Chapter 3 of 3 · 31 min read

విలోమ త్రికోణమితీయ ప్రమేయాలు (Inverse Trigonometric Functions)

గుర్తుంచుకోవలసినవి

  • ప్రతి త్రికోణమితీయ ప్రమేయం తన విలువలను మళ్లీ మళ్లీ పునరావృతం చేస్తుంది, కాబట్టి దానికి నేరుగా విలోమం ఉండదు. అది అన్వేకంగా (one-to-one) ఉండే ఒక భాగాన్ని మాత్రమే కత్తిరించి తీసుకోవాలి. ఆ భాగమే ప్రధాన శాఖ (principal branch). విలోమ ప్రమేయం ఇచ్చే ప్రతి జవాబు ఈ శాఖ లోపలే ఉండాలి.
  • ప్రధాన వ్యాప్తులు: $\sin^{-1}x \in [-\pi/2, \pi/2]$, $\cos^{-1}x \in [0, \pi]$, $\tan^{-1}x \in (-\pi/2, \pi/2)$, $\cot^{-1}x \in (0, \pi)$, $\sec^{-1}x \in [0,\pi]$ (కానీ $\pi/2$ కాదు), $\csc^{-1}x \in [-\pi/2,\pi/2]$ (కానీ $0$ కాదు).
  • $[-1,1]$ లోని ప్రతి $x$ కు $\sin(\sin^{-1}x) = x$ అవుతుంది. కానీ $\sin^{-1}(\sin x) = x$ అవ్వాలంటే $x$ ముందే $[-\pi/2,\pi/2]$ లో ఉండాలి. ఆ అంతరం బయట గ్రాఫ్ సరళరేఖ కాదు, అది త్రిభుజ తరంగం.
  • పూరక జతలు: $[-1,1]$ పై $\sin^{-1}x + \cos^{-1}x = \pi/2$, అన్ని వాస్తవ $x$ కు $\tan^{-1}x + \cot^{-1}x = \pi/2$, $\lvert x\rvert \ge 1$ కు $\sec^{-1}x + \csc^{-1}x = \pi/2$.
  • $\tan^{-1}x + \tan^{-1}y = \tan^{-1}\frac{x+y}{1-xy}$ అనేది $xy < 1$ అయినప్పుడు మాత్రమే సరైనది. $xy > 1$ అయితే $x$, $y$ ల గుర్తును బట్టి $\pi$ ను కూడాలి లేదా తీసివేయాలి.

1. పరిమిత ప్రదేశం ఎందుకు అవసరం

$\sin\theta = \tfrac12$ తీసుకోండి. $\pi/6,\ 5\pi/6,\ 13\pi/6, \dots$ అనే కోణాలన్నీ దీనిని తృప్తిపరుస్తాయి. "సైన్ యొక్క విలోమం" ను ప్రమేయంగా తీసుకోవాలంటే ఒక ఆదానికి (input) ($\tfrac12$) చాలా ఫలితాలు వస్తాయి, కానీ ప్రమేయానికి ఒక్క ఫలితమే ఉండాలి. పరిష్కారం ఏమిటంటే, సైన్ ఏ విలువనూ పునరావృతం చేయని ఒక చిన్న భాగాన్ని చూసి, ఆ భాగాన్ని మాత్రమే విలోమం చేయడం.

సైన్ కు $[-\pi/2, \pi/2]$ అనే భాగం సరిపోతుంది. దీనిపై సైన్ $-1$ నుంచి $1$ వరకు క్రమంగా పెరుగుతుంది, కాబట్టి $[-1,1]$ లోని ప్రతి విలువ సరిగ్గా ఒక్కసారే వస్తుంది. అప్పుడు ఇలా నిర్వచిస్తాం:

$$y = \sin^{-1}x \iff \sin y = x \ \text{ and } \ y \in [-\pi/2, \pi/2].$$

దీనిని ఇలా చదవండి: "$y$ అనేది ప్రధాన వ్యాప్తిలో ఉండి, సైన్ విలువ $x$ అయ్యే కోణం". రెండు షరతులూ కలిసే ఉండాలి. వ్యాప్తి షరతును వదిలేస్తే ఈ సంకేతం ఒక్క సంఖ్యను సూచించదు.

ముందుకు వెళ్లేముందు రెండు హెచ్చరికలు. మొదటిది, $\sin^{-1}x$ అనేది ఒక కోణం, $\frac{1}{\sin x}$ కాదు. వ్యుత్క్రమం $\csc x$. రెండవది, విలోమ త్రికోణమితీయ ప్రమేయం ఫలితం ఎప్పుడూ ఒక కోణమే, కాబట్టి రేడియన్లలో జవాబు $\pi$ యొక్క గుణిజం (లేదా $\tan^{-1}2$ వంటిది) అవుతుంది, ఎప్పుడూ నిష్పత్తి కాదు.

2. ఆరు ప్రమేయాలు మరియు వాటి ప్రధాన శాఖలు

ప్రతి త్రికోణమితీయ ప్రమేయాన్ని ఒక అంతరంపై కత్తిరిస్తాం. ఆ అంతరం (a) దానిని అన్వేకం చేయాలి, (b) దాని మొత్తం విలువల వ్యాప్తిని కవర్ చేయాలి, (c) వీలైనంత వరకు $0$ దగ్గరి కోణాలను కలిగి ఉండాలి. కొసైన్ $[-\pi/2,\pi/2]$ ను వాడలేదు, ఎందుకంటే అక్కడ కొసైన్ తగ్గి, మళ్లీ పెరుగుతుంది. అందుకే అది $[0,\pi]$ ను తీసుకుంటుంది. టాంజెంట్, కొటాంజెంట్ చివరల వద్ద అనంతమవుతాయి కాబట్టి వాటికి విముక్త అంతరాలు కావాలి.

ప్రమేయంప్రదేశం (Domain)ప్రధాన వ్యాప్తి (Range)స్వభావం
$\sin^{-1}x$$[-1,1]$$[-\pi/2, \pi/2]$ఆరోహణ, బేసి
$\cos^{-1}x$$[-1,1]$$[0, \pi]$అవరోహణ, బేసి కాదు, సరి కాదు
$\tan^{-1}x$అన్ని వాస్తవ $x$$(-\pi/2, \pi/2)$ఆరోహణ, బేసి
$\cot^{-1}x$అన్ని వాస్తవ $x$$(0, \pi)$అవరోహణ, రెండూ కాదు
$\sec^{-1}x$$\lvert x\rvert \ge 1$$[0,\pi]$, $y \ne \pi/2$ప్రతి ముక్కపై ఆరోహణ
$\csc^{-1}x$$\lvert x\rvert \ge 1$$[-\pi/2,\pi/2]$, $y \ne 0$ప్రతి ముక్కపై అవరోహణ

ఈ పుస్తకం పట్టికలోని శాఖలను వాడుతుంది. కొన్ని పుస్తకాలు $\sec^{-1}$ కు వేరే శాఖను ఎంచుకుంటాయి, కాబట్టి ప్రశ్న తన సొంత సంప్రదాయాన్ని చెబితే దానినే అనుసరించండి.

మూడు గ్రాఫ్‌లు పక్కపక్కన. మొదటిది: y = సైన్ విలోమం x, x విలువలు మైనస్ 1 నుంచి 1 వరకు, బిందువు (మైనస్ 1, మైనస్ పై బై 2) నుంచి మూలబిందువు గుండా (1, పై బై 2) వరకు పెరుగుతుంది. రెండవది: y = కొసైన్ విలోమం x, (మైనస్ 1, పై) నుంచి (0, పై బై 2) గుండా (1, 0) వరకు తగ్గుతుంది. మూడవది: y = టాంజెంట్ విలోమం x, మూలబిందువు గుండా పెరుగుతూ, y = పై బై 2 మరియు y = మైనస్ పై బై 2 అనే చుక్కల అడ్డురేఖలను ఎప్పటికీ తాకకుండా వాటివైపు చదునవుతుంది.

చిత్రం 3.1: sin⁻¹, cos⁻¹, tan⁻¹ ల ప్రధాన శాఖల గ్రాఫ్‌లు

చిత్రం ఏం చెబుతోందో గమనించండి. $\sin^{-1}x$ గ్రాఫ్ అనేది $[-\pi/2,\pi/2]$ పై $\sin x$ గ్రాఫ్‌ను $y = x$ రేఖలో ప్రతిబింబించగా వచ్చేది, అందుకే $x = \pm 1$ వద్ద అది నిలువు స్పర్శరేఖలతో ముగుస్తుంది. $\cos^{-1}x$ గ్రాఫ్ అదే ఆకారం తలకిందులై $\pi/2$ మేర పైకి జరిగినది; $\sin^{-1}x + \cos^{-1}x = \pi/2$ వెనుక ఉన్న చిత్రం ఇదే. $\tan^{-1}x$ గ్రాఫ్ పరిబద్ధమైనది: $x \to \infty$ అయినప్పుడు అది $\pi/2$ వైపు, $x \to -\infty$ అయినప్పుడు $-\pi/2$ వైపు నెమ్మదిగా సాగుతుంది; ఈ రెండు అడ్డురేఖలు అనంతస్పర్శరేఖలు (asymptotes).

