Chapter 5 of 10 · 31 min read

అధ్యాయం 3: జనాభా పరస్పర చర్యలు (Population Interactions)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • ఆరు రకాల పరస్పర చర్యలు, వాటి +, −, 0 గుర్తులు

  • భక్షణ: ప్రకృతిలో దాని పాత్రలు, ఆహార జీవులు (prey) తమను తాము ఎలా రక్షించుకుంటాయి

  • పోటీ, గౌస్ సూత్రం, పోటీ విముక్తి, వనరుల విభజన

  • పరాన్నజీవనం, దాని అనుకూలనాలు, గూడు పరాన్నజీవనం

  • సహభోజనం, పరస్పర సహకారం; అత్తి–కణుజు, ఆర్కిడ్–తేనెటీగ కథలతో సహా

3.1 గుర్తుల వ్యవస్థ

ఏ జాతి ఒంటరిగా జీవించదు. ఒక మొక్కకు కూడా పోషకాలను పునరుపయోగం చేసే నేల సూక్ష్మజీవులు, పరాగసంపర్కం చేసే జంతువులు అవసరం. రెండు జాతులు పరస్పరం ప్రవర్తించినప్పుడు ప్రతి జాతి లాభం పొందవచ్చు (+), నష్టపోవచ్చు (−) లేదా ప్రభావితం కాకపోవచ్చు (0). దీనివల్ల ఆరు సాధ్యమైన కలయికలు వస్తాయి, NEET ప్రతిదానికీ పేరు పెడుతుంది.

పరస్పర చర్యజాతి Aజాతి Bఉదాహరణ
పరస్పర సహకారం (Mutualism)++లైకెన్ (శిలీంధ్రం, శైవలం), అత్తి, అత్తి కణుజు
పోటీ (Competition)−−జంతుప్లవకాల కోసం ఫ్లెమింగోలు, చేపలు
భక్షణ (Predation)+−జింకను తినే పులి
పరాన్నజీవనం (Parasitism)+−కుక్కపై గోజులు (tick), కంచె మొక్కపై Cuscuta
సహభోజనం (Commensalism)+0మామిడి కొమ్మపై ఆర్కిడ్
అమెన్సలిజం (Amensalism)−0చుట్టూ ఉన్న బాక్టీరియాను అడ్డుకునే Penicillium

భక్షణ, పరాన్నజీవనం, సహభోజనం — ఈ మూడింటికీ ఒక సామాన్య లక్షణం ఉంది: పరస్పరం ప్రవర్తించే జాతులు దగ్గరదగ్గరగా కలిసి జీవిస్తాయి.

చిత్రం 3.1 · జాతి A, జాతి B పై ప్రభావం ఆధారంగా జనాభా పరస్పర చర్యలు
చిత్రం 3.1 · జాతి A, జాతి B పై ప్రభావం ఆధారంగా జనాభా పరస్పర చర్యలు

జాతి A అడ్డు వరుస, జాతి B నిలువు వరుస చదవండి: అవి కలిసే గడి పరస్పర చర్య పేరును, NEET ప్రమాణిక ఉదాహరణలను ఇస్తుంది.

3.2 భక్షణ

మొక్కలు స్థిరీకరించిన శక్తిని ఉన్నత పోషక స్థాయిలకు (trophic levels) చేర్చే ప్రకృతి మార్గమే భక్షణ. గడ్డిని తినే శాకాహారి, జీవావరణ దృష్టితో చూస్తే, జింకను తినే పులికి పెద్దగా భిన్నం కాదు. రెండూ భక్షకాలే (predators).

భక్షకాల పాత్రలు

  1. శక్తి బదిలీ: పోషక స్థాయిల మధ్య.

  2. ఆహార జీవుల జనాభాలను నియంత్రించడం. భక్షకాలు లేకపోతే ఆహార జీవులు చాలా అధిక సాంద్రతకు చేరి పర్యావరణ వ్యవస్థను అస్థిరపరుస్తాయి. ఒక విదేశీ జాతి తన సహజ భక్షకాలు లేని కొత్త భూభాగానికి చేరితే వేగంగా వ్యాపిస్తుంది. ఆస్ట్రేలియాకు తీసుకెళ్లిన ప్రిక్లీ పియర్ కాక్టస్ (నాగజెముడు) 1920లలో లక్షలాది హెక్టార్ల పచ్చిక భూముల్లో వేగంగా వ్యాపించింది. కాక్టస్ స్వస్థానం నుంచి కాక్టస్‌ను తినే ఒక భక్షకాన్ని (ఒక మిడత పురుగు, moth) తీసుకువచ్చిన తర్వాతే అది అదుపులోకి వచ్చింది. పంట తెగుళ్ల జీవ నియంత్రణ (biological control) కూడా ఇదే సూత్రంతో పనిచేస్తుంది.

  3. జాతుల వైవిధ్యాన్ని అధికంగా ఉంచడం. భక్షకాలు ఆహార జాతుల మధ్య పోటీ తీవ్రతను తగ్గిస్తాయి. అమెరికా పసిఫిక్ తీరంలోని రాతి అంతరాళ (intertidal) సమాజాలలో స్టార్‌ఫిష్ Pisaster ఒక ముఖ్య భక్షకం. ఒక క్షేత్ర ప్రయోగంలో కంచె వేసిన ప్రాంతం నుంచి అన్ని స్టార్‌ఫిష్‌లను తీసివేసినప్పుడు, ఒక సంవత్సరంలోనే 10 కంటే ఎక్కువ అకశేరుక జాతులు అంతరించాయి. ఆహార జాతుల మధ్య పెరిగిన పోటీయే దీనికి కారణం.

ఒక భక్షకం మరీ సమర్థవంతంగా తన ఆహార జీవులను అతిగా వినియోగిస్తే, ఆహార జీవి అంతరించిపోవచ్చు. అప్పుడు ఆహారం లేక భక్షకం కూడా అంతరిస్తుంది. అందుకే ప్రకృతిలో భక్షకాలు "వివేకవంతంగా" (prudent) ఉంటాయి.

ఆహార జంతువుల రక్షణలు

  • మారువేషం (Camouflage, గుప్త వర్ణం): కొన్ని కీటకాలు, కప్పలు పరిసరాలతో కలిసిపోయి భక్షకాలకు సులభంగా కనిపించవు.

  • విషపూరితం లేదా అరుచికరంగా ఉండటం: మోనార్క్ సీతాకోకచిలుక తన భక్షకానికి (పక్షి) చాలా అరుచికరంగా ఉంటుంది. గొంగళి పురుగు దశలో ఒక విషపూరిత కలుపు మొక్కను తినడం ద్వారా అది ఒక ప్రత్యేక రసాయనాన్ని పొందుతుంది.

మొక్కల రక్షణలు

మొక్కలు పారిపోలేవు, మరియు అన్ని కీటకాలలో దాదాపు 25% ప్లాంట్ ఫాగస్ (phytophagous: మొక్కల రసం, ఇతర భాగాలను తినేవి). అందుకే మొక్కలు రక్షణలను వాడతాయి:

  • స్వరూపపరమైనవి: Acacia ముళ్లు (thorns), కాక్టస్ కంటకాలు (spines).

  • రసాయనపరమైనవి: అనేక మొక్కలు శాకాహారులకు అనారోగ్యం కలిగించే, వాటి తిండి లేదా జీర్ణక్రియను ఆపేసే, ప్రతుత్పత్తిని దెబ్బతీసే లేదా చంపే రసాయనాలను తయారు చేస్తాయి. బంజరు భూముల్లో సాధారణంగా కనిపించే Calotropis (జిల్లేడు) అతి విషపూరితమైన కార్డియాక్ గ్లైకోసైడ్‌లను తయారు చేస్తుంది. అందుకే పశువులు, మేకలు దాన్ని మేయడం అరుదుగా కనిపిస్తుంది.

