్షం పుష్పంతో ముగుస్తుంది; పుష్పాలు అధోభిసార క్రమంలో.
పుష్పం రూపాంతర ప్రకాండం. దాని నాలుగు వలయాలు పుష్పాసనంపై ఉంటాయి: రక్షకపత్రావళి, ఆకర్షణపత్రావళి, కేసరావళి, అండకోశం. రక్షక, ఆకర్షణపత్రావళులు ఒకేలా ఉంటే అవి పరిదళపుంజం (లిల్లీ).
సౌష్ఠవం: త్రిజ్యా (ఆవాలు, Datura, మిరప), ద్విపార్శ్వ (బఠానీ, గుల్మొహర్, చిక్కుడు, Cassia), అసౌష్ఠవం (Canna).
అండాశయ స్థానం: అండకోశాధస్థితం, ఊర్ధ్వ (ఆవాలు, మందార, వంకాయ); పర్యండకోశం, అర్ధనిమ్న (ప్లమ్, గులాబీ, పీచ్); అండకోశోపరిస్థితం, నిమ్న (జామ, దోస, పొద్దుతిరుగుడు కిరణ పుష్పాలు).
పుష్పరచన: కవాటయుత (Calotropis), మెలితిరిగిన (మందార, బెండ, పత్తి), చిక్కైన (Cassia, గుల్మొహర్), ధ్వజాకార (బఠానీ, చిక్కుడు).
ధ్వజాకారం: ధ్వజం (అతి పెద్దది, వెనుక) → రెండు రెక్కలు → కలిసిన రెండు ముందు ఆకర్షణపత్రాల పడవ.
కేసరాలు: దళలగ్న (వంకాయ), పరిదళలగ్న (లిల్లీ); ఏకబంధక (మందార), ద్విబంధక (బఠానీ), బహుబంధక (Citrus); ద్విదీర్ఘ (didynamous, Salvia), చతుర్దీర్ఘ (ఆవాలు).
అండకోశం: వియుక్త ఫలదళం, విడి ఫలదళాలు (తామర, గులాబీ); సంయుక్త ఫలదళం, కలిసిన ఫలదళాలు (ఆవాలు, టమాటా).
అండన్యాసం: ఉపాంత (బఠానీ), అక్షీయ (మందార, టమాటా, నిమ్మ), కుడ్య (ఆవాలు, Argemone), స్వేచ్ఛా కేంద్ర (Dianthus, Primrose), పీఠ (పొద్దుతిరుగుడు, బంతి).
ఫలం = ఫలదీకరణం తర్వాత పరిపక్వమైన అండాశయం; అనిషేక ఫలం ఫలదీకరణం లేకుండా ఏర్పడుతుంది.
ఫలకవచం = ఫలబాహ్యకవచం + ఫలమధ్యకవచం + ఫలాంతరకవచం. మామిడి, కొబ్బరి ఆమ్రకాలు; మామిడి ఫలమధ్యకవచం కంకలం, కొబ్బరి ఫలమధ్యకవచం పీచుమయం.
ద్విదళ విత్తనం: testa, tegmen, బీజనాభి, సూక్ష్మరంధ్రం, రెండు బీజదళాలతో పిండాక్షం. చిక్కుడు, శనగ, బఠానీ అంకురచ్ఛద రహితం; ఆముదం అంకురచ్ఛద సహితం.
