వక్రాల క్రింద వైశాల్యం
గుర్తుంచుకోవలసినవి
- వైశాల్యం (area) ఎప్పుడూ ధనాత్మకమే. $\int_a^b f(x)\,dx$ చిహ్నయుక్త వైశాల్యాన్ని ఇస్తుంది; కాబట్టి $[a,b]$ పై $f(x) \ge 0$ అయిన చోట మాత్రమే అది వైశాల్యానికి సమానం.
- ప్రాంతాన్ని సన్నని పట్టీలుగా (strips) కోయండి. నిలువు పట్టీలు $\int (\text{top} - \text{bottom})\,dx$ ఇస్తాయి; అడ్డు పట్టీలు $\int (\text{right} - \text{left})\,dy$ ఇస్తాయి.
- ఎప్పుడూ ముందు పటం గీయండి. పటం వల్ల అవధులు (limits), ఏ వక్రం పైన ఉందో, వైశాల్యాన్ని విభజించాలా వద్దా అనేది తెలుస్తాయి.
- వక్రం అక్షాన్ని (లేదా రెండు వక్రాలు ఒకదానినొకటి) ఖండించే చోట సమాకలనాన్ని విభజించి, భాగాలను ధనాత్మక సంఖ్యలుగా కూడండి.
- సౌష్ఠవాన్ని (symmetry) ఉపయోగించండి. వృత్తం లేదా దీర్ఘవృత్తం నాలుగు సమాన పాదాలు; సరి ప్రమేయం అయితే రెట్టింపు; $y = x$ రేఖకు సౌష్ఠవంగా ఉన్న ప్రాంతాన్ని సగం భాగం నుండి కనుగొనవచ్చు.
సమాకలనం వైశాల్యాన్ని ఎందుకు ఇస్తుంది
$x = a$, $x = b$ మధ్య $x$-అక్షానికి పైన ఉన్న వక్రం $y = f(x)$ తీసుకోండి. ప్రాంతాన్ని చాలా సన్నని నిలువు పట్టీలుగా కోయండి. $x$ వద్ద ఉన్న పట్టీ వెడల్పు $dx$, ఎత్తు $y = f(x)$; కాబట్టి దాని వైశాల్యం దాదాపు $y\,dx$. అన్నింటినీ కూడి, వెడల్పును శూన్యం వైపు తీసుకెళ్ళండి: ఆ మొత్తం సమాకలనం (integral) అవుతుంది.
నిశ్చిత సమాకలని (definite integral) ఏ పని కోసం రూపొందించబడిందో అదే ఇది. గుర్తులు, అవధుల విషయంలో జాగ్రత్త తప్ప కొత్తగా ఏమీ అవసరం లేదు.

చిత్రం 3.1: y = x² క్రింద వైశాల్యం, ఎత్తు y మరియు వెడల్పు dx గల సన్నని నిలువు పట్టీల మొత్తం.
చిత్రం 3.1 లోని ప్రాంతానికి:
షరతులు ముఖ్యం. పై సూత్రానికి $[a,b]$ పై $f$ అవిచ్ఛిన్నం (continuous) గా ఉండాలి, అక్కడ $f(x) \ge 0$ కూడా కావాలి. ఈ రెండింటిలో ఏది విఫలమైనా సర్దుబాటు చేయాలి.
y-అక్షం వెంబడి వైశాల్యం
$y = c$, $y = d$ మధ్య $g(y) \ge 0$ ఉండేలా ప్రాంతం $x = g(y)$ గా ఇవ్వబడితే, పొడవు $x$, మందం $dy$ గల అడ్డు పట్టీలుగా కోస్తాము:
ఇంతకుముందు $x$-అక్షం పోషించిన పాత్రను ఇప్పుడు $y$-అక్షం పోషిస్తుంది. మిగతా ఏదీ మారదు.
ఉదాహరణ 1: $x = 1$, $x = 3$ మధ్య $y = x^2 + 1$ క్రింద వైశాల్యాన్ని కనుగొనండి.
వక్రం ఎప్పుడూ అక్షానికి పైనే ఉంటుంది (కనీసం 1), కాబట్టి విభజన అవసరం లేదు.
$A = \int_1^3 (x^2 + 1)\,dx = \left[\frac{x^3}{3} + x\right]_1^3$
3 వద్ద: $9 + 3 = 12$. 1 వద్ద: $\frac{1}{3} + 1 = \frac{4}{3}$.
$A = 12 - \frac{4}{3} = \frac{32}{3}$ చదరపు యూనిట్లు.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: వక్రం అక్షాన్ని ఎప్పుడూ తాకదు, కాబట్టి సాధారణ సమాకలనమే వైశాల్యానికి సమానం.
ఉదాహరణ 2: $x = 0$ నుండి $x = \ln 2$ వరకు $y = e^{2x}$ క్రింద వైశాల్యాన్ని కనుగొనండి.
ప్రతి $x$ కి $e^{2x} > 0$, కాబట్టి వైశాల్యం సమాకలనానికి సమానం.
$A = \int_0^{\ln 2} e^{2x}\,dx = \left[\frac{e^{2x}}{2}\right]_0^{\ln 2}$
$e^{2\ln 2} = e^{\ln 4} = 4$, కాబట్టి $A = \frac{4 - 1}{2} = \frac{3}{2}$.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: ఘాతాంక వక్రాలు $x$-అక్షాన్ని ఎప్పుడూ ఖండించవు, మరియు $e^{\ln 4} = 4$ వల్ల ఎగువ అవధి వద్ద సంవర్గమానం (logarithm) తొలగిపోతుంది.
వక్రం అక్షాన్ని ఖండించినప్పుడు
$[a,b]$ లోని కొంత భాగంలో $f$ ఋణాత్మకం అనుకోండి. అక్షానికి క్రింద పట్టీ ఎత్తు $f(x)$ కాదు, $-f(x)$; ఎందుకంటే ఎత్తు అనేది పొడవు. కాబట్టి అక్షానికి క్రింద ఉన్న భాగం వైశాల్యం $-\int f\,dx$, ఇది ధనాత్మక సంఖ్య.
సురక్షితమైన నియమం:
- $f(x) = 0$ సాధించి, $[a,b]$ లోపల ఉన్న అన్ని మూలాలను కనుగొనండి.
- ఈ మూలాల వద్ద $[a,b]$ ని విభజించండి.
- ప్రతి భాగంలో సమాకలనం తీసుకుని, దాని పరమ విలువ (absolute value) తీసుకోండి.
- భాగాలను కూడండి.
సమానార్థక ప్రకటన: $A = \int_a^b \vert f(x) \vert\,dx$.

చిత్రం 3.3: సైన్ తరంగం యొక్క రెండు అర్ధభాగాలు సమాకలనంలో రద్దవుతాయి (0), కానీ వైశాల్యాలుగా కూడుతాయి (4).
చిత్రం 3.3 లోని సైన్ తరంగం ప్రామాణికమైన హెచ్చరిక. $\int_0^{2\pi} \sin x\,dx = 0$, అయినా వక్రానికి, అక్షానికి మధ్య ప్రాంతం స్పష్టంగా ఖాళీ కాదు. ప్రతి కొండ వైశాల్యం 2, మొత్తం 4.