  • వాణిజ్యపరంగా తెలిసిన నికోటిన్, కెఫీన్, క్వినైన్, స్ట్రిక్నైన్, నల్లమందు (opium) వంటి రసాయనాలను నిజానికి మేసే మరియు ఆకులు తినే జంతువుల నుంచి రక్షణ కోసం మొక్కలే తయారు చేస్తాయి.

3.3 పోటీ

జాతుల మధ్య పోటీ (interspecific competition) పరిణామంలో బలమైన శక్తి అని డార్విన్ భావించాడు. మొదట పోటీ ఒకే పరిమిత వనరు కోసం దగ్గరి సంబంధం గల జాతుల మధ్యే జరుగుతుందని అనుకున్నారు. అది పూర్తిగా నిజం కాదు.

  • సంబంధం లేని జాతులు కూడా పోటీ పడవచ్చు. దక్షిణ అమెరికాలోని కొన్ని లోతు తక్కువ సరస్సుల్లో, వలస వచ్చే ఫ్లెమింగోలు, అక్కడే ఉండే చేపలు తమ సామాన్య ఆహారమైన జంతుప్లవకాల కోసం పోటీ పడతాయి.

  • వనరులు పరిమితంగా ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. అడ్డుకునే పోటీ (interference competition) లో, ఆహారం సమృద్ధిగా ఉన్నప్పటికీ, ఒక జాతి మరొక జాతికి అడ్డుపడి దాని ఆహార సామర్థ్యాన్ని తగ్గిస్తుంది.

సాధారణ నిర్వచనం: మరొక జాతి సమక్షంలో ఒక జాతి యోగ్యత (r గా కొలిచేది) గణనీయంగా తగ్గే ప్రక్రియే పోటీ.

పోటీకి ఆధారాలు

  • గాలాపాగోస్ దీవులలోని అబింగ్‌డన్ తాబేలు, దీవికి మేకలను తీసుకువచ్చిన దశాబ్దంలోనే అంతరించింది. మేకలు ఆకులు మేయడంలో చాలా మెరుగైనవి.

  • పోటీ విముక్తి (Competitive release): ఒక చిన్న ప్రాంతానికే పరిమితమైన జాతి, పోటీ జాతిని ప్రయోగాత్మకంగా తీసివేసినప్పుడు తన వ్యాప్తిని గణనీయంగా విస్తరిస్తుంది.

  • స్కాట్లాండ్ రాతి సముద్ర తీరాలపై కానెల్ (Connell) చేసిన క్షేత్ర ప్రయోగాలు, పెద్దదైన, పోటీలో బలమైన బార్నాకల్ Balanus అంతరాళ ప్రాంతంలో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుందని చూపాయి. అది చిన్న బార్నాకల్ Chthamalus ను ఆ మండలం నుంచి బహిష్కరిస్తుంది.

సాధారణంగా మాంసాహారుల కంటే శాకాహారులు, మొక్కలే పోటీ వల్ల ఎక్కువ దుష్ప్రభావానికి గురవుతాయి.

గౌస్ పోటీ బహిష్కరణ సూత్రం (Gause's competitive exclusion principle): ఒకే వనరుల కోసం పోటీ పడే దగ్గరి సంబంధం గల రెండు జాతులు నిరవధికంగా కలిసి జీవించలేవు. పోటీలో బలహీనమైనది చివరకు తొలగించబడుతుంది. వనరులు పరిమితంగా ఉన్నప్పుడే ఇది వర్తిస్తుంది, లేకపోతే కాదు.

వనరుల విభజన (Resource partitioning). పోటీని ఎదుర్కొనే జాతులు కలిసి జీవించే మార్గాలను పరిణామంలో అభివృద్ధి చేసుకోవచ్చు. రెండు జాతులు ఒకే వనరు కోసం పోటీ పడితే, వేర్వేరు సమయాల్లో ఆహారం తీసుకోవడం లేదా వేరే ఆహార సేకరణ విధానాలు ఎంచుకోవడం ద్వారా పోటీని తప్పించుకోగలవు. ఒకే చెట్టుపై నివసించే ఐదు దగ్గరి సంబంధం గల వార్బ్లర్ పక్షి జాతులు కలిసి జీవించాయని మాక్‌ఆర్థర్ (MacArthur) చూపాడు. చెట్టులోని వేర్వేరు భాగాల్లో ఆహారం తీసుకోవడం వంటి ఆహార సేకరణ ప్రవర్తనలోని తేడాల వల్ల అవి పోటీని తప్పించుకున్నాయి.

3.4 పరాన్నజీవనం

పరాన్నజీవనం ఒక చవకైన జీవన విధానం: ఉచిత నివాసం, ఉచిత భోజనం. మొక్కల నుంచి ఉన్నత సకశేరుకాల వరకు అనేక సమూహాల్లో ఇది పరిణామం చెందింది.

  • అనేక పరాన్నజీవులు ఆతిథేయి-నిర్దిష్టమైనవి (host-specific): అవి ఒకే ఆతిథేయి జాతిపై మాత్రమే పరాన్నజీవనం చేయగలవు. అందువల్ల ఆతిథేయి, పరాన్నజీవి కలిసి సహ పరిణామం (coevolve) చెందుతాయి. ఆతిథేయి పరాన్నజీవిని తిరస్కరించే మార్గాన్ని అభివృద్ధి చేసుకుంటే, పరాన్నజీవి దానిని ఎదుర్కోవడానికి పరిణామం చెందాలి.

  • ప్రత్యేక అనుకూలనాలు: అనవసరమైన జ్ఞానేంద్రియాలను కోల్పోవడం, ఆతిథేయికి అతుక్కునేందుకు అంటుకునే అవయవాలు లేదా చూషకాలు (suckers), జీర్ణ వ్యవస్థను కోల్పోవడం, అధిక ప్రతుత్పత్తి సామర్థ్యం.

  • సంక్లిష్ట జీవిత చక్రాలు: మానవ కాలేయ ఫ్లూక్ (ట్రెమటోడ్) తన జీవిత చక్రాన్ని పూర్తి చేయడానికి రెండు మధ్యంతర ఆతిథేయులపై (నత్త, చేప) ఆధారపడుతుంది. మలేరియా పరాన్నజీవి ఇతర ఆతిథేయులకు వ్యాపించడానికి వాహకం (దోమ) అవసరం.

  • ఆతిథేయికి హాని: పరాన్నజీవులు ఆతిథేయి మనుగుదల, పెరుగుదల, ప్రతుత్పత్తిని తగ్గించి, దాని జనాభా సాంద్రతను తగ్గిస్తాయి. ఆతిథేయిని బలహీనపరిచి భక్షకాలకు సులభంగా దొరికేలా చేయవచ్చు.

రకంఎక్కడ నివసిస్తుందిఉదాహరణలు
బాహ్య పరాన్నజీవి (Ectoparasite)ఆతిథేయి బాహ్య ఉపరితలంపైమనుషులపై పేనులు, కుక్కలపై గోజులు, అనేక సముద్ర చేపలపై కోపిపోడ్‌లు, కంచె మొక్కలపై Cuscuta
అంతర పరాన్నజీవి (Endoparasite)ఆతిథేయి శరీరం లోపల (కాలేయం, మూత్రపిండం, ఊపిరితిత్తులు, RBCలు)కాలేయ ఫ్లూక్, Plasmodium, బద్దె పురుగు (tapeworm)
గూడు పరాన్నజీవి (Brood parasite)ఆతిథేయి గూడులో గుడ్లు పెడుతుందికాకి గూడులో గుడ్లు పెట్టే కోకిల (కోయిల)

Cuscuta పరిణామంలో తన పత్రహరితం, ఆకులను కోల్పోయింది. అది తాను పెరిగే ఆతిథేయి మొక్క నుంచి పోషణ పొందుతుంది. అంతర పరాన్నజీవుల జీవిత చక్రాలు సంక్లిష్టమైనవి కాబట్టి వాటి శరీరాలు సరళీకృతమై, అతి అధిక ప్రతుత్పత్తి సామర్థ్యం కలిగి ఉంటాయి.

