శ్రేఢులు మరియు శ్రేణులు
గుర్తుంచుకోవాల్సినవి
- అంకశ్రేఢి (AP)లో ప్రతి దశలో ఒకే $d$ కలుస్తుంది: $a_n = a + (n-1)d$ మరియు $S_n = \frac{n}{2}\left[2a + (n-1)d\right]$. గుణశ్రేఢి (GP)లో ప్రతి దశలో ఒకే $r$ తో గుణిస్తారు: $a_n = ar^{n-1}$ మరియు $r \ne 1$ అయితే $S_n = \frac{a(r^n - 1)}{r - 1}$.
- అనంత గుణశ్రేఢికి మొత్తం ఉండాలంటే $\vert r \vert < 1$ కావాలి; అప్పుడు మొత్తం $\frac{a}{1-r}$. వేరే ఏ $r$ కైనా మొత్తం ఉండదు.
- ధన సంఖ్యలకు AM $\ge$ GM; అన్ని సంఖ్యలు సమానమైనప్పుడు మాత్రమే సమానత్వం వస్తుంది. మొత్తం లేదా లబ్ధం స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు గరిష్ఠ, కనిష్ఠ విలువలు కనుగొనడానికి ఇదే వేగవంతమైన సాధనం.
- $\sum k = \frac{n(n+1)}{2}$, $\sum k^2 = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$, $\sum k^3 = \left[\frac{n(n+1)}{2}\right]^2$. "మొత్తం కనుగొనండి" అనే దాదాపు ప్రతి ప్రశ్న ఈ మూడింటికే దారితీస్తుంది.
- టెలిస్కోపింగ్: ఒక పదాన్ని $f(k+1) - f(k)$ రూపంలో రాయగలిగితే, మొత్తం మొత్తం $f(n+1) - f(1)$ గా కుదించుకుపోతుంది. అంక-గుణ శ్రేణిని $r$ తో గుణించి తీసివేయడం ద్వారా సాధిస్తారు.
శ్రేఢులు మరియు శ్రేణులు
సంఖ్యలను నిర్దిష్ట క్రమంలో రాసిన జాబితాను శ్రేఢి (sequence) అంటారు: మొదటి పదం, రెండవ పదం, ఇలా. పదాలను $a_1, a_2, a_3, \dots$ గా రాసి, $a_n$ ను సాధారణ పదం లేదా $n$వ పదం అంటాం. $a_n = n^2 + 1$ వంటి నియమం అన్ని పదాలను ఒకేసారి ఇస్తుంది: $2, 5, 10, 17, \dots$. శ్రేఢి ఏదో ఒక $a_n$ దగ్గర ఆగిపోవచ్చు (పరిమిత) లేదా అంతులేకుండా కొనసాగవచ్చు (అనంత).
పదాలను కూడితే వచ్చేది శ్రేణి (series): $a_1 + a_2 + \dots + a_n$. మొదటి $n$ పదాల మొత్తాన్ని $S_n$ అని రాస్తాం. ఈ రెండింటినీ కలిపే సంబంధాన్ని మీరు మళ్ళీ మళ్ళీ వాడతారు:
కారణం సులభం. $S_n$ లో $a_n$ వరకు అన్ని పదాలూ ఉంటాయి, $S_{n-1}$ లో $a_{n-1}$ వరకు అన్ని పదాలూ ఉంటాయి; కాబట్టి వాటి భేదం చివరి పదం. $a_1 = S_1$ ను విడిగా తీసుకోండి, ఎందుకంటే ఇక్కడ $S_0$ కి అర్థం లేదు. $S_n$ కి కొన్ని సూత్రాలలో $a_n$ సూత్రంలో $n = 1$ పెడితే $a_1$ తప్పుగా వస్తుంది; అందుకే ఒక శ్రేఢి అంకశ్రేఢిలా కనిపించినా అది కాకపోవచ్చు.
అంకశ్రేఢి
ప్రతి పదాన్ని, దాని ముందు పదానికి స్థిర సంఖ్య $d$ (సామాన్య భేదం) కలపడం ద్వారా పొందగలిగితే ఆ శ్రేఢి అంకశ్రేఢి (arithmetic progression, AP). మొదటి పదం $a$ అయితే పదాలు $a,\ a+d,\ a+2d,\ \dots$ మరియు $n$వ పదం
ఏ పదం నుంచైనా దాని ముందు పదాన్ని తీసివేస్తే $d$ వస్తుంది. $d > 0$ అయితే పదాలు పెరుగుతాయి, $d < 0$ అయితే తగ్గుతాయి, $d = 0$ అయితే అన్నీ సమానం.
**$n$ పదాల మొత్తం.** మొత్తాన్ని ముందుకూ వెనుకకూ రాసి కూడండి:
$n$ నిలువు వరుసలలో ప్రతిదాని మొత్తం $a + l$, ఇక్కడ $l = a + (n-1)d$ చివరి పదం. కాబట్టి $2S_n = n(a+l)$, దీని నుంచి
చివరి పదం తెలిసినప్పుడు మొదటి రూపం వేగంగా ఉంటుంది; $d$ తెలిసినప్పుడు రెండవది.
కంఠస్థం చేయాల్సిన లక్షణాలు.
- (మొదటి, చివరి పదాలు తప్ప) ఏ పదమైనా దాని రెండు పక్క పదాల సగటు: $a_n = \frac{a_{n-1} + a_{n+1}}{2}$. మూడు సంఖ్యలు $x, y, z$ అంకశ్రేఢిలో ఉండటానికి పరీక్ష కూడా ఇదే: $2y = x + z$.
- రెండు చివరల నుంచి సమాన దూరంలో ఉన్న పదాల మొత్తం సమానం: $a_k + a_{n-k+1} = a_1 + a_n$. పైన చూసిన జతలు కట్టే పద్ధతి పనిచేయడానికి కారణం ఇదే.
- ప్రతి పదానికి ఒక స్థిర సంఖ్యను కలిపినా, లేదా ప్రతి పదాన్ని ఒక స్థిర సంఖ్యతో గుణించినా ఫలితం ఇంకా అంకశ్రేఢే.
- వరుసగా ఉన్న ఏ $n$ పదాల మొత్తమైనా వాటి మధ్య విలువకు $n$ రెట్లు అవుతుంది. ముఖ్యంగా పదాల సంఖ్య బేసి అయితే $S_n = n \times$ (మధ్య పదం).
- $S_n = An^2 + Bn$ (స్థిర పదం లేకుండా) అయితే ఆ శ్రేఢి $d = 2A$, మొదటి పదం $A + B$ గల అంకశ్రేఢి. $S_n$ లో శూన్యేతర స్థిర పదం ఉంటే మొత్తం శ్రేఢి అంకశ్రేఢి కాదు, అయితే మొదటి పదం తర్వాతి పదాలు అంకశ్రేఢిలో ఉంటాయి.
పదాలను తెలివిగా ఎంచుకోవడం. అంకశ్రేఢిలో 3 పదాలకు $a - d,\ a,\ a + d$ తీసుకోండి (అప్పుడు మొత్తం $3a$). 4 పదాలకు $a - 3d,\ a - d,\ a + d,\ a + 3d$ తీసుకోండి. 5 పదాలకు $a - 2d, a - d, a, a + d, a + 2d$ తీసుకోండి. సౌష్ఠవం వల్ల $d$ యొక్క బేసి ఘాతాలు పోయి బీజగణితం తగ్గుతుంది.
అంక మధ్యమాలు. $a$, $b$ ల మధ్య $m$ సంఖ్యలు $A_1, A_2, \dots, A_m$ ను ఉంచి $a, A_1, \dots, A_m, b$ అంకశ్రేఢి అయ్యేలా చేస్తే మొత్తం $m + 2$ పదాలు ఉంటాయి మరియు $b = a + (m+1)d$. కాబట్టి
మధ్యమాలను కూడితే: $A_1 + A_2 + \dots + A_m = m \cdot \frac{a+b}{2}$, ఎందుకంటే మధ్యమాలు కేంద్రం చుట్టూ జతలుగా ఏర్పడతాయి. రెండు సంఖ్యలు $a, b$ ల అంకమధ్యమం $\frac{a+b}{2}$; ఇది $m = 1$ అయినప్పటి సందర్భం.
ఉదాహరణ 1: ఒక అంకశ్రేఢిలో 3వ పదం 7, 7వ పదం 19. మొదటి పదం, సామాన్య భేదం, మొదటి 10 పదాల మొత్తం కనుగొనండి.
రఫ్ పని: $a + 2d = 7$ మరియు $a + 6d = 19$.
తీసివేస్తే: $4d = 12$, కాబట్టి $d = 3$. అప్పుడు $a = 7 - 6 = 1$.
$S_{10} = \frac{10}{2}\left[2(1) + 9(3)\right] = 5 \times 29 = 145$.