ఉదాహరణ 3: $y = x^2 - 4$, $x$-అక్షం, $x = 0$, $x = 3$ రేఖల మధ్య వైశాల్యాన్ని కనుగొనండి.
మూలాలు: $x^2 - 4 = 0$ నుండి $x = 2$ వస్తుంది (మూలం $-2$ అనేది $[0,3]$ బయట ఉంది).
$[0,2]$ పై వక్రం అక్షానికి క్రింద ఉంది: $\int_0^2 (x^2-4)\,dx = \frac{8}{3} - 8 = -\frac{16}{3}$, కాబట్టి ఈ భాగం వైశాల్యం $\frac{16}{3}$.
$[2,3]$ పై వక్రం అక్షానికి పైన ఉంది: $\int_2^3 (x^2-4)\,dx = (9 - 12) - \left(\frac{8}{3} - 8\right) = -3 + \frac{16}{3} = \frac{7}{3}$.
మొత్తం: $\frac{16}{3} + \frac{7}{3} = \frac{23}{3}$.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: 0 నుండి 3 వరకు ఒకే సమాకలనం $-3$ ఇస్తుంది; అది వైశాల్యం కాదు, కనీసం ధనాత్మకం కూడా కాదు. మూలం వద్ద విభజించడమే అసలు చిట్కా.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "అక్షాన్ని దాటితే, సమాకలనాన్ని కోయండి." మీ అవధుల లోపల వక్రం $x$-అక్షాన్ని తాకిన ప్రతిసారీ, ఆగి అక్కడ కోయండి. ప్రశ్న చదువుతున్నప్పుడే దీన్ని అలవాటుగా చేసుకోండి.
రెండు వక్రాల మధ్య వైశాల్యం
రెండు వక్రాలు $y = f(x)$ (పైది), $y = g(x)$ (క్రిందిది) $x = a$, $x = b$ మధ్య ఒక ప్రాంతాన్ని ఆవరిస్తాయనుకోండి. నిలువు పట్టీ ఎత్తు $f(x) - g(x)$, కాబట్టి
రెండు వక్రాలు అక్షానికి పైన ఉన్నా, క్రింద ఉన్నా, లేదా ఒక్కొక్కటి ఒక్కో వైపు ఉన్నా, అన్ని సందర్భాలలో పట్టీ ఎత్తు $f - g$ యే; కాబట్టి ఈ నియమానికి అక్షం ఎక్కడ ఉందో అనవసరం. ఇది పెద్ద ఊరట: అక్షాన్ని విడిగా పరిగణించాల్సిన పని లేదు.
అవధులు సాధారణంగా వక్రాలు కలిసే బిందువుల $x$-నిరూపకాలు. $f(x) = g(x)$ అని పెట్టి వాటిని కనుగొనండి.
అంతరం లోపల వక్రాలు ఖండించుకుంటే, పైన ఉన్న వక్రం మారుతుంది. అప్పుడు $A = \int \vert f - g \vert\,dx$, అంటే ప్రతి ఖండన బిందువు వద్ద విభజించి, ప్రతి భాగంలో పైదాని నుండి క్రిందిదాన్ని తీసివేయాలి.
ఉదాహరణ 4: $y = x^2$, $y = x + 2$ లు ఆవరించిన వైశాల్యాన్ని కనుగొనండి.
కలిసే బిందువులు: $x^2 = x + 2$ నుండి $x^2 - x - 2 = 0$, కాబట్టి $x = -1$, $x = 2$.
వాటి మధ్య ఒక బిందువు $x = 0$ తీసుకోండి: రేఖ 2 ఇస్తుంది, పరావలయం 0 ఇస్తుంది. రేఖ పైన ఉంది.
$A = \int_{-1}^{2} (x + 2 - x^2)\,dx = \left[\frac{x^2}{2} + 2x - \frac{x^3}{3}\right]_{-1}^{2}$
2 వద్ద: $2 + 4 - \frac{8}{3} = \frac{10}{3}$. $-1$ వద్ద: $\frac{1}{2} - 2 + \frac{1}{3} = -\frac{7}{6}$.
$A = \frac{10}{3} + \frac{7}{6} = \frac{27}{6} = \frac{9}{2}$.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: పరీక్షా బిందువు ఏ వక్రం పైన ఉందో తేల్చేస్తుంది, పట్టీ ఎత్తు ఎప్పుడూ పైది మైనస్ క్రిందిది.
పరావలయం మరియు రేఖకు షార్ట్కట్
పరావలయం $y = ax^2 + bx + c$ ఒక రేఖను $x = \alpha$, $x = \beta$ వద్ద కలిస్తే, $f(x) - g(x) = a(x - \alpha)(x - \beta)$ అవుతుంది. $\alpha$ నుండి $\beta$ వరకు సమాకలనం చేస్తే
ఉదాహరణ 4 తో సరిచూడండి: $a = 1$, వెడల్పు $= 3$, కాబట్టి $A = \frac{27}{6} = \frac{9}{2}$. సరిపోయింది. $x = ay^2 + by + c$ మరియు రేఖకు కూడా ఇదే సూత్రం వర్తిస్తుంది, మూలాలను $y$-అక్షం వెంబడి తీసుకోవాలి. ఇది పరావలయానికి, సరళరేఖకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది; రెండు పరావలయాలకు లేదా ఇతర వక్రాలకు వర్తించదు.
| వక్రాల జత | కలిసే బిందువులు | వైశాల్యం |
|---|---|---|
| $y = x^2$ మరియు $y = x$ | $x = 0, 1$ | $\frac{1}{6}$ |
| $y = x^2$ మరియు $y = kx$, $k > 0$ | $x = 0, k$ | $\frac{k^3}{6}$ |
| $y^2 = 4ax$ మరియు $x^2 = 4by$ | $(0,0)$ మరియు రెండూ సరిపోయే బిందువు | $\frac{16ab}{3}$ |
| $y^2 = 4ax$ మరియు దాని నాభిలంబం $x = a$ | $y = \pm 2a$ | $\frac{8a^2}{3}$ |
ప్రతి వరుసను కొన్ని పంక్తుల సమాకలనంతో సరిచూడవచ్చు. మూడవ వరుసను ఒకసారి చేసి చూడండి, మీకు గుర్తుండిపోతుంది.
అడ్డు పట్టీలు
కొన్నిసార్లు ప్రాంతాన్ని పక్కకు కోయడం సులభం. వక్రాలు $y$ లో $x$ గా ఇచ్చినప్పుడు (కుడివైపు తెరుచుకున్న పరావలయం), లేదా కొన్ని $x$ వద్ద క్రింది లేదా పై సరిహద్దు మారడం వల్ల నిలువు పట్టీలతో ప్రాంతాన్ని విభజించాల్సి వచ్చినప్పుడు ఇలా జరుగుతుంది.
అడ్డు పట్టీల విషయంలో, $y$ ఎత్తులో ఉన్న పట్టీ ఎడమ వక్రం నుండి కుడి వక్రం వరకు సాగుతుంది, కాబట్టి

చిత్రం 3.2: అడ్డు పట్టీలతో ఎడమ అంచు ఎప్పుడూ పరావలయమే, కుడి అంచు ఎప్పుడూ రేఖయే; కాబట్టి ఒకే సమాకలనం సరిపోతుంది.