గూడు పరాన్నజీవనం (brood parasitism) లో పరాన్నజీవి పక్షి తన గుడ్లను ఆతిథేయి గూడులో పెట్టి, వాటిని పొదగడాన్ని ఆతిథేయికే వదిలేస్తుంది. కోకిల గుడ్లు పరిమాణం, రంగులో ఆతిథేయి గుడ్లను పోలేలా పరిణామం చెందాయి. దీనివల్ల ఆతిథేయి పక్షి విదేశీ గుడ్లను గుర్తించి బయటకు తోసేసే అవకాశం తగ్గుతుంది.

ఆడ దోమకు ప్రతుత్పత్తి కోసం మన రక్తం అవసరమైనా, దాన్ని సాధారణంగా పరాన్నజీవి అని అనరు. అది ఆతిథేయిపై లేదా లోపల నివసించదు; ఆహారం కోసం కొద్దిసేపు మాత్రమే వస్తుంది.

3.5 సహభోజనం

ఒక జాతి లాభం పొందుతుంది, రెండో జాతికి హాని గానీ లాభం గానీ ఉండదు.

  • మామిడి కొమ్మపై ఉపరితలానుజీవి (epiphyte) గా పెరిగే ఆర్కిడ్.

  • తిమింగలం వీపుపై పెరిగే బార్నాకల్స్.

  • కాటిల్ ఎగ్రెట్ (తెల్ల కొంగ), మేసే పశువులు: కొంగలు పశువుల దగ్గరగా ఆహారం వెతుకుతాయి. పశువులు కదులుతున్నప్పుడు మొక్కలు కదిలి కీటకాలు బయటకు వస్తాయి. లేకపోతే కొంగలకు కీటకాలను కనుగొనడం, పట్టుకోవడం కష్టం.

  • సీ అనిమోని, క్లౌన్ ఫిష్: అనిమోనికి కుట్టే స్పర్శకాలు ఉంటాయి. వాటి మధ్య నివసించే క్లౌన్ ఫిష్‌కు భక్షకాల నుంచి రక్షణ లభిస్తుంది, ఎందుకంటే భక్షకాలు కుట్టే స్పర్శకాలకు దూరంగా ఉంటాయి. అనిమోనికి ఏ లాభం కనిపించదు.

3.6 పరస్పర సహకారం

రెండు జాతులూ లాభం పొందుతాయి.

  • లైకెన్లు: ఒక శిలీంధ్రం, కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరిపే శైవలం లేదా సైనోబాక్టీరియా మధ్య దగ్గరి పరస్పర సహకార సంబంధం.

  • మైకోరైజాలు (Mycorrhizae): శిలీంధ్రాలు, ఉన్నత వృక్షాల వేర్ల మధ్య సహవాసాలు. శిలీంధ్రాలు నేల నుంచి అవసరమైన పోషకాలను గ్రహించడంలో మొక్కకు సహాయపడతాయి. మొక్క శిలీంధ్రాలకు కార్బోహైడ్రేట్లను ఇస్తుంది.

  • మొక్క–జంతు పరస్పర సహకారం: పువ్వుల పరాగసంపర్కానికి, విత్తనాల వ్యాప్తికి మొక్కలకు జంతువులు అవసరం. ప్రతిఫలంగా మొక్కలు బహుమతులు ఇస్తాయి: పరాగసంపర్కాలకు పుప్పొడి, మకరందం; విత్తన విసర్జకాలకు రసవంతమైన, పోషకమైన పండ్లు.

పరస్పర సహకారం భాగస్వాముల సహ పరిణామానికి కూడా దారితీస్తుంది. రెండు ప్రసిద్ధ ఉదాహరణలు:

అత్తి, అత్తి కణుజు (fig wasp). అనేక అత్తి చెట్ల జాతులకు పరాగసంపర్కం చేసే కణుజు జాతులతో కచ్చితమైన ఒకటికి-ఒకటి సంబంధం ఉంటుంది. ఒక అత్తి జాతికి దాని "భాగస్వామి" కణుజు జాతి మాత్రమే పరాగసంపర్కం చేయగలదు, మరేదీ కాదు. ఆడ కణుజు ఫలాన్ని గుడ్లు పెట్టే (oviposition) స్థలంగా మాత్రమే కాకుండా, ఫలం లోపల అభివృద్ధి చెందుతున్న విత్తనాలను తన లార్వాలకు ఆహారంగా కూడా వాడుకుంటుంది. గుడ్లు పెట్టడానికి తగిన చోటు వెతుకుతూ కణుజు అత్తి పుష్పవిన్యాసానికి పరాగసంపర్కం చేస్తుంది. ప్రతిఫలంగా అత్తి తన అభివృద్ధి చెందుతున్న కొన్ని విత్తనాలను కణుజు లార్వాలకు ఆహారంగా అందిస్తుంది.

ఆర్కిడ్‌లు, లైంగిక మోసం (sexual deceit). ఆర్కిడ్‌లు అద్భుతమైన పుష్ప నమూనాల వైవిధ్యాన్ని చూపిస్తాయి; వీటిలో చాలా సరైన పరాగసంపర్కాన్ని ఆకర్షించడానికి పరిణామం చెందాయి. అన్ని ఆర్కిడ్‌లూ బహుమతి ఇవ్వవు. మధ్యధరా ప్రాంత ఆర్కిడ్ Ophrys "లైంగిక మోసాన్ని" వాడుతుంది. దాని పువ్వులోని ఒక రేక పరిమాణం, రంగు, గుర్తులలో ఒక తేనెటీగ జాతి ఆడ తేనెటీగను అచ్చం పోలి ఉంటుంది. మగ తేనెటీగ దాన్ని ఆడ తేనెటీగగా భావించి ఆకర్షితమై, పువ్వుతో "కపట సంయోగం" (pseudocopulation) చేస్తుంది. ఆ సమయంలో తేనెటీగపై పుప్పొడి అంటుతుంది. అదే తేనెటీగ తర్వాత మరో పువ్వుతో కపట సంయోగం చేసినప్పుడు పుప్పొడిని బదిలీ చేస్తుంది. పరిణామంలో ఆడ తేనెటీగ రంగు నమూనాలు కొంచెం మారినా, ఆర్కిడ్ పువ్వు ఆ సారూప్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి సహ పరిణామం చెందకపోతే పరాగసంపర్క విజయం తగ్గుతుంది.

3.7 సాధించిన ఉదాహరణలు

సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: ప్రతి పరస్పర చర్యకు గుర్తులు ఇవ్వండి: (i) కుక్కపై గోజు; (ii) లైకెన్‌లో శిలీంధ్రం, శైవలం; (iii) మామిడి కొమ్మపై ఆర్కిడ్; (iv) పొలంలో నైట్రోజన్ కోసం పోరాడే రెండు కలుపు మొక్క జాతులు.

సాధన: (i) పరాన్నజీవనం, + / −; (ii) పరస్పర సహకారం, + / +; (iii) సహభోజనం, + / 0; (iv) పోటీ, − / −.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: కంచె వేసిన ఒక రాతి తీర ప్లాట్‌లో అన్ని స్టార్‌ఫిష్‌లను తీసివేశారు. ఒక సంవత్సరం తర్వాత అకశేరుక జాతుల సంఖ్యకు ఏమి జరుగుతుంది, ఎందుకు?

సాధన: సంఖ్య తగ్గుతుంది; ప్రసిద్ధ Pisaster ప్రయోగంలో ఒక సంవత్సరంలోనే 10 కంటే ఎక్కువ అకశేరుక జాతులు కనుమరుగయ్యాయి. స్టార్‌ఫిష్ బలమైన పోటీదారులను అదుపులో ఉంచుతూ వచ్చింది. అది లేకపోవడంతో ఆ పోటీదారులు మిగిలినవాటిని ఓడించి తొలగించాయి.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: ఒకే బాక్టీరియాను తినే రెండు Paramecium జాతులను పరిమిత ఆహారంతో ఒకే గొట్టంలో కలిపి పెంచుతారు. ఒకటి అంతరిస్తుంది. ఒకే చెట్టుపై ఉన్న రెండు వార్బ్లర్ జాతులూ బతుకుతాయి. రెండింటినీ ఒకే సూత్రంతో వివరించండి.