సరిచూడండి: పదాలు $1, 4, 7, 10, \dots, 28$; మొదటి + చివరి $29$, ఐదు జతలు $145$ ఇస్తాయి.
సమాధానం: $a = 1$, $d = 3$, $S_{10} = 145$. అంకశ్రేఢి ఎప్పుడూ ఇచ్చేది $a$, $d$ లలో రెండు రేఖీయ సమీకరణాలే.
ఉదాహరణ 2: 8 మరియు 32 ల మధ్య 5 అంక మధ్యమాలను చేర్చండి, వాటి మొత్తాన్ని సరిచూడండి.
ఇక్కడ $a = 8$, $b = 32$, $m = 5$, కాబట్టి $d = \frac{32 - 8}{6} = 4$.
మధ్యమాలు $12, 16, 20, 24, 28$.
మొత్తం $= 5 \times \frac{8 + 32}{2} = 5 \times 20 = 100$, మరియు $12 + 16 + 20 + 24 + 28 = 100$.
సమాధానం: $12, 16, 20, 24, 28$. భాజకం $m + 1$, $m$ కాదు; ఎందుకంటే ఐదు మధ్యమాలు ఆరు అంతరాలను ఏర్పరుస్తాయి.
గుణశ్రేఢి
గుణశ్రేఢి (geometric progression, GP)లో ప్రతి పదం, దాని ముందు పదాన్ని స్థిర సంఖ్య $r$ (సామాన్య నిష్పత్తి) తో గుణిస్తే వస్తుంది. మొదటి పదం $a$ అయితే పదాలు $a,\ ar,\ ar^2,\ \dots$ మరియు
ఏ పదాన్నైనా దాని ముందు పదంతో భాగిస్తే నిష్పత్తి వస్తుంది, కాబట్టి ఏ పదమూ సున్నా కాకూడదు. $r$ ఋణాత్మకమైతే గుర్తులు ఒకటి విడిచి ఒకటి మారతాయి. $\vert r \vert < 1$ అయితే పదాలు సున్నా వైపు కుంచించుకుపోతాయి, $\vert r \vert > 1$ అయితే వాటి పరిమాణం హద్దు లేకుండా పెరుగుతుంది.

చిత్రం 1.1: అంకశ్రేఢి సమాన మొత్తాలతో పెరుగుతుంది (బిందువులు సరళరేఖపై); గుణశ్రేఢి సమాన కారకాలతో పెరుగుతుంది (పైకి వంగే వక్రం, చివరికి అంకశ్రేఢిని అధిగమిస్తుంది)
**$n$ పదాల మొత్తం.** $S_n = a + ar + \dots + ar^{n-1}$ అనుకోండి. $r$ తో గుణించి తీసివేయండి:
$r = 1$ అయితే ప్రతి పదం $a$ కే సమానం, $S_n = na$. $\vert r \vert < 1$ అయినప్పుడు $1 - r^n$ ఉన్న రూపాన్ని, $r > 1$ అయినప్పుడు రెండవ రూపాన్ని వాడండి; అప్పుడు లవం, హారం రెండూ ధనాత్మకంగా ఉంటాయి.
అనంత గుణశ్రేఢి. $\vert r \vert < 1$ అయినప్పుడు $n$ పెరిగేకొద్దీ $r^n$ విలువ $0$ కు చేరుతుంది, కాబట్టి $S_n$ ఒక విలువ వద్ద స్థిరపడుతుంది:
$\vert r \vert \ge 1$ అయితే పాక్షిక మొత్తాలు స్థిరపడవు (అవి పెరుగుతాయి, లేదా ఊగుతూనే ఉంటాయి), అప్పుడు $\frac{a}{1-r}$ అని రాయడం తప్పే. ఉదాహరణకు $1 + 2 + 4 + \dots$ విలువ $\frac{1}{1-2} = -1$ కాదు.
లక్షణాలు.
- సున్నా కాని మూడు సంఖ్యలు $x, y, z$ గుణశ్రేఢిలో ఉండాలంటే, అప్పుడు మాత్రమే, $y^2 = xz$.
- రెండు చివరల నుంచి సమాన దూరంలో ఉన్న పదాల లబ్ధం సమానం: $a_k \cdot a_{n-k+1} = a_1 \cdot a_n$. కాబట్టి అన్ని $n$ పదాల లబ్ధం $(a_1 a_n)^{n/2}$.
- ప్రతి పదాన్ని సున్నా కాని స్థిరాంకంతో గుణించినా, లేదా ప్రతి పదానికి వ్యుత్క్రమం తీసుకున్నా గుణశ్రేఢే వస్తుంది (నిష్పత్తులు వరుసగా $r$ మరియు $\frac{1}{r}$). ప్రతి పదాన్ని $p$ ఘాతానికి పెంచితే నిష్పత్తి $r^p$ గా గల గుణశ్రేఢి వస్తుంది.
- గుణశ్రేఢిలో మూడు పదాలకు $\frac{a}{r},\ a,\ ar$ తీసుకోండి (లబ్ధం $a^3$). నాలుగు పదాలకు: $\frac{a}{r^3},\ \frac{a}{r},\ ar,\ ar^3$.
- $a, b, c$ అంకశ్రేఢిలో ఉంటే, ఏ $x > 0$ కైనా $x^a, x^b, x^c$ గుణశ్రేఢిలో ఉంటాయి. గుణశ్రేఢి ఘాతాంకాలు అంకశ్రేఢి ఏర్పరుస్తాయి, మరియు ధన పదాల గుణశ్రేఢికి సంవర్గమానాలు తీసుకుంటే అది అంకశ్రేఢి అవుతుంది.
గుణ మధ్యమాలు. $a$, $b$ ల మధ్య $m$ సంఖ్యలు $G_1, \dots, G_m$ ను ఉంచి మొత్తం జాబితా గుణశ్రేఢి అయ్యేలా చేయాలంటే $b = ar^{m+1}$ కావాలి, కాబట్టి
వాటి లబ్ధం $G_1 G_2 \cdots G_m = (ab)^{m/2}$, ఎందుకంటే మధ్యమాలు జతలుగా ఏర్పడి ప్రతి జత లబ్ధం $ab$ అవుతుంది. రెండు ధన సంఖ్యల ఏకైక గుణమధ్యమం $\sqrt{ab}$. ($m+1$ సరిసంఖ్య అయి $\frac{b}{a} > 0$ అయినప్పుడు $r$ కి వ్యతిరేక గుర్తులతో రెండు విలువలు వస్తాయి; ప్రశ్నలో వేరే విధంగా చెప్పకపోతే ధన పదాలే ఉద్దేశం.)
ఆవర్తన దశాంశాలు మారువేషంలో ఉన్న అనంత గుణశ్రేఢులు; తదుపరి ఉదాహరణ దీనిని చూపిస్తుంది.
ఉదాహరణ 3: $0.3\overline{18} = 0.3181818\dots$ ను భిన్నంగా రాయండి.
ఆవర్తనం కాని భాగాన్ని వేరు చేయండి: $0.3 + 0.0181818\dots$
ఆవర్తన భాగం $0.018 + 0.00018 + 0.0000018 + \dots$, ఇది $a = 0.018 = \frac{18}{1000}$ మరియు $r = \frac{1}{100}$ గల గుణశ్రేఢి.
దాని మొత్తం $\frac{18/1000}{1 - 1/100} = \frac{18}{1000} \times \frac{100}{99} = \frac{18}{990} = \frac{1}{55}$.
మొత్తం $= \frac{3}{10} + \frac{1}{55} = \frac{33}{110} + \frac{2}{110} = \frac{35}{110} = \frac{7}{22}$.
సరిచూడండి: $7 \div 22 = 0.31818\dots$ సరిపోయింది.
సమాధానం: $\frac{7}{22}$. $k$ అంకెల ఆవర్తన బ్లాక్ నిష్పత్తిని $\frac{1}{10^k}$ గా ఇస్తుంది.
ఉదాహరణ 4: గుణశ్రేఢిలో ఉన్న మూడు సంఖ్యల మొత్తం 21, వాటి వర్గాల మొత్తం 189. ఆ సంఖ్యలను కనుగొనండి.
$\frac{a}{r},\ a,\ ar$ తీసుకోండి. మొత్తం: $a\left(\frac{1}{r} + 1 + r\right) = 21$.
వర్గాలు: $a^2\left(\frac{1}{r^2} + 1 + r^2\right) = 189$.
$\frac{1}{r^2} + 1 + r^2 = \left(\frac{1}{r} + 1 + r\right)\left(\frac{1}{r} - 1 + r\right)$ వాడండి. రెండవ సమీకరణం $21 \times a\left(\frac{1}{r} - 1 + r\right) = 189$ అవుతుంది, కాబట్టి $a\left(\frac{1}{r} - 1 + r\right) = 9$.