చిత్రం 3.2 లో నిలువు పట్టీలకు రెండు సమాకలనాలు కావాలి: $0 \le x \le 1$ కి పట్టీ పరావలయం క్రింది అర్ధభాగం నుండి పై అర్ధభాగం వరకు సాగుతుంది, $1 \le x \le 4$ కి రేఖ నుండి పై అర్ధభాగం వరకు సాగుతుంది. అడ్డు పట్టీలకు ఒకటే చాలు.
ఉదాహరణ 5: $y^2 = 2x$, $y = x - 4$ లు ఆవరించిన వైశాల్యాన్ని కనుగొనండి.
రేఖను $x = y + 4$ గా, పరావలయాన్ని $x = \frac{y^2}{2}$ గా రాయండి.
కలిసే బిందువులు: $\frac{y^2}{2} = y + 4$ నుండి $y^2 - 2y - 8 = 0$, కాబట్టి $y = -2$, $y = 4$.
వాటి మధ్య రేఖ కుడివైపు ఉంది ($y = 0$: రేఖ 4 ఇస్తుంది, పరావలయం 0 ఇస్తుంది).
$A = \int_{-2}^{4} \left(y + 4 - \frac{y^2}{2}\right) dy = \left[\frac{y^2}{2} + 4y - \frac{y^3}{6}\right]_{-2}^{4}$
4 వద్ద: $8 + 16 - \frac{32}{3} = \frac{40}{3}$. $-2$ వద్ద: $2 - 8 + \frac{4}{3} = -\frac{14}{3}$.
$A = \frac{40}{3} + \frac{14}{3} = 18$.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: $x$ ను $y$ లో రాస్తే రెండు సరిహద్దులూ ఏకమానమైనవి (single-valued), షార్ట్కట్ సూత్రం కూడా సరిపోతుంది: $\frac{\frac{1}{2}\cdot 6^3}{6} = 18$.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "పట్టీ వెంబడి చూడండి." ఒక పట్టీపై నిలబడి అది సాగే దిశలో చూడండి. ప్రతి పట్టీ ఒక వక్రం నుండి మరొక వక్రం వరకు సాగితే, మీ ఎంపిక సరైనదే. పట్టీ మధ్యలో తన మొదటి వక్రాన్ని మార్చుకుంటే, పట్టీలను తొంభై డిగ్రీలు తిప్పండి.
సౌష్ఠవం మరియు ప్రామాణిక సంవృత వక్రాలు
సౌష్ఠవం సగం లేదా మూడొంతుల పనిని ఆదా చేస్తుంది, కాబట్టి సమాకలనం చేసే ముందు దాన్ని పరిశీలించండి.
| ప్రాంతం యొక్క సౌష్ఠవం | దీనివల్ల మీరు ఏం చేయవచ్చు |
|---|---|
| $x$-అక్షం పరంగా ($y$ ని $-y$ తో మార్చినా అదే సమీకరణం వస్తుంది) | పై అర్ధభాగాన్ని కనుగొని, రెట్టింపు చేయండి |
| $y$-అక్షం పరంగా ($x$ ని $-x$ తో మార్చినా అదే సమీకరణం వస్తుంది) | కుడి అర్ధభాగాన్ని కనుగొని, రెట్టింపు చేయండి |
| రెండు అక్షాల పరంగా | మొదటి పాదాన్ని కనుగొని, 4 తో గుణించండి |
| $y = x$ రేఖ పరంగా ($x$, $y$ లను మార్చినా అదే సమీకరణం వస్తుంది) | రేఖకు ఒక వైపు కనుగొని, రెట్టింపు చేయండి |
సరి ప్రమేయం $f$ కి, $\int_{-a}^{a} f\,dx = 2\int_0^a f\,dx$. బేసి ప్రమేయానికి $[-a,a]$ పై చిహ్నయుక్త సమాకలనం సున్నా, కానీ వైశాల్యం సున్నా కాదు: అది ధన వైపు వైశాల్యానికి రెట్టింపు. ఈ రెండింటినీ కలగలపవద్దు.
వృత్తం
వృత్తం $x^2 + y^2 = r^2$ వైశాల్యం $\pi r^2$. నాలుగు పాదాలను వాడితే, $A = 4\int_0^r \sqrt{r^2 - x^2}\,dx$. ప్రామాణిక సమాకలనం
తో, $x = r$ వద్ద విలువ $\frac{r^2}{2}\cdot\frac{\pi}{2} = \frac{\pi r^2}{4}$, $x = 0$ వద్ద అది 0. 4 తో గుణిస్తే $\pi r^2$ వస్తుంది. రేఖతో కోయబడిన వృత్తంలోని ఏ భాగానికైనా, ఉదాహరణకు ఖండానికి (segment), ఇదే ప్రామాణిక సమాకలనం అవసరం.
దీర్ఘవృత్తం
$\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ కి, పై అర్ధభాగం $y = \frac{b}{a}\sqrt{a^2 - x^2}$. సౌష్ఠవం వల్ల,
దీర్ఘవృత్తం (ellipse) అంటే వృత్తాన్ని $y$ దిశలో $\frac{b}{a}$ రెట్లు సాగదీసినదే; కాబట్టి దాని వైశాల్యం వృత్త వైశాల్యాన్ని ఆ కారకంతో గుణించినది.
ఉదాహరణ 6: దీర్ఘవృత్తం $4x^2 + 9y^2 = 36$ ఆవరించిన వైశాల్యాన్ని కనుగొనండి.
36 తో భాగించండి: $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$, కాబట్టి $a = 3$, $b = 2$.
$A = \pi ab = 6\pi$ చదరపు యూనిట్లు.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: ముందుగా సమీకరణాన్ని ప్రామాణిక రూపంలోకి తేవాలి. గుణకాలు 4, 9 లను $a$, $b$ గా చదివితే తప్పు సమాధానం వస్తుంది.
త్రికోణమితీయ వక్రాలు
$y = \sin x$, $y = \cos x$ లకు, ప్రతిదీ ఎక్కడ ధనాత్మకమో గుర్తుంచుకోండి. వక్రం $y = \sin x$ $(0,\pi)$ పై ధనాత్మకం, $(\pi, 2\pi)$ పై ఋణాత్మకం. వక్రం $y = \cos x$ $\left(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}\right)$ పై ధనాత్మకం, $\left(\frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}\right)$ పై ఋణాత్మకం.
ఈ వక్రాలలో దేని యొక్క ప్రతి పూర్తి చాపం (arch) అయినా, వరుస శూన్యాల మధ్య, వైశాల్యం 2. రెండు త్రికోణమితీయ వక్రాలు కలిసినప్పుడు, అంతరం లోపల ఉన్న ప్రతి కలిసే బిందువు కోసం సమీకరణాన్ని సాధించండి; వక్రాలు ఏది పైన ఉందో మార్చుకోవచ్చు.
ఉదాహరణ 7: $x = \frac{\pi}{4}$ వద్ద మొదలై, రెండు వరుస ఖండన బిందువుల మధ్య $y = \sin x$, $y = \cos x$ లు ఆవరించిన వైశాల్యాన్ని కనుగొనండి.
$\sin x = \cos x$ అని పెడితే $\tan x = 1$, కాబట్టి $x = \frac{\pi}{4}$ మరియు తదుపరి కలయిక $x = \frac{5\pi}{4}$ వద్ద.