ఏకదళ విత్తనం (మొక్కజొన్న): పెద్ద అంకురచ్ఛదం, అల్యూరోన్ పొర, వరుధిక (ఒకే బీజదళం), ప్రథమ కాండం చుట్టూ ప్రాంకుర కంచుకం, ప్రథమమూలం చుట్టూ మూలాంకుర కంచుకం.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసిన పట్టిక
| పదం | అర్థం | ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| అగ్రాభిసార | లేత పుష్పాలు కొన వద్ద | అనిశ్చిత పుష్పవిన్యాసం |
| పరిదళపుంజం | రక్షక, ఆకర్షణపత్రావళులు ఒకేలా ఉంటాయి | లిల్లీ |
| మెలితిరిగిన | ప్రతి అంచు తర్వాతి దానిపైకి క్రమంగా వస్తుంది | మందార |
| ధ్వజాకార | ధ్వజం రెక్కలపై, రెక్కలు పడవపై | బఠానీ |
| ద్విబంధక | కేసరాలు రెండు కట్టలుగా, (9) + 1 | బఠానీ |
| బహుబంధక | కేసరాలు అనేక కట్టలుగా | Citrus |
| అక్షీయ | బహువిబాగ అండాశయంలో కేంద్ర అక్షంపై అండాలు | టమాటా, నిమ్మ |
| కుడ్య | అండాశయ గోడపై అండాలు; కృత్రిమ విభాజకం | ఆవాలు, Argemone |
| స్వేచ్ఛా కేంద్ర | కేంద్ర స్తంభంపై అండాలు, విభాజకాలు లేవు | Dianthus |
| పీఠ | అడుగున ఒకే అండం | పొద్దుతిరుగుడు, బంతి |
| వరుధిక | ఒకే డాలు ఆకార బీజదళం | మొక్కజొన్న గింజ |
| అల్యూరోన్ పొర | అంకురచ్ఛదం చుట్టూ ప్రోటీన్ పొర | మొక్కజొన్న గింజ |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
Hypo vs Epi: hypo = కింద. hypogynous పుష్పంలో మిగిలిన భాగాలు అండాశయం కింద ఉంటాయి, కాబట్టి అండాశయం ఊర్ధ్వం; epi = పైన. epigynous పుష్పంలో అవి అండాశయం పైన ఉంటాయి, కాబట్టి అండాశయం నిమ్నం.
"Please Leave My Desk Spotless": అండన్యాస ఉదాహరణలు M-A-P-F-B క్రమంలో: Pea = బఠానీ (ఉపాంత), Lemon = నిమ్మ (అక్షీయ), Mustard = ఆవాలు (కుడ్య), Dianthus (స్వేచ్ఛా కేంద్ర), Sunflower = పొద్దుతిరుగుడు (పీఠ).
Coleo-rhiza = వేరు (rhiza) కప్పు: మూలాంకుర కంచుకం ప్రథమమూలాన్ని కప్పుతుంది; coleoptile plumule (ప్రథమ కాండం) ను కప్పుతుంది (రెండింటిలో p).
ఏక-ద్వి-బహు = 1-2-అనేక కట్టలు: మందార = ఒకే స్తంభం; బఠానీ = ఒక జత కట్టలు; Citrus = కట్టల గుంపు.
"Calotropis is Very Calm": Calotropis → Valvate (కవాటయుత), అంచులు కేవలం తాకుతాయి, ఒకదానిపై ఒకటి రావు.
భావనా సంబంధాలు
అండాలు, అంకురచ్ఛదం, ద్విఫలదీకరణం, అనిషేక ఫలనం NEET Biology Book 6: Reproduction లో పూర్తిగా వివరించబడ్డాయి.
ఇక్కడి ప్రతి పదం (పుష్పరచన, అండన్యాసం, కేసరాల కలయిక) ఈ పుస్తకం అధ్యాయం 3 లోని పుష్ప సూత్రాలలో వాడబడుతుంది.
విత్తన సుప్తావస్థ, అంకురణం NEET Biology Book 4: Plant Physiology తో ముడిపడతాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. List I ని List II తో జతపరచండి.
List I: A. కవాటయుత, B. మెలితిరిగిన, C. చిక్కైన, D. ధ్వజాకార
List II: i. బఠానీ, ii. Cassia, iii. మందార, iv. Calotropis
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-i, B-iii, C-ii, D-iv
32. List I ని List II తో జతపరచండి.
List I: A. ఉపాంత, B. కుడ్య, C. స్వేచ్ఛా కేంద్ర, D. పీఠ
List II: i. బంతి, ii. Dianthus, iii. Argemone, iv. బఠానీ
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
33. List I ని List II తో జతపరచండి.
List I: A. ఏకబంధక, B. ద్విబంధక, C. బహుబంధక, D. పరిదళలగ్న
List II: i. లిల్లీ, ii. Citrus, iii. బఠానీ, iv. మందార
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-ii, B-iii, C-iv, D-i
34. List I ని List II తో జతపరచండి.
List I: A. అండకోశాధస్థిత పుష్పం, B. పర్యండకోశ పుష్పం, C. అండకోశోపరిస్థిత పుష్పం, D. అసౌష్ఠవ పుష్పం
List II: i. జామ, ii. Canna, iii. ప్లమ్, iv. ఆవాలు
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-ii, B-iii, C-i, D-iv
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. అనిశ్చిత పుష్పవిన్యాసంలో పాత పుష్పాలు అడుగున ఉంటాయి.