దీనిని మొదటి సమీకరణం నుంచి తీసివేయండి: $2a = 12$, కాబట్టి $a = 6$.
అప్పుడు $\frac{1}{r} + r = \frac{15}{6} = \frac{5}{2}$, దీని నుంచి $2r^2 - 5r + 2 = 0$, కాబట్టి $r = 2$ లేదా $r = \frac{1}{2}$.
సంఖ్యలు $3, 6, 12$ (లేదా అవే సంఖ్యలు తిరగబడిన క్రమంలో).
సరిచూడండి: $3 + 6 + 12 = 21$ మరియు $9 + 36 + 144 = 189$.
సమాధానం: $3, 6, 12$. $\frac{1}{r^2} + 1 + r^2$ ను కారణాంకాలుగా విడగొట్టడమే అసలు చిట్కా; అది గుర్తిస్తే మిగతాదంతా అంకగణితమే.
| లక్షణం | AP | GP |
|---|---|---|
| అడుగు | $d$ కలపడం | $r$ తో గుణించడం |
| $n$వ పదం | $a + (n-1)d$ | $ar^{n-1}$ |
| $n$ పదాల మొత్తం | $\frac{n}{2}\left[2a + (n-1)d\right]$ | $\frac{a(r^n - 1)}{r - 1}$, $r \ne 1$ |
| అనంత పదాల మొత్తం | ఉండదు (అన్ని పదాలూ 0 అయితే తప్ప) | $\vert r \vert < 1$ అయినప్పుడు $\frac{a}{1-r}$ |
| ప్రగతిలో మూడు సంఖ్యలు | $2y = x + z$ | $y^2 = xz$ |
| $a, b$ ల మధ్య $m$ మధ్యమాలు చేర్చడం | $d = \frac{b-a}{m+1}$ | $r = \left(\frac{b}{a}\right)^{1/(m+1)}$ |
| రెండు సంఖ్యల మధ్యమం | $\frac{a+b}{2}$ | $\sqrt{ab}$ |
AM, GM మరియు AM–GM అసమానత
ధన సంఖ్యలు $a_1, a_2, \dots, a_n$ లకు అంకమధ్యమం (arithmetic mean), గుణమధ్యమం (geometric mean):
రెండు పదాల మధ్య ఉంచినప్పుడు అంకశ్రేఢి ఏర్పరిచే సంఖ్య AM; గుణశ్రేఢి ఏర్పరిచేది GM. రెండు సంఖ్యలకు ఈ అసమానత సులభంగా కనిపిస్తుంది. వర్గం ఎప్పుడూ ఋణాత్మకం కాదు కాబట్టి,
$a = b$ అయినప్పుడు మాత్రమే సమానత్వం వస్తుంది.

*చిత్రం 1.2: వ్యాసం $a + b$, కాబట్టి వ్యాసార్ధం $= \frac{a+b}{2}$ (AM). $P$ వద్ద లంబం పొడవు $\sqrt{ab}$ (GM). లంబం ఎప్పుడూ వ్యాసార్ధం కంటే పొడవు కాలేదు.*
ఈ చిత్రం అసమానతను వివరిస్తుంది. అర్ధవృత్తంలో వ్యాసం మీది ఒక బిందువు నుంచి చాపం వరకు గీసిన లంబం పొడవు $\sqrt{ab}$ (వ్యాసం యొక్క రెండు భాగాల లబ్ధం), వ్యాసార్ధం $\frac{a+b}{2}$. లంబం వ్యాసార్ధం కంటే ఎప్పుడూ పొడవు కాదు; $P$ కేంద్రమైనప్పుడు, అంటే $a = b$ అయినప్పుడు మాత్రమే రెండూ సమానం.
$n$ సంఖ్యలకు కూడా ప్రవచనం అదే:
$a_1 = a_2 = \dots = a_n$ అయినప్పుడు మాత్రమే సమానత్వం. దీనిని వాడే ముందు మూడు షరతులు నెరవేరాలి: ప్రతి సంఖ్య ధనాత్మకం కావాలి, మొత్తం లేదా లబ్ధం స్థిరం కావాలి (అప్పుడే హద్దు ఉపయోగపడుతుంది), సమానత్వ సందర్భం నిజంగా సాధ్యమయ్యేలా ఉండాలి.
గరిష్ఠ, కనిష్ఠాలలో రెండు ఉపయోగాలు.
- మొత్తం $a_1 + \dots + a_n$ స్థిరమైతే, అన్ని సంఖ్యలు సమానమైనప్పుడు లబ్ధం గరిష్ఠం. రాస్తే: లబ్ధం $\le \left(\frac{\text{sum}}{n}\right)^n$.
- లబ్ధం స్థిరమైతే, అన్ని సంఖ్యలు సమానమైనప్పుడు మొత్తం కనిష్ఠం: మొత్తం $\ge n \,(\text{product})^{1/n}$.
ఉదాహరణకు $x > 0$ కి $x + \frac{1}{x} \ge 2$, $x = 1$ వద్ద సమానత్వం, ఎందుకంటే $x$, $\frac{1}{x}$ ల లబ్ధం స్థిరాంకం $1$. $x < 0$ అయితే అసమానత తిరగబడుతుంది, కాబట్టి $x + \frac{1}{x} \le -2$; ధనాత్మకత షరతును వదిలేయలేం.
మొత్తం స్థిరంగా ఉండేలా విభజించడం. ఇచ్చిన సమాసానికి తరచుగా స్థిర మొత్తం ఉండదు; అప్పుడు ఒక పదాన్ని సమాన ముక్కలుగా విడగొట్టండి, లేదా చలరాశికి భారం ఇవ్వండి, తద్వారా ఆ చలరాశి రద్దవుతుంది. ఘాతాంకాలు ఎన్ని ప్రతులు వాడాలో చెబుతాయి. $2x + 3y = 30$ అయినప్పుడు $x^2 y^3$ ను గరిష్ఠం చేయడానికి ఐదు సంఖ్యలు $x, x, y, y, y$ తీసుకోండి. వాటి మొత్తం $2x + 3y = 30$, స్థిరం; వాటి లబ్ధం $x^2 y^3$. కాబట్టి $x^2 y^3 \le 6^5$, $x = y = 6$ వద్ద సమానత్వం.
ఉదాహరణ 5: $0 < x < 6$ కి $x^2(6 - x)$ యొక్క గరిష్ఠాన్ని కనుగొనండి.
మొత్తం $x + (6 - x) = 6$ స్థిరమే, కానీ $x^2$ కి $x$ యొక్క రెండు ప్రతులు కావాలి. $x$ ను సగాలుగా విభజించండి: మూడు సంఖ్యలు $\frac{x}{2},\ \frac{x}{2},\ 6 - x$ వాడండి.
వాటి మొత్తం $\frac{x}{2} + \frac{x}{2} + 6 - x = 6$, ఇది $x$ పై ఆధారపడదు.
AM–GM: $\frac{6}{3} \ge \left[\frac{x}{2} \cdot \frac{x}{2} \cdot (6 - x)\right]^{1/3}$, కాబట్టి $\frac{x^2(6-x)}{4} \le 8$.
అందువల్ల $x^2(6 - x) \le 32$.
సమానత్వానికి $\frac{x}{2} = 6 - x$ కావాలి, కాబట్టి $x = 4$. సరిచూడండి: $16 \times 2 = 32$. సాధ్యమే, మరియు $4$ అనేది $(0, 6)$ లో ఉంది.
సమాధానం: $x = 4$ వద్ద గరిష్ఠం $32$. మొత్తంలో $x$ మిగలకుండా చలరాశిని విభజించండి, సమానత్వ షరతు సాధ్యమో కాదో ఎప్పుడూ సరిచూడండి.
ఉదాహరణ 6: $x > 0$ కి $2x + \frac{3}{x^2}$ యొక్క కనిష్ఠాన్ని కనుగొనండి.
లబ్ధం $2x \cdot \frac{3}{x^2}$ లో ఇంకా $x$ ఉంది. $2x$ ను $x + x$ గా విభజించండి: మూడు సంఖ్యలు $x,\ x,\ \frac{3}{x^2}$ ల లబ్ధం $x \cdot x \cdot \frac{3}{x^2} = 3$, స్థిరం.
AM–GM: $\frac{x + x + 3/x^2}{3} \ge 3^{1/3}$, కాబట్టి $2x + \frac{3}{x^2} \ge 3 \cdot 3^{1/3} = 3^{4/3}$.
సమానత్వం: $x = \frac{3}{x^2}$, కాబట్టి $x^3 = 3$, అంటే $x$ ధన వాస్తవ సంఖ్య. సాధ్యమే.