$x = \frac{\pi}{2}$ తీసుకోండి: $\sin = 1$, $\cos = 0$, కాబట్టి ఈ అంతరం అంతటా $\sin x$ పైన ఉంది (అవి $\frac{5\pi}{4}$ కి ముందు మళ్ళీ ఖండించుకోవు).
$A = \int_{\pi/4}^{5\pi/4} (\sin x - \cos x)\,dx = \left[-\cos x - \sin x\right]_{\pi/4}^{5\pi/4}$
$\frac{5\pi}{4}$ వద్ద: $\frac{\sqrt{2}}{2} + \frac{\sqrt{2}}{2} = \sqrt{2}$. $\frac{\pi}{4}$ వద్ద: $-\frac{\sqrt{2}}{2} - \frac{\sqrt{2}}{2} = -\sqrt{2}$.
$A = \sqrt{2} - (-\sqrt{2}) = 2\sqrt{2}$.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: రెండు వరుస కలిసే బిందువుల మధ్య ఒక వక్రమే పైన ఉంటుంది, కాబట్టి పరమ విలువ లేకుండా ఒక్క సమాకలనం చాలు.
ఏ వైశాల్య సమస్యనైనా ఎలా సాధించాలి
- కలిసే బిందువులు, అంతరఖండాలు (intercepts) తో వక్రాలను గీయండి. ఉజ్జాయింపుగా, కానీ నిజాయితీగా: సరైన ఆకారం, అక్షానికి సరైన వైపు, వక్రాల సరైన క్రమం.
- ప్రశ్న వివరించిన ప్రాంతాన్ని షేడ్ చేయండి. "bounded by" వంటి పదాలు ఆవరించిన పరిమిత ప్రాంతాన్ని సూచిస్తాయి; స్పష్టత లేకపోతే, అన్ని అంచులకూ పేర్లున్న భాగం ఏదో చూడండి.
- పట్టీలను నిర్ణయించండి. పై, క్రింది (లేదా ఎడమ, కుడి) సరిహద్దులు ఒక్కొక్కటి ఒకే సమీకరణం నుండి వచ్చే దిశను ఎంచుకోండి.
- కలిసే బిందువుల నుండి లేదా ఇచ్చిన రేఖల నుండి అవధులను కనుగొనండి.
- పైది మైనస్ క్రిందిది (లేదా కుడిది మైనస్ ఎడమది) రాసి సమాకలనం చేయండి.
- గుర్తును సరిచూడండి. వైశాల్యం ఎప్పుడూ ఋణాత్మకం కాదు. మీ పటంలోని గడుల ఉజ్జాయింపు లెక్కతో పరిమాణాన్ని పోల్చండి.
ప్రాంతం ఒక ప్రామాణిక ఆకారం (వృత్తం, దీర్ఘవృత్తం, త్రిభుజం) అయితే, దాని తెలిసిన వైశాల్యాన్ని వాడి, మిగిలిన వంపు భాగాలకు మాత్రమే సమాకలనం చేయండి.
| సందర్భం | పద్ధతి |
|---|---|
| వక్రం అంతటా అక్షానికి పైన | $\int f\,dx$ నేరుగా |
| వక్రం అక్షాన్ని ఖండిస్తుంది | మూలాల వద్ద విభజించి, పరమ విలువల భాగాలను కూడండి |
| రెండు వక్రాలు, ఖండన లేదు | $\int (\text{top} - \text{bottom})\,dx$ |
| రెండు వక్రాలు, ఖండన ఉంది | ఖండన బిందువుల వద్ద విభజించి, ప్రతి భాగంలో తీసివేయండి |
| $x = g(y)$ వంటి సరిహద్దు సమీకరణాలు | అడ్డు పట్టీలు |
| నిలువు పట్టీల సరిహద్దు వక్రం మారుతుంది | అడ్డు పట్టీలు (లేదా విభజన) |
| సౌష్ఠవ ప్రాంతం | ఒక భాగాన్ని కనుగొని, గుణించండి |
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "Sketch, strip, solve, sum." నాలుగు పదాలు, నాలుగు దశలు, ఇదే క్రమంలో. ఆలోచించకుండానే చేయగలిగే వరకు ప్రతి వైశాల్య ప్రశ్నకు ముందు దీన్ని చెప్పుకోండి.
సాధారణ పొరపాట్లు
- $f$ గుర్తు మారుతున్నప్పుడు $\int_a^b f\,dx$ వాడటం → ప్రతి మూలం వద్ద విభజించి పరమ విలువలను కూడండి.
- తప్పు వైపు నుండి తీసివేసి ఋణ వైశాల్యం రావడం → అవధుల మధ్య ఒక బిందువును పరీక్షించి ఏ వక్రం పైన ఉందో చూడండి.
- ఖండన బిందువులను పటం నుండి కంటితో తీసుకోవడం → సమీకరణాలను ఏకకాలంలో సాధించి, రెండు నిరూపకాలను సరిచూడండి.
- సమస్యలో "$x$-అక్షంతో ఆవరించబడిన" అని ఉన్నప్పుడు అక్షానికి ఋణ వైపు ఉన్న వైశాల్యాన్ని మరచిపోవడం → ప్రాంతం క్రిందికి కూడా విస్తరించవచ్చు; మీ పటంలో చూడండి.
- $x = y^2$ ను "పరావలయం $y = x^2$" అని చదవడం → అది కుడివైపు తెరుచుకుంటుంది, కాబట్టి $y$ వెంబడి సమాకలనం చేయండి లేదా $\pm\sqrt{x}$ రెండు శాఖలనూ వాడండి.
- సమీకరణాన్ని స్థిరాంకంతో భాగించకుండా దీర్ఘవృత్తానికి $\pi ab$ వాడటం → ముందు దాన్ని $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ గా రాయండి.
- వృత్తం లేదా దీర్ఘవృత్తం యొక్క మొదటి పాద వైశాల్యాన్ని $\frac{\pi r^2}{2}$ లేదా $\frac{\pi ab}{2}$ అనుకోవడం → అది నాలుగో వంతు, కాబట్టి $\frac{\pi r^2}{4}$ లేదా $\frac{\pi ab}{4}$.
- $-1$, $1$ మధ్య $y = x^3$ వైశాల్యం సున్నా అనడం → చిహ్నయుక్త సమాకలనం సున్నా, కానీ వైశాల్యం $\frac{1}{2}$.
- పరావలయం, రేఖ కాని రెండు వక్రాలకు షార్ట్కట్ $\frac{\vert a \vert (\beta - \alpha)^3}{6}$ వాడటం → నేరుగా సమాకలనం చేయండి.
- పట్టీ మందాన్ని వదిలేయడం: $dx$ లేకుండా $\int (x^2) $ అని రాసి, అవధులలో చరరాశులను కలగలపడం → $dx$ లేదా $dy$ ఉంచండి, అవధులను చరరాశికి సరిపోయేలా రాయండి.
శీఘ్ర పునశ్చరణ
- అక్షానికి పైన $a$ నుండి $b$ వరకు $y = f(x)$ క్రింద వైశాల్యం: $\int_a^b f(x)\,dx$.
- $f$ గుర్తు మారితే, వైశాల్యం $= \int_a^b \vert f(x) \vert\,dx$: ప్రతి మూలం వద్ద విభజించండి.