సాధన: ఒకే పరిమిత వనరు కోసం పోటీ పడే దగ్గరి సంబంధం గల జాతులు నిరవధికంగా కలిసి జీవించలేవని గౌస్ పోటీ బహిష్కరణ సూత్రం చెప్తుంది, అందుకే ఒక Paramecium తొలగించబడుతుంది. వార్బ్లర్లు వనరును విభజించుకుంటాయి కాబట్టి కలిసి జీవిస్తాయి: అవి చెట్టుపై వేర్వేరు విధాలుగా, వేర్వేరు చోట్ల ఆహారం వెతుకుతాయి.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: స్కాట్లాండ్ తీరంలో Chthamalus పై అంతరాళ మండలంలో మాత్రమే నివసిస్తుంది. కింది మండలం నుంచి Balanus ను తీసివేసినప్పుడు, Chthamalus అక్కడికీ వ్యాపిస్తుంది. ఈ దృగ్విషయాన్ని పేర్కొనండి.

సాధన: ఇది పోటీ విముక్తి. పోటీలో బలమైన Balanus, Chthamalus ను కింది మండలం నుంచి బహిష్కరిస్తూ వచ్చింది.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: కాటిల్ ఎగ్రెట్, పశువుల సంబంధాన్ని పరస్పర సహకారం అనకుండా సహభోజనం అని ఎందుకు అంటారు?

సాధన: పశువులు కీటకాలను బయటకు తరిమి, వాటిని కొంగ తినేలా చేస్తాయి, కాబట్టి కొంగ లాభం పొందుతుంది. పశువులకు గుర్తించదగిన లాభం గానీ నష్టం గానీ లేదు. + / 0 పరస్పర చర్య సహభోజనం.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: ఒక అత్తి జాతిని దాని భాగస్వామి కణుజు లేని కొత్త దేశానికి తరలిస్తారు. దాని భవిష్యత్తును ఊహించండి.

సాధన: ప్రతి అత్తి జాతినీ దాని భాగస్వామి కణుజు మాత్రమే పరాగసంపర్కం చేస్తుంది కాబట్టి, అక్కడ అత్తి విత్తనాలను ఉత్పత్తి చేయదు. అది పెరగగలదు కానీ లైంగికంగా ప్రతుత్పత్తి చేయలేదు.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: బద్దె పురుగు వంటి అంతర పరాన్నజీవికి సహాయపడే మూడు లక్షణాలను పేర్కొని, అది ఎక్కువ గుడ్లు పెట్టడానికి ఒక కారణం ఇవ్వండి.

సాధన: అతుక్కునేందుకు చూషకాలు లేదా కొక్కేలు, జీర్ణ వ్యవస్థ లేకపోవడం (అది జీర్ణమైన ఆహారాన్ని గ్రహిస్తుంది), అనవసరమైన జ్ఞానేంద్రియాలు లేకపోవడం. సంక్లిష్ట జీవిత చక్రం వల్ల చాలా కొద్ది సంతానమే కొత్త ఆతిథేయిని చేరుకుంటాయి, అందుకే అది భారీ సంఖ్యలో గుడ్లు పెడుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.8: ఒక నెమ్మది తాబేలు ఆకులు మేసే దీవికి, అవే మొక్కలను తినే ఒక మేక జాతిని తీసుకువచ్చారు. పది సంవత్సరాలలోనే తాబేలు అదృశ్యమైంది. పరస్పర చర్యను, ఒక నిజమైన ఉదాహరణను పేర్కొనండి.

సాధన: జాతుల మధ్య పోటీ (ఒకే ఆహారాన్ని వినియోగించడం). నిజమైన ఉదాహరణ: గాలాపాగోస్‌లోని అబింగ్‌డన్ తాబేలు, మేకలు వచ్చిన దశాబ్దంలోనే అంతరించింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • పరస్పర సహకారం + +, పోటీ − −, భక్షణ + −, పరాన్నజీవనం + −, సహభోజనం + 0, అమెన్సలిజం − 0.

  • భక్షకాలు శక్తిని బదిలీ చేస్తాయి, ఆహార జీవులను నియంత్రిస్తాయి (ఆస్ట్రేలియాలో ప్రిక్లీ పియర్ కాక్టస్), వైవిధ్యాన్ని అధికంగా ఉంచుతాయి (Pisaster).

  • ఆహార జంతువుల రక్షణలు: మారువేషం, అరుచికరంగా ఉండటం (మోనార్క్ సీతాకోకచిలుక). మొక్కల రక్షణలు: ముళ్లు (Acacia, కాక్టస్), రసాయనాలు (Calotropis కార్డియాక్ గ్లైకోసైడ్‌లు; నికోటిన్, కెఫీన్, క్వినైన్, స్ట్రిక్నైన్, నల్లమందు).

  • పోటీ ఉదాహరణలు: జంతుప్లవకాల కోసం ఫ్లెమింగోలు, చేపలు; మేకలు, అబింగ్‌డన్ తాబేలు; Chthamalus పై Balanus ఆధిపత్యం.

  • గౌస్: ఒకే పరిమిత వనరుపై ఆధారపడే దగ్గరి సంబంధం గల జాతులు నిరవధికంగా కలిసి ఉండలేవు. మాక్‌ఆర్థర్ వార్బ్లర్లు వనరుల విభజనను చూపిస్తాయి.

  • పరాన్నజీవులు: ఆతిథేయి-నిర్దిష్టమైనవి, సహ పరిణామం చెందుతాయి; కాలేయ ఫ్లూక్‌కు నత్త, చేప అవసరం; కోకిల గూడు పరాన్నజీవి.

  • సహభోజనం: మామిడిపై ఆర్కిడ్, తిమింగలంపై బార్నాకల్స్, కాటిల్ ఎగ్రెట్, క్లౌన్ ఫిష్ మరియు సీ అనిమోని.

  • పరస్పర సహకారం: లైకెన్, మైకోరైజా, అత్తి–కణుజు, Ophrys (లైంగిక మోసం).

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • భక్షణ, పరాన్నజీవనాలను వేర్వేరు గుర్తుల రకాలుగా చెప్పడం. రెండూ + / −.

  • Chthamalus, Balanus ను బహిష్కరించిందని రాయడం. పెద్దదైన Balanus, Chthamalus ను బహిష్కరిస్తుంది.

  • సంబంధం ఉన్న జాతులే పోటీ పడతాయని అనుకోవడం. ఫ్లెమింగోలు, చేపలకు సంబంధం లేకపోయినా పోటీ పడతాయి.

  • ఏ కణుజైనా ఏ అత్తినైనా పరాగసంపర్కం చేయగలదని చెప్పడం. ప్రతి అత్తి జాతికీ దాని సొంత భాగస్వామి కణుజు ఉంటుంది.

  • Ophrys మకరంద బహుమతి ఇస్తుందని చెప్పడం. అది ఏ బహుమతీ ఇవ్వదు; లైంగిక మోసాన్ని వాడుతుంది.

