ఉష్ణ ప్రసారం మరియు కృష్ణ వస్తు వికిరణం
గుర్తుంచుకోవలసినవి
- నిరోధక పొరతో కప్పిన కడ్డీలో స్థిర ఉష్ణ వహనం: $H = \dfrac{kA(T_1 - T_2)}{L}$. దీనిని $H = \Delta T / R$ గా రాయండి; ఇక్కడ ఉష్ణ నిరోధం (thermal resistance) $R = \dfrac{L}{kA}$. దీనిని ఓమ్ నియమంలాగే భావించండి: $H$ విద్యుత్ ప్రవాహం, $\Delta T$ పొటెన్షియల్ భేదం.
- శ్రేణిలో ఉన్న కడ్డీలన్నింటిలో $H$ సమానం, వాటి నిరోధాలు కలుస్తాయి; సమాంతరంగా ఉన్న కడ్డీలకు $\Delta T$ సమానం, వాటి ప్రవాహాలు కలుస్తాయి.
- కిర్కాఫ్ నియమం: ఒక ఉష్ణోగ్రత, ఒక తరంగదైర్ఘ్యం వద్ద ప్రతి వస్తువుకూ $e/a$ సమానం, అది కృష్ణ వస్తువు ఉద్గార సామర్థ్యానికి సమానం. మంచి శోషకం మంచి ఉద్గారకం కూడా.
- స్టెఫాన్–బోల్ట్జ్మన్: $P = \varepsilon\sigma A T^4$; $T_0$ ఉష్ణోగ్రత ఉన్న పరిసరాలతో పోలిస్తే నికర సామర్థ్యం $\varepsilon\sigma A(T^4 - T_0^4)$; ఇక్కడ $T$ కెల్విన్లో ఉండాలి. వీన్: $\lambda_m T = b$.
- న్యూటన్ శీతలీకరణ నియమం $\dfrac{dT}{dt} = -k(T - T_0)$ ప్రకారం అధిక ఉష్ణోగ్రత $T - T_0$ ఘాతాంకీయంగా తగ్గుతుంది; ఇది అధిక ఉష్ణోగ్రత తక్కువగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.
1. ఏకమితీయ ఉష్ణ వహనం (conduction)
ఉక్కు చెంచా ఒక చివరను టీలో ఉంచితే కొంతసేపటికి పిడి వేడెక్కుతుంది. లోహం కదలకుండానే శక్తి లోహం వెంట ప్రయాణించింది. అదే ఉష్ణ వహనం: కంపిస్తున్న పరమాణువులు, స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు తమ పొరుగువాటికి శక్తిని అందిస్తాయి, వేడి ప్రాంతం నుండి చల్లని ప్రాంతానికి.
పొడవు $L$, ఏకరీతి అడ్డుకోత వైశాల్యం $A$ ఉన్న ఒక సరళ కడ్డీని తీసుకోండి. దాని వక్ర తలం మీద నిరోధక పొర చుట్టి ఉంది (దీనిని lagged అంటాం), కాబట్టి ఉష్ణం రెండు చివరల వద్ద మాత్రమే లోపలికి లేదా బయటికి వెళ్ళగలదు. చివరలను $T_1 > T_2$ వద్ద ఉంచారు.
మొదట కడ్డీ కొంత ఉష్ణాన్ని గ్రహిస్తుంది, దాని ఉష్ణోగ్రత అన్ని చోట్లా మారుతుంది. కొంతసేపటి తర్వాత ప్రతి బిందువు వద్ద ఉష్ణోగ్రత మారడం ఆగిపోతుంది. ఇదే స్థిర స్థితి (steady state). ఇప్పుడు ఎక్కడా ఉష్ణం నిల్వ కాదు, కాబట్టి ప్రతి సెకనుకు ఏ అడ్డుకోత తలం గుండా వెళ్ళే ఉష్ణం అయినా అన్ని చోట్లా సమానం. దీనిని ఉష్ణ ప్రవాహం $H$ (వాట్లలో) అంటాం. స్థిర స్థితిలో కడ్డీ వెంట ఉష్ణోగ్రత ఏకరీతిగా తగ్గుతుంది, కాబట్టి
ఇక్కడ $k$ అనేది పదార్థపు ఉష్ణ వాహకత (thermal conductivity), యూనిట్ W m⁻¹ K⁻¹. రాగికి $k$ ఎక్కువ (సుమారు 400), గాజుకు తక్కువ (సుమారు 1), నిశ్చల గాలికి చాలా తక్కువ (సుమారు 0.025). ఉష్ణోగ్రత ప్రవణత ఏకరీతిగా లేకపోయినా వర్తించే సాధారణ రూపం
రుణ గుర్తు అంటే ఉష్ణం తగ్గుతున్న ఉష్ణోగ్రత వైపు ప్రవహిస్తుందని అర్థం. స్థిర స్థితి రాకపోతే, $H$ లో కొంత భాగం కడ్డీని వేడెక్కించడానికి పోతుంది, రెండు చివరల వద్ద ప్రవాహాలు వేరుగా ఉంటాయి; అప్పుడు పై సూత్రం వర్తించదు.
ఉష్ణ నిరోధం
ఫలితాన్ని $H = \dfrac{T_1 - T_2}{L/(kA)}$ గా రాసి, ఇలా నిర్వచించండి:
అప్పుడు $H = \Delta T / R$. వలయంలోని $I = V/R$ తో పోల్చండి: ఉష్ణోగ్రత భేదం పొటెన్షియల్ భేదం పాత్రను, ఉష్ణ ప్రవాహం విద్యుత్ ప్రవాహం పాత్రను, $R$ విద్యుత్ నిరోధం పాత్రను పోషిస్తాయి. వాహకత తక్కువగా ఉన్న పొడవైన, సన్నని కడ్డీకి $R$ ఎక్కువ. కడ్డీ వెంట వైశాల్యం మారితే $R = \int \dfrac{dx}{kA(x)}$, ఎందుకంటే కడ్డీ యొక్క సన్నని ముక్కలు శ్రేణిలో ఉంటాయి.
శ్రేణి మరియు సమాంతర సంధానాలు

చిత్రం 6.1: శ్రేణిలోని కడ్డీలకు ఒకే ఉష్ణ ప్రవాహం ఉంటుంది; సమాంతరంగా ఉన్న కడ్డీలకు ఒకే ఉష్ణోగ్రత భేదం ఉంటుంది
చివర చివర కలిపిన కడ్డీలు శ్రేణిలో ఉంటాయి. స్థిర స్థితిలో సంధి వద్ద ఉష్ణం నిల్వ కాదు కాబట్టి ప్రతి కడ్డీ గుండా ఒకే $H$ వెళ్తుంది. ఉష్ణోగ్రత పతనాలు కలిసి మొత్తం భేదం అవుతాయి, ప్రతి పతనం $H$ × ఆ కడ్డీ నిరోధం:
ఎక్కువ నిరోధానికి ఎక్కువ పతనం వస్తుంది. రెండు కడ్డీలకూ వైశాల్యం $A$ సమానమైతే, ప్రవాహాలు సమానం అనే షరతు నుండి సంధి ఉష్ణోగ్రత $T$ వస్తుంది:
సంధి ఉష్ణోగ్రత ఒక భారిత సగటు అని గమనించండి; మెరుగైన వాహకం (తక్కువ నిరోధం) తో కలిసిన చివర వైపు అది మొగ్గు చూపుతుంది. మొత్తం శ్రేణి సంయోజనానికి ప్రభావవంతమైన వాహకత $k_{eff} = \dfrac{L_1 + L_2}{L_1/k_1 + L_2/k_2}$.
రెండు చివరలు ఉమ్మడిగా పక్కపక్కన ఉన్న కడ్డీలు సమాంతరంగా ఉంటాయి. ప్రతిదానికీ $\Delta T$ సమానం, ప్రవాహాలు కలుస్తాయి:
పొడవులు సమానంగా, వైశాల్యాలు వేరుగా ఉంటే $k_{eff} = \dfrac{k_1 A_1 + k_2 A_2}{A_1 + A_2}$. ఎక్కువ వాహకత్వం (తక్కువ $R$) ఎక్కువ ప్రవాహాన్ని తీసుకువెళ్తుంది.
| అంశం | శ్రేణి | సమాంతరం |
|---|---|---|
| ఉష్ణ ప్రవాహం | ప్రతి కడ్డీలో సమానం | విడిపోతుంది; ప్రవాహాలు కలుస్తాయి |
| ఉష్ణోగ్రత భేదం | విడిపోతుంది; పతనాలు కలుస్తాయి | ప్రతి కడ్డీ మీద సమానం |
| తుల్య నిరోధం | $R_1 + R_2$ | $\dfrac{R_1 R_2}{R_1 + R_2}$ |
| ఎక్కువ నిరోధం ఉన్న కడ్డీ | ఎక్కువ పతనం | తక్కువ ప్రవాహం |
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "శ్రేణిలో పతనం పంచుకుంటారు, సమాంతరంలో ప్రవాహం పంచుకుంటారు."
ఉష్ణ ప్రవాహం విద్యుత్ ప్రవాహం, ఉష్ణోగ్రత భేదం వోల్టేజ్ కాబట్టి మీకు తెలిసిన ప్రతి వలయ నియమమూ ఇక్కడ వర్తిస్తుంది. ఏ సమీకరణం రాయకముందైనా కడ్డీలను నిరోధాలుగా గీయండి.