B. నిశ్చిత పుష్పవిన్యాసంలో ప్రధాన అక్షం పుష్పంతో ముగుస్తుంది.
C. లిల్లీలో రక్షక, ఆకర్షణపత్రావళులు ఒకేలా ఉండటం వల్ల పరిదళపుంజం ఉంటుంది.
D. పొద్దుతిరుగుడు కిరణ పుష్పాలకు ఊర్ధ్వ అండాశయం ఉంటుంది.
E. బఠానీ పుష్పం త్రిజ్యా సౌష్ఠవం కలది.
(a) రెండు (b) నాలుగు (c) మూడు (d) ఐదు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. మామిడి కంకలమైన, తినదగిన ఫలమధ్యకవచం గల ఆమ్రకం.
B. కొబ్బరిలో ఫలమధ్యకవచం పీచుమయం.
C. అనిషేక ఫలం ఫలదీకరణం తర్వాతే ఏర్పడుతుంది.
D. ఫలం గోడను ఫలకవచం అంటారు.
(a) A, B, D మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. శనగ, బఠానీ విత్తనాలు అంకురచ్ఛద రహితం.
B. ఆముదం విత్తనం అంకురచ్ఛద సహితం.
C. వరుధిక మొక్కజొన్న గింజలోని ఒకే బీజదళం.
D. మూలాంకుర కంచుకం ప్రథమ కాండాన్ని కప్పుతుంది.
(a) A, B, C, D (b) A, D మాత్రమే (c) C, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
38. కింది పుష్పాలలో ఎన్నింటికి పూర్తిగా ఊర్ధ్వ అండాశయం ఉంటుంది? ఆవాలు, మందార, వంకాయ, జామ, దోస, ప్లమ్ (a) నాలుగు (b) మూడు (c) రెండు (d) ఐదు
39. మాటల్లో వివరించిన ఒక అండాశయ అడ్డుకోతలో విభాజక గోడలు లేని ఒకే గది ఉంది; అండాలు కేంద్ర స్తంభం చుట్టూ అతుక్కుని ఉన్నాయి. ఈ అండన్యాసం, దానిని చూపే మొక్క (a) అక్షీయ; మందార (b) కుడ్య; ఆవాలు (c) పీఠ; పొద్దుతిరుగుడు (d) స్వేచ్ఛా కేంద్ర; Dianthus
40. ఒక పుష్పించే శాఖపై అట్టడుగు పుష్పాలు ఇప్పటికే చిన్న ఫలాలుగా మారాయి, మధ్యవి వికసించి ఉన్నాయి, పైన చిన్న మొగ్గలు ఉన్నాయి; అక్షం కొన ఇంకా పెరుగుతూనే ఉంది. పుష్పవిన్యాసం (a) నిశ్చితం, అధోభిసార (b) అనిశ్చితం, అగ్రాభిసార (c) నిశ్చితం, అగ్రాభిసార (d) అనిశ్చితం, అధోభిసార
41. ఒక పట్టిక నానబెట్టిన రెండు విత్తనాలను పోలుస్తుంది.
విత్తనం X: రెండు బీజదళాలు, పరిపక్వ విత్తనంలో అంకురచ్ఛదం లేదు.
విత్తనం Y: ఒకే డాలు ఆకార బీజదళం, ప్రోటీన్ అధికంగా ఉన్న బయటి పొరతో పెద్ద అంకురచ్ఛదం.
X, Y లను గుర్తించండి. (a) X: శనగ, Y: మొక్కజొన్న (b) X: మొక్కజొన్న, Y: శనగ (c) X: ఆముదం, Y: చిక్కుడు (d) X: గోధుమ, Y: బఠానీ
Q42–43 కోసం సందర్భం: రవి చిక్కుడు పొలం నుంచి తెచ్చిన ఒక పుష్పాన్ని విచ్ఛేదనం చేశాడు. దానికి ఐదు ఆకర్షణపత్రాలు ఉన్నాయి: వెనుక ఉన్న ఒక పెద్ద ఆకర్షణపత్రం రెండు పక్క ఆకర్షణపత్రాలపైకి వస్తుంది, అవి కలిసి ఉన్న రెండు చిన్న ముందు ఆకర్షణపత్రాలపైకి వస్తాయి. పది కేసరాలు ఉన్నాయి, తొమ్మిదింటి కేసరదండాలు కలిసి, ఒకటి విడిగా. ఒకే ఫలదళాన్ని కోసి చూస్తే ఒక వైపు గట్టు వెంట అండాలు కనిపిస్తాయి.