  • కాలేయ ఫ్లూక్ మధ్యంతర ఆతిథేయులు పంది, దోమ అని చెప్పడం. అవి నత్త, చేప.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3

స్థాయి 1: భావన పరిశీలన

1. పరస్పర సహకారంలో ప్రవర్తించే రెండు జాతులు (a) రెండూ హాని పొందుతాయి (b) ఒకటి లాభం పొందుతుంది, మరొకటి ప్రభావితం కాదు (c) ఒకటి లాభం పొందుతుంది, మరొకటి హాని పొందుతుంది (d) రెండూ లాభం పొందుతాయి

2. ఒక జాతి లాభం పొంది, మరొక జాతి ప్రభావితం కాని పరస్పర చర్య (a) అమెన్సలిజం (b) పరాన్నజీవనం (c) సహభోజనం (d) పోటీ

3. లైకెన్ అనేది దీని మధ్య సహవాసం (a) శిలీంధ్రం, శైవలం లేదా సైనోబాక్టీరియా (b) శిలీంధ్రం, ఉన్నత వృక్షాల వేర్లు (c) బాక్టీరియా, లెగ్యూమ్ వేర్లు (d) రెండు వేర్వేరు శిలీంధ్రాలు

4. కాకి గూడులో కోకిల గుడ్లు పెట్టడం దీనికి ఉదాహరణ (a) సహభోజనం (b) పరస్పర సహకారం (c) భక్షణ (d) గూడు పరాన్నజీవనం

5. పోటీ బహిష్కరణ సూత్రాన్ని ప్రతిపాదించినవారు (a) మాక్‌ఆర్థర్ (b) గౌస్ (c) కానెల్ (d) డార్విన్

6. కంచె మొక్కలపై పెరిగే Cuscuta (a) ఒక భక్షకం (b) ఒక సహభోజి (c) ఒక అంతర పరాన్నజీవి (d) పత్రహరితం, ఆకులు లేని పరాన్నజీవి మొక్క

7. అతి విషపూరితమైన కార్డియాక్ గ్లైకోసైడ్‌లను తయారు చేసే కలుపు మొక్క ఏది? (a) Acacia (b) Opuntia (c) Parthenium (d) Calotropis

8. ఒక జాతి హాని పొంది, మరొకటి ప్రభావితం కాని పరస్పర చర్య (a) సహభోజనం (b) అమెన్సలిజం (c) పరస్పర సహకారం (d) భక్షణ

9. మోనార్క్ సీతాకోకచిలుక పక్షులకు అరుచికరంగా ఉండటానికి కారణం (a) అది ప్రకాశవంతమైన రంగులో ఉంటుంది (b) దానికి పదునైన కంటకాలు ఉంటాయి (c) ముసలిదైనప్పుడే చేదుగా ఉంటుంది (d) గొంగళి దశలో విషపూరిత కలుపు మొక్కను తినడం ద్వారా ఒక రసాయనాన్ని పొందుతుంది

10. మైకోరైజా అనేది దీని మధ్య సహవాసం (a) శిలీంధ్రం, శైవలం (b) బాక్టీరియా, లెగ్యూమ్ వేర్లు (c) శిలీంధ్రం, ఉన్నత వృక్షాల వేర్లు (d) శైవలం, మాస్

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. ఆస్ట్రేలియాలో వ్యాపించిన ప్రిక్లీ పియర్ కాక్టస్‌ను చివరకు దీని ద్వారా నియంత్రించారు (a) కలుపు నాశినిలు చల్లడం (b) దాని స్వస్థలం నుంచి కాక్టస్‌ను తినే మిడత పురుగును (moth) తీసుకురావడం (c) మేకలను వదలడం (d) ఒక శిలీంధ్ర వ్యాధి

12. కంచె వేసిన అంతరాళ ప్రాంతం నుంచి స్టార్‌ఫిష్ Pisaster ను తీసివేసినప్పుడు (a) అకశేరుక వైవిధ్యం పెరిగింది (b) ఒక సంవత్సరంలో 10 కంటే ఎక్కువ అకశేరుక జాతులు అంతరించాయి (c) ఏమీ మారలేదు (d) ఒక నెలలోనే స్టార్‌ఫిష్ తిరిగి వచ్చాయి

13. గాలాపాగోస్‌లోని అబింగ్‌డన్ తాబేలు దేనిని ప్రవేశపెట్టిన దశాబ్దంలోనే అంతరించింది? (a) మేకలు (b) ఎలుకలు (c) పిల్లులు (d) పందులు

14. దక్షిణ అమెరికాలోని కొన్ని సరస్సుల్లో ఫ్లెమింగోలు, అక్కడి చేపలు దీని కోసం పోటీ పడతాయి? (a) జంతుప్లవకాలు (b) జల మొక్కలు (c) కీటకాలు (d) గూడు స్థలం

15. స్కాట్లాండ్ రాతి తీరంపై కానెల్ ప్రయోగాలు చూపించినది (a) Chthamalus, Balanus ను బహిష్కరిస్తుంది (b) Balanus, Chthamalus ను అంతరాళ మండలం నుంచి బహిష్కరిస్తుంది (c) రెండు బార్నాకల్స్ స్థలాన్ని సమానంగా పంచుకుంటాయి (d) స్టార్‌ఫిష్ రెండు బార్నాకల్స్‌నూ బహిష్కరిస్తుంది

16. మాక్‌ఆర్థర్ ఐదు వార్బ్లర్ జాతులు ఒకే చెట్టుపై కలిసి జీవించడానికి కారణం (a) వేర్వేరు చెట్లపై నివసించడం (b) పూర్తిగా వేరే ఆహారాలు తినడం (c) గద్దల భక్షణ (d) ఆహార సేకరణలో ప్రవర్తనా తేడాలు

17. మానవ కాలేయ ఫ్లూక్ రెండు మధ్యంతర ఆతిథేయులు (a) పంది, దోమ (b) నత్త, చేప (c) కుక్క, నత్త (d) చేప, పీత

18. పరాన్నజీవులలో కనిపించని అనుకూలనం ఏది? (a) అనవసరమైన జ్ఞానేంద్రియాలను కోల్పోవడం (b) అంతర పరాన్నజీవులలో బాగా అభివృద్ధి చెందిన జీర్ణ వ్యవస్థ (c) అతుక్కోవడానికి చూషకాలు (d) అధిక ప్రతుత్పత్తి సామర్థ్యం

19. జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. లైకెన్ B. మామిడి కొమ్మపై ఆర్కిడ్ C. కుక్కపై గోజు D. Penicillium, సమీప బాక్టీరియా
జాబితా II: i. పరాన్నజీవనం ii. అమెన్సలిజం iii. పరస్పర సహకారం iv. సహభోజనం
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i

20. సీ అనిమోని స్పర్శకాల మధ్య నివసించే క్లౌన్ ఫిష్ దీనికి ఉదాహరణ (a) భక్షణ (b) అమెన్సలిజం (c) సహభోజనం (d) పోటీ

21. ఆడ అత్తి కణుజు అత్తి ఫలాన్ని ప్రధానంగా దీని కోసం వాడుతుంది? (a) కేవలం మకరందం తాగడానికి (b) గుడ్లు పెట్టడానికి, లార్వాలు అభివృద్ధి చెందుతున్న విత్తనాలను తింటాయి (c) కేవలం శీతాకాల ఆశ్రయం కోసం (d) అత్తి చెట్టును చంపడానికి

22. మధ్యధరా ఆర్కిడ్ Ophrys పరాగసంపర్కం దీని ద్వారా జరుగుతుంది (a) లైంగిక మోసం, ఒక రేక ఆడ తేనెటీగను పోలి ఉంటుంది (b) అధిక మకరందం ఇవ్వడం (c) ఎరుపు రంగుతో పక్షులను ఆకర్షించడం (d) ఈగలను ఆకర్షించే కుళిన మాంసం వాసన

స్థాయి 3: సవాలు

23. కాటిల్ ఎగ్రెట్, మేసే పశువుల సంబంధం సహభోజనం, ఎందుకంటే (a) రెండూ సమానంగా లాభపడతాయి (b) పశువులు బయటకు తరిమిన కీటకాలు కొంగకు దొరుకుతాయి, పశువులకు సహాయం గానీ హాని గానీ ఉండదు (c) కొంగ పశువులకు హాని చేస్తుంది (d) పశువులు కొంగ ఆహారాన్ని తింటాయి