ఉదాహరణ 1: పొడవు 0.50 m, అడ్డుకోత వైశాల్యం $2.0\times10^{-4}$ m² ఉన్న కడ్డీకి $k = 200$ W m⁻¹ K⁻¹. దాని ఒక చివర 100 °C వద్ద, రెండో చివర 0 °C వద్ద కరుగుతున్న మంచులో ఉంది. ఉష్ణ ప్రవాహాన్ని, ఒక గంటలో కరిగే మంచు ద్రవ్యరాశిని కనుక్కోండి. (మంచు గుప్తోష్ణం $3.36\times10^5$ J kg⁻¹; ప్రక్క తలం నిరోధక పొరతో కప్పబడి ఉంది.)
దశ 1: $R = \dfrac{L}{kA} = \dfrac{0.50}{200 \times 2.0\times10^{-4}} = 12.5$ K W⁻¹.
దశ 2: $H = \dfrac{\Delta T}{R} = \dfrac{100}{12.5} = 8.0$ W.
దశ 3: 3600 s లో ఉష్ణం $8.0 \times 3600 = 28800$ J, కాబట్టి $m = \dfrac{28800}{3.36\times10^5} = 0.0857$ kg, అంటే సుమారు 86 g.
సమాధానం: 8.0 W; సుమారు 86 g మంచు.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: 0 °C వద్ద ఉన్న మంచు చల్లని చివరను సరిగ్గా 0 °C వద్దే ఉంచుతుంది, కాబట్టి స్థిర స్థితి వస్తుంది, మొత్తం ప్రవాహం మంచును కరిగించడానికే వెళ్తుంది.
ఉదాహరణ 2: ఒక రాగి కడ్డీ ($k = 400$, పొడవు 0.20 m) ను ఉక్కు కడ్డీ ($k = 50$, పొడవు 0.10 m) తో చివర చివర కలిపారు. రెండింటి వైశాల్యం $1.0\times10^{-4}$ m². రాగి స్వేచ్ఛా చివర 100 °C వద్ద, ఉక్కు స్వేచ్ఛా చివర 0 °C వద్ద ఉన్నాయి. సంధి ఉష్ణోగ్రతను, ఉష్ణ ప్రవాహాన్ని కనుక్కోండి.
దశ 1: $R_{Cu} = \dfrac{0.20}{400 \times 10^{-4}} = 5.0$ K W⁻¹ మరియు $R_{St} = \dfrac{0.10}{50 \times 10^{-4}} = 20$ K W⁻¹.
దశ 2: $R = 25$ K W⁻¹, కాబట్టి $H = 100/25 = 4.0$ W.
దశ 3: రాగి మీద పతనం $= 4.0 \times 5.0 = 20$ K, కాబట్టి సంధి $100 - 20 = 80$ °C వద్ద ఉంటుంది.
సమాధానం: సంధి 80 °C వద్ద, $H = 4.0$ W.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: ఉక్కు రాగి కంటే నాలుగు రెట్లు నిరోధిస్తుంది, కాబట్టి పతనంలో ఐదింట నాలుగు వంతులు తీసుకుంటుంది; సంధి వేడి చివరకు దగ్గరగా ఉంటుంది.
ఉదాహరణ 3: ఒకే పదార్థం, ఒకే అడ్డుకోత వైశాల్యం ఉన్న మూడు కడ్డీలు J వద్ద కలుస్తాయి. కడ్డీ P (పొడవు $L$) J ను 90 °C వద్ద ఉన్న స్నానానికి కలుపుతుంది. కడ్డీలు Q, S (ఒక్కొక్కటి పొడవు $3L$) J ను చెరొకటి 10 °C వద్ద ఉన్న స్నానాలకు కలుపుతాయి. J ఉష్ణోగ్రతను కనుక్కోండి.
దశ 1: $R_P = R_0$ అనుకోండి (నిరోధం పొడవుతో పెరుగుతుంది). అప్పుడు $R_Q = R_S = 3R_0$.
దశ 2: Q, S సమాంతరంగా ఉన్నాయి: $R_{QS} = \dfrac{3R_0}{2} = 1.5R_0$.
దశ 3: P దీనితో శ్రేణిలో ఉంది, మొత్తం $2.5R_0$, P మీద పతనం $80 \times \dfrac{R_0}{2.5R_0} = 32$ K.
దశ 4: $T_J = 90 - 32 = 58$ °C. సరిచూడండి: జంట మీద పతనం $80 \times 1.5/2.5 = 48$ K, మరియు $58 - 48 = 10$ °C.
సమాధానం: 58 °C.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: పతనం ఎలా పంచబడుతుందో నిర్ణయించేది నిరోధాల నిష్పత్తి మాత్రమే, కాబట్టి $k$ గానీ $A$ గానీ అవసరం లేదు.
2. ఉష్ణ సంవహనం (convection) (ప్రాథమికం)
ద్రవాలలో ఉష్ణాన్ని తరచుగా ద్రవమే మోసుకెళ్తుంది. వేడెక్కిన నీటి పొర వ్యాకోచించి, తేలికై, పైకి లేస్తుంది; చల్లని నీరు కిందికి దిగి ఆ స్థానాన్ని తీసుకుంటుంది. ఈ ప్రసరణనే ఉష్ణ సంవహనం అంటాం. దీనికి ప్రవహించగల ద్రవం కావాలి, కాబట్టి ఘనపదార్థంలో లేదా శూన్యంలో ఇది జరగదు.
సాంద్రతా భేదాల వల్ల ప్రవాహం దానంతట అదే మొదలైతే (కుండ అడుగున ఉంచిన హీటర్, సముద్రపు గాలి) అది సహజ సంవహనం. ఫ్యాన్ లేదా పంపు ద్రవాన్ని నెడితే అది బలాత్కృత సంవహనం. గాలిలో ఉన్న వేడి వస్తువు ఉపరితలం నుండి నష్టాన్ని తరచుగా $H = hA(T - T_0)$ గా రాస్తారు; ఇక్కడ $h$ అనేది ఆకారం, గాలి ఎంత వేగంగా కదులుతోంది అనే వాటిపై ఆధారపడే ఉష్ణ ప్రసార గుణకం. అడ్వాన్స్డ్ సమస్యలకు దీనికంటే ఎక్కువ అవసరం లేదు; దీని ముఖ్య పర్యవసానం 5వ భాగంలోని న్యూటన్ శీతలీకరణ నియమం.
3. ఉష్ణ వికిరణం (thermal radiation)
సూర్యకాంతి శూన్యం గుండా మనకు చేరుతుంది; కాబట్టి ఉష్ణాన్ని బదిలీ చేయడానికి ఏ యానకమూ అవసరం లేని మూడో పద్ధతి ఉంది. పరమ శూన్య ఉష్ణోగ్రత కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత ఉన్న ప్రతి వస్తువు విద్యుదయస్కాంత తరంగాలను ఉద్గారం చేస్తుంది, తనపై పడే తరంగాలను శోషిస్తుంది కూడా. దీనినే ఉష్ణ వికిరణం అంటాం.
ఒక ఉపరితలాన్ని రెండు ధర్మాలు వర్ణిస్తాయి:
- శోషణ సామర్థ్యం (absorptive power) $a$: ఉపరితలంపై పడిన వికిరణంలో అది శోషించుకునే భాగం. మిగిలినది పరావర్తనం లేదా ప్రసారం చెందుతుంది, కాబట్టి $a + r + t = 1$.
- ఉద్గార సామర్థ్యం (emissive power) $e$: అన్ని తరంగదైర్ఘ్యాలకు కలిపి, ఉపరితలం యొక్క ప్రతి యూనిట్ వైశాల్యం నుండి ప్రతి సెకనుకు వెలువడే మొత్తం శక్తి.
తనపై పడే వికిరణాన్ని ప్రతి తరంగదైర్ఘ్యం వద్దా పూర్తిగా శోషించుకునే వస్తువే కృష్ణ వస్తువు (black body); దీనికి $a = 1$. లోపల నల్లగా పూసిన మూసిన గుల్ల పెట్టెకు ఉన్న చిన్న రంధ్రం దీనికి నిజమైన ఉదాహరణ: రంధ్రం గుండా లోపలికి వచ్చిన కాంతి శోషించబడే వరకు లోపల పరావర్తనం చెందుతూనే ఉంటుంది, బయటికి దాదాపు ఏమీ రాదు. దీపపు మసి కృష్ణ వస్తువుకు మంచి సన్నిహిత రూపం; పాలిష్ చేసిన వెండి చాలా తక్కువ సన్నిహితం.