మిగిలిన మూడూ ఇదే పద్ధతిని అనుసరిస్తాయి. $\cot^{-1}x$ ఎడమ చివర $\pi$ నుంచి కుడి చివర $0$ వరకు $(0, \pi/2)$ గుండా తగ్గుతుంది. $\sec^{-1}x$ కు రెండు ముక్కలు ఉన్నాయి: $x \ge 1$ కు అది $0$ నుంచి $\pi/2$ వైపు పెరుగుతుంది, $x \le -1$ కు అది $\pi/2$ నుంచి (చేరదు, సమీపిస్తుంది) $x=-1$ వద్ద $\pi$ వరకు పెరుగుతుంది. $\csc^{-1}x$ కు కూడా రెండు ముక్కలు: $x\ge1$ కు అది $\pi/2$ నుంచి $0$ వైపు తగ్గుతుంది, $x \le -1$ కు అది $0$ నుంచి $x=-1$ వద్ద $-\pi/2$ వైపు తగ్గుతుంది.

ఉదాహరణ 1: (a) $\sin^{-1}\left(-\tfrac12\right)$, (b) $\cos^{-1}\left(-\tfrac{\sqrt3}{2}\right)$, (c) $\sec^{-1}(-2)$, (d) $\cot^{-1}(-1)$ ల ప్రధాన విలువలను కనుక్కోండి.

(a) $[-\pi/2,\pi/2]$ లో సైన్ విలువ $-\tfrac12$ అయ్యే కోణం కావాలి. అది $-\pi/6$.

(b) $[0,\pi]$ లో కొసైన్ విలువ $-\tfrac{\sqrt3}{2}$ అయ్యే కోణం కావాలి. కొసైన్ రెండవ పాదంలో ఋణాత్మకం, సంబంధిత కోణం $\pi/6$, కాబట్టి కోణం $\pi - \pi/6 = 5\pi/6$.

(c) $\sec y = -2$ అంటే $y\in[0,\pi]$ తో $\cos y = -\tfrac12$. కాబట్టి $y = 2\pi/3$.

(d) $y \in (0,\pi)$ తో $\cot y = -1$. కొటాంజెంట్ రెండవ పాదంలో ఋణాత్మకం, సంబంధిత కోణం $\pi/4$, కాబట్టి $y = 3\pi/4$.

జవాబులు: $-\pi/6,\ 5\pi/6,\ 2\pi/3,\ 3\pi/4$.

గమనించండి: ఋణ ఆదానాలు ఋణ కోణాలను ఇచ్చింది $\sin^{-1}$ కు మాత్రమే. $\cos^{-1}$, $\sec^{-1}$, $\cot^{-1}$ ల వ్యాప్తిలో ఋణ కోణాలు లేవు, కాబట్టి ఋణ ఆదానం రెండవ పాదంలోకి వెళ్తుంది.

3. ప్రాథమిక ధర్మాలు

ఋణ ఆర్గ్యుమెంట్లు. సైన్, టాంజెంట్, కొసీకెంట్ బేసి ప్రమేయాలు కాబట్టి వాటి విలోమాలు కూడా బేసివే:

$$\sin^{-1}(-x) = -\sin^{-1}x, \quad \tan^{-1}(-x) = -\tan^{-1}x, \quad \csc^{-1}(-x) = -\csc^{-1}x.$$

మిగిలిన మూడింటి వ్యాప్తులు $0$ నుంచి మొదలవుతాయి, కాబట్టి ఋణ గుర్తు సులభంగా బయటకు రాదు. బదులుగా అవి $\pi/2$ (వ్యాప్తి మధ్య బిందువు) చుట్టూ ప్రతిబింబిస్తాయి:

$$\cos^{-1}(-x) = \pi - \cos^{-1}x, \quad \cot^{-1}(-x) = \pi - \cot^{-1}x, \quad \sec^{-1}(-x) = \pi - \sec^{-1}x.$$

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "S, T, C బయటకు వస్తాయి, మిగిలినవి π-మైనస్!" ఈ అక్షరాలు సైన్, టాంజెంట్, కొసీకెంట్‌ను సూచిస్తాయి: ఋణ గుర్తు ముందుకు వస్తుంది. కాస్, కాట్, సెక్ లు $x$ ను జవాబును $\pi$ నుండి తీసివేయడంగా మారుస్తాయి.

ఏదైనా విలోమ ప్రమేయం లోపల ఋణ ఆర్గ్యుమెంట్ కనిపించగానే దీనిని వాడండి.

పూరక జతలు. $\theta = \sin^{-1}x$ అనుకోండి, అప్పుడు $x = \sin\theta$ మరియు $\theta \in[-\pi/2,\pi/2]$. అప్పుడు $x = \cos\left(\frac{\pi}{2}-\theta\right)$ మరియు $\frac\pi2 - \theta \in [0,\pi]$; ఇదే $\cos^{-1}$ ప్రధాన వ్యాప్తి. కాబట్టి $\cos^{-1}x = \frac{\pi}{2}-\theta$, అంటే,

$$\sin^{-1}x + \cos^{-1}x = \frac{\pi}{2}, \quad x\in[-1,1].$$

ఇదే తర్కంతో అన్ని వాస్తవ $x$ కు $\tan^{-1}x + \cot^{-1}x = \frac\pi2$, మరియు $\lvert x\rvert \ge 1$ కు $\sec^{-1}x + \csc^{-1}x = \frac\pi2$ వస్తాయి.

వ్యుత్క్రమ ఆర్గ్యుమెంట్లు. $\lvert x\rvert \ge 1$ కు: $\sin^{-1}\frac1x = \csc^{-1}x$ మరియు $\cos^{-1}\frac1x = \sec^{-1}x$. టాంజెంట్ విషయంలో $x$ గుర్తు ముఖ్యం:

$$\tan^{-1}\frac1x = \cot^{-1}x \ (x>0), \qquad \tan^{-1}\frac1x = \cot^{-1}x - \pi \ (x<0).$$

$x = -1$ తో పరీక్షించండి: ఎడమ వైపు $-\pi/4$, మరియు $\cot^{-1}(-1) - \pi = 3\pi/4 - \pi = -\pi/4$. సరిపోయింది.

ధర్మంఏ విలువలకు సరైనది
$\sin^{-1}x + \cos^{-1}x = \pi/2$$-1 \le x \le 1$
$\tan^{-1}x + \cot^{-1}x = \pi/2$ప్రతి వాస్తవ $x$
$\sec^{-1}x + \csc^{-1}x = \pi/2$$\lvert x\rvert \ge 1$
$\sin^{-1}(-x) = -\sin^{-1}x$$-1 \le x \le 1$
$\cos^{-1}(-x) = \pi - \cos^{-1}x$$-1 \le x \le 1$
$\tan^{-1}(1/x) = \cot^{-1}x$$x > 0$ కు మాత్రమే

ఉదాహరణ 2: $\sin^{-1}\frac35 + \cos^{-1}\frac35 + \tan^{-1}(-\sqrt3)$ విలువ కనుక్కోండి.

దశ 1: మొదటి రెండు పదాలకు ఒకే ఆర్గ్యుమెంట్ $\frac35$ ఉంది, ఇది $[-1,1]$ లో ఉంది. కాబట్టి అవి కలిపితే $\frac\pi2$ వస్తుంది.

దశ 2: $\tan^{-1}(-\sqrt3) = -\tan^{-1}\sqrt3 = -\frac\pi3$.

దశ 3: $\frac\pi2 - \frac\pi3 = \frac\pi6$.

జవాబు: $\frac\pi6$.

$\sin^{-1}\frac35$ విలువ తెలియాల్సిన అవసరమే లేదు. ముందు జతను గుర్తించండి, ఇబ్బందికరమైన సంఖ్య మాయమవుతుంది.

4. $\sin(\sin^{-1}x)$ మరియు $\sin^{-1}(\sin x)$ మధ్య తేడా

ఈ రెండూ ఒకదానికొకటి ప్రతిబింబంలా కనిపిస్తాయి, కానీ ప్రవర్తన చాలా భిన్నం.

ముందు ప్రమేయం, తర్వాత దాని విలోమం (బయటి ప్రమేయం త్రికోణమితీయమైనది): $\sin(\sin^{-1}x)$. లోపలి దశ సైన్ విలువ $x$ అయ్యే కోణాన్ని ఇస్తుంది, బయటి సైన్ మళ్లీ $x$ ను చదువుతుంది. కాబట్టి $x\in[-1,1]$ కు $\sin(\sin^{-1}x) = x$, మరియు $\lvert x\rvert>1$ కు ఈ సమాసం నిర్వచించబడదు. $\cos(\cos^{-1}x)$ కు కూడా ఇదే వర్తిస్తుంది. $\tan(\tan^{-1}x) = x$ కు ఎటువంటి షరతూ లేదు: ప్రతి వాస్తవ $x$ అనుమతించబడుతుంది.

ముందు విలోమం, తర్వాత ప్రమేయం (బయటి ప్రమేయం విలోమమైనది): $\sin^{-1}(\sin x)$. ఇక్కడ $x$ ఏ వాస్తవ సంఖ్య అయినా కావచ్చు, కానీ జవాబు $[-\pi/2,\pi/2]$ లో ఉండాలి. కాబట్టి $x$ ఆ అంతరంలో ముందే ఉంటేనే ఫలితం $x$ కు సమానం. మిగతా $x$ కు, అదే సైన్ ఉండే ప్రధాన వ్యాప్తిలోని కోణంతో $x$ ను మారుస్తాం.