24. ప్రకృతిలో భక్షకాలు "వివేకవంతంగా" ఉండడానికి కారణం (a) ఆహార జీవుల సంఖ్య ఎల్లప్పుడూ పరిమితి లేకుండా పెరుగుతుంది (b) ఆహార జీవులు భక్షకాలుగా పరిణామం చెందుతాయి (c) ఆహార జీవులను అతిగా వినియోగిస్తే అవి అంతరించి, తర్వాత భక్షకం కూడా అంతరిస్తుంది (d) భక్షకాలకు శక్తి అవసరం లేదు

25. పోటీకి ఉత్తమ క్షేత్ర ఆధారం ఏ పరిశీలన? (a) రెండు జాతులు హాని లేకుండా వనరును పంచుకుంటాయి (b) భక్షకాన్ని తీసివేస్తే ఆహార జీవుల సంఖ్య తగ్గుతుంది (c) పరాన్నజీవి ఆతిథేయిని చంపుతుంది (d) పోటీ జాతిని తీసివేసినప్పుడు ఒక జాతి తన వ్యాప్తిని విస్తరిస్తుంది

26. పోటీ గురించి సరైన వాక్యం ఏది? (a) దగ్గరి సంబంధం గల జాతులే పోటీ పడతాయి (b) వనరులు పరిమితంగా ఉన్నప్పుడే అది జరుగుతుంది (c) సంబంధం లేని జాతులు కూడా పోటీ పడవచ్చు, వనరులు పరిమితం కాకపోయినా అడ్డుకునే పోటీ జరగవచ్చు (d) శాకాహారుల కంటే మాంసాహారులు దీనివల్ల ఎక్కువ ప్రభావితమవుతాయి

27. ఏ సమూహంలోని దాదాపు 25% సభ్యులు ప్లాంట్ ఫాగస్ (మొక్కలను తినేవి)? (a) పక్షులు (b) కార్యాలు (c) చేపలు (d) కీటకాలు

28. ఆడ దోమను సాధారణంగా మనుషుల పరాన్నజీవిగా పరిగణించకపోవడానికి ప్రధాన కారణం (a) అది చాలా చిన్నది (b) అది ఎన్నడూ రక్తం తాగదు (c) అది నీటిలో గుడ్లు పెడుతుంది (d) అది ఆతిథేయిపై లేదా లోపల నివసించదు; కొద్దిసేపు తిని వెళ్లిపోతుంది

29. ప్రతిపాదన (A): భక్షకాలు సమాజంలో జాతుల వైవిధ్యాన్ని కాపాడడానికి సహాయపడతాయి.
కారణం (R): భక్షకాలు పోటీ పడే ఆహార జాతుల మధ్య పోటీ తీవ్రతను తగ్గిస్తాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: ఏ అత్తి జాతినైనా ఏ అత్తి కణుజు జాతైనా పరాగసంపర్కం చేయగలదు.
వాక్యం II: Ophrys లో మగ తేనెటీగ పువ్వుతో కపట సంయోగం చేసి, పుప్పొడితో కప్పబడుతుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1dపరస్పర సహకారం + / +.
2cసహభోజనం + / 0.
3aలైకెన్ = శిలీంధ్రం + కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరిపే భాగస్వామి.
4dఆతిథేయి పక్షి కోకిల గుడ్లను పొదుగుతుంది.
5bపోటీ బహిష్కరణ సూత్రాన్ని ఇచ్చినవారు గౌస్.
6dCuscuta ఆకులు లేని, ఆకుపచ్చని పరాన్నజీవి.
7dCalotropis కార్డియాక్ గ్లైకోసైడ్‌లను తయారు చేస్తుంది.
8bఅమెన్సలిజం − / 0.
9dరసాయనం విషపూరిత కలుపు మొక్క నుంచి వస్తుంది.
10cశిలీంధ్రం, ఉన్నత వృక్షాల వేర్లు.
11bకాక్టస్‌ను తినే మిడత పురుగును తీసుకువచ్చారు.
12bఆహార జాతుల మధ్య పోటీ 10కి పైగా జాతులను తుడిచిపెట్టింది.
13aమేకలు తాబేలును పోటీలో ఓడించాయి.
14aవాటి సామాన్య ఆహారం జంతుప్లవకాలు.
15bపెద్దదైన Balanus పోటీలో బలమైనది.
16dఆహార సేకరణ ప్రవర్తన ద్వారా వనరుల విభజన.
17bనత్త, చేప.
18bఅంతర పరాన్నజీవులు తరచుగా జీర్ణ వ్యవస్థను కోల్పోతాయి.
19cపరస్పర సహకారం, సహభోజనం, పరాన్నజీవనం, అమెన్సలిజం.
20cచేపకు రక్షణ లభిస్తుంది; అనిమోని ప్రభావితం కాదు.
21bఫలంలో గుడ్లు పెడుతుంది; లార్వాలు విత్తనాలను తింటాయి.
22aరేక ఆడ తేనెటీగను అనుకరిస్తుంది.
23bకొంగకు +, పశువులకు 0.
24cఆహార జీవి అంతరిస్తే భక్షకం కూడా అంతరిస్తుంది.
25dపోటీ విముక్తి పోటీని చూపిస్తుంది.
26cరెండు అంశాలూ పోటీకి వర్తిస్తాయి.
27dదాదాపు నాలుగో వంతు కీటకాలు మొక్కలను తింటాయి.
28dఅది ఆతిథేయిపై లేదా లోపల నివసించదు.
29aఆహార జాతుల పోటీ తగ్గితే ఎక్కువ జాతులు మిగులుతాయి, కాబట్టి R, A ని వివరిస్తుంది.
30dప్రతి అత్తికి ఒకే భాగస్వామి కణుజు; II సరైనది.

అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • రెండు వేర్వేరు జాతుల జనాభాలు కలిసినప్పుడు జాతుల మధ్య పరస్పర చర్యలు జరుగుతాయి. ప్రతి జాతి లాభం (+), నష్టం (−) లేదా ప్రభావం లేని (0) స్థితిలో ఉండవచ్చు.

  • పరస్పర సహకారం + +, పోటీ − −, భక్షణ + −, పరాన్నజీవనం + −, సహభోజనం + 0, అమెన్సలిజం − 0.

  • భక్షకాలు ఆహార గొలుసులో పైకి శక్తిని బదిలీ చేస్తాయి, ఆహార జీవుల సంఖ్యను అదుపులో ఉంచుతాయి, జాతుల వైవిధ్యాన్ని అధికంగా ఉంచడానికి సహాయపడతాయి.

  • ప్రిక్లీ పియర్ కాక్టస్ 1930ల ప్రారంభంలో ఆస్ట్రేలియాలో విపరీతంగా వ్యాపించింది; దాని స్వస్థలం నుంచి కాక్టస్‌ను తినే మిడత పురుగును తీసుకువచ్చిన తర్వాతే అది అదుపులోకి వచ్చింది.

  • రాతి అంతరాళ సమాజం నుంచి స్టార్‌ఫిష్ Pisaster ను తీసివేసినప్పుడు ఒక సంవత్సరంలోనే 10కి పైగా అకశేరుక జాతులు తుడిచిపెట్టుకుపోయాయి.

  • ఆహార జంతువుల రక్షణలు: మారువేషం (కొన్ని కీటకాలు, కప్పలు), అరుచికరంగా ఉండటం (మోనార్క్ సీతాకోకచిలుక; గొంగళి దశలో తిన్న విషపూరిత కలుపు మొక్క నుంచి).

  • మొక్కల రక్షణలు: ముళ్లు (Acacia, కాక్టస్), రసాయనాలు (Calotropis లో కార్డియాక్ గ్లైకోసైడ్‌లు; నికోటిన్, కెఫీన్, క్వినైన్, స్ట్రిక్నైన్, నల్లమందు).

  • పోటీ సంబంధం లేని జాతుల మధ్య (జంతుప్లవకాల కోసం ఫ్లెమింగోలు, చేపలు), అడ్డుకునే మార్గంలోనూ జరగవచ్చు; కేవలం అరుదైన వనరుల కోసం మాత్రమే కాదు.