కిర్కాఫ్ నియమం
ఒక కృష్ణ వస్తువును, పాలిష్ చేసిన లోహపు పలకను, రెండూ ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద, అదే ఉష్ణోగ్రత ఉన్న మూసిన ఆవరణలో ఉంచండి. అంతా ఆ ఉష్ణోగ్రత వద్దే ఉంటుంది, కాబట్టి ప్రతి వస్తువు తాను శోషించినంతే ఉద్గారం చేయాలి. ప్రతి యూనిట్ వైశాల్యంపై ప్రతి సెకనుకు పడే వికిరణం $I$ అనుకోండి. కృష్ణ వస్తువు దానినంతా శోషిస్తుంది, కాబట్టి దాని ఉద్గారం $E$, $I$ కి సమానం. పలక భాగం $a$ ను మాత్రమే శోషిస్తుంది, కాబట్టి దాని ఉద్గారం $e = aI$. భాగిస్తే,
ఈ నియమం ప్రతి తరంగదైర్ఘ్యం వద్ద కూడా వర్తిస్తుంది. కాబట్టి $e = aE$: బాగా శోషించే ఉపరితలం బాగా ఉద్గారం చేస్తుంది, బాగా పరావర్తనం చేసే ఉపరితలం తక్కువ ఉద్గారం చేస్తుంది. నిష్పత్తి $\varepsilon = e/E$ ను ఉద్గారత (emissivity) అంటాం; ఒక తరంగదైర్ఘ్యం, ఉష్ణోగ్రత వద్ద $\varepsilon = a$. అందుకే టీ ఫ్లాస్క్కు వెండి పూత వేస్తారు: మెరిసే లోపలి గోడలు వికిరణాన్ని ఎక్కువగా శోషించవు, ఉద్గారం చేయవు.
4. స్టెఫాన్–బోల్ట్జ్మన్ నియమం మరియు వీన్ నియమం
మొత్తం సామర్థ్యం
పరమ ఉష్ణోగ్రత $T$ వద్ద ఉన్న కృష్ణ వస్తువు ప్రతి యూనిట్ వైశాల్యం నుండి ప్రతి సెకనుకు వికిరణం చేసే శక్తి
ఇక్కడ $\sigma = 5.67\times10^{-8}$ W m⁻² K⁻⁴. నిజమైన ఉపరితలం $P = \varepsilon\sigma A T^4$ ను వికిరణం చేస్తుంది, ఇక్కడ $0 < \varepsilon < 1$. ఉష్ణోగ్రత కెల్విన్లో ఉండాలి.
$T_0$ వద్ద ఉన్న పరిసరాలలో $T$ వద్ద ఉన్న వస్తువు వికిరణం ఆపదు. అది $\varepsilon\sigma A T^4$ ను ఉద్గారం చేస్తూనే ఉంటుంది, పరిసరాల నుండి $\varepsilon\sigma A T_0^4$ ను శోషిస్తూనే ఉంటుంది (శోషకత ఉద్గారతకు సమానం). కోల్పోయే నికర సామర్థ్యం
$T = T_0$ అయినప్పుడు రెండు ప్రక్రియలూ జరుగుతున్నా నికర సామర్థ్యం సున్నా. ఇదే ఉష్ణ సమతాస్థితి: రెండు ప్రవాహాల సమతుల్యం, ఆగిపోవడం కాదు.
ఉదాహరణ 4: వ్యాసార్ధం 1.0 cm ఉన్న నల్లగా పూసిన లోహపు గోళం 300 K వద్ద ఉన్న పెద్ద గదిలో 1000 K వద్ద ఉంది. అది వికిరణం ద్వారా కోల్పోయే నికర సామర్థ్యాన్ని కనుక్కోండి. $\sigma = 5.67\times10^{-8}$ W m⁻² K⁻⁴ తీసుకోండి.
దశ 1: వైశాల్యం $A = 4\pi r^2 = 4\pi(10^{-2})^2 = 1.257\times10^{-3}$ m².
దశ 2: $T^4 = 10^{12}$ మరియు $T_0^4 = 8.1\times10^{9}$, కాబట్టి $T^4 - T_0^4 = 9.92\times10^{11}$ K⁴.
దశ 3: $P = 5.67\times10^{-8} \times 1.257\times10^{-3} \times 9.92\times10^{11} \approx 70.7$ W.
సమాధానం: సుమారు 71 W.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: ఇక్కడ $T^4$ తో పోలిస్తే $T_0^4$ చాలా చిన్నది, కాబట్టి గది స్వంత వికిరణం ఒక శాతం కంటే తక్కువ సవరణ మాత్రమే.
వీన్ స్థానభ్రంశ నియమం
కాలుతున్న ఇనుప కడ్డీ వేడెక్కేకొద్దీ మసక ఎరుపు నుండి నారింజ, తర్వాత తెలుపుకు మారుతుంది. కారణం, వేడి వస్తువు అత్యంత బలంగా వికిరణం చేసే తరంగదైర్ఘ్యం తక్కువ విలువల వైపు జరగడం. కృష్ణ వస్తువుకు
ఇక్కడ $\lambda_m$ అనేది ప్రతి యూనిట్ తరంగదైర్ఘ్యానికి ఉద్గారం గరిష్ఠంగా ఉండే తరంగదైర్ఘ్యం. ఉష్ణోగ్రతను రెట్టింపు చేస్తే $\lambda_m$ సగం అవుతుంది.
స్పెక్ట్రమ్ ఆకారం

చిత్రం 6.2: కృష్ణ వస్తు స్పెక్ట్రమ్లు; ఉష్ణోగ్రత పెరిగేకొద్దీ శిఖరం తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వైపు జరుగుతుంది, వైశాల్యం పెరుగుతుంది
గ్రాఫ్ను మాటల్లో చదవండి. ప్రతి వక్రం చాలా తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వద్ద సున్నా నుండి మొదలై, వేగంగా పెరిగి $\lambda_m$ వద్ద ఒకే గరిష్ఠాన్ని చేరి, తర్వాత పొడవైన తరంగదైర్ఘ్యాల వైపు పొడవైన తోకతో నెమ్మదిగా తగ్గుతుంది. ఉష్ణోగ్రతను పెంచితే మూడు విషయాలు జరుగుతాయి:
- వక్రం మొత్తం పైకి లేస్తుంది, కాబట్టి వేడి వక్రం ప్రతి తరంగదైర్ఘ్యం వద్ద చల్లని వక్రం కంటే పైన ఉంటుంది; వక్రాలు ఎప్పుడూ ఖండించుకోవు.
- $\lambda_m \propto 1/T$ కాబట్టి శిఖరం తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వైపు జరుగుతుంది.
- వక్రం కింది వైశాల్యం, అంటే ప్రతి యూనిట్ వైశాల్యం నుండి వెలువడే మొత్తం సామర్థ్యం, $T^4$ గా పెరుగుతుంది.
3000 K వద్ద ఉన్న ఫిలమెంట్ సుమారు 970 nm వద్ద, అంటే పరారుణంలో, శిఖరాన్ని చేరుతుంది, కాబట్టి దాని ఉత్పత్తిలో చాలా భాగం కాంతి కాదు. దృశ్య పట్టీ (సుమారు 400 నుండి 700 nm) దాని వక్రం యొక్క పెరిగే వైపు ఉంటుంది. అందుకే ఫిలమెంట్ బల్బులు పసుపు రంగులో కనిపిస్తాయి, వాటి సామర్థ్యంలో చాలా భాగం ఉష్ణంగా వృథా అవుతుంది.
| రాశి | నియమం | $T$ రెట్టింపు అయితే మార్పు |
|---|---|---|
| ఉపరితలం నుండి మొత్తం సామర్థ్యం | $P \propto T^4$ | 16 రెట్లు అవుతుంది |
| శిఖర తరంగదైర్ఘ్యం | $\lambda_m \propto 1/T$ | సగం అవుతుంది |
| స్పెక్ట్రమ్ కింది వైశాల్యం | $\propto T^4$ | 16 రెట్లు అవుతుంది |
| $T_0$ కు వ్యతిరేకంగా నికర సామర్థ్యం | $\propto T^4 - T_0^4$ | సరళమైన కారకం కాదు |
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "వేడి రెట్టింపైతే, కాంతి పదహారు రెట్లు; వేడిగా ఉంటే పొట్టి, చల్లగా ఉంటే పొడవు!"
మొదటి సగం నాలుగో ఘాత నియమం; రెండో సగం వీన్ నియమం. ఏ వికిరణ ప్రశ్నకైనా ముందు దీనిని చెప్పుకుని సరైన నియమాన్ని ఎంచుకోండి.
ఉదాహరణ 5: నక్షత్రం A స్పెక్ట్రమ్ 580 nm వద్ద శిఖరాన్ని చేరుతుంది. నక్షత్రం B 290 nm వద్ద శిఖరాన్ని చేరుతుంది, దాని వ్యాసార్ధం A కంటే సగం. A ఉష్ణోగ్రతను, B, A లు వికిరణం చేసే సామర్థ్యాల నిష్పత్తిని కనుక్కోండి. (రెండింటినీ కృష్ణ వస్తువులుగా భావించండి.)
దశ 1: $T_A = \dfrac{b}{\lambda_m} = \dfrac{2.9\times10^{-3}}{5.8\times10^{-7}} = 5000$ K.
దశ 2: $\lambda_B$ అనేది $\lambda_A$ లో సగం, కాబట్టి $T_B = 2T_A = 10000$ K.
దశ 3: $P \propto R^2 T^4$, కాబట్టి $\dfrac{P_B}{P_A} = \left(\dfrac{1}{2}\right)^2 \times 2^4 = \dfrac{16}{4} = 4$.
సమాధానం: $T_A = 5000$ K; B 4 రెట్లు ఎక్కువ సామర్థ్యాన్ని వికిరణం చేస్తుంది.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: సామర్థ్యం ఉపరితల వైశాల్యం (వ్యాసార్ధం వర్గం) మీద, $T$ యొక్క నాలుగో ఘాతం మీద ఆధారపడుతుంది; ఉష్ణోగ్రత కారకం వైశాల్య కారకాన్ని మించిపోతుంది కాబట్టి చిన్న నక్షత్రం గెలుస్తుంది.