42. ఆకర్షణపత్రావళి పుష్పరచన (a) కవాటయుత (b) మెలితిరిగిన (c) ధ్వజాకార (d) చిక్కైన
43. అండన్యాసం, కేసరాల స్థితి (a) అక్షీయ; ఏకబంధక (b) కుడ్య; బహుబంధక (c) పీఠ; ద్విబంధక (d) ఉపాంత; ద్విబంధక
44. ఏ ఆప్షన్ ఒక మొక్కకు దాని పుష్పరచన, అండన్యాసం రెండింటినీ సరిగ్గా ఇస్తుంది? (a) బఠానీ: చిక్కైన, అక్షీయ (b) మందార: మెలితిరిగిన, అక్షీయ (c) ఆవాలు: ధ్వజాకార, కుడ్య (d) పొద్దుతిరుగుడు: కవాటయుత, స్వేచ్ఛా కేంద్ర
45. ప్లమ్ వంటి పర్యండకోశ పుష్పానికి ఏ వివరణ సరిపోతుంది? (a) ఇతర పుష్ప భాగాలు కప్పు ఆకార పుష్పాసనం అంచు నుంచి, దాదాపు అండాశయం ఎత్తులో పుడతాయి; అండాశయం అర్ధనిమ్నం (b) అండాశయం పుష్పాసనంతో పూర్తిగా కలిసి, మిగిలిన అన్ని భాగాలకూ కింద ఉంటుంది (c) అండాశయం పైన ఉంటుంది, మిగిలిన అన్ని భాగాలు దాని కింద పుడతాయి (d) పుష్పాసనం కుంభాకారంగా (convex) ఉంటుంది, అండాశయం నిమ్నం
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | కవాటయుత Calotropis, మెలితిరిగిన మందార, చిక్కైన Cassia, ధ్వజాకార బఠానీ |
| 32 | d | ఉపాంత బఠానీ, కుడ్య Argemone, స్వేచ్ఛా కేంద్ర Dianthus, పీఠ బంతి |
| 33 | a | ఏకబంధక మందార, ద్విబంధక బఠానీ, బహుబంధక Citrus, పరిదళలగ్న లిల్లీ |
| 34 | c | అండకోశాధస్థితం ఆవాలు, పర్యండకోశం ప్లమ్, అండకోశోపరిస్థితం జామ, అసౌష్ఠవం Canna |
| 35 | c | A, B, C సరైనవి; కిరణ పుష్పాలకు నిమ్న అండాశయం; బఠానీ ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం |
| 36 | a | అనిషేక ఫలాలు ఫలదీకరణం లేకుండా ఏర్పడతాయి |
| 37 | d | మూలాంకుర కంచుకం ప్రథమమూలాన్ని కప్పుతుంది, ప్రథమ కాండాన్ని కాదు |
| 38 | b | ఆవాలు, మందార, వంకాయ; ప్లమ్ అర్ధనిమ్నం, జామ మరియు దోస నిమ్నం |
| 39 | d | ఒకే గది, విభాజకాలు లేవు, కేంద్ర స్తంభం = స్వేచ్ఛా కేంద్ర |
| 40 | b | పెరుగుతున్న కొన, కింద పాత పుష్పాలు = అనిశ్చితం, అగ్రాభిసార |
| 41 | a | శనగ అంకురచ్ఛద రహిత ద్విదళబీజం; మొక్కజొన్నలో వరుధిక, అల్యూరోన్ పొర ఉంటాయి |
| 42 | c | ధ్వజం రెక్కలపై, రెక్కలు పడవపై = ధ్వజాకార |
| 43 | d | ఒకే గట్టుపై అండాలు ఉన్న ఒకే ఫలదళం = ఉపాంత; (9) + 1 = ద్విబంధక |
| 44 | b | మందారలో మెలితిరిగిన ఆకర్షణపత్రాలు, అక్షీయ బహువిబాగ అండాశయం |
| 45 | a | పర్యండకోశం = కప్పు అంచుపై భాగాలు; అండాశయం అర్ధనిమ్నం |