సమాధానం: కనిష్ఠం $3^{4/3}$. లబ్ధంలో $x$ ఘాతాలు రద్దయ్యేలా ముక్కల సంఖ్యను ఎంచుకుంటారు.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "మొత్తం స్థిరమైతే లబ్ధం గరిష్ఠం; లబ్ధం స్థిరమైతే మొత్తం కనిష్ఠం; అతి విలువ వద్ద అన్నీ సమానం." ప్రతి AM–GM ప్రశ్నకు ముందు దీన్ని చెప్పుకోండి; ఆపై రెండింటిలో ఏది స్థిరమో మాత్రమే అడగండి.
సహజ సంఖ్యలు, వర్గాలు, ఘనాల మొత్తాలు
మూడు ఫలితాలు ఎంత తరచుగా వాడతారంటే, వాటిని జ్ఞాపకం నుంచి మరియు మొదటి సూత్రాల నుంచి రాయగలగాలి.
| మొత్తం | విలువ | వ్యాఖ్య |
|---|---|---|
| $1 + 2 + \dots + n$ | $\frac{n(n+1)}{2}$ | $a = 1$, $d = 1$ గల అంకశ్రేఢి |
| $1^2 + 2^2 + \dots + n^2$ | $\frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$ | అంకశ్రేఢి కాదు, క్రింది టెలిస్కోపింగ్ ఆలోచన కావాలి |
| $1^3 + 2^3 + \dots + n^3$ | $\left[\frac{n(n+1)}{2}\right]^2$ | మొదటి మొత్తం యొక్క వర్గం |
| $1 + 3 + 5 + \dots + (2n-1)$ | $n^2$ | మొదటి $n$ బేసి సంఖ్యలు |
| $2 + 4 + 6 + \dots + 2n$ | $n(n+1)$ | మొదటి $n$ సరి సంఖ్యలు |
మొదటిది ఎందుకు నిజం: ఇది $a = 1$, $l = n$ గల అంకశ్రేఢి, కాబట్టి $S = \frac{n}{2}(1 + n)$.
రెండవది ఎందుకు నిజం. $(k+1)^3 - k^3 = 3k^2 + 3k + 1$ విస్తరణతో మొదలుపెట్టి $k = 1, 2, \dots, n$ కి కూడండి. ఎడమ వైపు $(n+1)^3 - 1$ తప్ప మిగతావన్నీ రద్దవుతాయి:
$\sum k = \frac{n(n+1)}{2}$ ఉంచి $\sum k^2$ కోసం సాధించండి:
ఇప్పుడు $(n+1)^3 - 1 - n = n^3 + 3n^2 + 2n = n(n+1)(n+2)$. $n(n+1)$ ను బయటకు తీస్తే $3\sum k^2 = n(n+1)\left[(n+2) - \frac{3}{2}\right] = \frac{n(n+1)(2n+1)}{2}$, 3 తో భాగిస్తే చెప్పిన విలువ వస్తుంది. $(k+1)^4 - k^4$ తో ఇదే ఆలోచన $\sum k^3$ సూత్రాన్ని ఇస్తుంది.
సిగ్మా సంజ్ఞ. $\sum_{k=1}^{n} t_k$ అనే గుర్తుకు అర్థం $t_1 + t_2 + \dots + t_n$. దీని నియమాలు సాధారణ కూడిక నియమాలే:
- $\sum (t_k + u_k) = \sum t_k + \sum u_k$.
- స్థిరాంకం $c$ కి $\sum c\,t_k = c \sum t_k$.
- $\sum_{k=1}^{n} c = nc$, ఎందుకంటే స్థిరాంకం $n$ సార్లు కలుస్తుంది. $\sum_{k=1}^{n} 1$ విలువ $n$, $1$ కాదు.
- $k = m$ నుంచి మొదలయ్యే మొత్తం ఒక భేదం: $\sum_{k=m}^{n} t_k = \sum_{k=1}^{n} t_k - \sum_{k=1}^{m-1} t_k$.
$k$ వ పదం $k$ లో బహుపది అయిన శ్రేణిని కూడటానికి, దాన్ని విస్తరించి, ఈ నియమాలతో విడగొట్టి, మూడు ప్రామాణిక ఫలితాలను ప్రతిక్షేపించండి.
ఉదాహరణ 7: $1 \cdot 3 + 2 \cdot 4 + 3 \cdot 5 + \dots + 10 \cdot 12$ ను కనుగొనండి.
$k$వ పదం $k(k+2) = k^2 + 2k$, మరియు $k$ విలువ 1 నుంచి 10 వరకు.
$\sum k^2 = \frac{10 \cdot 11 \cdot 21}{6} = 385$ మరియు $\sum k = \frac{10 \cdot 11}{2} = 55$.
మొత్తం $= 385 + 2 \times 55 = 495$.
$n = 2$ కి చేతితో సరిచూడండి: $1\cdot3 + 2\cdot4 = 11$, మరియు $\frac{2\cdot3\cdot5}{6} + 2 \cdot 3 = 5 + 6 = 11$. పద్ధతి పనిచేస్తుంది.
సమాధానం: $495$. ముందు సాధారణ పదాన్ని కనుగొనండి; మిగతాది ప్రతిక్షేపణే.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "ఘనాల మొత్తం సాధారణ మొత్తం యొక్క వర్గం: $\sum k^3 = (\sum k)^2$." మరియు "బేసి సంఖ్యల మొత్తం వర్గం, సరి సంఖ్యల మొత్తం $n$ రెట్లు $n$ + 1!" $n = 3$ తో ఒక త్వరిత పరీక్ష ($1 + 3 + 5 = 9$, $2 + 4 + 6 = 12$) గందరగోళాన్ని పట్టేస్తుంది.
అంక-గుణ శ్రేణి
అంక-గుణ శ్రేణి (arithmetico-geometric series)లో ప్రతి పదం, ఒక అంకశ్రేఢి పదం మరియు దానికి సరిపోయే గుణశ్రేఢి పదం యొక్క లబ్ధం:
అంకశ్రేఢి సూత్రంతో గానీ, గుణశ్రేఢి సూత్రంతో గానీ ఒంటరిగా దీనిని కూడలేరు. గుణశ్రేఢి సూత్రాన్ని నిరూపించే పద్ధతే ఇక్కడా: $r$ తో గుణించి, ఒక స్థానం జరిపి, తీసివేయండి.
మధ్యలోని పదాలు మొదటి పదం $dr$ గల సాధారణ గుణశ్రేఢి ఏర్పరుస్తాయి, కాబట్టి $r \ne 1$ కి
$\vert r \vert < 1$ అయితే $r^n$, $n r^n$ రెండూ సున్నాకు చేరతాయి, అనంత మొత్తం:
ఈ రెండు సూత్రాలనూ కంఠస్థం చేయనక్కర్లేదు. పద్ధతిని గుర్తుంచుకోండి ($r$ తో గుణించు, తీసివేయి, మిగిలిన గుణశ్రేఢిని కూడు) మరియు పరీక్షలో అక్కడికక్కడే సాధించండి; ఇది వేగంగా ఉంటుంది, గుర్తుల తప్పులు రాకుండా చేస్తుంది. ప్రసిద్ధ ప్రత్యేక సందర్భం: $\vert x \vert < 1$ కి $1 + 2x + 3x^2 + \dots = \frac{1}{(1 - x)^2}$.
ఉదాహరణ 8: $1 + \frac{4}{5} + \frac{7}{25} + \frac{10}{125} + \dots$ యొక్క అనంత మొత్తాన్ని కనుగొనండి.
లవాలు $1, 4, 7, 10$ అంకశ్రేఢి ($a = 1$, $d = 3$); హారాలు $1, 5, 25, 125$ నిష్పత్తి $r = \frac{1}{5}$ గల గుణశ్రేఢి.
$S = 1 + 4\left(\frac{1}{5}\right) + 7\left(\frac{1}{5}\right)^2 + \dots$ మరియు $\frac{S}{5} = \frac{1}{5} + 4\left(\frac{1}{5}\right)^2 + \dots$
తీసివేస్తే: $\frac{4S}{5} = 1 + 3\left[\frac{1}{5} + \frac{1}{25} + \frac{1}{125} + \dots\right] = 1 + 3 \cdot \frac{1/5}{1 - 1/5} = 1 + \frac{3}{4} = \frac{7}{4}$.
కాబట్టి $S = \frac{7}{4} \times \frac{5}{4} = \frac{35}{16}$.
మొదటి కొన్ని పదాలు కూడి సరిచూడండి: $1 + 0.8 + 0.28 + 0.08 + 0.0208 + 0.0051 + \dots \approx 2.186$, ఇది $2.1875 = \frac{35}{16}$ వైపు వెళ్తోంది.
సమాధానం: $\frac{35}{16}$. బ్రాకెట్లో ఉన్నది అసలు శ్రేణి సామాన్య నిష్పత్తి గల గుణశ్రేఢి అని గమనించండి.