- రెండు వక్రాల మధ్య వైశాల్యం: $\int_a^b (f - g)\,dx$, ఇక్కడ $f$ పై వక్రం.
- అడ్డు పట్టీలు: వైశాల్యం $= \int_c^d (x_{\text{right}} - x_{\text{left}})\,dy$.
- అవధులు కలిసే బిందువులే: రెండు సమీకరణాలను కలిపి సాధించండి.
- పరావలయం, రేఖ $\alpha,\beta$ వద్ద కలిస్తే: వైశాల్యం $= \frac{\vert a \vert(\beta-\alpha)^3}{6}$.
- $y = x^2$, $y = kx$ ($k>0$) మధ్య వైశాల్యం: $\frac{k^3}{6}$.
- $y^2 = 4ax$, $x^2 = 4by$ మధ్య వైశాల్యం: $\frac{16ab}{3}$.
- నాభిలంబంతో కోయబడిన పరావలయం $y^2 = 4ax$: వైశాల్యం $\frac{8a^2}{3}$.
- వృత్తం: $\pi r^2$; దీర్ఘవృత్తం $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$: $\pi ab$; ఒక పాదం వీటిలో నాలుగో వంతు.
- $\sin x$ లేదా $\cos x$ యొక్క వరుస శూన్యాల మధ్య ఒక చాపం వైశాల్యం 2; $\int_0^{2\pi}\sin x\,dx = 0$ కానీ వైశాల్యం 4.
- $\int_0^{\ln k} e^x\,dx = k - 1$.
- $-1$, $1$ మధ్య $y = x^3$ కి, చిహ్నయుక్త సమాకలనం 0, వైశాల్యం $\frac{1}{2}$.
- సౌష్ఠవం: సరి ప్రమేయాలకు లేదా సౌష్ఠవ ప్రాంతాలకు రెట్టింపు చేయండి; బేసి ప్రమేయ చిట్కా చిహ్నయుక్త సమాకలనాలకు మాత్రమే పనిచేస్తుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
$y = x^2$, $x$-అక్షం, $x = 0$, $x = 3$ లచే పరిబద్ధమైన ప్రాంతం వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $9$
- $3$
- $27$
- $\frac{9}{2}$
సమాధానం
A. $9$
$\int_0^3 x^2\,dx = \frac{27}{3} = 9$. వక్రం అక్షానికి పైన ఉంది, కాబట్టి విభజన అవసరం లేదు. సరిచూడండి: $3\times 9 = 27$ దీర్ఘచతురస్రం ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంటుంది, దానిలో మూడో వంతు $9$.
$x = 0$ నుండి $x = 2\pi$ వరకు $y = \sin x$, $x$-అక్షాలచే పరిబద్ధమైన వైశాల్యం
- $2$
- $8$
- $0$
- $4$
సమాధానం
D. $4$
ప్రతి అర్ధ తరంగం వైశాల్యం $2$: $\int_0^\pi \sin x\,dx = 2$ మరియు $\left\vert\int_\pi^{2\pi}\sin x\,dx\right\vert = 2$. మొత్తం $4$ (సాధారణ సమాకలనం $0$ ఇస్తుంది).
వృత్తం $x^2 + y^2 = 16$ ఆవరించిన వైశాల్యం
- $4\pi$
- $256\pi$
- $16\pi$
- $8\pi$
సమాధానం
C. $16\pi$
వ్యాసార్ధం $r = 4$, కాబట్టి వైశాల్యం $= \pi r^2 = 16\pi$. నాలుగు పాదాలు $4\int_0^4\sqrt{16-x^2}\,dx = 4\cdot 4\pi = 16\pi$ కూడా సరిపోతుంది.
దీర్ఘవృత్తం $\frac{x^2}{25} + \frac{y^2}{9} = 1$ ఆవరించిన వైశాల్యం
- $8\pi$
- $15\pi$
- $30\pi$
- $225\pi$
సమాధానం
B. $15\pi$
$a = 5$, $b = 3$, వైశాల్యం $= \pi ab = 15\pi$.
వక్రాలు $y = x^2$, $y = x$ ల మధ్య ఆవరించిన వైశాల్యం
- $\frac{1}{2}$
- $\frac{1}{3}$
- $\frac{1}{12}$
- $\frac{1}{6}$
సమాధానం
D. $\frac{1}{6}$
అవి $x = 0, 1$ వద్ద కలుస్తాయి, రేఖ పైన ఉంది: $\int_0^1 (x - x^2)\,dx = \frac{1}{2} - \frac{1}{3} = \frac{1}{6}$. $k = 1$ తో షార్ట్కట్ $\frac{k^3}{6}$ కూడా సరిపోతుంది.
పరావలయాలు $y^2 = 4x$, $x^2 = 4y$ లచే పరిబద్ధమైన వైశాల్యం
- $\frac{32}{3}$
- $\frac{16}{3}$
- $4$
- $\frac{8}{3}$
సమాధానం
B. $\frac{16}{3}$
అవి $x = 0$, $x = 4$ వద్ద కలుస్తాయి. $\int_0^4 \left(2\sqrt{x} - \frac{x^2}{4}\right)dx = \frac{32}{3} - \frac{16}{3} = \frac{16}{3}$. $a = b = 1$ తో సూత్రం $\frac{16ab}{3}$ అదే విలువ ఇస్తుంది.
$y = e^x$, $x$-అక్షం, $y$-అక్షం, $x = \ln 3$ రేఖలచే పరిబద్ధమైన వైశాల్యం
- $\ln 3$
- $3$
- $2$
- $1$
సమాధానం
C. $2$
$\int_0^{\ln 3} e^x\,dx = e^{\ln 3} - e^0 = 3 - 1 = 2$.
$y = \vert x \vert$, $y = 2$ లచే పరిబద్ధమైన ప్రాంతం వైశాల్యం
- $4$
- $8$
- $6$
- $2$
సమాధానం
A. $4$
రేఖలు $(\pm 2, 2)$ వద్ద కలుస్తాయి. $2\int_0^2 (2 - x)\,dx = 2(4 - 2) = 4$. త్రిభుజంగా: భూమి $4$, ఎత్తు $2$, వైశాల్యం $\frac{1}{2}\cdot 4\cdot 2 = 4$.
$y = x^3$, $x$-అక్షం, $x = -1$, $x = 2$ లచే పరిబద్ధమైన వైశాల్యం
- $4$
- $\frac{9}{4}$
- $\frac{17}{4}$
- $\frac{15}{4}$
సమాధానం
C. $\frac{17}{4}$
వక్రం $[-1,0]$ పై అక్షానికి క్రింద ఉంది (వైశాల్యం $\frac{1}{4}$), $[0,2]$ పై పైన ఉంది (వైశాల్యం $4$). మొత్తం $\frac{1}{4} + 4 = \frac{17}{4}$. చిహ్నయుక్త సమాకలనం $\frac{15}{4}$ వైశాల్యం కాదు.
పరావలయం $x = y^2$, రేఖ $x = 4$ లచే పరిబద్ధమైన ప్రాంతం వైశాల్యం
- $\frac{32}{3}$
- $\frac{16}{3}$
- $\frac{64}{3}$
- $8$
సమాధానం
A. $\frac{32}{3}$
అడ్డు పట్టీలు, $y$ విలువ $-2$ నుండి $2$ వరకు: $\int_{-2}^{2} (4 - y^2)\,dy = 2\left(8 - \frac{8}{3}\right) = \frac{32}{3}$.