  • $x \in [\pi/2, 3\pi/2]$ అయితే: $\sin x = \sin(\pi - x)$ మరియు $\pi - x \in [-\pi/2, \pi/2]$, కాబట్టి $\sin^{-1}(\sin x) = \pi - x$.
  • $x\in[-3\pi/2,-\pi/2]$ అయితే: $\sin x = \sin(-\pi - x)$, కాబట్టి $\sin^{-1}(\sin x) = -\pi - x$.
  • వీటికి బయట, ముందు $2\pi$ మేర జరపండి; సైన్ దీనిని గమనించదు.
y = సైన్ విలోమం (సైన్ x) గ్రాఫ్, x విలువలు మైనస్ 2 పై నుంచి 2 పై వరకు. ఇది +1, -1 వాలులున్న సరళ ఖండాలతో కూడిన జిగ్‌జాగ్ రేఖ. ఇది (మైనస్ 2 పై, 0) నుంచి పైకి (మైనస్ 3 పై బై 2, పై బై 2) కి, కిందికి (మైనస్ పై బై 2, మైనస్ పై బై 2) కి, పైకి (పై బై 2, పై బై 2) కి, కిందికి (3 పై బై 2, మైనస్ పై బై 2) కి, మళ్లీ పైకి (2 పై, 0) కి వెళ్తుంది. మైనస్ పై బై 2 మరియు పై బై 2 మధ్య ఖండం y = x రేఖపై ఉండి నారింజ రంగులో గీయబడింది.

చిత్రం 3.2: sin⁻¹(sin x) గ్రాఫ్ ఒక త్రిభుజ తరంగం; ఇది [−π/2, π/2] పై మాత్రమే x కు సమానం

ఈ రకమైన ప్రతి ప్రశ్నను చిత్రమే తేల్చేస్తుంది. తరంగం ఆవర్తనం $2\pi$, శిఖరాలు $\pi/2$ వద్ద, లోయలు $-\pi/2$ వద్ద, మరియు దాని వాలు ప్రతిచోటా $+1$ లేదా $-1$. సూత్రం మరచిపోతే, తరంగంలోని ఒక పన్నును గీయండి.

ఇదే ఆలోచన మిగతా ప్రమేయాలకూ పనిచేస్తుంది:

సమాసం$x$ కు సమానమయ్యే సందర్భంఇతర ముక్కలు
$\sin^{-1}(\sin x)$$x\in[-\pi/2,\pi/2]$$[\pi/2, 3\pi/2]$ పై $\pi - x$
$\cos^{-1}(\cos x)$$x\in[0,\pi]$$[\pi, 2\pi]$ పై $2\pi - x$
$\tan^{-1}(\tan x)$$x\in(-\pi/2,\pi/2)$$(\pi/2, 3\pi/2)$ పై $x - \pi$

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "శాఖలోకి మడవండి." $x$ ఎక్కడ ఉందో చూడండి, కోణం ప్రధాన వ్యాప్తిలోకి వచ్చే వరకు త్రికోణమితీయ ప్రమేయం యొక్క సౌష్ఠవాన్ని బట్టి దానిని ప్రతిబింబించండి లేదా జరపండి.

ప్రతి $f^{-1}(f(x))$ ప్రశ్నకు దీనిని వాడండి: శాఖను పరిశీలించే వరకు "జవాబు $x$" అని ఎప్పుడూ రాయకండి.

ఉదాహరణ 3: (a) $\sin^{-1}(\sin 10)$ మరియు (b) $\sin^{-1}\left(\sin\frac{2\pi}{3}\right) + \cos^{-1}\left(\cos\frac{4\pi}{3}\right) + \tan^{-1}\left(\tan\frac{3\pi}{4}\right)$ లను కనుక్కోండి.

(a) $10$ రేడియన్లు సుమారు $3.18\pi$, అంటే $3\pi \approx 9.42$ ను కొంచెం దాటింది. $3\pi - 10 \approx -0.575$ ను ప్రయత్నించండి. ఇది $[-\pi/2,\pi/2]$ లో ఉంది. పరీక్ష: $\sin(3\pi - 10) = \sin3\pi\cos10 - \cos3\pi\sin10 = 0 + \sin10$. కాబట్టి $\sin^{-1}(\sin10) = 3\pi - 10$.

(b) మొదటి పదం: $\frac{2\pi}{3}$ అనేది $[\pi/2,3\pi/2]$ లో ఉంది, కాబట్టి విలువ $\pi - \frac{2\pi}3 = \frac\pi3$.

రెండవ పదం: $\frac{4\pi}{3}$ అనేది $[\pi,2\pi]$ లో ఉంది, కాబట్టి విలువ $2\pi - \frac{4\pi}3 = \frac{2\pi}{3}$.

మూడవ పదం: $\tan\frac{3\pi}4 = -1$, మరియు $\tan^{-1}(-1) = -\frac\pi4$.

మొత్తం: $\frac\pi3 + \frac{2\pi}3 - \frac\pi4 = \frac{3\pi}{4}$.

జవాబులు: (a) $3\pi - 10$, (b) $\frac{3\pi}4$.

పెద్ద కోణాన్ని $\pi$ గుణిజాలను కూడటం లేదా తీసివేయడం ద్వారా వెనక్కి మడుస్తారు, జవాబును ఎల్లప్పుడూ శాఖతో సరిచూస్తారు.

విలోమ త్రికోణమితీయ ప్రమేయం యొక్క త్రికోణమితీయ విలువ

బయటి ప్రమేయం వేరే త్రికోణమితీయ ప్రమేయం అయినప్పుడు, ఒక లంబకోణ త్రిభుజాన్ని గీయండి. $x > 0$ తో $\theta = \sin^{-1}x$ అయితే, ఎదుటి భుజం $x$, కర్ణం $1$ తీసుకోండి, అప్పుడు ఆసన్న భుజం $\sqrt{1-x^2}$. త్రిభుజాన్ని చదివితే:

$$\cos(\sin^{-1}x) = \sqrt{1-x^2}, \quad \tan(\sin^{-1}x) = \frac{x}{\sqrt{1-x^2}}, \quad \sin(\cos^{-1}x) = \sqrt{1-x^2},$$
$$\sin(\tan^{-1}x) = \frac{x}{\sqrt{1+x^2}}, \quad \cos(\tan^{-1}x) = \frac{1}{\sqrt{1+x^2}}.$$

ప్రతి సందర్భంలో వర్గమూలం ధనాత్మకం, ఎందుకంటే $\sin^{-1}x$ కొసైన్ ఋణం కాని చోట ఉంటుంది, $\cos^{-1}x$ సైన్ ఋణం కాని చోట ఉంటుంది. $\tan^{-1}x$ కు కోణం $(-\pi/2,\pi/2)$ లో ఉంటుంది, అక్కడ కొసైన్ ధనాత్మకం, కాబట్టి $\cos(\tan^{-1}x)$ ప్రతి $x$ కు ధనాత్మకం.

ఉదాహరణ 4: $\cos\left(\sin^{-1}\frac35 + \sin^{-1}\frac5{13}\right)$ విలువ కనుక్కోండి.

$A = \sin^{-1}\frac35$, $B = \sin^{-1}\frac5{13}$ అనుకోండి. రెండూ మొదటి పాదంలో ఉన్నాయి, కాబట్టి $\cos A = \frac45$ మరియు $\cos B = \frac{12}{13}$.

$\cos(A+B) = \cos A\cos B - \sin A\sin B = \frac45\cdot\frac{12}{13} - \frac35\cdot\frac5{13}$.

$= \frac{48}{65} - \frac{15}{65} = \frac{33}{65}$.

జవాబు: $\frac{33}{65}$.

మనకు మొత్తం యొక్క కొసైన్ మాత్రమే కావాలి కాబట్టి, ఆ మొత్తం ఏ కోణానికి సమానమో నిర్ణయించాల్సిన అవసరం లేదు.

5. విలోమ టాంజెంట్ల మొత్తం మరియు భేదం

$\alpha = \tan^{-1}x$, $\beta = \tan^{-1}y$ అనుకోండి. అప్పుడు $\tan(\alpha+\beta) = \frac{x+y}{1-xy}$. ఇక్కడ ఉన్న ఉచ్చు ఏమిటంటే, $\alpha + \beta$ అనేది $(-\pi,\pi)$ లో ఎక్కడైనా ఉండవచ్చు, కానీ దేనికైనా $\tan^{-1}$ ఇచ్చేది $(-\pi/2,\pi/2)$ లోని కోణం మాత్రమే. $\alpha+\beta$ ఆ అంతరం బయట ఉన్నప్పుడు, సూత్రం ఇచ్చే కోణం సరిగ్గా $\pi$ తేడాతో ఉంటుంది.

ఇది సరిగ్గా $xy > 1$ అయినప్పుడు జరుగుతుంది. ($xy < 1$ అయినప్పుడు రెండు కోణాలు కలిపి $(-\pi/2,\pi/2)$ లోనే ఉంటాయి.) కాబట్టి:

షరతు$\tan^{-1}x + \tan^{-1}y$ విలువ
$xy < 1$$\tan^{-1}\dfrac{x+y}{1-xy}$
$xy > 1$, $x>0$, $y>0$$\pi + \tan^{-1}\dfrac{x+y}{1-xy}$
$xy > 1$, $x<0$, $y<0$$-\pi + \tan^{-1}\dfrac{x+y}{1-xy}$
$xy = 1$, $x>0$$\dfrac\pi2$
$xy = 1$, $x<0$$-\dfrac\pi2$

భేదానికి, మొత్తం నియమంలో $y$ స్థానంలో $-y$ ఉంచండి:

$$\tan^{-1}x - \tan^{-1}y = \tan^{-1}\frac{x-y}{1+xy} \quad \text{when } xy > -1.$$

$xy<-1$ అయితే, $x>0>y$ అయినప్పుడు $\pi$ ను కూడండి, $x<0<y$ అయినప్పుడు $\pi$ ను తీసివేయండి.