5. న్యూటన్ శీతలీకరణ నియమం
ఒక కప్పు టీ చాలా వేడిగా ఉన్నప్పుడు వేగంగా, గోరువెచ్చగా అయ్యాక నెమ్మదిగా ఉష్ణాన్ని కోల్పోతుంది. న్యూటన్ పరిశీలన ప్రకారం, ఉష్ణ నష్టం రేటు వస్తువు ఉష్ణోగ్రత పరిసరాల ఉష్ణోగ్రత కంటే ఎంత ఎక్కువ ఉందో దానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది:
ఇక్కడ $k$ ఉపరితల వైశాల్యం, ఉపరితల స్వభావం, వస్తువు ద్రవ్యరాశి, విశిష్ట ఉష్ణం పై ఆధారపడుతుంది; ద్రవ్యరాశి $m$, విశిష్ట ఉష్ణం $c$ ఉన్న వస్తువుకు అది $k = \dfrac{hA}{mc}$ రూపంలో ఉంటుంది. ఈ నియమం తక్కువ అధిక ఉష్ణోగ్రతలకు (కొన్ని పదుల కెల్విన్లు), ప్రధానంగా బలాత్కృత సంవహనం ద్వారా జరిగే నష్టాలకు వర్తిస్తుంది. అధిక ఉష్ణోగ్రత తక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఇది వికిరణం నుండి కూడా వస్తుంది. $T = T_0 + \Delta T$ అని రాయండి. అప్పుడు
ఇది $T - T_0$ కు అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది. అధిక ఉష్ణోగ్రత ఎక్కువగా ఉంటే నాలుగో ఘాత నియమం ఆధిపత్యం వహిస్తుంది, న్యూటన్ నియమం విఫలమవుతుంది.
ఘాతాంకీయ రూపం
చరరాశులను వేరుచేసి, ప్రారంభ ఉష్ణోగ్రత $T_i$ నుండి సమాకలనం చేయండి:

చిత్రం 6.3: సమాన కాల వ్యవధులలో అధిక ఉష్ణోగ్రత సగం అవుతుంది
దీని నుండి మూడు విషయాలు వస్తాయి:
- సమాన కాలాలలో అధిక ఉష్ణోగ్రత ఒకే కారకంతో తగ్గుతుంది. అది 5 min లో సగం అయితే, తర్వాతి 5 min లో మళ్ళీ సగం అవుతుంది.
- వస్తువు $T_0$ ను సమీపిస్తుంది, కానీ దానిని చేరడానికి అనంత కాలం పడుతుంది.
- $\ln(T - T_0)$ ను $t$ కు వ్యతిరేకంగా గీస్తే వాలు $-k$ ఉన్న సరళరేఖ వస్తుంది. అధిక ఉష్ణోగ్రత $\Delta T_1$ నుండి $\Delta T_2$ కు తగ్గడానికి పట్టే కాలం $t = \dfrac{1}{k}\ln\dfrac{\Delta T_1}{\Delta T_2}$.
సగటు ఉష్ణోగ్రత పద్ధతి
ఆ వ్యవధిలో ఉష్ణోగ్రత కొద్దిగా మాత్రమే తగ్గితే సగటును వాడండి. కాలం $t$ లో $T_1$ నుండి $T_2$ కు తగ్గే వస్తువుకు
సంవర్గమానాలు తీసుకోకుండా రెండు చిన్న వ్యవధులను పోల్చడానికి దీనిని వాడండి. ఇది ఒక సన్నిహిత విలువ; అధిక ఉష్ణోగ్రతతో పోలిస్తే తగ్గుదల పెద్దదైనప్పుడు ఇది తక్కువ కచ్చితంగా ఉంటుంది.
ఉదాహరణ 6: 20 °C ఉన్న గదిలో 80 °C వద్ద ఉన్న ఒక కప్పు టీ 5 min లో 50 °C కు చల్లబడుతుంది. మరో 5 min తర్వాత దాని ఉష్ణోగ్రతను, ప్రారంభం నుండి 27.5 °C చేరడానికి పట్టే కాలాన్ని కనుక్కోండి.
దశ 1: అధిక ఉష్ణోగ్రత ప్రారంభంలో 60 K, 5 min తర్వాత 30 K; అంటే 5 min లో సగం అవుతుంది.
దశ 2: తర్వాతి 5 min తర్వాత అధిక ఉష్ణోగ్రత 15 K, కాబట్టి $T = 20 + 15 = 35$ °C.
దశ 3: 27.5 °C అంటే అధిక ఉష్ణోగ్రత 7.5 K; $60 \to 7.5$ అంటే మూడు సార్లు సగం కావడం ($60/8 = 7.5$), కాబట్టి $t = 3 \times 5 = 15$ min.
సమాధానం: 35 °C; 15 min.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: ఘాతాంకీయ నియమంలో ఉష్ణోగ్రత సగం కావడాన్ని కాదు, అధిక ఉష్ణోగ్రత సగం కావడాన్ని లెక్కిస్తారు.
ఉదాహరణ 7: 30 °C ఉన్న గదిలో నీరు 4 min లో 70 °C నుండి 60 °C కు చల్లబడుతుంది. సగటు ఉష్ణోగ్రత పద్ధతిని వాడి, అది 60 °C నుండి 50 °C కు చల్లబడటానికి పట్టే కాలాన్ని కనుక్కోండి.
దశ 1: మొదటి వ్యవధి: $\dfrac{10}{4} = k\,(65 - 30)$, కాబట్టి $2.5 = 35k$ మరియు $k = \dfrac{1}{14}$ min⁻¹.
దశ 2: రెండో వ్యవధి, సగటు ఉష్ణోగ్రత 55 °C తో: $\dfrac{10}{t} = \dfrac{1}{14}(55 - 30) = \dfrac{25}{14}$.
దశ 3: $t = \dfrac{140}{25} = 5.6$ min.
సమాధానం: 5.6 min.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: కచ్చితమైన ఘాతాంకీయ నియమం 5.64 min ఇస్తుంది, కాబట్టి చిన్న తగ్గుదలకు సగటు పద్ధతి సుమారు ఒక శాతం కచ్చితత్వంతో ఉంటుంది.
6. సూర్యుడు: సౌర స్థిరాంకం మరియు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత
సౌర స్థిరాంకం (solar constant) $S$ అంటే, భూమి సగటు దూరం వద్ద, వాతావరణం పైన, కిరణాలకు లంబంగా ఉంచిన యూనిట్ వైశాల్యంపై ప్రతి సెకనుకు పడే సౌర శక్తి. దీని విలువ సుమారు $1.4\times10^3$ W m⁻².
సూర్యుడు (వ్యాసార్ధం $R_s$) $T_s$ ఉష్ణోగ్రత వద్ద కృష్ణ వస్తువులా వికిరణం చేస్తాడనుకోండి. అతని మొత్తం సామర్థ్యం $4\pi R_s^2 \sigma T_s^4$. ఆ సామర్థ్యం వ్యాసార్ధం $d$ (భూమి–సూర్యుల దూరం) ఉన్న గోళం మీద విస్తరిస్తుంది, కాబట్టి
ఉదాహరణ 8: $S = 1400$ W m⁻², $d = 1.5\times10^{11}$ m, $R_s = 7.0\times10^{8}$ m తీసుకోండి. $T_s$ ను, ఆపై సూర్యుని $\lambda_m$ ను కనుక్కోండి. తర్వాత, నల్లగా ఉండి వాతావరణం లేని భూమి సమతాస్థితి ఉష్ణోగ్రతను అంచనా వేయండి.
దశ 1: $d/R_s = 214.3$, మరియు $(d/R_s)^2 = 4.59\times10^4$.
దశ 2: $T_s^4 = \dfrac{1400 \times 4.59\times10^4}{5.67\times10^{-8}} = 1.134\times10^{15}$ K⁴, కాబట్టి $T_s \approx 5800$ K.
దశ 3: $\lambda_m = \dfrac{2.9\times10^{-3}}{5800} = 5.0\times10^{-7}$ m = 500 nm, ఇది దృశ్య పట్టీలోని ఆకుపచ్చ భాగంలో ఉంది.
దశ 4: భూమి (వ్యాసార్ధం $r$) $S\pi r^2$ ను శోషిస్తుంది, $4\pi r^2\sigma T^4$ ను వికిరణం చేస్తుంది. వాటిని సమానం చేస్తే $T^4 = \dfrac{S}{4\sigma} = 6.17\times10^9$ K⁴, కాబట్టి $T \approx 280$ K.
సమాధానం: $T_s \approx 5800$ K, $\lambda_m \approx 500$ nm, $T_{Earth} \approx 280$ K.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: $\pi r^2$ వృత్తాకార తలం కిరణ పుంజాన్ని అందుకుంటుంది, అయితే మొత్తం గోళం $4\pi r^2$ వికిరణం చేస్తుంది; దీనివల్లే 4 అనే కారకం వస్తుంది.
సాధారణ తప్పులు
- $T^4$ లో °C వాడటం → ఏ వికిరణ సూత్రానికైనా ముందు కెల్విన్కు మార్చండి.
- గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉన్న వస్తువు వికిరణం ఆపేసిందని అనుకోవడం → అది ఇంకా ఉద్గారం చేస్తుంది, అంతే శోషిస్తుంది, కాబట్టి నికరం మాత్రమే సున్నా.
- సమాంతర కడ్డీల నిరోధాలను కూడటం → వాహకత్వాలు $1/R$ లను కూడి, తర్వాత విలోమం తీసుకోండి.
- శ్రేణిలోని ప్రతి కడ్డీకి వేరే ఉష్ణ ప్రవాహం ఇవ్వడం → స్థిర స్థితిలో ప్రవాహం ఉమ్మడి; ఉష్ణోగ్రత పతనాలే వేరుగా ఉంటాయి.
- కడ్డీల అడ్డుకోత వేరైనప్పుడు వైశాల్యాన్ని వదిలేయడం → $R = L/(kA)$ కు $L$, $A$ రెండూ కావాలి.
- కృష్ణ వస్తువు కాని వస్తువుకు $P = \sigma A T^4$ వాడటం → $\varepsilon$ ను చేర్చండి, పరిసరాలు $T_0$ వద్ద ఉన్నప్పుడు నికర రూపాన్ని వాడండి.
- నికర వికిరణ సామర్థ్యానికి $(T - T_0)^4$ అని రాయడం → అది $T^4 - T_0^4$.
- వేడి వస్తువు స్పెక్ట్రమ్ శిఖరం ఎక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వైపు జరుగుతుందని చెప్పడం → $\lambda_m T$ స్థిరం, కాబట్టి అది తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వైపు జరుగుతుంది.
- చల్లని గదిలో 1000 K వద్ద ఉన్న వస్తువుకు న్యూటన్ నియమం వాడటం → ఈ నియమానికి తక్కువ అధిక ఉష్ణోగ్రత కావాలి; అక్కడ నాలుగో ఘాత నియమాన్ని వాడండి.
- న్యూటన్ శీతలీకరణలో ప్రతి కాల దశలో ఉష్ణోగ్రతనే సగం చేయడం → పరిసరాల కంటే ఎక్కువ ఉన్న ఉష్ణోగ్రతే సగం అవుతుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
- స్థిర ఉష్ణ వహనం: $H = kA\,\Delta T / L$; $k$ యూనిట్ W m⁻¹ K⁻¹.
- ఉష్ణ నిరోధం $R = L/(kA)$, యూనిట్ K W⁻¹; $H = \Delta T / R$.
- శ్రేణి: ఒకే $H$, $R = R_1 + R_2$, పతనాలు నిరోధాల నిష్పత్తిలో.
- సమాంతరం: ఒకే $\Delta T$, $H = H_1 + H_2$, $1/R = 1/R_1 + 1/R_2$.
- సంధి ఉష్ణోగ్రత ఒక భారిత సగటు; వైశాల్యాలు సమానమైతే భారాలు $k/L$.
- సంవహనానికి ప్రవహించగల ద్రవం కావాలి; ఘనపదార్థాలలో, శూన్యంలో అది ఉండదు.
- కృష్ణ వస్తువుకు $a = 1$; కిర్కాఫ్: అన్ని వస్తువులకు $e/a = E$, కాబట్టి $e = aE$ మరియు $\varepsilon = a$.
- స్టెఫాన్–బోల్ట్జ్మన్: $P = \varepsilon\sigma A T^4$, $\sigma = 5.67\times10^{-8}$ W m⁻² K⁻⁴.
- నికర వికిరణ సామర్థ్యం: $\varepsilon\sigma A(T^4 - T_0^4)$.
- వీన్: $\lambda_m T = 2.9\times10^{-3}$ m K.
- కృష్ణ వస్తు వక్రం: ఒకే శిఖరం, ఎక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వద్ద పొడవైన తోక, వైశాల్యం $T^4$ గా పెరుగుతుంది, వేర్వేరు $T$ ల వక్రాలు ఎప్పుడూ ఖండించుకోవు.
- న్యూటన్: తక్కువ అధిక ఉష్ణోగ్రతకు $dT/dt = -k(T - T_0)$; $T = T_0 + (T_i - T_0)e^{-kt}$.
- అధిక ఉష్ణోగ్రత సమాన కాలాలలో సమాన కారకాలతో తగ్గుతుంది; $t = \dfrac{1}{k}\ln\dfrac{\Delta T_1}{\Delta T_2}$.
- సౌర స్థిరాంకం $S = \sigma T_s^4 (R_s/d)^2 \approx 1.4\times10^3$ W m⁻²; దీని నుండి $T_s \approx 5800$ K వస్తుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
రాడ్ యొక్క ఉష్ణ నిరోధం (thermal resistance) $L/(kA)$ ను ఈ యూనిట్లలో కొలుస్తారు
- J K⁻¹
- W m⁻¹ K⁻¹
- K W⁻¹
- W K⁻¹
సమాధానం
C. K W⁻¹
$R = \Delta T / H$, కాబట్టి దాని యూనిట్ కెల్విన్ ప్రతి వాట్. W m⁻¹ K⁻¹ అనేది $k$ యూనిట్.
ఒకే పదార్థం, ఒకే అడ్డుకోత ఉన్న, పొడవులు $L$ మరియు $2L$ గల రెండు కడ్డీలను చివర చివర కలిపి, వాటి స్వేచ్ఛా చివరలను వేర్వేరు ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఉంచారు. స్థిర స్థితిలో, మొత్తం ఉష్ణోగ్రత భేదంలో ఎంత భాగం పొడవైన కడ్డీ మీద పడుతుంది?
- $\frac{1}{3}$
- $\frac{2}{3}$
- $\frac{1}{2}$
- $\frac{3}{4}$
సమాధానం
B. $\frac{2}{3}$
నిరోధాల నిష్పత్తి 1 : 2, కాబట్టి పతనాలు మొత్తాన్ని ఆ నిష్పత్తిలో పంచుకుంటాయి. పొడవైన కడ్డీ $2/3$ భాగం తీసుకుంటుంది.
ఒక కడ్డీ చివరలను ఇచ్చిన జత ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఉంచినప్పుడు అది $H$ ఉష్ణ ప్రవాహాన్ని తీసుకువెళ్తుంది. అలాంటి రెండు సర్వసమాన కడ్డీలను అవే రెండు ఉష్ణోగ్రతల మధ్య సమాంతరంగా కలిపారు. మొత్తం ఉష్ణ ప్రవాహం
- $2H$
- $H$
- $4H$
- $H/2$
సమాధానం
A. $2H$
ప్రతి కడ్డీకి ఇప్పటికీ పూర్తి ఉష్ణోగ్రత భేదం ఉంది, కాబట్టి ప్రతిదీ $H$ ను తీసుకువెళ్తుంది, ప్రవాహాలు కలిసి $2H$ అవుతాయి.
వికిరణానికి సంబంధించిన కిర్కాఫ్ నియమం ప్రకారం, ఇచ్చిన ఉష్ణోగ్రత, తరంగదైర్ఘ్యం వద్ద ఉద్గార సామర్థ్యానికి శోషణ సామర్థ్యానికి ఉన్న నిష్పత్తి
- దీపపు మసి కంటే పాలిష్ చేసిన లోహాలకు ఎక్కువ
- ప్రతి వస్తువుకూ 1 కి సమానం
- వస్తువు ద్రవ్యరాశికి అనులోమానుపాతం
- అన్ని వస్తువులకూ సమానం, అది కృష్ణ వస్తువు ఉద్గార సామర్థ్యానికి సమానం
సమాధానం
D. అన్ని వస్తువులకూ సమానం, అది కృష్ణ వస్తువు ఉద్గార సామర్థ్యానికి సమానం
పరిపూర్ణ శోషకానికి $a = 1$, కాబట్టి ఉమ్మడి నిష్పత్తి $e/a$ దాని ఉద్గార సామర్థ్యం $E$ కి సమానం. పాలిష్ చేసిన లోహాలకు $e$ చిన్నది, $a$ కూడా చిన్నది.
ఒక కృష్ణ వస్తువు ఉష్ణోగ్రతను 300 K నుండి 600 K కు పెంచారు. అది వికిరణం చేసే మొత్తం సామర్థ్యం అవుతుంది
- 4 రెట్లు
- 8 రెట్లు
- 2 రెట్లు
- 16 రెట్లు
సమాధానం
D. 16 రెట్లు
$P \propto T^4$, మరియు $2^4 = 16$.
కృష్ణ వస్తువు ఉష్ణోగ్రతను పెంచినప్పుడు, దాని ఉద్గార స్పెక్ట్రమ్ శిఖరం (ప్రతి యూనిట్ తరంగదైర్ఘ్యానికి సామర్థ్యం)
- తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వైపు జరుగుతుంది, ఎత్తు అదే ఉంటుంది
- తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వైపు జరుగుతుంది, ఎత్తు పెరుగుతుంది
- అదే తరంగదైర్ఘ్యం వద్ద ఉంటుంది, ఎత్తు పెరుగుతుంది
- ఎక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వైపు జరుగుతుంది, ఎత్తు పెరుగుతుంది
సమాధానం
B. తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వైపు జరుగుతుంది, ఎత్తు పెరుగుతుంది
వీన్ నియమం ప్రకారం $\lambda_m \propto 1/T$, కాబట్టి శిఖరం తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వైపు జరుగుతుంది; వేడి వక్రం ప్రతిచోటా చల్లని వక్రం పైన ఉంటుంది, కాబట్టి అది ఎత్తుగా ఉంటుంది.