  • గౌస్ పోటీ బహిష్కరణ సూత్రం: ఒకే పరిమిత వనరు కోసం పోటీ పడే దగ్గరి సంబంధం గల రెండు జాతులు నిరవధికంగా కలిసి ఉండలేవు.

  • వనరుల విభజన పోటీదారులను కలిసి జీవించేలా చేస్తుంది: మాక్‌ఆర్థర్ ఐదు వార్బ్లర్ జాతులు ఒకే చెట్టు వేర్వేరు భాగాల్లో ఆహారం తీసుకున్నాయి.

  • పరాన్నజీవులు తరచుగా ఆతిథేయి-నిర్దిష్టమైనవి, ఆతిథేయులతో సహ పరిణామం చెందుతాయి, అనవసరమైన జ్ఞానేంద్రియాలను కోల్పోతాయి, చూషకాలు లేదా కొక్కేలు పొందుతాయి, అధికంగా ప్రతుత్పత్తి చేస్తాయి.

  • మానవ కాలేయ ఫ్లూక్‌కు రెండు మధ్యంతర ఆతిథేయులు అవసరం: నత్త, చేప. Cuscuta పత్రహరితం, ఆకులను కోల్పోయింది.

  • బాహ్య పరాన్నజీవులు: మనుషులపై పేనులు, కుక్కలపై గోజులు, సముద్ర చేపలపై కోపిపోడ్‌లు. గూడు పరాన్నజీవి: కాకి గూడులో కోకిల.

  • సహభోజనం: మామిడి కొమ్మపై ఆర్కిడ్, తిమింగలంపై బార్నాకల్స్, పశువులతో కాటిల్ ఎగ్రెట్, సీ అనిమోనిలో క్లౌన్ ఫిష్.

  • పరస్పర సహకారం: లైకెన్లు, మైకోరైజాలు, అత్తి మరియు కణుజు (ప్రతి అత్తి జాతికి ఒకే కణుజు జాతి), Ophrys మరియు తేనెటీగలు (లైంగిక మోసం).

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

పరస్పర చర్యగుర్తు (A, B)ముఖ్య ఉదాహరణలు
పరస్పర సహకారం+ +లైకెన్, మైకోరైజా, అత్తి–కణుజు, Ophrys–తేనెటీగ
పోటీ− −ఫ్లెమింగో, చేప; మేక, అబింగ్‌డన్ తాబేలు; Chthamalus పై Balanus
భక్షణ+ −పులి, జింక; మొక్కలపై శాకాహారులు; ప్రిక్లీ పియర్‌పై మిడత పురుగు
పరాన్నజీవనం+ −పేనులు, గోజులు, కాలేయ ఫ్లూక్, Cuscuta, కోకిల (గూడు)
సహభోజనం+ 0మామిడిపై ఆర్కిడ్, తిమింగలంపై బార్నాకల్స్, కాటిల్ ఎగ్రెట్, క్లౌన్ ఫిష్
అమెన్సలిజం− 0ఒక జాతికి హాని, మరొకటికి లాభం గానీ నష్టం గానీ లేదు

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "Company without Cost" = Commensalism (సహభోజనం, + 0): ఒకటి తోడు పొంది లాభపడుతుంది, ఆతిథేయి ఏమీ చెల్లించదు.

  • "A Minus with zero" = Amensalism (అమెన్సలిజం, − 0).

  • "Old Boats Carry Clowns" = సహభోజన ఉదాహరణలు: Orchid (మామిడిపై ఆర్కిడ్), Barnacles (తిమింగలంపై బార్నాకల్స్), Cattle egret (కాటిల్ ఎగ్రెట్), Clown fish (క్లౌన్ ఫిష్).

  • "Never Chew Quinine, Strychnine or Opium" = Nicotine (నికోటిన్), Caffeine (కెఫీన్), Quinine (క్వినైన్), Strychnine (స్ట్రిక్నైన్), Opium (నల్లమందు): మొక్కల రసాయన రక్షణలు.

  • "Gause Gets one Going": పోటీ బహిష్కరణలో దగ్గరి సంబంధం గల రెండు పోటీదారులలో ఒక్కటే మిగులుతుంది.

భావనల అనుసంధానం

  • లైకెన్లు, మైకోరైజాలు జీవశాస్త్రం పుస్తకం 1 (జీవ ప్రపంచంలో వైవిధ్యం) లోని శిలీంధ్రాలు, శైవలాలతో అనుసంధానమవుతాయి.

  • పరాన్నజీవుల జీవిత చక్రాలు, ఆతిథేయులు జీవశాస్త్రం పుస్తకం 8 (జీవశాస్త్రం మరియు మానవ సంక్షేమం) లోని మానవ వ్యాధులతో అనుసంధానమవుతాయి.

  • పరాన్నజీవి–ఆతిథేయి, అత్తి–కణుజు సహ పరిణామం జీవశాస్త్రం పుస్తకం 7 (జన్యశాస్త్రం మరియు పరిణామం) తో అనుసంధానమవుతుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET నమూనా)

31. పరస్పర చర్యను (జాబితా I) జాతి A, B లకు దాని గుర్తుతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. పరస్పర సహకారం B. సహభోజనం C. అమెన్సలిజం D. పోటీ
జాబితా II: i. + 0 ii. − − iii. − 0 iv. + +
(a) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (b) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iii, D-iv

32. జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. కాటిల్ ఎగ్రెట్, మేసే పశువులు B. కాకి గూడులో గుడ్లు పెట్టే కోకిల C. Ophrys, మగ తేనెటీగ D. Balanus, Chthamalus
జాబితా II: i. లైంగిక మోసం ద్వారా పరస్పర సహకారం ii. పోటీ iii. సహభోజనం iv. గూడు పరాన్నజీవనం
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

33. మొక్కను (జాబితా I) దాని రక్షణతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. Acacia B. Calotropis C. కాఫీ మొక్క D. Cinchona
జాబితా II: i. కార్డియాక్ గ్లైకోసైడ్‌లు ii. కెఫీన్ iii. ముళ్లు iv. క్వినైన్
(a) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (b) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (c) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii

34. పరాన్నజీవిని (జాబితా I) దాని లక్షణంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. మనుషులపై పేనులు B. Cuscuta C. మానవ కాలేయ ఫ్లూక్ D. కోకిల
జాబితా II: i. ఆతిథేయి గూడులో గుడ్లు పెడుతుంది ii. బాహ్య పరాన్నజీవి iii. రెండు మధ్యంతర ఆతిథేయులు అవసరం iv. పత్రహరితం, ఆకులు కోల్పోయింది
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii

35. ఈ కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఆస్ట్రేలియాలోని ప్రిక్లీ పియర్ కాక్టస్‌ను దాని స్వస్థలం నుంచి వచ్చిన కాక్టస్‌ను తినే మిడత పురుగు నియంత్రించింది.
B. Pisaster ను తీసివేయడం వల్ల ఒక సంవత్సరంలో 10కి పైగా అకశేరుక జాతులు కనుమరుగయ్యాయి.
C. మోనార్క్ సీతాకోకచిలుక తన అరుచికర రసాయనాన్ని ఆహారం సహాయం లేకుండా పూర్తిగా స్వయంగా తయారు చేసుకుంటుంది.
D. దాదాపు 25% కీటకాలు ప్లాంట్ ఫాగస్.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు

36. పరాన్నజీవుల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. అనేకం ఆతిథేయి-నిర్దిష్టమైనవి.
B. అవి తమ ఆతిథేయులతో సహ పరిణామం చెందుతాయి.
C. అనేకం అవసరం లేని జ్ఞానేంద్రియాలను కోల్పోయాయి.
D. వాటికి సాధారణంగా తక్కువ ప్రతుత్పత్తి సామర్థ్యం ఉంటుంది.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. ఈ కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. గౌస్ సూత్రం ఒకే పరిమిత వనరు కోసం పోటీ పడే దగ్గరి సంబంధం గల జాతులకు వర్తిస్తుంది.
B. పోటీ దగ్గరి సంబంధం గల జాతుల మధ్యే జరుగుతుంది.
C. దక్షిణ అమెరికాలోని కొన్ని సరస్సుల్లో ఫ్లెమింగోలు, అక్కడి చేపలు జంతుప్లవకాల కోసం పోటీ పడతాయి.
D. అడ్డుకునే పోటీలో వనరులు సమృద్ధిగా ఉన్నప్పటికీ మరొక జాతి వల్ల ఒక జాతి ఆహార సామర్థ్యం తగ్గుతుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) నాలుగు (d) మూడు