ఉదాహరణ 5: $\tan^{-1}2 + \tan^{-1}3$ మరియు $\tan^{-1}\frac12 + \tan^{-1}\frac13$ లను కనుక్కోండి.

మొదటి జత: $xy = 6 > 1$ మరియు రెండూ ధనాత్మకం, కాబట్టి $\pi$ ను కూడతాం.

$\tan^{-1}\frac{2+3}{1-6} = \tan^{-1}(-1) = -\frac\pi4$. మొత్తం $\pi - \frac\pi4 = \frac{3\pi}{4}$.

పరిమాణాలతో పరీక్ష: $\tan^{-1}2\approx1.107$, $\tan^{-1}3 \approx 1.249$, మొత్తం $2.356 = \frac{3\pi}4$. సరిపోయింది.

రెండవ జత: $xy = \frac16 < 1$, కాబట్టి దిద్దుబాటు అవసరం లేదు. $\tan^{-1}\frac{\frac12+\frac13}{1-\frac16} = \tan^{-1}\frac{5/6}{5/6} = \tan^{-1}1 = \frac\pi4$.

జవాబులు: $\frac{3\pi}4$ మరియు $\frac\pi4$.

అదే లవం, అదే హారం, కానీ జవాబులు చాలా భిన్నం. సూత్రాన్ని నమ్మే ముందు ఎప్పుడూ $xy$ లెక్కించండి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "లబ్ధం ఒకటి దాటితే, పై వస్తుంది." $xy$ విలువ $1$ కంటే ఎక్కువైతే, $x$, $y$ లకు ఉన్న గుర్తుతోనే $\pi$ వస్తుంది.

ఏ $\tan^{-1}x+\tan^{-1}y$ లోనైనా దీనిని మొట్టమొదటి పరీక్షగా వాడండి.

సంబంధిత ద్విగుణ కోణ రూపాలు, చెప్పిన వ్యాప్తులకు అన్నీ సరైనవి:

$$2\tan^{-1}x = \tan^{-1}\frac{2x}{1-x^2}\ (\lvert x\rvert<1) = \sin^{-1}\frac{2x}{1+x^2}\ (\lvert x\rvert \le 1) = \cos^{-1}\frac{1-x^2}{1+x^2}\ (x \ge 0).$$

సైన్‌కు కూడా ఇలాంటి మొత్తం నియమం ఉంది. $\sin^{-1}x + \sin^{-1}y$ విలువ $[-\pi/2,\pi/2]$ లో ఉంటే,

$$\sin^{-1}x + \sin^{-1}y = \sin^{-1}\left(x\sqrt{1-y^2} + y\sqrt{1-x^2}\right).$$

$xy\le0$ అయినప్పుడు, లేదా $x,y>0$ తో $x^2+y^2\le1$ అయినప్పుడు ఈ షరతు నెరవేరుతుంది. $x^2+y^2 > 1$ ఉన్న రెండు ధన విలువలకు మొత్తం $\pi/2$ ను మించుతుంది, అప్పుడు సరైన ఫలితం ఆ ఆర్క్‌సైన్‌ను $\pi$ నుండి తీసివేసినది.

6. ప్రతిక్షేపణ ద్వారా సరళీకరణ

వర్గమూలం లేదా $\frac{2x}{1+x^2}$ వంటి నిష్పత్తి దాగి ఉన్న సమాసం సాధారణంగా మారువేషంలో ఉన్న త్రికోణమితీయ సర్వసమీకరణమే. ఒక కోణాన్ని ప్రతిక్షేపించి, సరళీకరించి, తిరిగి మార్చండి.

సమాసంలోని రూపంప్రతిక్షేపణ
$\sqrt{1-x^2}$$x = \sin\theta$ (లేదా $\cos\theta$)
$\sqrt{1+x^2}$ లేదా $x^2+1$$x = \tan\theta$
$\sqrt{x^2-1}$$x = \sec\theta$
$\frac{2x}{1+x^2}$, $\frac{1-x^2}{1+x^2}$, $\frac{2x}{1-x^2}$$x=\tan\theta$
$\sqrt{\frac{1-x}{1+x}}$$x = \cos2\theta$

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "ఒకటి ప్లస్ అంటే టాన్, ఒకటి మైనస్ అంటే సైన్, x-వర్గం-మైనస్-ఒకటి అంటే సెక్." వర్గమూలాన్ని చదువుతూనే ఇలా చెప్పుకోండి.

రెండు సెకన్లలో ప్రతిక్షేపణను ఎంచుకోవడానికి దీనిని వాడండి.

చాలామంది వదిలేసే దశ: ప్రతిక్షేపణ తర్వాత, చివరి $\theta$ మనం వాడుతున్న విలోమ ప్రమేయం యొక్క వ్యాప్తిలో ఉండాలి. లేకపోతే, 4వ భాగంలో చేసినట్లు ముందు దానిని వెనక్కి మడవండి.

ఉదాహరణ 6: $x\ne0$ కు $\tan^{-1}\dfrac{\sqrt{1+x^2}-1}{x}$ ను సరళీకరించండి.

$\theta \in(-\pi/2,\pi/2)$ తో $x = \tan\theta$ ఉంచండి. అప్పుడు $\sqrt{1+x^2} = \sec\theta$ (ధనాత్మకం, ఎందుకంటే $\cos\theta>0$).

భిన్నం ఇలా అవుతుంది: $\dfrac{\sec\theta - 1}{\tan\theta} = \dfrac{1-\cos\theta}{\sin\theta} = \dfrac{2\sin^2(\theta/2)}{2\sin(\theta/2)\cos(\theta/2)} = \tan\frac\theta2$.

$\frac\theta2 \in(-\pi/4,\pi/4)$ కాబట్టి, అది $\tan^{-1}$ వ్యాప్తిలోనే ఉంది, కాబట్టి $\tan^{-1}\tan\frac\theta2 = \frac\theta2$.

జవాబు: $\frac12\tan^{-1}x$.

మడవాల్సిన అవసరం రాలేదు, ఎందుకంటే కోణాన్ని సగం చేయడం వల్ల అది శాఖలోకి చిన్నదైంది.

ఉదాహరణ 7: $x\in[-1,1]$ కు, ప్రతి ప్రాంతంలో $\sin^{-1}\left(2x\sqrt{1-x^2}\right)$ ను సరళీకరించండి.

$\theta\in[-\pi/2,\pi/2]$ తో $x = \sin\theta$ ఉంచండి. అప్పుడు $\sqrt{1-x^2} = \cos\theta$ మరియు సమాసం $\sin^{-1}(\sin2\theta)$.

సందర్భం 1: $\lvert x\rvert \le \frac1{\sqrt2}$, కాబట్టి $\theta \in[-\pi/4,\pi/4]$ మరియు $2\theta\in[-\pi/2,\pi/2]$. జవాబు $2\theta = 2\sin^{-1}x$.

సందర్భం 2: $\frac{1}{\sqrt2} < x \le 1$, కాబట్టి $2\theta \in(\pi/2,\pi]$. మడవండి: $\sin^{-1}(\sin2\theta) = \pi-2\theta = \pi - 2\sin^{-1}x$.

సందర్భం 3: $-1 \le x < -\frac1{\sqrt2}$: $2\theta \in[-\pi,-\pi/2)$, మరియు జవాబు $-\pi - 2\theta = -\pi-2\sin^{-1}x$.

$x = 1$ వద్ద పరీక్ష: సమాసం $\sin^{-1}0 = 0$, మరియు $\pi - 2\cdot\frac\pi2 = 0$. సరిపోయింది.

ఒకే సూత్రం ఉపయోగిస్తే మూడు ప్రాంతాలలో రెండింటిలో తప్పయ్యేది.

7. విలోమ త్రికోణమితీయ ప్రమేయాలతో సమీకరణాలు

నమ్మదగిన పద్ధతి:

  1. ప్రతి విలోమ ప్రమేయం యొక్క ప్రదేశాన్ని రాయండి ($\sin^{-1}$, $\cos^{-1}$ కు ఆర్గ్యుమెంట్లు $[-1,1]$ లో) మరియు ప్రతి పదం యొక్క వ్యాప్తిని గమనించండి.
  2. పదాలను వేరుచేయండి లేదా కలపండి; సైన్, కొసైన్ విలోమాలు కలిసి ఉన్నప్పుడు పూరక సర్వసమీకరణాన్ని వాడండి.
  3. రెండు వైపులా ఒక త్రికోణమితీయ ప్రమేయాన్ని అన్వయించండి. ఇది అదనపు మూలాలను సృష్టించవచ్చు, ఎందుకంటే రెండు వేర్వేరు కోణాలకు ఒకే సైన్ ఉండవచ్చు.
  4. ప్రతి అభ్యర్థి మూలాన్ని అసలు సమీకరణంలో మరియు ప్రదేశాల జాబితాలో ఉంచి చూడండి. విఫలమైన వాటిని తిరస్కరించండి.

ఉదాహరణ 8: $\sin^{-1}x + \sin^{-1}(2x) = \frac\pi2$ ను సాధించండి.

ప్రదేశం: $\lvert 2x\rvert\le1$, కాబట్టి $x \in[-\frac12,\frac12]$.

$\sin^{-1}x + \cos^{-1}x = \frac\pi2$ కాబట్టి, సమీకరణం $\sin^{-1}(2x) = \cos^{-1}x$ అని చెబుతోంది.

రెండు వైపులా సైన్ తీసుకోండి: $2x = \sin(\cos^{-1}x) = \sqrt{1-x^2}$.