న్యూటన్ శీతలీకరణ నియమం మంచి సన్నిహిత విలువను ఇచ్చేది
- వస్తువు చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉండి కృష్ణ వస్తువులా వికిరణం చేస్తున్నప్పుడు
- పరిసరాలు పరమ శూన్య ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉన్నప్పుడు
- పరిసరాల కంటే వస్తువు ఉష్ణోగ్రత అధికం తక్కువగా ఉన్నప్పుడు
- వస్తువు శూన్యంలో చల్లబడుతున్నప్పుడు
సమాధానం
C. పరిసరాల కంటే వస్తువు ఉష్ణోగ్రత అధికం తక్కువగా ఉన్నప్పుడు
అధికం $T - T_0$ చిన్నదిగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే, $T^4 - T_0^4 \approx 4T_0^3 \Delta T$ కావడం వల్ల, ఈ నియమం వికిరణ సూత్రం నుండి వస్తుంది; తక్కువ అధికంతో సంవహన నష్టాలకు కూడా సరిపోతుంది.
పరిసరాలు $T_0$ వద్ద ఉండగా, న్యూటన్ నియమం ప్రకారం చల్లబడే వస్తువుకు $\ln(T - T_0)$ ను కాలానికి వ్యతిరేకంగా గీసిన గ్రాఫ్
- రుణ వాలు ఉన్న సరళరేఖ
- పరావలయం
- ధన వాలు ఉన్న సరళరేఖ
- క్షయమయ్యే ఘాతాంకీయ వక్రం
సమాధానం
A. రుణ వాలు ఉన్న సరళరేఖ
$T - T_0 = (T_i - T_0)e^{-kt}$ నుండి $\ln(T - T_0) = \ln(T_i - T_0) - kt$ వస్తుంది, ఇది వాలు $-k$ ఉన్న సరళరేఖ.
ఉద్గారత $\varepsilon$, ఉపరితల వైశాల్యం $A$ ఉన్న వస్తువు $T$ ఉష్ణోగ్రత వద్ద, $T_0$ ఉష్ణోగ్రత ఉన్న పరిసరాలలో ఉంది. అది వికిరణం చేసే నికర సామర్థ్యం
- $\varepsilon\sigma A (T - T_0)^4$
- $\varepsilon\sigma A\, T^4$
- $\varepsilon\sigma A (T^4 - T_0^4)$
- $\varepsilon\sigma A (T^2 - T_0^2)^2$
సమాధానం
C. $\varepsilon\sigma A (T^4 - T_0^4)$
అది $\varepsilon\sigma A T^4$ ను ఉద్గారం చేస్తుంది, $\varepsilon\sigma A T_0^4$ ను శోషిస్తుంది; నికరం వాటి భేదం. మిగతా రూపాలు సామర్థ్యాలను తప్పుగా కలుపుతాయి.
ఒక కడ్డీ చివరలను 100 °C, 0 °C వద్ద ఉంచి, నిరోధక పొరతో కప్పారు. దాని వాహకత $k$ స్థిరం కాదు; వేడి చివర నుండి చల్లని చివర వైపు క్రమంగా పెరుగుతుంది. స్థిర స్థితిలో కడ్డీ మధ్య బిందువు వద్ద ఉష్ణోగ్రత
- 50 °C కంటే ఎక్కువ
- 50 °C కంటే తక్కువ
- $k$ విలువలు లేకుండా 50 °C తో పోల్చలేము
- సరిగ్గా 50 °C
సమాధానం
B. 50 °C కంటే తక్కువ
వేడి సగంలో $k$ తక్కువ, కాబట్టి నిరోధం ఎక్కువ, అందువల్ల 100 K పతనంలో సగం కంటే ఎక్కువ తీసుకుంటుంది. మధ్య బిందువు 50 °C కంటే తక్కువ.
ఒక వస్తువును దాని ఉష్ణోగ్రతతో సమానమైన ఉష్ణోగ్రత గల గోడలు ఉన్న మూసిన ఆవరణలో చాలా సేపు ఉంచారు. ఏ ప్రవచనం సరైనది?
- వస్తువు వికిరణాన్ని సమాన రేటులో ఉద్గారం చేస్తుంది, శోషిస్తుంది
- వస్తువు వికిరణాన్ని ఉద్గారం చేయదు, శోషించదు
- వస్తువు వికిరణాన్ని ఉద్గారం చేస్తుంది కానీ ఏదీ శోషించదు
- వస్తువు వికిరణాన్ని శోషిస్తుంది కానీ ఉద్గారం చేయదు
సమాధానం
A. వస్తువు వికిరణాన్ని సమాన రేటులో ఉద్గారం చేస్తుంది, శోషిస్తుంది
సమతాస్థితి అంటే రెండు ప్రవాహాల సమతుల్యం. ఉద్గారం, శోషణం రెండూ కొనసాగుతాయి, నికర బదిలీ సున్నా.
ఉష్ణ సంవహనం ద్వారా ఉష్ణ బదిలీకి కావలసింది
- భారీ చలనం జరగగల ద్రవం
- రెండు వస్తువుల మధ్య శూన్యం
- రెండు ఘనపదార్థాలు ఒకదానికొకటి తాకి ఉండటం మాత్రమే
- విద్యుదయస్కాంత తరంగాల ఉనికి మాత్రమే
సమాధానం
A. భారీ చలనం జరగగల ద్రవం
సంవహనాన్ని కదిలే ద్రవం మోసుకెళ్తుంది, కాబట్టి ద్రవం కావాలి; శూన్యంలో, ఘనపదార్థాలలో అది ఉండదు.
ఒకే అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉన్న రెండు సర్వసమాన లోహపు గోళాలను చల్లని గదిలో ఉంచారు. ఒకదానికి దీపపు మసి పూత వేశారు, మరొకటి పాలిష్ చేసి ఉంది. మొదట
- ఎక్కువ ఉద్గారత ఉండటం వల్ల మసి పూసిన గోళం వేగంగా చల్లబడుతుంది
- ఎక్కువ పరావర్తనం చేయడం వల్ల పాలిష్ గోళం వేగంగా చల్లబడుతుంది
- రెండూ ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉన్నాయి కాబట్టి ఒకే రేటులో చల్లబడతాయి
- ఎక్కువ శోషించడం వల్ల పాలిష్ గోళం వేగంగా చల్లబడుతుంది
సమాధానం
A. ఎక్కువ ఉద్గారత ఉండటం వల్ల మసి పూసిన గోళం వేగంగా చల్లబడుతుంది
మంచి శోషకం మంచి ఉద్గారకం ($\varepsilon = a$), కాబట్టి నల్లగా చేసిన గోళం అదే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఎక్కువ సామర్థ్యాన్ని వికిరణం చేస్తుంది.
పొడవు $L$ ఉన్న కడ్డీకి, ఒక చివర నుండి దూరం $x$ వద్ద అడ్డుకోత $A(x) = A_0(1 + x/L)$, అంటే చివర నుండి చివరకు వైశాల్యం రెట్టింపు అవుతుంది. దాని వాహకత $k$. నిరోధక పొరతో కప్పిన కడ్డీ ఉష్ణ నిరోధం
- $\frac{2L}{3kA_0}$
- $\frac{L}{2kA_0}$
- $\frac{L}{kA_0}$
- $\frac{L\ln 2}{kA_0}$
సమాధానం
D. $\frac{L\ln 2}{kA_0}$
సన్నని ముక్కలు శ్రేణిలో ఉంటాయి: $R = \int_0^L \frac{dx}{kA_0(1 + x/L)} = \frac{L}{kA_0}\ln 2$. సగటు వైశాల్యం ఊహ $2L/(3kA_0)$ కచ్చితం కాదు.
పొడవు 0.50 m, అడ్డుకోత వైశాల్యం $4.0\times10^{-4}$ m², $k = 100$ W m⁻¹ K⁻¹ ఉన్న కడ్డీని నిరోధక పొరతో కప్పారు. దాని చివరలను 100 °C, 20 °C వద్ద ఉంచారు. స్థిర స్థితిలో ఉష్ణ ప్రవాహం (W లలో)
- 1.6
- 3.2
- 12.8
- 6.4
సమాధానం
D. 6.4
$H = \frac{kA\Delta T}{L} = \frac{100 \times 4\times10^{-4} \times 80}{0.5} = 6.4$ W.
వైశాల్యం $1.0\times10^{-3}$ m² ఉన్న కృష్ణ వస్తువు 1000 K వద్ద ఉంది. $\sigma = 5.67\times10^{-8}$ W m⁻² K⁻⁴ తీసుకుంటే, అది వికిరణం చేసే సామర్థ్యం (W లలో)
- 5.67
- 14.2
- 56.7
- 567
సమాధానం
C. 56.7
$P = \sigma A T^4 = 5.67\times10^{-8} \times 10^{-3} \times 10^{12} = 56.7$ W.