భేదాల పద్ధతి
ఒక శ్రేణిలోని ప్రతి పదాన్ని భేదంగా రాయగలమనుకోండి: $t_k = f(k+1) - f(k)$. అప్పుడు $k = 1$ నుంచి $n$ వరకు పదాలను కూడితే మధ్యలో ఉన్నవన్నీ రద్దవుతాయి:
దీనినే టెలిస్కోపింగ్ అంటారు. నైపుణ్యమంతా పదాన్ని భేదంగా రాయడంలోనే ఉంది. సాధారణంగా వాడే మార్గాలు:
| పదం రూపం | ఇలా రాయండి | $k = 1$ నుంచి $n$ వరకు మొత్తం |
|---|---|---|
| $\frac{1}{k(k+1)}$ | $\frac{1}{k} - \frac{1}{k+1}$ | $1 - \frac{1}{n+1} = \frac{n}{n+1}$ |
| $\frac{1}{k(k+2)}$ | $\frac{1}{2}\left(\frac{1}{k} - \frac{1}{k+2}\right)$ | $\frac{1}{2}\left(1 + \frac{1}{2} - \frac{1}{n+1} - \frac{1}{n+2}\right)$ |
| $\frac{1}{k(k+1)(k+2)}$ | $\frac{1}{2}\left[\frac{1}{k(k+1)} - \frac{1}{(k+1)(k+2)}\right]$ | $\frac{1}{4} - \frac{1}{2(n+1)(n+2)}$ |
| $\frac{1}{\sqrt{k} + \sqrt{k+1}}$ | $\sqrt{k+1} - \sqrt{k}$ (అకరణీయం చేయండి) | $\sqrt{n+1} - 1$ |
రెండవ వరుసలో అంతరం 2 కాబట్టి ప్రతి చివరా రెండేసి పదాలు మిగులుతాయి; సాధారణంగా అంతరం $g$ అయితే ప్రతి చివరా $g$ పదాలు మిగులుతాయి.
భేదాలు అంకశ్రేఢిలో ఉన్న శ్రేణులు. వరుస పదాల భేదాలు $t_{k+1} - t_k$ స్వయంగా అంకశ్రేఢి ఏర్పరిస్తే, $t_k$ అనేది $k$ లో వర్గ బహుపది. ఒక వర్గ బహుపదిని సరిపోల్చి కనుగొని, ప్రామాణిక ఫలితాలతో కూడండి. ఇది భేదాల పద్ధతిని రెండుసార్లు వాడటమే.
ఉదాహరణ 9: $3 + 7 + 13 + 21 + \dots$ యొక్క $n$ పదాల మొత్తాన్ని కనుగొనండి.
మొదటి భేదాలు: $4, 6, 8, \dots$ అంకశ్రేఢి ఏర్పరుస్తాయి, కాబట్టి $k$వ పదం వర్గ బహుపది $pk^2 + qk + s$.
$k = 1, 2, 3$ వాడండి: $p + q + s = 3$, $4p + 2q + s = 7$, $9p + 3q + s = 13$.
వరుస జతలను తీసివేయండి: $3p + q = 4$ మరియు $5p + q = 6$, కాబట్టి $p = 1$, $q = 1$, $s = 1$.
సాధారణ పదం $t_k = k^2 + k + 1$. $k = 4$ తో పరీక్షించండి: $16 + 4 + 1 = 21$. సరిపోయింది.
$S_n = \sum k^2 + \sum k + n = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6} + \frac{n(n+1)}{2} + n = \frac{n(n+1)(n+2)}{3} + n$.
$n = 2$ కి సరిచూడండి: $\frac{2 \cdot 3 \cdot 4}{3} + 2 = 10 = 3 + 7$. సరిపోయింది.
సమాధానం: $S_n = \frac{n(n+1)(n+2)}{3} + n$. $n = 1$ మరియు $n = 2$ వద్ద సరిచూడటానికి పది సెకన్లు చాలు, అది చాలా తప్పులను పట్టేస్తుంది.
ఉదాహరణ 10: $\frac{1}{\sqrt{1} + \sqrt{2}} + \frac{1}{\sqrt{2} + \sqrt{3}} + \dots + \frac{1}{\sqrt{99} + \sqrt{100}}$ విలువ కనుగొనండి.
ప్రతి పదాన్ని అకరణీయం చేయండి: $\frac{1}{\sqrt{k} + \sqrt{k+1}} \times \frac{\sqrt{k+1} - \sqrt{k}}{\sqrt{k+1} - \sqrt{k}} = \sqrt{k+1} - \sqrt{k}$, ఎందుకంటే హారం $(k+1) - k = 1$ అవుతుంది.
మొత్తం టెలిస్కోపింగ్ అయి $\sqrt{100} - \sqrt{1} = 10 - 1 = 9$ అవుతుంది.
సమాధానం: $9$. హారంలో మూలాలు ఉన్నప్పుడు, అకరణీయం చేస్తే సాధారణంగా మొత్తం టెలిస్కోపింగ్ రూపంలోకి వస్తుంది.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "పదాన్ని భేదంగా రాయి, మధ్యది కొట్టేయి, మొదటిది చివరిది ఉంచు." హారంలోని కారణాంకాలు ఒక స్థిరాంకంతో భేదపడే ప్రతి భిన్నానికీ ఇది వాడండి.
సాధారణ ఉచ్చులు
- $S_n = \frac{n}{2}\left[2a + nd\right]$ వాడటం → సరైన రూపంలో $(n - 1)d$ ఉంటుంది, ఎందుకంటే మొదటి పదం నుంచి $n$వ పదం వరకు $n - 1$ అడుగులు ఉంటాయి.
- $n$ మధ్యమాల సామాన్య భేదాన్ని $\frac{b - a}{n}$ అని రాయడం → $n + 1$ అంతరాలు ఉంటాయి, కాబట్టి $d = \frac{b-a}{n+1}$.
- $a_n = S_n - S_{n-1}$ సూత్రం నుంచి $a_1$ ను లెక్కించడం → $a_1 = S_1$ ను విడిగా కనుగొనండి; $a_n$ సూత్రం $n = 1$ వద్ద సరిపోకపోవచ్చు.
- $\vert r \vert \ge 1$ అయినప్పుడు $\frac{a}{1-r}$ వాడటం → ముందు $\vert r \vert < 1$ చూడండి; లేకపోతే అనంత మొత్తం ఉండదు.
- నిష్పత్తిని $r = \frac{a_3}{a_1}$ గా తీసుకోవడం → అది $r^2$. నిష్పత్తి అంటే వరుస పదాల నిష్పత్తి.
- కొన్ని సంఖ్యలు ఋణాత్మకంగా ఉన్నప్పుడు AM–GM వాడటం, ఉదా. అన్ని వాస్తవ $x$ కి $x + \frac{1}{x} \ge 2$ అనడం → ధనాత్మకత అవసరం, లేకపోతే $x < 0$ కి $x + \frac{1}{x} \le -2$.
- సమానత్వాన్ని పరీక్షించకుండా AM–GM నుంచి కనిష్ఠం చెప్పడం → సమానత్వ షరతును సాధించి, అది చలరాశి అనుమతించిన వ్యాప్తిలో ఇమడుతుందో లేదో నిర్ధారించండి.
- $\sum_{k=1}^{n} 5$ ను $5$ గా చదవడం → స్థిరాంకాన్ని $n$ సార్లు కూడితే $5n$.
- $\sum k^2 = \left(\sum k\right)^2$ వాడటం → మొత్తం యొక్క వర్గానికి సమానమైనవి ఘనాలు: $\sum k^3 = \left(\sum k\right)^2$.
- AGP యొక్క జరిపిన శ్రేణిని $r$ ఘాతాలను సరిపోల్చకుండా తీసివేయడం → సమాన $r$ ఘాతాలు ఒకే నిలువు వరుసలో ఉండేలా $S$ మరియు $rS$ ను ఒకదాని కింద ఒకటి రాయండి.
శీఘ్ర పునశ్చరణ
- $a_n = a + (n-1)d$; $S_n = \frac{n}{2}(a + l) = \frac{n}{2}\left[2a + (n-1)d\right]$.
- అంకశ్రేఢిలో మూడు సంఖ్యలు: $2y = x + z$; $a - d, a, a + d$ ఎంచుకోండి.
- $a$, $b$ ల మధ్య $m$ అంక మధ్యమాలు: $d = \frac{b-a}{m+1}$; వాటి మొత్తం $m\cdot\frac{a+b}{2}$.
- $n \ge 2$ కి $a_n = S_n - S_{n-1}$, $a_1 = S_1$; $S_n = An^2 + Bn$ అంటే $d = 2A$ గల అంకశ్రేఢి.
- $a_n = ar^{n-1}$; $r \ne 1$ కి $S_n = \frac{a(r^n - 1)}{r - 1}$, మరియు $r = 1$ కి $S_n = na$.