కుడి వైపు ఋణం కాదు, కాబట్టి $x\ge0$. వర్గం చేస్తే: $4x^2 = 1 - x^2$, కాబట్టి $x^2 = \frac15$, $x = \frac1{\sqrt5}\approx0.447$.

పరీక్ష: $0.447 \le 0.5$, ప్రదేశం లోపలే ఉంది. $\sin^{-1}(0.447)\approx0.464$ మరియు $\sin^{-1}(0.894) \approx 1.107$; వాటి మొత్తం $1.571 \approx \frac\pi2$. సరిపోయింది.

జవాబు: $x = \frac1{\sqrt5}$.

$x \ge 0$ షరతు సర్వసమీకరణం నుంచే ఉచితంగా వచ్చింది, మరియు అదే $-\frac1{\sqrt5}$ ను తొలగిస్తుంది.

ఉదాహరణ 9: $\tan^{-1}(x+1) + \tan^{-1}(x-1) = \tan^{-1}\frac12$ ను సాధించండి.

లబ్ధం $(x+1)(x-1) = x^2-1$. అది $1$ కంటే తక్కువ అనుకోండి, అంటే $\lvert x\rvert<\sqrt2$. అప్పుడు

$\dfrac{(x+1)+(x-1)}{1-(x^2-1)} = \dfrac{2x}{2-x^2} = \dfrac12$.

కాబట్టి $4x = 2 - x^2$, అంటే $x^2+4x-2=0$ మరియు $x = -2\pm\sqrt6$.

$x = \sqrt6-2\approx0.449$ ను పరీక్షించండి: $\lvert x\rvert<\sqrt2$, చెల్లుతుంది.

$x = -2-\sqrt6 \approx -4.449$ ను పరీక్షించండి: $\lvert x\rvert>\sqrt2$, కాబట్టి రెండు పదాలూ ఋణాత్మకంగా ఉండి లబ్ధం $1$ ను మించుతుంది. అప్పుడు ఎడమ వైపు $-\pi + \tan^{-1}\frac12$ అవుతుంది, $\tan^{-1}\frac12$ కాదు. తిరస్కరించండి.

జవాబు: $x = \sqrt6 - 2$ మాత్రమే.

బీజగణితం రెండు మూలాలను ఇచ్చింది, $xy<1$ షరతు వాటిలో ఒకదాన్ని తొలగించింది.

సాధారణ తప్పులు

  • ఏ $x$ కైనా $\sin^{-1}(\sin x) = x$ అని రాయడం → ఇది $[-\pi/2,\pi/2]$ పై మాత్రమే సరైనది; లేకపోతే కోణాన్ని మడవండి.
  • $\sin(\sin^{-1}2) = 2$ అని రాయడం → $\sin^{-1}2$ ఉనికిలో లేదు, కాబట్టి సమాసం నిర్వచించబడదు.
  • $\sin^{-1}x$ ను $\frac1{\sin x}$ గా చదవడం → అది సైన్ విలువ $x$ అయ్యే కోణం; వ్యుత్క్రమం $\csc x$.
  • $\cos^{-1}(-\frac12) = -\frac{\pi}{3}$ అని ఇవ్వడం → $\cos^{-1}$ వ్యాప్తిలో ఋణ కోణాలు లేవు; జవాబు $\frac{2\pi}3$.
  • $xy$ ని పరిశీలించకుండా $\tan^{-1}x+\tan^{-1}y=\tan^{-1}\frac{x+y}{1-xy}$ వాడడం → $xy>1$ అయితే $\pi$ ను కూడండి లేదా తీసివేయండి.
  • ప్రతికూల $x$ కు $\tan^{-1}\frac1x = \cot^{-1}x$ అనుకోవడం → ఇది $x>0$ కు మాత్రమే; $x<0$ కు $\cot^{-1}x$ నుండి $\pi$ ను తీసివేయండి.
  • $\cos^{-1}(-x) = -\cos^{-1}x$ అనుకోవడం → అది $\pi - \cos^{-1}x$.
  • కోణం శాఖలో ఉందో లేదో చూడకుండా ప్రతిక్షేపణ తర్వాత సరళీకరించడం → పరీక్షించండి, లేకపోతే మడవండి.
  • వర్గం చేసిన సమీకరణంలో అన్ని మూలాలనూ ఉంచుకోవడం → తిరిగి ప్రతిక్షేపించి, ప్రదేశాన్ని మరియు గుర్తులను కూడా పరీక్షించండి.
  • $\sec^{-1}$ వ్యాప్తిని $\pi/2$ తో సహా $[0,\pi]$ గా తీసుకోవడం → $\frac\pi2$ వద్ద $\sec y$ నిర్వచించబడదు, కాబట్టి ఆ బిందువు మినహాయించబడుతుంది.

శీఘ్ర పునశ్చరణ

  • $\sin^{-1}:[-1,1]\to[-\frac\pi2,\frac\pi2]$; $\cos^{-1}:[-1,1]\to[0,\pi]$; $\tan^{-1}:\mathbb{R}\to(-\frac\pi2,\frac\pi2)$.
  • $\cot^{-1}:\mathbb R\to(0,\pi)$; $\sec^{-1}$ మరియు $\csc^{-1}$ ప్రదేశం $\lvert x\rvert\ge1$.
  • $\sec^{-1}x \in [0,\pi]$ నుండి $\frac\pi2$ మినహా; $\csc^{-1}x\in[-\frac\pi2,\frac\pi2]$ నుండి $0$ మినహా.
  • $\sin^{-1}$, $\tan^{-1}$, $\csc^{-1}$ బేసి ప్రమేయాలు.
  • $\cos^{-1}(-x)=\pi-\cos^{-1}x$, మరియు $\cot^{-1}$, $\sec^{-1}$ లకు కూడా ఇదే నమూనా వర్తిస్తుంది.
  • $x\in[-1,1]$ కు $\sin^{-1}x+\cos^{-1}x=\frac\pi2$.
  • ప్రతి వాస్తవ $x$ కు $\tan^{-1}x+\cot^{-1}x=\frac\pi2$.
  • $[-1,1]$ పై $\sin(\sin^{-1}x)=x$; అన్ని వాస్తవ $x$ కు $\tan(\tan^{-1}x)=x$.
  • $\sin^{-1}(\sin x)$ అనేది ఆవర్తనం $2\pi$, శిఖరం $\frac\pi2$, లోయ $-\frac\pi2$ ఉన్న త్రిభుజ తరంగం.
  • $x\in[\pi,2\pi]$ కు $\cos^{-1}(\cos x)=2\pi-x$.
  • $xy<1$ అయినప్పుడు $\tan^{-1}x+\tan^{-1}y=\tan^{-1}\frac{x+y}{1-xy}$; $x,y>0$ తో $xy>1$ అయితే $\pi$ ను కూడండి, రెండూ ఋణమైతే $\pi$ ను తీసివేయండి.
  • $xy>-1$ అయినప్పుడు $\tan^{-1}x-\tan^{-1}y=\tan^{-1}\frac{x-y}{1+xy}$.
  • $\cos(\sin^{-1}x)=\sin(\cos^{-1}x)=\sqrt{1-x^2}$; $\cos(\tan^{-1}x)=\frac1{\sqrt{1+x^2}}$.
  • ప్రతిక్షేపణలు: $\sqrt{1-x^2}\to\sin\theta$, $\sqrt{1+x^2}\to\tan\theta$, $\sqrt{x^2-1}\to\sec\theta$; తర్వాత శాఖను పరీక్షించండి.
  • సమీకరణాలలో: ముందు ప్రదేశాన్ని కనుక్కోండి, అసలు సమీకరణంలో విఫలమయ్యే మూలాలను తిరస్కరించండి.

సాధన ప్రశ్నలు

  1. $\sin^{-1}\left(-\frac{\sqrt3}{2}\right)$ యొక్క ప్రధాన విలువ ఎంత?

    1. $-\frac{\pi}{3}$
    2. $\frac{2\pi}{3}$
    3. $\frac{\pi}{3}$
    4. $-\frac{2\pi}{3}$
    సమాధానం

    A. $-\frac{\pi}{3}$

    $\sin^{-1}$ బేసి ప్రమేయం, కాబట్టి విలువ $-\sin^{-1}\frac{\sqrt3}{2} = -\frac{\pi}{3}$. కోణం $-\frac{2\pi}{3}$ కు సరైన సైన్ ఉంది, కానీ అది $[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}]$ బయట ఉంది.

  2. $\cos^{-1}x$ యొక్క ప్రధాన శాఖ (వ్యాప్తి)

    1. $\left[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}\right]$
    2. $(0,\pi)$
    3. $\left[0,\frac{\pi}{2}\right]$
    4. $[0,\pi]$
    సమాధానం

    D. $[0,\pi]$

    కొసైన్ $[0,\pi]$ పై అన్వేకం, మరియు చివరి బిందువుల వద్ద $1$, $-1$ విలువలను తీసుకుంటుంది, కాబట్టి సంవృత అంతరం $[0,\pi]$ వ్యాప్తి అవుతుంది.

  3. $\tan^{-1}(-\sqrt3)+\cot^{-1}(-\sqrt3)$ విలువ

    1. $\frac{\pi}{6}$
    2. $\frac{5\pi}{6}$
    3. $\frac{\pi}{2}$
    4. $-\frac{\pi}{2}$
    సమాధానం

    C. $\frac{\pi}{2}$

    ప్రతి వాస్తవ $x$ కు $\tan^{-1}x+\cot^{-1}x=\frac{\pi}{2}$ అనే సర్వసమీకరణం సరైనది. పరీక్ష: $-\frac{\pi}{3}+\frac{5\pi}{6}=\frac{\pi}{2}$.