$y = x^2$, $y = 2 - x^2$ ల మధ్య ఆవరించిన వైశాల్యం
- $4$
- $\frac{8}{3}$
- $\frac{16}{3}$
- $\frac{4}{3}$
సమాధానం
B. $\frac{8}{3}$
అవి $x^2 = 1$ అయిన చోట, అంటే $x = \pm 1$ వద్ద కలుస్తాయి. $\int_{-1}^{1} (2 - 2x^2)\,dx = 4 - \frac{4}{3} = \frac{8}{3}$.
$y = \sin x$, $y = \cos x$ మరియు $y$-అక్షంచే పరిబద్ధమైన వైశాల్యం, $\cos x \ge \sin x$ అయిన ప్రాంతంలో ($y$-అక్షానికి కుడివైపు మొదటి సంవృత ప్రాంతం)
- $\sqrt{2} + 1$
- $2 - \sqrt{2}$
- $1 - \frac{1}{\sqrt{2}}$
- $\sqrt{2} - 1$
సమాధానం
D. $\sqrt{2} - 1$
వక్రాలు మొదట $x = \frac{\pi}{4}$ వద్ద కలుస్తాయి. $\int_0^{\pi/4} (\cos x - \sin x)\,dx = [\sin x + \cos x]_0^{\pi/4} = \sqrt{2} - 1$.
వృత్తాకార బిళ్ళ $x^2 + y^2 \le 4$ లో రేఖ $x = 1$ కోసివేసిన చిన్న భాగం వైశాల్యం
- $\frac{4\pi}{3} - \frac{\sqrt{3}}{2}$
- $\frac{8\pi}{3} - \sqrt{3}$
- $\frac{2\pi}{3} - \sqrt{3}$
- $\frac{4\pi}{3} - \sqrt{3}$
సమాధానం
D. $\frac{4\pi}{3} - \sqrt{3}$
వైశాల్యం $= \int_1^2 2\sqrt{4 - x^2}\,dx = \left[x\sqrt{4-x^2} + 4\sin^{-1}\frac{x}{2}\right]_1^2 = 2\pi - \sqrt{3} - \frac{2\pi}{3} = \frac{4\pi}{3} - \sqrt{3}$. ఖండ సూత్రం: అర్ధకోణం $60^\circ$, కాబట్టి $\theta = \frac{2\pi}{3}$ తో $\frac{r^2}{2}(\theta - \sin\theta)$ అదే విలువ ఇస్తుంది.
ప్రాంతం $\{(x,y) : x^2 \le y \le \vert x \vert\}$ వైశాల్యం
- $\frac{1}{3}$
- $\frac{2}{3}$
- $\frac{1}{6}$
- $\frac{1}{2}$
సమాధానం
A. $\frac{1}{3}$
ప్రాంతం $y$-అక్షం పరంగా సౌష్ఠవంగా ఉంది. $x \ge 0$ కి ఇది $y = x^2$, $y = x$ ల మధ్య ఉంటుంది, వైశాల్యం $\frac{1}{6}$. రెట్టింపు చేస్తే $\frac{1}{3}$.
$x = 1$, $x = 3$ మధ్య, $x$-అక్షానికి పైన, రేఖ $y = 2x + 1$ క్రింద వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $12$
- $14$
- $10$
- $8$
సమాధానం
C. $10$
$\int_1^3 (2x+1)\,dx = [x^2 + x]_1^3 = 12 - 2 = 10$. ట్రెపీజియం సరిచూపు: ఎత్తులు $3$, $7$, వెడల్పు $2$: $\frac{3+7}{2}\cdot 2 = 10$.
$y = 6x - x^2$, $x$-అక్షం ఆవరించిన వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $108$
- $36$
- $72$
- $18$
సమాధానం
B. $36$
మూలాలు $x = 0, 6$. $\int_0^6 (6x - x^2)\,dx = 108 - 72 = 36$. షార్ట్కట్: $\frac{1\cdot 6^3}{6} = 36$.
పరావలయం $y = x^2$, రేఖ $y = 3x$ ల మధ్య ఆవరించిన వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $2.25$
- $4.5$
- $9$
- $13.5$
సమాధానం
B. $4.5$
అవి $x = 0, 3$ వద్ద కలుస్తాయి. $\int_0^3 (3x - x^2)\,dx = \frac{27}{2} - 9 = 4.5$. $\frac{k^3}{6} = \frac{27}{6} = 4.5$ తో సరిచూడండి.
$y^2 = 12x$, $x^2 = 12y$ లచే పరిబద్ధమైన వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $48$
- $16$
- $144$
- $96$
సమాధానం
A. $48$
ఇక్కడ $4a = 12$, కాబట్టి $a = b = 3$, వైశాల్యం $= \frac{16ab}{3} = 48$. నేరుగా: అవి $x = 0, 12$ వద్ద కలుస్తాయి; $\int_0^{12}\left(\sqrt{12x} - \frac{x^2}{12}\right)dx = 96 - 48 = 48$.
$y = \vert x - 1 \vert$, $y = 4$ లచే పరిబద్ధమైన త్రిభుజాకార ప్రాంతం వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $8$
- $12$
- $32$
- $16$
సమాధానం
D. $16$
రేఖలు $x = -3$, $x = 5$ వద్ద కలుస్తాయి, భూమి $8$, శీర్షం $(1,0)$ వద్ద ఎత్తు $4$. వైశాల్యం $= \frac{1}{2}\cdot 8 \cdot 4 = 16$. సమాకలనం: $\int_{-3}^{5}(4 - \vert x-1\vert)\,dx = 32 - 16 = 16$.
$y = x$, $y = x^3$ లు ఆవరించిన ప్రాంతం రెండు సమాన భాగాలుగా ఉంది, ఒకటి మొదటి పాదంలో, ఒకటి మూడో పాదంలో. మొత్తం వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $0.25$
- $1$
- $0.5$
- $2$
సమాధానం
C. $0.5$
మొదటి పాదం: $\int_0^1 (x - x^3)\,dx = \frac{1}{2} - \frac{1}{4} = \frac{1}{4}$. మూలబిందువు పరంగా సౌష్ఠవం వల్ల రెండు భాగాలు సమానం, కాబట్టి మొత్తం $= 0.5$. ($-1$ నుండి $1$ వరకు $x - x^3$ ని సమాకలనం చేస్తే $0$ వస్తుంది, ఇక్కడ అది తప్పు.)
వక్రం $x^2 + y^2 - 4x + 6y - 12 = 0$ ఆవరించిన వైశాల్యం $k\pi$ చదరపు యూనిట్లు. $k$ విలువ
- $12$
- $25$
- $50$
- $5$
సమాధానం
B. $25$
వర్గాలను పూర్తి చేయండి: $(x-2)^2 + (y+3)^2 = 12 + 4 + 9 = 25$, కాబట్టి $r = 5$, వైశాల్యం $= 25\pi$. $k = 25$.