- అనంత గుణశ్రేఢి: $\vert r \vert < 1$ అయినప్పుడు మాత్రమే $S_\infty = \frac{a}{1-r}$.
- గుణశ్రేఢిలో మూడు సంఖ్యలు: $y^2 = xz$; $\frac{a}{r}, a, ar$ ఎంచుకోండి.
- $a$, $b$ ల మధ్య $m$ గుణ మధ్యమాలు: $r = \left(\frac{b}{a}\right)^{1/(m+1)}$; వాటి లబ్ధం $(ab)^{m/2}$.
- ధన సంఖ్యలకు AM $\ge$ GM, అన్నీ సమానమైనప్పుడు మాత్రమే సమానత్వం.
- మొత్తం స్థిరమైతే గరిష్ఠ లబ్ధం; లబ్ధం స్థిరమైతే కనిష్ఠ మొత్తం.
- $\sum k = \frac{n(n+1)}{2}$; $\sum k^2 = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$; $\sum k^3 = \left[\frac{n(n+1)}{2}\right]^2$.
- మొదటి $n$ బేసి సంఖ్యల మొత్తం $n^2$; మొదటి $n$ సరి సంఖ్యల మొత్తం $n(n+1)$.
- AGP: $r$ తో గుణించు, తీసివేయి, మిగిలిన గుణశ్రేఢిని కూడు; $\vert r \vert < 1$ కి $S_\infty = \frac{a}{1-r} + \frac{dr}{(1-r)^2}$.
- టెలిస్కోపింగ్: $\sum_{k=1}^{n}\left[f(k+1) - f(k)\right] = f(n+1) - f(1)$; ఉదాహరణకు $\sum \frac{1}{k(k+1)} = \frac{n}{n+1}$.
సాధన ప్రశ్నలు
అంకశ్రేఢి (arithmetic progression) $5, 9, 13, \dots$ యొక్క 10వ పదం
- $45$
- $41$
- $37$
- $49$
సమాధానం
B. $41$
$a = 5$, $d = 4$, కాబట్టి $a_{10} = 5 + 9 \times 4 = 41$.
ఒక గుణశ్రేఢి (geometric progression) యొక్క మూడవ పదం $12$, ఆరవ పదం $96$. దాని సామాన్య నిష్పత్తి
- $3$
- $\frac{1}{2}$
- $4$
- $2$
సమాధానం
D. $2$
$a_6 / a_3 = r^3 = 96/12 = 8$, కాబట్టి $r = 2$. సరిచూడండి: $a = 3$ మరియు పదాలు $3, 6, 12, 24, 48, 96$ సరిపోతాయి.
$6 + 2 + \frac{2}{3} + \dots$ యొక్క అనంత మొత్తం
- $9$
- $12$
- $8$
- $18$
సమాధానం
A. $9$
$a = 6$, $r = \frac{1}{3}$, $\vert r \vert < 1$, కాబట్టి $S = \frac{6}{1 - 1/3} = \frac{6}{2/3} = 9$.
ఒక శ్రేఢి యొక్క మొదటి $n$ పదాల మొత్తం $S_n = 3n^2 + 2n$. దాని 10వ పదం
- $65$
- $320$
- $59$
- $62$
సమాధానం
C. $59$
$a_{10} = S_{10} - S_9 = 320 - 261 = 59$. సాధారణంగా $a_n = 6n - 1$, మరియు $6 \times 10 - 1 = 59$.
రెండు ధన సంఖ్యల అంకమధ్యమం (arithmetic mean) $10$, గుణమధ్యమం (geometric mean) $8$. ఆ సంఖ్యలు
- $6$ మరియు $14$
- $4$ మరియు $16$
- $2$ మరియు $18$
- $5$ మరియు $15$
సమాధానం
B. $4$ మరియు $16$
మొత్తం $= 20$ మరియు లబ్ధం $= 64$. సంఖ్యలు $t^2 - 20t + 64 = 0$ యొక్క మూలాలు, అంటే $(t - 4)(t - 16) = 0$. సరిచూడండి: $\frac{4 + 16}{2} = 10$, $\sqrt{64} = 8$.
$3$ మరియు $19$ ల మధ్య $7$ అంక మధ్యమాలను చేర్చినప్పుడు ఏర్పడే శ్రేఢి యొక్క సామాన్య భేదం
- $2$
- $\frac{16}{9}$
- $\frac{16}{7}$
- $3$
సమాధానం
A. $2$
మొత్తం $7 + 2 = 9$ పదాలు ఉంటాయి, కాబట్టి $8$ అంతరాలు: $d = \frac{19 - 3}{8} = 2$.
$\sum_{k=1}^{n} k(k-1)$ విలువ
- $\frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$
- $\frac{n(n+1)(n+2)}{3}$
- $\frac{n(n-1)(n+1)}{6}$
- $\frac{n(n-1)(n+1)}{3}$
సమాధానం
D. $\frac{n(n-1)(n+1)}{3}$
$\sum k^2 - \sum k = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6} - \frac{n(n+1)}{2} = \frac{n(n+1)(2n-2)}{6} = \frac{n(n-1)(n+1)}{3}$. $n = 3$ తో సరిచూడండి: $0 + 2 + 6 = 8$ మరియు $\frac{3 \cdot 2 \cdot 4}{3} = 8$.
అన్ని వాస్తవ $x$ కి $2^x + 2^{-x}$ యొక్క కనిష్ఠ విలువ
- $1$
- $4$
- $2$
- $\frac{5}{2}$
సమాధానం
C. $2$
$2^x$ మరియు $2^{-x}$ రెండూ ధనాత్మకం, వాటి లబ్ధం $1$. AM-GM ప్రకారం $2^x + 2^{-x} \ge 2$, $x = 0$ వద్ద సమానత్వం.
ధన పదాలు గల ఒక గుణశ్రేఢిలో ప్రతి పదం దాని తరువాతి రెండు పదాల మొత్తానికి సమానం. సామాన్య నిష్పత్తి
- $\frac{\sqrt{5} - 1}{2}$
- $\frac{1 - \sqrt{5}}{2}$
- $\frac{\sqrt{5} + 1}{2}$
- $\frac{1}{2}$
సమాధానం
A. $\frac{\sqrt{5} - 1}{2}$
$a = ar + ar^2$ నుంచి $r^2 + r - 1 = 0$, కాబట్టి $r = \frac{-1 \pm \sqrt{5}}{2}$. ధన పదాలకు $r > 0$ కావాలి, కాబట్టి $r = \frac{\sqrt{5} - 1}{2}$.
అనంత శ్రేణి $1 + \frac{2}{3} + \frac{3}{9} + \frac{4}{27} + \dots$ యొక్క మొత్తం
- $3$
- $\frac{3}{2}$
- $\frac{9}{4}$
- $\frac{9}{8}$
సమాధానం
C. $\frac{9}{4}$
$x = \frac{1}{3}$ తో $S = \sum n x^{n-1}$ అనుకోండి. అప్పుడు $S - \frac{S}{3} = 1 + \frac{1}{3} + \frac{1}{9} + \dots = \frac{3}{2}$, కాబట్టి $\frac{2S}{3} = \frac{3}{2}$ మరియు $S = \frac{9}{4}$.
$\frac{1}{1 \cdot 2} + \frac{1}{2 \cdot 3} + \dots + \frac{1}{n(n+1)}$ మొత్తం
- $\frac{n+1}{n+2}$
- $\frac{1}{n+1}$
- $\frac{n}{n+2}$
- $\frac{n}{n+1}$
సమాధానం
D. $\frac{n}{n+1}$
$\frac{1}{k(k+1)} = \frac{1}{k} - \frac{1}{k+1}$, కాబట్టి మొత్తం టెలిస్కోపింగ్ అయి $1 - \frac{1}{n+1} = \frac{n}{n+1}$ అవుతుంది. $n = 1$ తో సరిచూడండి: $\frac{1}{2}$.
ఒక అంకశ్రేఢి యొక్క 5వ పదం $0$. దాని 23వ పదానికి, 11వ పదానికి గల నిష్పత్తి
- $6$
- $3$
- $\frac{1}{3}$
- $2$
సమాధానం
B. $3$
$a + 4d = 0$ నుంచి $a = -4d$. అప్పుడు $a_{23} = -4d + 22d = 18d$ మరియు $a_{11} = -4d + 10d = 6d$. నిష్పత్తి $= 3$.
$x, y > 0$ మరియు $x + y = 12$ అయితే, $x^2 y$ యొక్క గరిష్ఠ విలువ
- $192$
- $256$
- $288$
- $216$
సమాధానం
B. $256$
స్థిర మొత్తం $12$ గల మూడు సంఖ్యలు $\frac{x}{2}, \frac{x}{2}, y$ తీసుకోండి. AM-GM: $\frac{x^2 y}{4} \le 4^3 = 64$, కాబట్టి $x^2 y \le 256$. $\frac{x}{2} = y = 4$ వద్ద, అంటే $x = 8$, $y = 4$ వద్ద సమానత్వం. ($x = y = 6$ తీసుకుంటే $216$ మాత్రమే వస్తుంది.)