  4. $\sin^{-1}\left(\sin\frac{5\pi}{6}\right)$ విలువ

    1. $-\frac{\pi}{6}$
    2. $\frac{\pi}{6}$
    3. $\frac{7\pi}{6}$
    4. $\frac{5\pi}{6}$
    సమాధానం

    B. $\frac{\pi}{6}$

    $\frac{5\pi}{6}$ అనేది $[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}]$ బయట ఉంది. $\sin\frac{5\pi}{6}=\sin\left(\pi-\frac{5\pi}{6}\right)=\sin\frac{\pi}{6}$ ను వాడండి, కాబట్టి విలువ $\frac{\pi}{6}$.

  5. రేడియన్లలో $8$ తో, $\cos^{-1}(\cos 8)$ విలువ

    1. $8-2\pi$
    2. $8$
    3. $2\pi-8$
    4. $4\pi-8$
    సమాధానం

    A. $8-2\pi$

    $8>2\pi\approx6.28$, కాబట్టి $\cos8=\cos(8-2\pi)$ మరియు $8-2\pi\approx1.72\in[0,\pi]$. అందువల్ల విలువ $8-2\pi$. ఎంపిక $2\pi-8$ ఋణాత్మకం, మరియు $4\pi-8\approx4.57$ అనేది $[0,\pi]$ బయట ఉంది.

  6. $f(x)=\sec^{-1}(2x+1)$ ప్రమేయం యొక్క ప్రదేశం

    1. $[-1,1]$
    2. $[-1,0]$
    3. $(-\infty,-1]\cup[0,\infty)$
    4. $(-\infty,-1)\cup(0,\infty)$
    సమాధానం

    C. $(-\infty,-1]\cup[0,\infty)$

    మనకు $\lvert 2x+1\rvert\ge1$ కావాలి. కాబట్టి $2x+1\ge1$ నుంచి $x\ge0$, లేదా $2x+1\le-1$ నుంచి $x\le-1$. $\sec^{-1}(\pm1)$ ఉనికిలో ఉంది కాబట్టి చివరి బిందువులు అనుమతించబడతాయి.

  7. $\sin^{-1}x=\frac{\pi}{5}$ అయితే, $\cos^{-1}x$ విలువ

    1. $\frac{7\pi}{10}$
    2. $\frac{2\pi}{5}$
    3. $\frac{4\pi}{5}$
    4. $\frac{3\pi}{10}$
    సమాధానం

    D. $\frac{3\pi}{10}$

    $\cos^{-1}x=\frac{\pi}{2}-\sin^{-1}x=\frac{\pi}{2}-\frac{\pi}{5}=\frac{3\pi}{10}$.

  8. $f(x)=\cos^{-1}x+2\sin^{-1}x$ యొక్క వ్యాప్తి

    1. $\left[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}\right]$
    2. $[0,\pi]$
    3. $\left[0,\frac{\pi}{2}\right]$
    4. $\left[\frac{\pi}{2},\pi\right]$
    సమాధానం

    B. $[0,\pi]$

    $f(x)=(\cos^{-1}x+\sin^{-1}x)+\sin^{-1}x=\frac{\pi}{2}+\sin^{-1}x$. $\sin^{-1}x$ విలువ $[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}]$ లో మారుతుంటే, $f$ విలువ $[0,\pi]$ లో మారుతుంది.

  9. $\sec^{-1}(-\sqrt2)+\csc^{-1}(-\sqrt2)$ విలువ

    1. $\frac{3\pi}{4}$
    2. $\pi$
    3. $\frac{\pi}{2}$
    4. $\frac{\pi}{4}$
    సమాధానం

    C. $\frac{\pi}{2}$

    $\sec^{-1}(-\sqrt2)=\frac{3\pi}{4}$ మరియు $\csc^{-1}(-\sqrt2)=-\frac{\pi}{4}$. మొత్తం $=\frac{\pi}{2}$. ఇది $\lvert x\rvert\ge1$ కు $\sec^{-1}x+\csc^{-1}x=\frac{\pi}{2}$ తో సరిపోతుంది.

  10. $x\in\left[\pi,\frac{3\pi}{2}\right]$ కు, $\sin^{-1}(\sin x)$ సమాసం విలువ

    1. $\pi-x$
    2. $x$
    3. $2\pi-x$
    4. $x-\pi$
    సమాధానం

    A. $\pi-x$

    అటువంటి $x$ కు, $\pi-x\in\left[-\frac{\pi}{2},0\right]$ మరియు $\sin(\pi-x)=\sin x$. కాబట్టి విలువ $\pi-x$. $x=\frac{5\pi}{4}$ తో పరీక్షించండి: $\sin x<0$, జవాబు $-\frac{\pi}{4}$, మరియు $\pi-\frac{5\pi}{4}=-\frac{\pi}{4}$.

  11. $x\in[\pi,2\pi]$ కు, $\cos^{-1}(\cos x)$ సమాసం విలువ

    1. $x$
    2. $2\pi-x$
    3. $x-2\pi$
    4. $x-\pi$
    సమాధానం

    B. $2\pi-x$

    $\cos x=\cos(2\pi-x)$ మరియు $2\pi-x\in[0,\pi]$. విలువ $2\pi-x$. ఎంపిక $x-2\pi$ ఋణాత్మకం, దానిని $\cos^{-1}$ ఎప్పుడూ ఇవ్వదు.

  12. ప్రతి వాస్తవ $x$ కు, $\cos(\tan^{-1}x)$ విలువ

    1. $\frac{x}{\sqrt{1+x^2}}$
    2. $\sqrt{1+x^2}$
    3. $\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$
    4. $\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$
    సమాధానం

    D. $\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$

    ఎదుటి భుజం $x$, ఆసన్న భుజం $1$ ఉన్న లంబకోణ త్రిభుజం తీసుకోండి; కర్ణం $\sqrt{1+x^2}$. కాబట్టి $\cos=\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$, మరియు $\tan^{-1}x\in(-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2})$ కాబట్టి అది ధనాత్మకం.

  13. ప్రతి వాస్తవ $x$ కు, $\tan^{-1}\left(\sqrt{1+x^2}-x\right)$ విలువ

    1. $\frac{1}{2}\tan^{-1}x$
    2. $\frac{\pi}{4}+\frac{1}{2}\tan^{-1}x$
    3. $\frac{\pi}{4}-\tan^{-1}x$
    4. $\frac{\pi}{4}-\frac{1}{2}\tan^{-1}x$
    సమాధానం

    D. $\frac{\pi}{4}-\frac{1}{2}\tan^{-1}x$

    $\theta\in(-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2})$ తో $x=\tan\theta$ ఉంచండి. అప్పుడు $\sec\theta-\tan\theta=\frac{1-\sin\theta}{\cos\theta}=\tan\left(\frac{\pi}{4}-\frac{\theta}{2}\right)$, మరియు $\frac{\pi}{4}-\frac{\theta}{2}\in(0,\frac{\pi}{2})$ శాఖలోనే ఉంది. $x=0$ వద్ద పరీక్ష: ఎడమ వైపు $\tan^{-1}1=\frac{\pi}{4}$.

  14. $x\in\left[-\frac{1}{\sqrt2},\frac{1}{\sqrt2}\right]$ కు $\sin^{-1}\left(2x\sqrt{1-x^2}\right)$ సమాసం $2\sin^{-1}x$ కు సమానం. ఈ సమానత్వం ఏ $x$ అంతరంలో తప్పవుతుంది?

    1. $[0,\frac{1}{2}]$
    2. $\left(\frac{1}{\sqrt2},1\right]$
    3. $\left[-\frac{1}{2},\frac{1}{2}\right]$
    4. $\left[-\frac{1}{\sqrt2},0\right]$
    సమాధానం

    B. $\left(\frac{1}{\sqrt2},1\right]$

    $x=\sin\theta$ తో సమాసం $\sin^{-1}(\sin2\theta)$, ఇది $2\theta\in[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}]$ అయినప్పుడు మాత్రమే $2\theta$ కు సమానం. $x>\frac{1}{\sqrt2}$ కు, $2\theta>\frac{\pi}{2}$, కాబట్టి విలువ $\pi-2\theta$ అవుతుంది మరియు సమానత్వం తప్పుతుంది. మిగిలిన మూడు అంతరాలు $\left[-\frac{1}{\sqrt2},\frac{1}{\sqrt2}\right]$ లోపలే ఉన్నాయి.

  15. $\cos\left(2\tan^{-1}\frac{1}{3}\right)$ విలువ కనుక్కోండి.

    1. 0.6
    2. 0.4
    3. 0.8
    4. 1.25
    సమాధానం

    C. 0.8

    $t=\frac13$ తో: $\cos2\theta=\frac{1-t^2}{1+t^2}=\frac{8/9}{10/9}=0.8$. విలువ $0.6$ అనేది $\sin2\theta$.

  16. $\sin\left(2\cos^{-1}\frac{3}{5}\right)$ విలువ కనుక్కోండి.

    1. 0.96
    2. 0.8
    3. 0.6
    4. -0.28
    సమాధానం

    A. 0.96

    $\theta=\cos^{-1}\frac35$ అనుకోండి, అప్పుడు $\sin\theta=\frac45$. కాబట్టి $\sin2\theta=2\cdot\frac45\cdot\frac35=\frac{24}{25}=0.96$.