ఒక కృష్ణ వస్తువు స్పెక్ట్రమ్ 0.50 μm వద్ద శిఖరాన్ని చేరుతుంది. $b = 2.9\times10^{-3}$ m K వాడితే, దాని ఉష్ణోగ్రత (K లలో)
- 11600
- 5800
- 2900
- 1450
సమాధానం
B. 5800
$T = b/\lambda_m = \frac{2.9\times10^{-3}}{5.0\times10^{-7}} = 5800$ K.
ఒక రాగి కడ్డీ ($k = 300$ W m⁻¹ K⁻¹, పొడవు 0.30 m) ను అదే అడ్డుకోత ఉన్న ఇనుప కడ్డీ ($k = 100$ W m⁻¹ K⁻¹, పొడవు 0.30 m) తో చివర చివర కలిపారు. రాగి కడ్డీ స్వేచ్ఛా చివర 120 °C వద్ద, ఇనుప కడ్డీ స్వేచ్ఛా చివర 20 °C వద్ద ఉన్నాయి. స్థిర స్థితిలో సంధి ఉష్ణోగ్రత (°C లలో)
- 70
- 45
- 75
- 95
సమాధానం
D. 95
$R \propto L/k$: రాగికి $10^{-3}$, ఇనుముకు $3\times10^{-3}$. రాగి 100 K పతనంలో $\frac{1}{4}$ భాగం, అంటే 25 K తీసుకుంటుంది, కాబట్టి సంధి $120 - 25 = 95$ °C వద్ద ఉంటుంది.
పొడవు 0.40 m, అడ్డుకోత $2.0\times10^{-4}$ m² చొప్పున ఉన్న, $k_1 = 200$, $k_2 = 50$ W m⁻¹ K⁻¹ గల రెండు నిరోధక పొర కప్పిన కడ్డీలు, 100 °C, 0 °C వద్ద ఉంచిన అవే రెండు బిందువులను కలుపుతున్నాయి. మొత్తం ఉష్ణ ప్రవాహం (W లలో)
- 6.25
- 10
- 12.5
- 25
సమాధానం
C. 12.5
సమాంతరంలో ప్రవాహాలు కలుస్తాయి: $H = \frac{(k_1 + k_2)A\Delta T}{L} = \frac{250 \times 2\times10^{-4} \times 100}{0.4} = 12.5$ W. మొదటి కడ్డీ ఒక్కటే 10 W ఇస్తుంది.
30 °C ఉన్న గదిలో ఒక వస్తువు న్యూటన్ నియమం ప్రకారం 10 min లో 90 °C నుండి 60 °C కు చల్లబడుతుంది. మరో 10 min తర్వాత దాని ఉష్ణోగ్రత (°C లలో)
- 50
- 45
- 40
- 30
సమాధానం
B. 45
అధికం 60 K నుండి 30 K కు తగ్గుతుంది, అంటే 10 min లో సగం అవుతుంది. మరో 10 min తర్వాత అధికం 15 K, కాబట్టి $T = 45$ °C.
600 K వద్ద ఉన్న వస్తువు 300 K పరిసరాలలో ఉంది. పరిసరాలు 0 K వద్ద ఉన్నట్లయితే అది వికిరణం చేసే సామర్థ్యానికి, అది కోల్పోయే నికర సామర్థ్యానికి నిష్పత్తి
- 0.9375
- 0.5
- 0.0625
- 0.75
సమాధానం
A. 0.9375
నిష్పత్తి $= 1 - (300/600)^4 = 1 - \frac{1}{16} = 0.9375$.
వాతావరణం లేని నల్లని గ్రహం సూర్యుని నుండి భూమి దూరం వద్ద సమతాస్థితి ఉష్ణోగ్రత 280 K. అదే రకమైన మరో గ్రహం ఆ దూరానికి 4 రెట్లు దూరంలో ఉంటే, దాని సమతాస్థితి ఉష్ణోగ్రత (K లలో)
- 35
- 140
- 70
- 198
సమాధానం
B. 140
తీవ్రత $1/d^2$ గా తగ్గుతుంది, కాబట్టి అది $1/16$ రెట్లు, మరియు $T \propto S^{1/4}$. $T = 280 \times (1/16)^{1/4} = 140$ K.
వైశాల్యం 2.0 m² ఉన్న ఒక సమతల పలక సూర్యునికి నేరుగా ఎదురుగా ఉంది; అక్కడ సౌర తీవ్రత 1400 W m⁻². అది పడిన శక్తిలో 70% ను శోషిస్తుంది. శోషించిన సామర్థ్యం (W లలో)
- 2800
- 980
- 1400
- 1960
సమాధానం
D. 1960
$P = 0.70 \times 1400 \times 2.0 = 1960$ W.
20 °C ఉన్న గదిలో 100 °C వద్ద ఉన్న వస్తువు న్యూటన్ నియమం ప్రకారం 6 min లో 60 °C కు చల్లబడుతుంది. ప్రారంభం నుండి అది 30 °C చేరడానికి పట్టే కాలం (min లలో)
- 12
- 24
- 18
- 15
సమాధానం
C. 18
అధికం ప్రారంభంలో 80 K, 6 min తర్వాత 40 K, కాబట్టి ప్రతి 6 min కు సగం అవుతుంది. 30 °C కు అధికం 10 K, అంటే $80/8$, మూడు సార్లు సగం: $3 \times 6 = 18$ min.
P, Q, S కడ్డీలు ఒకే పదార్థం, ఒకే అడ్డుకోత కలవి. P పొడవు $L$, Q, S ల పొడవు ఒక్కొక్కటి $3L$. P ఒక సంధిని 90 °C వద్ద ఉన్న స్నానానికి కలుపుతుంది; Q, S లు ఆ సంధిని చెరొకటి 10 °C వద్ద ఉన్న స్నానాలకు కలుపుతాయి. స్థిర స్థితిలో సంధి ఉష్ణోగ్రత (°C లలో)
- 50
- 79
- 58
- 70
సమాధానం
C. 58
$R_P = R_0$ అనుకోండి. Q, S సమాంతరంగా $1.5R_0$ ఇస్తాయి. మొత్తం $2.5R_0$; P మీద పతనం $80 \times 0.4 = 32$ K, కాబట్టి $T = 90 - 32 = 58$ °C. సమాంతర సగం చేయడం మర్చిపోతే 70 వస్తుంది.
నల్ల నక్షత్రం A స్పెక్ట్రమ్ 400 nm వద్ద, నల్ల నక్షత్రం B స్పెక్ట్రమ్ 800 nm వద్ద శిఖరాన్ని చేరతాయి. B వ్యాసార్ధం A కంటే 6 రెట్లు. B, A లు వికిరణం చేసే మొత్తం సామర్థ్యాల నిష్పత్తి
- 0.44
- 2.25
- 9
- 36
సమాధానం
B. 2.25
$T_B/T_A = \lambda_A/\lambda_B = \frac{1}{2}$. $\frac{P_B}{P_A} = 6^2 \times \left(\frac{1}{2}\right)^4 = \frac{36}{16} = 2.25$.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: స్థిర స్థితిలో, చివర చివర కలిపిన రెండు కడ్డీలపై ఉష్ణోగ్రత పతనాలు సమానం. ప్రవచనం II: స్థిర స్థితిలో, చివర చివర కలిపిన రెండు కడ్డీలలో ఉష్ణ ప్రవాహం ఒకటే.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
ఉష్ణ ప్రవాహం ఉమ్మడి, కానీ పతనాలు $H R_1$, $H R_2$ లు; నిరోధాలు సమానమైతే తప్ప అవి వేరుగా ఉంటాయి. I తప్పు, II సరైనది.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: ఒక ఉపరితలం వికిరణాన్ని బాగా శోషిస్తే, అదే ఉష్ణోగ్రత వద్ద బాగా ఉద్గారం కూడా చేస్తుంది. ప్రవచనం II: ఇచ్చిన ఉష్ణోగ్రత వద్ద, అన్ని ఉపరితలాలకు ఉద్గార సామర్థ్యానికి శోషణ సామర్థ్యానికి ఉన్న నిష్పత్తి సమానం.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
రెండూ కిర్కాఫ్ నియమ ప్రవచనాలే: $e = aE$, అన్ని వస్తువులకు $E$ సమానం.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: కృష్ణ వస్తువు ఉష్ణోగ్రతను పెంచినప్పుడు, గరిష్ఠ ఉద్గార తరంగదైర్ఘ్యం తగ్గుతుంది. ప్రవచనం II: దాని స్పెక్ట్రమ్ వక్రం కింది వైశాల్యం $T^2$ కు అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
$\lambda_m T = b$ వల్ల I సత్యం. వైశాల్యం అంటే ప్రతి యూనిట్ వైశాల్యానికి మొత్తం సామర్థ్యం, అది $T^4$ గా మారుతుంది, కాబట్టి II తప్పు.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: న్యూటన్ నియమం ప్రకారం చల్లబడే వస్తువు పరిమిత కాలంలో పరిసరాల ఉష్ణోగ్రతను చేరుతుంది. ప్రవచనం II: అలాంటి వస్తువు అధిక ఉష్ణోగ్రత కాలంతో రేఖీయంగా తగ్గుతుంది.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
B. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
అధికం $e^{-kt}$ గా తగ్గుతుంది, కాబట్టి అది $t \to \infty$ వద్ద మాత్రమే సున్నా అవుతుంది, ఆ తగ్గుదల రేఖీయం కాదు. రెండూ తప్పు.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: పరిసరాలలో ఉన్న వస్తువు వికిరణం చేసే నికర సామర్థ్యం దాని స్వంత ఉష్ణోగ్రతపై, పరిసరాల ఉష్ణోగ్రతపై రెండింటిపైనా ఆధారపడుతుంది. ప్రవచనం II: పరిసరాల ఉష్ణోగ్రతతో సమానమైన ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉన్న వస్తువు వికిరణం చేయడం ఆపేస్తుంది.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
$P_{net} \propto T^4 - T_0^4$ కాబట్టి I సత్యం. $T = T_0$ వద్ద ఉద్గారం, శోషణం కొనసాగుతాయి, నికరం మాత్రమే సున్నా, కాబట్టి II తప్పు.