$1$ మరియు $64$ ల మధ్య రెండు గుణ మధ్యమాలను (ధన సామాన్య నిష్పత్తితో) చేర్చారు. అవి
- $4$ మరియు $16$
- $2$ మరియు $32$
- $8$ మరియు $16$
- $21$ మరియు $42$
సమాధానం
A. $4$ మరియు $16$
$64 = r^3$, కాబట్టి $r = 4$ మరియు శ్రేఢి $1, 4, 16, 64$. $21, 42$ జత అంక మధ్యమాలు ఇచ్చేది.
$3, 5, 7, \dots$ యొక్క మొదటి $20$ పదాల మొత్తం కనుగొనండి.
- $460$
- $420$
- $400$
- $440$
సమాధానం
D. $440$
$a = 3$, $d = 2$: $S_{20} = 10\left[6 + 19 \times 2\right] = 10 \times 44 = 440$. సరిచూడండి: 20వ పదం $41$, మరియు $\frac{20}{2}(3 + 41) = 440$.
అంకశ్రేఢి $7, 11, 15, \dots, 143$ లోని పదాల సంఖ్య
- $37$
- $34$
- $35$
- $36$
సమాధానం
C. $35$
$143 = 7 + (n-1) \cdot 4$, కాబట్టి $n - 1 = 34$ మరియు $n = 35$.
$1^2 + 2^2 + \dots + 12^2$ విలువ
- $600$
- $702$
- $676$
- $650$
సమాధానం
D. $650$
$\frac{12 \cdot 13 \cdot 25}{6} = 2 \times 13 \times 25 = 650$.
$11^3 + 12^3 + 13^3 + 14^3 + 15^3$ విలువ
- $11375$
- $12000$
- $3025$
- $14400$
సమాధానం
A. $11375$
$\sum_{1}^{15} k^3 = 120^2 = 14400$ మరియు $\sum_{1}^{10} k^3 = 55^2 = 3025$. భేదం $14400 - 3025 = 11375$.
గుణశ్రేఢి $2, 6, 18, \dots$ యొక్క మొదటి $6$ పదాల మొత్తం
- $1458$
- $728$
- $364$
- $242$
సమాధానం
B. $728$
$S_6 = \frac{2(3^6 - 1)}{3 - 1} = 3^6 - 1 = 728$.
$24, 20, 16, \dots$ యొక్క మొదటి $n$ పదాల మొత్తం $n$ యొక్క రెండు విలువలకు $72$ అవుతుంది. పెద్ద విలువ
- $18$
- $13$
- $9$
- $4$
సమాధానం
C. $9$
$\frac{n}{2}\left[48 - 4(n-1)\right] = 72$ నుంచి $n^2 - 13n + 36 = 0$, కాబట్టి $n = 4$ లేదా $9$. $n = 9$ తో సరిచూడండి: పదాలు $24$ నుంచి $-8$ వరకు, మొత్తం $\frac{9}{2}(24 - 8) = 72$.
$7$ చే భాగింపబడే అన్ని మూడంకెల సంఖ్యల మొత్తం
- $70434$
- $71071$
- $70336$
- $140672$
సమాధానం
C. $70336$
సంఖ్యలు $105$ నుంచి $994$ వరకు: $\frac{994 - 105}{7} + 1 = 128$ పదాలు. $S = \frac{128}{2}(105 + 994) = 64 \times 1099 = 70336$.
ఒక అనంత గుణశ్రేఢి మొత్తం $12$, దాని మొదటి రెండు పదాల మొత్తం $9$. సాధ్యమయ్యే అతి పెద్ద మొదటి పదం
- $6$
- $18$
- $9$
- $12$
సమాధానం
B. $18$
$\frac{a}{1-r} = 12$ మరియు $a(1 + r) = 9$. భాగిస్తే $(1 - r)(1 + r) = \frac{3}{4}$, కాబట్టి $r = \pm\frac{1}{2}$. అప్పుడు $a = 12(1 - r)$, $r = \frac{1}{2}$ కి $6$, $r = -\frac{1}{2}$ కి $18$. రెండూ $\vert r \vert < 1$ ను తృప్తిపరుస్తాయి; పెద్దది $18$.
$\sum_{k=1}^{20} (2k+1)^2$ విలువ
- $12340$
- $12360$
- $12320$
- $11480$
సమాధానం
A. $12340$
$(2k+1)^2 = 4k^2 + 4k + 1$. $\sum k^2 = 2870$ మరియు $\sum k = 210$ తో: $4(2870) + 4(210) + 20 = 11480 + 840 + 20 = 12340$.
$\frac{1}{1 \cdot 4} + \frac{1}{4 \cdot 7} + \frac{1}{7 \cdot 10} + \dots + \frac{1}{22 \cdot 25}$ విలువ
- $0.96$
- $0.30$
- $0.36$
- $0.32$
సమాధానం
D. $0.32$
$\frac{1}{(3k-2)(3k+1)} = \frac{1}{3}\left[\frac{1}{3k-2} - \frac{1}{3k+1}\right]$. $8$ పదాలు ఉన్నాయి (చివరిది $k = 8$), కాబట్టి మొత్తం $\frac{1}{3}\left(1 - \frac{1}{25}\right) = \frac{8}{25} = 0.32$.
$1 \cdot 2 + 2 \cdot 2^2 + 3 \cdot 2^3 + \dots + 6 \cdot 2^6$ విలువ
- $512$
- $768$
- $770$
- $642$
సమాధానం
D. $642$
$S = \sum k 2^k$. $2S = \sum k 2^{k+1}$. $S - 2S = (2 + 2^2 + \dots + 2^6) - 6 \cdot 2^7 = 126 - 768 = -642$, కాబట్టి $S = 642$. నేరుగా సరిచూడండి: $2 + 8 + 24 + 64 + 160 + 384 = 642$.
ధన వాస్తవ సంఖ్యలు $a, b, c$ కి $\frac{(a+b)(b+c)(c+a)}{abc}$ యొక్క కనిష్ఠ విలువ
- $9$
- $8$
- $12$
- $6$
సమాధానం
B. $8$
AM-GM: $a + b \ge 2\sqrt{ab}$, $b + c \ge 2\sqrt{bc}$, $c + a \ge 2\sqrt{ca}$. గుణిస్తే లబ్ధం కనీసం $8abc$. $a = b = c$ వద్ద సమానత్వం ఖచ్చితంగా $\frac{2 \cdot 2 \cdot 2}{1} = 8$ ఇస్తుంది.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: శ్రేణి $1 + 2 + 4 + 8 + \dots$ మొత్తం $\frac{1}{1-2} = -1$. ప్రవచనం II: అనంత గుణశ్రేఢి మొత్తం $\frac{a}{1-r}$ చెల్లుబాటు కావాలంటే $\vert r \vert < 1$ అయి ఉండాలి.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
ఇక్కడ $r = 2$, కాబట్టి పాక్షిక మొత్తాలు హద్దు లేకుండా పెరుగుతాయి, శ్రేణికి మొత్తం లేదు; ప్రవచనం I తప్పు. ప్రవచనం II సరైన షరతు.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: ధన సంఖ్యలు $4$ మరియు $9$ లకు అంకమధ్యమం గుణమధ్యమం కంటే ఎక్కువ. ప్రవచనం II: రెండు ధన సంఖ్యల అంకమధ్యమం వాటి గుణమధ్యమానికి సమానం కావాలంటే ఆ రెండు సంఖ్యలు సమానమై ఉండాలి.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
AM $= 6.5$ మరియు GM $= 6$, కాబట్టి ప్రవచనం I సరైనది. $(\sqrt{a} - \sqrt{b})^2 = 0$ నుంచి ప్రవచనం II, $a = b$ అయినప్పుడు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $S_n = 2n^2 + 3n$ అయితే, ఆ శ్రేఢి సామాన్య భేదం $4$ గల అంకశ్రేఢి. ప్రవచనం II: $S_n = n^2 + 1$ అయితే, ఆ శ్రేఢి అంకశ్రేఢి.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
I: $a_1 = 5$, $n \ge 2$ కి $a_n = S_n - S_{n-1} = 4n + 1$ ($n = 1$ వద్ద కూడా $5$), కాబట్టి $d = 4$. II: $a_1 = 2$, $a_2 = 3$, $a_3 = 5$; భేదాలు $1$ మరియు $2$ వేరువేరు, కాబట్టి అంకశ్రేఢి కాదు.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: మొదటి $n$ బేసి సహజ సంఖ్యల మొత్తం $n(n+1)$. ప్రవచనం II: మొదటి $n$ సరి సహజ సంఖ్యల మొత్తం $n^2$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
B. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
బేసి సంఖ్యల మొత్తం $n^2$ ($1 + 3 + 5 = 9$), సరి సంఖ్యల మొత్తం $n(n+1)$ ($2 + 4 + 6 = 12$). ప్రవచనాలు తారుమారయ్యాయి, కాబట్టి రెండూ తప్పు.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: సున్నా కాని మూడు సంఖ్యలు $a, b, c$ గుణశ్రేఢిలో ఉండాలంటే, అప్పుడు మాత్రమే, $b^2 = ac$. ప్రవచనం II: ఒక గుణశ్రేఢి సామాన్య నిష్పత్తి $r$ అయితే, దాని పదాల వ్యుత్క్రమాలు సామాన్య నిష్పత్తి $\frac{1}{r}$ గల గుణశ్రేఢి ఏర్పరుస్తాయి.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
I: $b^2 = ac$ నుంచి $\frac{b}{a} = \frac{c}{b}$, మరియు విపర్యయంగా కూడా. II: $\frac{1/a_{n+1}}{1/a_n} = \frac{a_n}{a_{n+1}} = \frac{1}{r}$. రెండూ సరైనవి.