  17. $\frac{4}{\pi}\left(\tan^{-1}\frac12+\tan^{-1}\frac13\right)$ విలువ కనుక్కోండి.

    1. 1
    2. 3
    3. 0.5
    4. -1
    సమాధానం

    A. 1

    లబ్ధం $\frac12\cdot\frac13=\frac16<1$, కాబట్టి మొత్తం $\tan^{-1}\frac{5/6}{5/6}=\tan^{-1}1=\frac{\pi}{4}$. అప్పుడు $\frac{4}{\pi}\cdot\frac{\pi}{4}=1$.

  18. $\tan^{-1}2x+\tan^{-1}3x=\frac{\pi}{4}$ ను తృప్తిపరిచే వాస్తవ సంఖ్య $x$ అయితే, $12x$ కనుక్కోండి.

    1. 2
    2. -12
    3. 1
    4. 6
    సమాధానం

    A. 2

    $6x^2<1$ అయితే: $\frac{5x}{1-6x^2}=1$, కాబట్టి $6x^2+5x-1=0$, దీని నుంచి $x=\frac16$ లేదా $x=-1$. $x=-1$ కు లబ్ధం $6x^2=6>1$ మరియు రెండు పదాలూ ఋణాత్మకం, కాబట్టి మొత్తం $-\frac{3\pi}{4}$; తిరస్కరించండి. $x=\frac16$ కు: $\tan^{-1}\frac13+\tan^{-1}\frac12=\frac{\pi}{4}$. కాబట్టి $12x=2$.

  19. $f(x)=\sin^{-1}(x-3)+\cos^{-1}\left(\frac{x-1}{2}\right)$ ప్రదేశంలో ఎన్ని పూర్ణాంకాలు ఉన్నాయి?

    1. 2
    2. 3
    3. 1
    4. 4
    సమాధానం

    A. 2

    మొదటి పదానికి $-1\le x-3\le1$ కావాలి, కాబట్టి $2\le x\le4$. రెండవ పదానికి $-1\le\frac{x-1}{2}\le1$ కావాలి, కాబట్టి $-1\le x\le3$. ఉమ్మడి భాగం $[2,3]$, దానిలో పూర్ణాంకాలు $2$ మరియు $3$ ఉన్నాయి.

  20. $\frac{12}{\pi}\cos^{-1}\left(\cos\frac{7\pi}{6}\right)$ విలువ కనుక్కోండి.

    1. 10
    2. 14
    3. 2
    4. -10
    సమాధానం

    A. 10

    $\cos\frac{7\pi}{6}=-\frac{\sqrt3}{2}$, మరియు $\cos^{-1}\left(-\frac{\sqrt3}{2}\right)=\frac{5\pi}{6}$ (అలాగే $2\pi-\frac{7\pi}{6}=\frac{5\pi}{6}$). అప్పుడు $\frac{12}{\pi}\cdot\frac{5\pi}{6}=10$.

  21. $\cos^{-1}x+\cos^{-1}y+\cos^{-1}z=3\pi$ అయితే, $x+y+z$ కనుక్కోండి.

    1. -3
    2. 3
    3. 0
    4. -1
    సమాధానం

    A. -3

    ప్రతి పదం గరిష్ఠంగా $\pi$, కాబట్టి మొత్తం $3\pi$ అంటే ప్రతిదీ $\pi$ కు సమానం కావాలి. అప్పుడు $x=y=z=\cos\pi=-1$ మరియు $x+y+z=-3$.

  22. $\frac{4}{\pi}\left(\tan^{-1}1+\tan^{-1}2+\tan^{-1}3\right)$ విలువ కనుక్కోండి.

    1. 4
    2. 0
    3. 3
    4. 2
    సమాధానం

    A. 4

    $\tan^{-1}1=\frac{\pi}{4}$. $2$, $3$ లకు లబ్ధం $6>1$ మరియు రెండూ ధనాత్మకం, కాబట్టి $\tan^{-1}2+\tan^{-1}3=\pi+\tan^{-1}(-1)=\frac{3\pi}{4}$. మొత్తం $=\pi$, మరియు $\frac{4}{\pi}\cdot\pi=4$.

  23. $\csc\left(\cot^{-1}\frac{3}{4}\right)$ విలువ కనుక్కోండి.

    1. 1.5
    2. 0.8
    3. 0.75
    4. 1.25
    సమాధానం

    D. 1.25

    $\theta=\cot^{-1}\frac34$ అనుకోండి. లంబకోణ త్రిభుజంలో ఆసన్న భుజం $3$, ఎదుటి భుజం $4$, కర్ణం $5$. కాబట్టి $\csc\theta=\frac{5}{4}=1.25$.

  24. $\tan\left(\frac{1}{2}\cos^{-1}\frac{3}{5}\right)$ విలువ కనుక్కోండి.

    1. 0.5
    2. 2
    3. 0.75
    4. 0.25
    సమాధానం

    A. 0.5

    $\theta=\cos^{-1}\frac35$ అనుకోండి, $\sin\theta=\frac45$. అప్పుడు $\tan\frac{\theta}{2}=\frac{\sin\theta}{1+\cos\theta}=\frac{0.8}{1.6}=0.5$. పరీక్ష: $\frac{1-\cos\theta}{\sin\theta}=\frac{0.4}{0.8}$.

  25. $\left(\sin^{-1}x\right)^2=\left(\cos^{-1}x\right)^2$ ను తృప్తిపరిచే వాస్తవ సంఖ్యలు $x$ ఎన్ని?

    1. 1
    2. 2
    3. 0
    4. 3
    సమాధానం

    A. 1

    ఒకటి $\sin^{-1}x=\cos^{-1}x$, దీని నుంచి $x=\frac{1}{\sqrt2}$ వస్తుంది, లేదా $\sin^{-1}x=-\cos^{-1}x$. రెండవ సందర్భంలో $\sin^{-1}x+\cos^{-1}x=0$, ఇది $\frac{\pi}{2}$ కు విరుద్ధం. కాబట్టి సరిగ్గా ఒక సాధన ఉంది.

  26. $x\in[-1,1]$ కు $f(x)=\sin^{-1}x+\cos^{-1}x+\tan^{-1}x$ అనుకోండి. $f$ గరిష్ఠ విలువకు $\frac{4}{\pi}$ రెట్లు కనుక్కోండి.

    1. 3
    2. 2
    3. 1
    4. 4
    సమాధానం

    A. 3

    $f(x)=\frac{\pi}{2}+\tan^{-1}x$, ఇది ఆరోహణ ప్రమేయం, కాబట్టి గరిష్ఠం $x=1$ వద్ద: $\frac{\pi}{2}+\frac{\pi}{4}=\frac{3\pi}{4}$. దీనిని $\frac{4}{\pi}$ తో గుణిస్తే $3$ వస్తుంది.

  27. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $\sin^{-1}\left(\sin\frac{2\pi}{3}\right)=\frac{2\pi}{3}$. ప్రవచనం II: $\left[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}\right]$ లోని ప్రతి $x$ కు $\sin^{-1}(\sin x)=x$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది

    $\frac{2\pi}{3}$ శాఖ బయట ఉంది, మరియు $\sin\frac{2\pi}{3}=\sin\frac{\pi}{3}$, కాబట్టి ప్రవచనం I ఇచ్చేది $\frac{\pi}{3}$ మరియు అది సరికాదు. ప్రవచనం II సరైనది.

  28. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $xy\ne1$ ఉన్న అన్ని వాస్తవ $x,y$ లకు $\tan^{-1}x+\tan^{-1}y=\tan^{-1}\frac{x+y}{1-xy}$. ప్రవచనం II: $\tan^{-1}3+\tan^{-1}4=\pi+\tan^{-1}\left(-\frac{7}{11}\right)$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది

    $xy>1$ అయినప్పుడు ప్రవచనం I విఫలమవుతుంది (ఉదాహరణకు $x=3,y=4$ కు కుడి వైపు ఋణాత్మకం, కానీ ఎడమ వైపు ధనాత్మకం), కాబట్టి అది సరికాదు. ప్రవచనం II కు, $xy=12>1$ మరియు రెండూ ధనాత్మకం, కాబట్టి $\tan^{-1}\frac{7}{1-12}=\tan^{-1}\left(-\frac{7}{11}\right)$ కు $\pi$ కూడబడుతుంది. అది సరైనది.

  29. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: అన్ని $x\in[-1,1]$ కు $\cos^{-1}(-x)=\pi-\cos^{-1}x$. ప్రవచనం II: అన్ని $x\in[-1,1]$ కు $\sin^{-1}(-x)=\pi-\sin^{-1}x$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు

    ప్రవచనం I ప్రామాణిక ప్రతిబింబ ఫలితం మరియు సరైనది. ప్రవచనం II తప్పు, ఎందుకంటే $\sin^{-1}$ బేసి ప్రమేయం: $\sin^{-1}(-x)=-\sin^{-1}x$. $x=\frac12$ తో పరీక్షించండి: ఎడమ వైపు $-\frac{\pi}{6}$, కుడి వైపు $\frac{5\pi}{6}$.

  30. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: ప్రతి వాస్తవ $x$ కు $\tan^{-1}x+\cot^{-1}x=\frac{\pi}{2}$. ప్రవచనం II: $\cot^{-1}x$ యొక్క ప్రధాన వ్యాప్తి $(0,\pi)$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి

    రెండూ సరైనవి. $\cot^{-1}x\in(0,\pi)$ మరియు $\tan^{-1}x\in(-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2})$ తో, సర్వసమీకరణం అన్ని వాస్తవ సంఖ్యలకు నిలుస్తుంది; $x=-1$ వద్ద: $-\frac{\pi}{4}+\frac{3\pi}{4}=\frac{\pi}{2}$.