38. పరస్పర సహకారం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. లైకెన్ అంటే శైవలం లేదా సైనోబాక్టీరియాతో కలిసి జీవించే శిలీంధ్రం.
B. మైకోరైజాలో శిలీంధ్రం పోషకాల గ్రహణలో సహాయపడుతుంది, మొక్క కార్బోహైడ్రేట్లను ఇస్తుంది.
C. ప్రతి అత్తి జాతినీ అనేక వేర్వేరు కణుజు జాతులు పరాగసంపర్కం చేస్తాయి.
D. Ophrys పువ్వులోని ఒక రేక ఆడ తేనెటీగలా కనిపిస్తుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

39. ఒక పట్టిక నాలుగు పరస్పర చర్యల ప్రభావాన్ని జాతులు X, Y పై చూపిస్తుంది.
P: X లాభం, Y లాభం.
Q: X లాభం, Y ప్రభావితం కాదు.
R: X హాని, Y ప్రభావితం కాదు.
S: X లాభం, Y హాని (Y ఆతిథేయిగా జీవిస్తూనే ఉంటుంది).
P, Q, R, S లను గుర్తించండి. (a) P పరస్పర సహకారం, Q సహభోజనం, R అమెన్సలిజం, S పరాన్నజీవనం (b) P సహభోజనం, Q పరస్పర సహకారం, R పరాన్నజీవనం, S అమెన్సలిజం (c) P పరస్పర సహకారం, Q అమెన్సలిజం, R సహభోజనం, S పోటీ (d) P పోటీ, Q సహభోజనం, R అమెన్సలిజం, S పరస్పర సహకారం

40. దగ్గరి సంబంధం గల రెండు Paramecium జాతులను ఒకే పరిమిత ఆహారంపై ముందు వేరువేరుగా, తర్వాత కలిపి పెంచుతారు. వేరువేరుగా పెంచినప్పుడు ప్రతి వక్రం పెరిగి సమతలానికి చేరుతుంది. కలిపి పెంచినప్పుడు జాతి A పెరిగి సమతలానికి చేరుతుంది, కానీ జాతి B కొద్దిసేపు పెరిగి తర్వాత సున్నాకు పడిపోతుంది. గ్రాఫ్ ఏమి చూపిస్తుంది? (a) పరస్పర సహకారం (b) B పై A భక్షణ (c) పోటీ బహిష్కరణ (d) సహభోజనం

41. ఒక జీవావరణ శాస్త్రవేత్త ఒకే చెట్టుపై ఐదు దగ్గరి సంబంధం గల వార్బ్లర్ జాతులను నమోదు చేశాడు. జాతి 1 పై కొమ్మలపై, జాతి 2 బయటి మధ్య రెమ్మలపై, జాతి 3 కాండానికి దగ్గరగా, జాతి 4 కింది కొమ్మలపై, జాతి 5 అడుగున ఆహారం తీసుకుంటాయి. ఐదూ అనేక సంవత్సరాలు కలిసి జీవిస్తాయి. ఇది చూపిస్తున్నది: (a) పోటీ బహిష్కరణ (b) భక్షణ (c) అమెన్సలిజం (d) వనరుల విభజన

Q42–43 కోసం సందర్భం: నావికులు ఒక చిన్న, విడిగా ఉన్న దీవిలో మేకలను వదిలారు. మేకలు అక్కడి స్థానిక భారీ తాబేలు తినే పొదలనే తిన్నాయి, కానీ చాలా వేగంగా. మేకలు తాబేలుపై ఎప్పుడూ దాడి చేయకపోయినా, పది సంవత్సరాల్లో తాబేలు దీవి నుంచి అదృశ్యమైంది.

42. తాబేలు నష్టానికి కారణమైన పరస్పర చర్య ఏది? (a) భక్షణ (b) జాతుల మధ్య పోటీ (c) పరాన్నజీవనం (d) సహభోజనం

43. ఈ సందర్భానికి అత్యంత దగ్గరగా సరిపోలే NCERT ఉదాహరణ ఏది? (a) గాలాపాగోస్ దీవులలోని అబింగ్‌డన్ తాబేలు (b) రాతి తీరంలో Pisaster (c) ఆస్ట్రేలియాలో ప్రిక్లీ పియర్ కాక్టస్ (d) మాక్‌ఆర్థర్ వార్బ్లర్లు

44. తప్పుగా జతపరచిన జత ఏది? (a) క్లౌన్ ఫిష్, సీ అనిమోని: సహభోజనం (b) మామిడి కొమ్మపై ఆర్కిడ్: సహభోజనం (c) తిమింగలంపై బార్నాకల్స్: సహభోజనం (d) కంచె మొక్కపై Cuscuta: పరస్పర సహకారం

45. "వివేకవంతమైన" భక్షకాలు తమ ఆహార జీవులను ఎందుకు తుడిచిపెట్టవు? (a) భక్షకాలు ఎప్పుడూ బలమైన ఆహార జీవులనే ఎంచుకుంటాయి (b) భక్షకాలు ఎప్పుడూ జాతుల వైవిధ్యాన్ని తగ్గిస్తాయి (c) భక్షకం తన ఆహార జీవులను అతిగా వినియోగిస్తే ఆహార జీవి అంతరించి, తర్వాత భక్షకం కూడా అంతరిస్తుంది (d) ఆహార జీవుల సంఖ్యపై భక్షకాల ప్రభావం ఉండదు

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31bపరస్పర సహకారం + +, సహభోజనం + 0, అమెన్సలిజం − 0, పోటీ − −
32dకొంగ సహభోజి, కోకిల గూడు పరాన్నజీవి, Ophrys పరస్పర సహకారం, బార్నాకల్స్ పోటీ
33aముళ్లు, కార్డియాక్ గ్లైకోసైడ్‌లు, కెఫీన్, క్వినైన్
34cపేనులు బాహ్య పరాన్నజీవులు, Cuscuta పత్రహరితం లేనిది, ఫ్లూక్‌కు రెండు మధ్యంతర ఆతిథేయులు, కోకిల గూడు పరాన్నజీవి
35cA, B, D సరైనవి; గొంగళి విషపూరిత కలుపు మొక్క నుంచి రసాయనాన్ని పొందుతుంది
36aపరాన్నజీవులకు అధిక ప్రతుత్పత్తి సామర్థ్యం ఉంటుంది
37dA, C, D సరైనవి; సంబంధం లేని జాతులు కూడా పోటీ పడతాయి
38bఒక అత్తి జాతికి ఒకే భాగస్వామి కణుజు జాతి
39a+ + పరస్పర సహకారం, + 0 సహభోజనం, − 0 అమెన్సలిజం, ఆతిథేయి బతికి ఉండే + − పరాన్నజీవనం
40cపోటీలో బలమైనది మరొకదాన్ని తొలగిస్తుంది
41dవేర్వేరు మండలాల్లో ఆహారం తీసుకోవడం పోటీని తప్పిస్తుంది
42bరెండూ ఒకే ఆహారాన్ని వాడాయి; దాడి లేదు కాబట్టి భక్షణ కాదు
43aమేకలు దశాబ్దంలోనే అబింగ్‌డన్ తాబేలును అంతరించేలా చేశాయి
44dCuscuta ఒక పరాన్నజీవి
45cఆహార జీవులను తుడిచిపెట్టడం అంటే భక్షకానికి స్వంత ఆహారాన్ని కోల్పోవడమే
31 min left
‹
›