నిశ్చితవాక్యం (A): $1 + \frac{1}{2} + \frac{1}{4} + \dots = 2$. కారణం (R): $\vert r \vert < 1$ అయినప్పుడు మొదటి పదం $a$ గల గుణశ్రేఢి అనంత మొత్తం $\frac{a}{1-r}$.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
A. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
ఇక్కడ $a = 1$, $r = \frac{1}{2}$, కాబట్టి $S = \frac{1}{1 - 1/2} = 2$. A ని ఇచ్చే సూత్రమే R.
నిశ్చితవాక్యం (A): శూన్యేతర వాస్తవ $x$ అన్నింటికీ $x + \frac{1}{x}$ యొక్క కనిష్ఠ విలువ $2$. కారణం (R): ధన సంఖ్యలకు అంకమధ్యమం కనీసం గుణమధ్యమం అంత ఉంటుంది.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
D. A అసత్యం కానీ R సత్యం
$x < 0$ కి $x + \frac{1}{x} \le -2$ (ఉదాహరణకు $x = -1$ అయితే $-2$, $x = -0.1$ అయితే $-10.1$), కాబట్టి $2$ కనిష్ఠ విలువ కాదు. A అసత్యం. R నిజమైన AM-GM ప్రవచనం.
నిశ్చితవాక్యం (A): గుణశ్రేఢిలో ఉన్న మూడు సంఖ్యల మధ్య పదం $5$ అయితే, వాటి లబ్ధం $125$. కారణం (R): ధన పదాల ఏ గుణశ్రేఢిలోనైనా, వరుసగా ఉన్న మూడు పదాలలో మధ్యది మిగతా రెండింటి అంకమధ్యమం.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
C. A సత్యం కానీ R అసత్యం
సంఖ్యలు $\frac{5}{r}, 5, 5r$, లబ్ధం $125$, కాబట్టి A సత్యం. మధ్య పదం గుణమధ్యమం, అంకమధ్యమం కాదు (ఉదాహరణకు $1, 2, 4$), కాబట్టి R అసత్యం.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $1 + 2 + \dots + n$ b. $1^2 + 2^2 + \dots + n^2$ c. $1^3 + 2^3 + \dots + n^3$ d. $1 + 3 + 5 + \dots + (2n-1)$ జాబితా II: i. $n^2$ ii. $\frac{n^2(n+1)^2}{4}$ iii. $\frac{n(n+1)}{2}$ iv. $\frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$
- a-ii, b-iv, c-iii, d-i
- a-iii, b-iv, c-i, d-ii
- a-iii, b-iv, c-ii, d-i
- a-iv, b-iii, c-ii, d-i
సమాధానం
C. a-iii, b-iv, c-ii, d-i
ప్రామాణిక ఫలితాలు: $\sum k = \frac{n(n+1)}{2}$, $\sum k^2 = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$, $\sum k^3 = \frac{n^2(n+1)^2}{4}$, బేసి సంఖ్యల మొత్తం $n^2$. $n = 2$ తో సరిచూడండి: $3, 5, 9, 4$.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $1 + \frac{1}{2} + \frac{1}{4} + \dots$ (అనంతం వరకు) b. $1 - \frac{1}{2} + \frac{1}{4} - \dots$ (అనంతం వరకు) c. $1 + 2 + 3 + \dots + 10$ d. $1 + 3 + 9 + 27$ జాబితా II: i. $40$ ii. $2$ iii. $\frac{2}{3}$ iv. $55$
- a-ii, b-iv, c-iii, d-i
- a-ii, b-iii, c-iv, d-i
- a-iii, b-ii, c-iv, d-i
- a-ii, b-iii, c-i, d-iv
సమాధానం
B. a-ii, b-iii, c-iv, d-i
a: $\frac{1}{1 - 1/2} = 2$. b: $r = -\frac{1}{2}$, $\frac{1}{1 + 1/2} = \frac{2}{3}$. c: $\frac{10 \cdot 11}{2} = 55$. d: $1 + 3 + 9 + 27 = 40$.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $2$ మరియు $8$ ల అంకమధ్యమం b. $2$ మరియు $8$ ల ధన గుణమధ్యమం c. $2$ మరియు $10$ ల మధ్య $3$ అంక మధ్యమాలను చేర్చినప్పుడు సామాన్య భేదం d. $1$ మరియు $81$ ల మధ్య $3$ ధన గుణ మధ్యమాలను చేర్చినప్పుడు సామాన్య నిష్పత్తి జాబితా II: i. $2$ ii. $3$ iii. $4$ iv. $5$
- a-iv, b-iii, c-i, d-ii
- a-iv, b-i, c-iii, d-ii
- a-iv, b-iii, c-ii, d-i
- a-iii, b-iv, c-i, d-ii
సమాధానం
A. a-iv, b-iii, c-i, d-ii
a: $\frac{2 + 8}{2} = 5$. b: $\sqrt{16} = 4$. c: $d = \frac{10 - 2}{4} = 2$. d: $r^4 = 81$, కాబట్టి $r = 3$.
అంకశ్రేఢిలో ఉన్న మూడు సంఖ్యల మొత్తం $27$, లబ్ధం $585$. ఆ మూడింటిలో అతి పెద్ద సంఖ్య
- $15$
- $11$
- $13$
- $9$
సమాధానం
C. $13$
$9 - d, 9, 9 + d$ తీసుకోండి (మొత్తం వల్ల మధ్య సంఖ్య $9$ అవుతుంది). లబ్ధం: $9(81 - d^2) = 585$, కాబట్టి $81 - d^2 = 65$ మరియు $d = \pm 4$. సంఖ్యలు $5, 9, 13$. సరిచూడండి: $5 \times 9 \times 13 = 585$.
ఒక బంతిని $20$ m ఎత్తు నుంచి వదిలారు. అది ప్రతిసారి నేలను తాకినప్పుడు, పడిన ఎత్తులో $\frac{3}{4}$ వంతు ఎత్తుకు తిరిగి లేస్తుంది. ఆగిపోయేలోపు అది ప్రయాణించే మొత్తం దూరం, మీటర్లలో
- $120$
- $80$
- $160$
- $140$
సమాధానం
D. $140$
మొదటి పతనం: $20$. తిరిగి లేచే ఎత్తులు: $15, 11.25, \dots$, ఇది $a = 15$, $r = \frac{3}{4}$ గల గుణశ్రేఢి, మొత్తం $\frac{15}{1/4} = 60$. ప్రతి లేపు పైకీ కిందకీ ప్రయాణిస్తుంది, కాబట్టి $2 \times 60 = 120$. మొత్తం $= 20 + 120 = 140$.
చతురస్ర భూమి గల, పైభాగం లేని దీర్ఘఘనాకార ట్యాంకు $32$ ఘన మీటర్లు పట్టాలి. దాని భూమి మరియు నాలుగు గోడల మొత్తం వైశాల్యం కనిష్ఠంగా, చదరపు మీటర్లలో
- $96$
- $48$
- $64$
- $24$
సమాధానం
B. $48$
భూమి భుజం $x$, ఎత్తు $\frac{32}{x^2}$. వైశాల్యం $= x^2 + 4x \cdot \frac{32}{x^2} = x^2 + \frac{64}{x} + \frac{64}{x}$. మూడు పదాల లబ్ధం $4096$, స్థిరం, కాబట్టి AM-GM ప్రకారం వైశాల్యం $\ge 3 \times 16 = 48$. $x^2 = \frac{64}{x}$, $x = 4$ వద్ద సమానత్వం, ఇది సాధ్యమే. సరిచూడండి: $16 + 4 \cdot 4 \cdot 2 = 48$.