మొదటి పాదంలో $y = 9 - x^2$ మరియు రెండు నిరూపకాక్షాలచే పరిబద్ధమైన వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $9$
- $27$
- $18$
- $36$
సమాధానం
C. $18$
వక్రం $x$-అక్షాన్ని $x = 3$ వద్ద కలుస్తుంది. $\int_0^3 (9 - x^2)\,dx = 27 - 9 = 18$.
$y = x^2$, $y = 6\vert x \vert$ ల మధ్య ఉన్న ప్రాంతం వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $72$
- $36$
- $18$
- $108$
సమాధానం
A. $72$
$y$-అక్షం పరంగా సౌష్ఠవం. $x \ge 0$ కి అవి $x = 0, 6$ వద్ద కలుస్తాయి: $\int_0^6 (6x - x^2)\,dx = 36$. రెట్టింపు: $72$.
పరావలయం $y^2 = 4x$, రేఖ $y = 2x - 4$ లు ఆవరించిన వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $4.5$
- $6$
- $18$
- $9$
సమాధానం
D. $9$
వక్రాలు $(1,-2)$, $(4,4)$ వద్ద కలుస్తాయి. అడ్డు పట్టీలు: $\int_{-2}^{4}\left(\frac{y+4}{2} - \frac{y^2}{4}\right)dy = \frac{20}{3} + \frac{7}{3} = 9$. నిలువు పట్టీలు: $\frac{8}{3} + \frac{19}{3} = 9$.
$y = x^3$, రేఖ $y = 8$, $y$-అక్షంచే పరిబద్ధమైన వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $16$
- $12$
- $6$
- $24$
సమాధానం
B. $12$
కలిసే బిందువు $(2, 8)$. నిలువు పట్టీలు: $\int_0^2 (8 - x^3)\,dx = 16 - 4 = 12$. అడ్డు పట్టీలు: $\int_0^8 y^{1/3}\,dy = \frac{3}{4}\cdot 16 = 12$.
$x = 0$, $x = \pi$ మధ్య వక్రాలు $y = \sin x$, $y = \sin 2x$ లు ప్రాంతాలను ఆవరిస్తాయి. ఈ ప్రాంతాల మొత్తం వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $2.5$
- $2.25$
- $0.25$
- $5$
సమాధానం
A. $2.5$
అవి $\sin x(1 - 2\cos x) = 0$ అయిన చోట, అంటే $x = 0, \frac{\pi}{3}, \pi$ వద్ద కలుస్తాయి. $\left[0,\frac{\pi}{3}\right]$ పై $\sin 2x$ పైన ఉంది: $\frac{1}{4}$. $\left[\frac{\pi}{3},\pi\right]$ పై $\sin x$ పైన ఉంది: $\frac{9}{4}$. మొత్తం $\frac{10}{4} = 2.5$.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: ఏ అవిచ్ఛిన్న ప్రమేయం $f$ కైనా, $x = a$ నుండి $x = b$ వరకు $y = f(x)$, $x$-అక్షాల మధ్య వైశాల్యం ఎల్లప్పుడూ $\int_a^b f(x)\,dx$ కి సమానం. ప్రవచనం II: $x = 0$ నుండి $x = 2\pi$ వరకు $y = \sin x$, $x$-అక్షాల మధ్య వైశాల్యం $4$ చదరపు యూనిట్లు.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
$f$ ఎక్కడైనా ఋణాత్మకం అయితే ప్రవచనం I విఫలమవుతుంది: వైశాల్యం సున్నా కాకపోయినా $\int_0^{2\pi}\sin x\,dx = 0$. ప్రవచనం II సత్యం: $2 + 2 = 4$.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $y = x^2$, $y = x$ లు ఆవరించిన వైశాల్యం, $y = \sqrt{x}$, $y = x$ లు ఆవరించిన వైశాల్యానికి సమానం. ప్రవచనం II: $x \ge 0$ కి, $y = x^2$, $y = \sqrt{x}$ గ్రాఫ్లు $y = x$ రేఖలో ఒకదానికొకటి ప్రతిబింబాలు, మరియు ప్రతిబింబనం వైశాల్యాన్ని మార్చదు.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
రెండు వైశాల్యాలూ $\frac{1}{6}$ ($\int_0^1 (\sqrt{x} - x)\,dx = \frac{2}{3} - \frac{1}{2} = \frac{1}{6}$). ప్రవచనం II సరైన రేఖాగణిత కారణం, అది సత్యం.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ఆవరించిన వైశాల్యం $\pi ab$. ప్రవచనం II: ఈ దీర్ఘవృత్తంలో మొదటి పాదంలో ఉన్న భాగం వైశాల్యం $\frac{\pi ab}{2}$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
ప్రవచనం I సత్యం. సౌష్ఠవం వల్ల మొదటి పాదంలో నాలుగో వంతు, $\frac{\pi ab}{4}$, ఉంటుంది; కాబట్టి ప్రవచనం II అసత్యం.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $y = \sin x$, $x$-అక్షం, $x = 0$, $x = \pi$ లచే పరిబద్ధమైన వైశాల్యం $1$ చదరపు యూనిట్. ప్రవచనం II: $y = \cos x$, $x$-అక్షం, $x = 0$, $x = \pi$ లచే పరిబద్ధమైన వైశాల్యం $0$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
B. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
$\int_0^\pi \sin x\,dx = 2$, $1$ కాదు. $\cos x$ కి సమాకలనం $0$ కానీ వైశాల్యం $2 \cdot \int_0^{\pi/2}\cos x\,dx = 2$. రెండు ప్రవచనాలూ అసత్యం.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $y^2 = 4x$, రేఖ $x = 1$ లచే పరిబద్ధమైన వైశాల్యం $\frac{8}{3}$ చదరపు యూనిట్లు. ప్రవచనం II: ఈ వైశాల్యం $\int_0^1 2\sqrt{x}\,dx = \frac{4}{3}$ కి సమానం.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
ప్రాంతానికి పై అర్ధభాగం $y = 2\sqrt{x}$, క్రింది అర్ధభాగం $y = -2\sqrt{x}$ రెండూ ఉన్నాయి, కాబట్టి వైశాల్యం $2\int_0^1 2\sqrt{x}\,dx = \frac{8}{3}$. ప్రవచనం II పై అర్ధభాగాన్ని మాత్రమే లెక్కించింది.
నిశ్చితవాక్యం (A): $x = 0$ నుండి $x = 2\pi$ వరకు $y = \sin x$, $x$-అక్షాలచే పరిబద్ధమైన వైశాల్యం $4$. కారణం (R): $\sin x$ $(0,\pi)$ పై ధనాత్మకం, $(\pi, 2\pi)$ పై ఋణాత్మకం, కాబట్టి వైశాల్యం $\left\vert\int_0^\pi \sin x\,dx\right\vert + \left\vert\int_\pi^{2\pi}\sin x\,dx\right\vert$.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
A. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
R సరైన పద్ధతిని ఇస్తుంది, అది $2 + 2 = 4$ గా వస్తుంది, ఇదే A. కాబట్టి రెండూ సత్యం, R అనేది A ను వివరిస్తుంది.