  31. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $\sec^{-1}x$ యొక్క ప్రధాన వ్యాప్తి పూర్తి సంవృత అంతరం $[0,\pi]$. ప్రవచనం II: ప్రతి $x\in[0,2\pi]$ కు $\cos^{-1}(\cos x)=x$.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    B. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు

    ప్రవచనం I సరికాదు: $y=\frac{\pi}{2}$ వద్ద $\sec y$ నిర్వచించబడదు, కాబట్టి ఆ బిందువు మినహాయించబడుతుంది. ప్రవచనం II సరికాదు: $x\in(\pi,2\pi]$ కు విలువ $2\pi-x$, $x$ కాదు. $x=\frac{3\pi}{2}$ తో పరీక్షించండి: $\cos^{-1}0=\frac{\pi}{2}$.

  32. నిశ్చితవాక్యం (A): ప్రతి $x\in[-1,1]$ కు $\cos^{-1}x+\cos^{-1}(-x)=\pi$. కారణం (R): ప్రతి $x\in[-1,1]$ కు $\cos^{-1}(-x)=\pi-\cos^{-1}x$.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    A. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ

    R అనేది ప్రతిబింబ ధర్మం మరియు సత్యం. దానిని A ఎడమ వైపు ప్రతిక్షేపిస్తే $\cos^{-1}x+\pi-\cos^{-1}x=\pi$ వస్తుంది. కాబట్టి A నేరుగా R నుంచి వస్తుంది.

  33. నిశ్చితవాక్యం (A): $\tan^{-1}2+\tan^{-1}3=\frac{3\pi}{4}$. కారణం (R): $xy\ne1$ ఉన్న అన్ని వాస్తవ $x,y$ లకు $\tan^{-1}x+\tan^{-1}y=\tan^{-1}\frac{x+y}{1-xy}$.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    C. A సత్యం కానీ R అసత్యం

    A సత్యం: $xy=6>1$, కాబట్టి మొత్తం $\pi+\tan^{-1}(-1)=\frac{3\pi}{4}$. R అసత్యం, ఎందుకంటే సూత్రానికి $xy<1$ కావాలి. R ను గుడ్డిగా వాడితే $-\frac{\pi}{4}$ వస్తుంది.

  34. నిశ్చితవాక్యం (A): $x\in[-1,1]$ కు $\sin^{-1}x+\cos^{-1}x=\frac{\pi}{2}$. కారణం (R): $x\in[-1,1]$ కు $\sin^{-1}(-x)=-\sin^{-1}x$.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    B. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు

    రెండు వాక్యాలూ సత్యం. కానీ R అనేది $\sin^{-1}$ యొక్క బేసి స్వభావం; $\sin^{-1}x$ మరియు $\cos^{-1}x$ లను కూడడం గురించి అది ఏమీ చెప్పదు. A పూరక వాదనపై ఆధారపడుతుంది: $\theta=\sin^{-1}x$ అయితే $x=\cos\left(\frac{\pi}{2}-\theta\right)$.

  35. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $\sin^{-1}\left(-\frac12\right)$ b. $\cos^{-1}\left(-\frac12\right)$ c. $\tan^{-1}(-1)$ d. $\cot^{-1}(-1)$ జాబితా II: i. $\frac{2\pi}{3}$ ii. $-\frac{\pi}{6}$ iii. $-\frac{\pi}{4}$ iv. $\frac{3\pi}{4}$

    1. a-ii, b-i, c-iv, d-iii
    2. a-ii, b-i, c-iii, d-iv
    3. a-iii, b-iv, c-ii, d-i
    4. a-i, b-ii, c-iii, d-iv
    సమాధానం

    B. a-ii, b-i, c-iii, d-iv

    a: $-\frac{\pi}{6}$ (ii). b: $\pi-\frac{\pi}{3}=\frac{2\pi}{3}$ (i). c: $-\frac{\pi}{4}$ (iii). d: $\pi-\frac{\pi}{4}=\frac{3\pi}{4}$ (iv).

  36. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $\sin^{-1}\left(\sin\frac{4\pi}{3}\right)$ b. $\cos^{-1}\left(\cos\frac{4\pi}{3}\right)$ c. $\tan^{-1}\left(\tan\frac{4\pi}{3}\right)$ d. $\sin^{-1}\left(\sin\frac{5\pi}{6}\right)$ జాబితా II: i. $\frac{\pi}{3}$ ii. $\frac{\pi}{6}$ iii. $\frac{2\pi}{3}$ iv. $-\frac{\pi}{3}$

    1. a-iii, b-iv, c-i, d-ii
    2. a-i, b-iii, c-iv, d-ii
    3. a-iv, b-iii, c-i, d-ii
    4. a-iv, b-i, c-iii, d-ii
    సమాధానం

    C. a-iv, b-iii, c-i, d-ii

    a: $\pi-\frac{4\pi}{3}=-\frac{\pi}{3}$ (iv). b: $2\pi-\frac{4\pi}{3}=\frac{2\pi}{3}$ (iii). c: $\tan\frac{4\pi}{3}=\sqrt3$, కాబట్టి $\frac{\pi}{3}$ (i). d: $\pi-\frac{5\pi}{6}=\frac{\pi}{6}$ (ii).

  37. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $\tan\left(\sin^{-1}\frac35\right)$ b. $\sec\left(\tan^{-1}\frac34\right)$ c. $\cos\left(\tan^{-1}\frac34\right)$ d. $\cot\left(\sin^{-1}\frac35\right)$ జాబితా II: i. $\frac45$ ii. $\frac43$ iii. $\frac34$ iv. $\frac54$

    1. a-iii, b-iv, c-ii, d-i
    2. a-iii, b-iv, c-i, d-ii
    3. a-ii, b-iv, c-i, d-iii
    4. a-iv, b-iii, c-i, d-ii
    సమాధానం

    B. a-iii, b-iv, c-i, d-ii

    $\sin^{-1}\frac35$ కు త్రిభుజం $3,4,5$, ఎదుటి భుజం $3$, ఆసన్న భుజం $4$: $\tan=\frac34$ (iii), $\cot=\frac43$ (ii). $\tan^{-1}\frac34$ కు కర్ణం $5$: $\sec=\frac54$ (iv), $\cos=\frac45$ (i).

  38. రేడియన్లలో కోణాలతో, $\sin^{-1}(\sin2)+\sin^{-1}(\sin4)+\sin^{-1}(\sin6)$ విలువ కనుక్కోండి.

    1. $12$
    2. $12-4\pi$
    3. $3\pi-12$
    4. $0$
    సమాధానం

    D. $0$

    $2\in[\frac{\pi}{2},\frac{3\pi}{2}]$ కు $\pi-2$ వస్తుంది. $4$ కూడా ఆ అంతరంలోనే ఉంది, $\pi-4$ ఇస్తుంది. $6$ అనేది $\frac{3\pi}{2}$ ను మించింది, కాబట్టి $\sin6=\sin(6-2\pi)$ వాడండి, $6-2\pi\approx-0.28$ శాఖలో ఉంది: విలువ $6-2\pi$. మొత్తం $=(\pi-2)+(\pi-4)+(6-2\pi)=0$.

  39. ఒక పరిశీలకుడు నిలువు గోడ నుంచి $6$ m దూరంలో నిలుచున్నాడు. గోడపై ఉన్న ఒక చిత్రపటం యొక్క దిగువ అంచు, ఎగువ అంచు పరిశీలకుని కంటి మట్టం కంటే వరుసగా $2$ m, $5$ m ఎత్తులో ఉన్నాయి. ఆ చిత్రపటం కంటి వద్ద ఏర్పరచే కోణం

    1. $\tan^{-1}\frac12$
    2. $\tan^{-1}\frac{23}{9}$
    3. $\tan^{-1}\frac{9}{23}$
    4. $\tan^{-1}\frac{21}{13}$
    సమాధానం

    C. $\tan^{-1}\frac{9}{23}$

    కోణం $\tan^{-1}\frac56-\tan^{-1}\frac26$. లబ్ధం $\frac56\cdot\frac13>-1$, కాబట్టి భేద సూత్రం వర్తిస్తుంది: $\tan^{-1}\frac{\frac56-\frac13}{1+\frac56\cdot\frac13}=\tan^{-1}\frac{1/2}{23/18}=\tan^{-1}\frac{9}{23}$.

  40. వాస్తవ $x$ కు, $g(x)=\cos^{-1}\left(\frac{1-x^2}{1+x^2}\right)$ నిర్వచించండి. అప్పుడు $g\left(-\frac{1}{\sqrt3}\right)+g(\sqrt3)$ విలువ

    1. $\frac{4\pi}{3}$
    2. $\frac{\pi}{3}$
    3. $\pi$
    4. $\frac{2\pi}{3}$
    సమాధానం

    C. $\pi$

    నేరుగా లెక్కిస్తే: $g\left(-\frac{1}{\sqrt3}\right)=\cos^{-1}\frac{2/3}{4/3}=\cos^{-1}\frac12=\frac{\pi}{3}$ మరియు $g(\sqrt3)=\cos^{-1}\left(-\frac12\right)=\frac{2\pi}{3}$. మొత్తం $=\pi$. (సాధారణంగా $g(x)=2\lvert\tan^{-1}x\rvert$; మాడ్యులస్‌ను వదిలేస్తే తప్పు విలువ $\frac{\pi}{3}$ వస్తుంది.)

31 min left
‹
›