నిశ్చితవాక్యం (A): వాక్యూమ్ ఫ్లాస్క్ లోపలి గోడలకు వెండి పూత వేస్తారు. కారణం (R): వెండి పూసిన ఉపరితలానికి శోషణ సామర్థ్యం తక్కువ, ఉద్గార సామర్థ్యం తక్కువ, కాబట్టి వికిరణం ద్వారా తక్కువ ఉష్ణం దాటుతుంది.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
A. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
మంచి పరావర్తకాలు తక్కువగా శోషిస్తాయి, తక్కువగా ఉద్గారం చేస్తాయి (కిర్కాఫ్), కాబట్టి శూన్యీకరించిన ఖాళీ గుండా వికిరణ బదిలీ తగ్గుతుంది. R, A ను వివరిస్తుంది.
నిశ్చితవాక్యం (A): స్పెక్ట్రమ్ శిఖరం వద్ద ఉన్న తరంగదైర్ఘ్యం నుండి నక్షత్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతను అంచనా వేయవచ్చు. కారణం (R): కృష్ణ వస్తువు వికిరణం చేసే మొత్తం సామర్థ్యం దాని ఉష్ణోగ్రత నాలుగో ఘాతానికి అనులోమానుపాతం.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
B. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
వీన్ నియమం వల్ల A సత్యం. R కూడా సత్యమే కానీ అది మొత్తం సామర్థ్యానికి సంబంధించినది, శిఖర తరంగదైర్ఘ్యానికి కాదు, కాబట్టి A ను వివరించదు.
నిశ్చితవాక్యం (A): కృష్ణ వస్తువును వేడి చేసినప్పుడు, అది అత్యంత బలంగా వికిరణం చేసే తరంగదైర్ఘ్యం ఎరుపు చివర వైపు జరుగుతుంది. కారణం (R): కృష్ణ వస్తువుకు $\lambda_m T$ స్థిరం.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
D. A అసత్యం కానీ R సత్యం
R సత్యం, $T$ పెరిగేకొద్దీ $\lambda_m$ తగ్గుతుందని అది సూచిస్తుంది, కాబట్టి శిఖరం నీలం చివర వైపు జరుగుతుంది. A తప్పు.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. ఉష్ణ వాహకత b. ఉష్ణ నిరోధం c. స్టెఫాన్ స్థిరాంకం d. వీన్ స్థిరాంకం జాబితా II: i. K W⁻¹ ii. W m⁻² K⁻⁴ iii. W m⁻¹ K⁻¹ iv. m K
- a-iii, b-i, c-ii, d-iv
- a-i, b-iii, c-ii, d-iv
- a-ii, b-iii, c-i, d-iv
- a-iii, b-i, c-iv, d-ii
సమాధానం
A. a-iii, b-i, c-ii, d-iv
$k$: W m⁻¹ K⁻¹; $R$: K W⁻¹; $\sigma$: W m⁻² K⁻⁴; $b$: m K.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. కిర్కాఫ్ నియమం b. స్టెఫాన్–బోల్ట్జ్మన్ నియమం c. వీన్ స్థానభ్రంశ నియమం d. న్యూటన్ శీతలీకరణ నియమం జాబితా II: i. $E = \sigma T^4$ ii. $\lambda_m T = $ constant iii. $e/a$ అన్ని వస్తువులకు సమానం iv. ఉష్ణోగ్రత తగ్గుదల రేటు అధిక ఉష్ణోగ్రతకు అనులోమానుపాతం
- a-iii, b-i, c-iv, d-ii
- a-i, b-iii, c-ii, d-iv
- a-iii, b-ii, c-i, d-iv
- a-iii, b-i, c-ii, d-iv
సమాధానం
D. a-iii, b-i, c-ii, d-iv
ప్రతి నియమం దాని ప్రవచనంతో జతవుతుంది: కిర్కాఫ్ iii తో, స్టెఫాన్ i తో, వీన్ ii తో, న్యూటన్ iv తో.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. కృష్ణ వస్తువు ఉష్ణోగ్రతను రెట్టింపు చేస్తే; దాని వికిరణ సామర్థ్యం b. కృష్ణ వస్తువు ఉష్ణోగ్రతను మూడింతలు చేస్తే; దాని $\lambda_m$ c. కృష్ణ వస్తువు ఉష్ణోగ్రతను సగం చేస్తే; దాని వికిరణ సామర్థ్యం d. కృష్ణ వస్తువు ఉష్ణోగ్రతను 1.5 తో గుణిస్తే; దాని $\lambda_m$ జాబితా II: i. $\frac{1}{16}$ రెట్లు అవుతుంది ii. 16 రెట్లు అవుతుంది iii. $\frac{1}{3}$ రెట్లు అవుతుంది iv. $\frac{2}{3}$ రెట్లు అవుతుంది
- a-ii, b-iii, c-iv, d-i
- a-ii, b-iii, c-i, d-iv
- a-ii, b-iv, c-i, d-iii
- a-i, b-iii, c-ii, d-iv
సమాధానం
B. a-ii, b-iii, c-i, d-iv
$P \propto T^4$: రెట్టింపు చేస్తే 16, సగం చేస్తే $1/16$. $\lambda_m \propto 1/T$: మూడింతలు చేస్తే $1/3$, 1.5 కారకం అయితే $2/3$.
ఒక శీతల గది గోడకు సమాన వైశాల్యం ఉన్న రెండు పొరలు ఉన్నాయి. బయటి పొర ఇటుక (వాహకత 0.80 W m⁻¹ K⁻¹, మందం 0.20 m); లోపలి పొర ఇన్సులేషన్ (0.050 W m⁻¹ K⁻¹, మందం 0.10 m). బయటి ముఖం 40 °C వద్ద, లోపలి ముఖం −5 °C వద్ద ఉన్నాయి. స్థిర స్థితిలో పొరల మధ్య ఉన్న ఇంటర్ఫేస్ ఉష్ణోగ్రత
- 35 °C
- 17.5 °C
- 5 °C
- 38 °C
సమాధానం
A. 35 °C
యూనిట్ వైశాల్యానికి: $R_{brick} = 0.20/0.80 = 0.25$, $R_{ins} = 0.10/0.050 = 2.0$, మొత్తం 2.25. ప్రతి m² కు ప్రవాహం $45/2.25 = 20$ W. ఇటుక మీద పతనం $= 20 \times 0.25 = 5$ K, కాబట్టి ఇంటర్ఫేస్ $40 - 5 = 35$ °C వద్ద ఉంటుంది.
20 °C ఉన్న గదిలో 2.0 kg నీటిని (విశిష్ట ఉష్ణం 4200 J kg⁻¹ K⁻¹) స్థిరంగా 50 °C వద్ద ఉంచడానికి 84 W హీటర్ సరిపోతుంది. హీటర్ను ఆపివేశారు. న్యూటన్ నియమం వర్తిస్తుందనీ, $\ln 2 = 0.693$ అనీ తీసుకోండి. నీరు 50 °C నుండి 35 °C కు చల్లబడటానికి పట్టే కాలం సుమారు
- 69 min
- 17 min
- 50 min
- 35 min
సమాధానం
D. 35 min
స్థిర స్థితిలో నష్టం $= 84 = K \times 30$, కాబట్టి $K = 2.8$ W K⁻¹. అప్పుడు $k = K/(mc) = 2.8/8400 = \frac{1}{3000}$ s⁻¹. అధికం 30 K నుండి 15 K కు తగ్గుతుంది, అంటే సగం అవుతుంది: $t = 3000 \ln 2 = 2079$ s $\approx 35$ min.
సూర్యుని వ్యాసార్ధం $7.0\times10^8$ m, ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత 5800 K, భూమి–సూర్యుల దూరం $1.5\times10^{11}$ m. సూర్యుడిని కృష్ణ వస్తువుగా భావిస్తే ($\sigma = 5.67\times10^{-8}$ W m⁻² K⁻⁴), భూమి వద్ద సౌర స్థిరాంకం సుమారు
- $5.6\times10^{3}$ W m⁻²
- $6.4\times10^{7}$ W m⁻²
- $1.4\times10^{3}$ W m⁻²
- $3.5\times10^{2}$ W m⁻²
సమాధానం
C. $1.4\times10^{3}$ W m⁻²
$S = \sigma T^4 (R/d)^2$. $\sigma T^4 = 5.67\times10^{-8} \times 1.132\times10^{15} = 6.42\times10^{7}$ W m⁻² మరియు $(R/d)^2 = 2.18\times10^{-5}$, కాబట్టి $S \approx 1.4\times10^3$ W m⁻². $6.4\times10^7$ విలువ ఉపరితల అభివాహం.