నిశ్చితవాక్యం (A): $y^2 = x$, $x^2 = y$ ల మధ్య ఆవరించిన వైశాల్యం $\frac{1}{3}$. కారణం (R): రెండు వక్రాలు $(0,0)$, $(1,1)$ బిందువుల వద్ద కలుస్తాయి.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
B. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
$\int_0^1 (\sqrt{x} - x^2)\,dx = \frac{2}{3} - \frac{1}{3} = \frac{1}{3}$, కాబట్టి A సత్యం. R కూడా సత్యం (అది అవధులను ఇస్తుంది), కానీ కలిసే బిందువులు మాత్రమే వైశాల్య విలువను ఇవ్వవు, కాబట్టి R అనేది A ను వివరించదు.
నిశ్చితవాక్యం (A): దీర్ఘవృత్తం $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{9} = 1$ వైశాల్యం $12\pi$. కారణం (R): అర్ధ అక్షాలు $a$, $b$ గల దీర్ఘవృత్తం వైశాల్యం $\pi(a + b)$.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
C. A సత్యం కానీ R అసత్యం
A సత్యం: $\pi \cdot 4 \cdot 3 = 12\pi$. R అసత్యం, ఎందుకంటే వైశాల్యం $\pi ab$ (ఈ దీర్ఘవృత్తానికి $\pi(a+b) = 7\pi$).
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. వృత్తం $x^2 + y^2 = 9$ లోపలి ప్రాంతం b. $y = x^2$, $y = x$ ల మధ్య ప్రాంతం c. $y = x^2$, $y = 4$ ల మధ్య ప్రాంతం d. $0 \le x \le 2\pi$ కి $y = \sin x$, $x$-అక్షం మధ్య ప్రాంతం జాబితా II: i. $4$ ii. $\frac{1}{6}$ iii. $9\pi$ iv. $\frac{32}{3}$
- a-iii, b-iv, c-ii, d-i
- a-i, b-ii, c-iv, d-iii
- a-iii, b-i, c-iv, d-ii
- a-iii, b-ii, c-iv, d-i
సమాధానం
D. a-iii, b-ii, c-iv, d-i
a: $\pi r^2 = 9\pi$ (iii). b: $\frac{1}{6}$ (ii). c: $2\int_0^2 (4 - x^2)\,dx = \frac{32}{3}$ (iv). d: $2 + 2 = 4$ (i).
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $y = x^2$, $y = 2x$ ల మధ్య వైశాల్యం b. $y = x^2$, $y = 3x$ ల మధ్య వైశాల్యం c. $y = x^2$, $y = 4x$ ల మధ్య వైశాల్యం d. $y = x^2$, $y = x$ ల మధ్య వైశాల్యం జాబితా II: i. $\frac{32}{3}$ ii. $\frac{1}{6}$ iii. $\frac{9}{2}$ iv. $\frac{4}{3}$
- a-iv, b-iii, c-ii, d-i
- a-i, b-iii, c-iv, d-ii
- a-iii, b-iv, c-i, d-ii
- a-iv, b-iii, c-i, d-ii
సమాధానం
D. a-iv, b-iii, c-i, d-ii
$y = x^2$, $y = kx$ ల మధ్య వైశాల్యం $\frac{k^3}{6}$. $k = 2$: $\frac{4}{3}$ (iv). $k = 3$: $\frac{9}{2}$ (iii). $k = 4$: $\frac{32}{3}$ (i). $k = 1$: $\frac{1}{6}$ (ii).
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $0$ నుండి $\pi$ వరకు $y = \sin x$ క్రింద వైశాల్యం b. $0$ నుండి $\frac{\pi}{2}$ వరకు $y = \cos x$ క్రింద వైశాల్యం c. $x = 0$ నుండి $x = \ln 5$ వరకు $y = e^x$ క్రింద వైశాల్యం d. $x = 0$ నుండి $x = 3$ వరకు $y = 2x$ క్రింద వైశాల్యం జాబితా II: i. $1$ ii. $9$ iii. $2$ iv. $4$
- a-iii, b-i, c-iv, d-ii
- a-iii, b-i, c-ii, d-iv
- a-i, b-iii, c-iv, d-ii
- a-iv, b-i, c-iii, d-ii
సమాధానం
A. a-iii, b-i, c-iv, d-ii
a: $[-\cos x]_0^\pi = 2$ (iii). b: $[\sin x]_0^{\pi/2} = 1$ (i). c: $e^{\ln 5} - 1 = 4$ (iv). d: $[x^2]_0^3 = 9$ (ii).
ఒక ప్రాంతం పరావలయం $y^2 = 4x$, రేఖ $y = x - 3$ లచే పరిబద్ధమై ఉంది. దాని వైశాల్యం (చదరపు యూనిట్లలో)
- $\frac{16}{3}$
- $\frac{128}{3}$
- $\frac{64}{3}$
- $\frac{32}{3}$
సమాధానం
C. $\frac{64}{3}$
రేఖను $x = y + 3$ గా రాయండి. కలయిక: $\frac{y^2}{4} = y + 3$ నుండి $y^2 - 4y - 12 = 0$, కాబట్టి $y = -2, 6$. వైశాల్యం $= \int_{-2}^{6}\left(y + 3 - \frac{y^2}{4}\right)dy = 18 + \frac{10}{3} = \frac{64}{3}$. షార్ట్కట్: $\frac{\frac{1}{4}\cdot 8^3}{6} = \frac{64}{3}$.
రేఖ $y = c$ ($0 < c < 4$) $y = x^2$, $y = 4$ లచే పరిబద్ధమైన ప్రాంతాన్ని సమాన వైశాల్యం గల రెండు భాగాలుగా విభజిస్తుంది. $c$ విలువ
- $2^{2/3}$
- $3$
- $2$
- $2^{4/3}$
సమాధానం
D. $2^{4/3}$
మొత్తం వైశాల్యం $= \frac{32}{3}$. $y = c$ కి క్రింద (పరావలయం లోపల) ఉన్న భాగం $\int_0^c 2\sqrt{y}\,dy = \frac{4}{3}c^{3/2}$. దాన్ని $\frac{16}{3}$ కి సమానంగా పెట్టండి: $c^{3/2} = 4$, కాబట్టి $c = 4^{2/3} = 2^{4/3}$. (సరిచూపు: $c \approx 2.52$, $2$ కాదు.)
వృత్తం $x^2 + y^2 = 16$ లోపల మరియు పరావలయం $y^2 = 6x$ లోపల ఉన్న ప్రాంతం వైశాల్యం
- $\frac{16\pi - 4\sqrt{3}}{3}$
- $\frac{16\pi + 4\sqrt{3}}{3}$
- $\frac{16\pi + 2\sqrt{3}}{3}$
- $\frac{8\pi + 4\sqrt{3}}{3}$
సమాధానం
B. $\frac{16\pi + 4\sqrt{3}}{3}$
అవి $x^2 + 6x = 16$ అయిన చోట, అంటే $x = 2$, $y = \pm 2\sqrt{3}$ వద్ద కలుస్తాయి. పై అర్ధభాగం: $\int_0^2 \sqrt{6x}\,dx = \frac{8\sqrt{3}}{3}$ మరియు $\int_2^4 \sqrt{16 - x^2}\,dx = \frac{8\pi}{3} - 2\sqrt{3}$. మొత్తం $= \frac{8\pi}{3} + \frac{2\sqrt{3}}{3}$. రెట్టింపు: $\frac{16\pi + 4\sqrt{3}}{3}$ (సుమారు $19.06$).