విలోమ త్రికోణమితీయ ప్రమేయాలు (Inverse Trigonometric Functions)
గుర్తుంచుకోవలసినవి
- ప్రతి త్రికోణమితీయ ప్రమేయం తన విలువలను మళ్లీ మళ్లీ పునరావృతం చేస్తుంది, కాబట్టి దానికి నేరుగా విలోమం ఉండదు. అది అన్వేకంగా (one-to-one) ఉండే ఒక భాగాన్ని మాత్రమే కత్తిరించి తీసుకోవాలి. ఆ భాగమే ప్రధాన శాఖ (principal branch). విలోమ ప్రమేయం ఇచ్చే ప్రతి జవాబు ఈ శాఖ లోపలే ఉండాలి.
- ప్రధాన వ్యాప్తులు: $\sin^{-1}x \in [-\pi/2, \pi/2]$, $\cos^{-1}x \in [0, \pi]$, $\tan^{-1}x \in (-\pi/2, \pi/2)$, $\cot^{-1}x \in (0, \pi)$, $\sec^{-1}x \in [0,\pi]$ (కానీ $\pi/2$ కాదు), $\csc^{-1}x \in [-\pi/2,\pi/2]$ (కానీ $0$ కాదు).
- $[-1,1]$ లోని ప్రతి $x$ కు $\sin(\sin^{-1}x) = x$ అవుతుంది. కానీ $\sin^{-1}(\sin x) = x$ అవ్వాలంటే $x$ ముందే $[-\pi/2,\pi/2]$ లో ఉండాలి. ఆ అంతరం బయట గ్రాఫ్ సరళరేఖ కాదు, అది త్రిభుజ తరంగం.
- పూరక జతలు: $[-1,1]$ పై $\sin^{-1}x + \cos^{-1}x = \pi/2$, అన్ని వాస్తవ $x$ కు $\tan^{-1}x + \cot^{-1}x = \pi/2$, $\lvert x\rvert \ge 1$ కు $\sec^{-1}x + \csc^{-1}x = \pi/2$.
- $\tan^{-1}x + \tan^{-1}y = \tan^{-1}\frac{x+y}{1-xy}$ అనేది $xy < 1$ అయినప్పుడు మాత్రమే సరైనది. $xy > 1$ అయితే $x$, $y$ ల గుర్తును బట్టి $\pi$ ను కూడాలి లేదా తీసివేయాలి.
1. పరిమిత ప్రదేశం ఎందుకు అవసరం
$\sin\theta = \tfrac12$ తీసుకోండి. $\pi/6,\ 5\pi/6,\ 13\pi/6, \dots$ అనే కోణాలన్నీ దీనిని తృప్తిపరుస్తాయి. "సైన్ యొక్క విలోమం" ను ప్రమేయంగా తీసుకోవాలంటే ఒక ఆదానికి (input) ($\tfrac12$) చాలా ఫలితాలు వస్తాయి, కానీ ప్రమేయానికి ఒక్క ఫలితమే ఉండాలి. పరిష్కారం ఏమిటంటే, సైన్ ఏ విలువనూ పునరావృతం చేయని ఒక చిన్న భాగాన్ని చూసి, ఆ భాగాన్ని మాత్రమే విలోమం చేయడం.
సైన్ కు $[-\pi/2, \pi/2]$ అనే భాగం సరిపోతుంది. దీనిపై సైన్ $-1$ నుంచి $1$ వరకు క్రమంగా పెరుగుతుంది, కాబట్టి $[-1,1]$ లోని ప్రతి విలువ సరిగ్గా ఒక్కసారే వస్తుంది. అప్పుడు ఇలా నిర్వచిస్తాం:
దీనిని ఇలా చదవండి: "$y$ అనేది ప్రధాన వ్యాప్తిలో ఉండి, సైన్ విలువ $x$ అయ్యే కోణం". రెండు షరతులూ కలిసే ఉండాలి. వ్యాప్తి షరతును వదిలేస్తే ఈ సంకేతం ఒక్క సంఖ్యను సూచించదు.
ముందుకు వెళ్లేముందు రెండు హెచ్చరికలు. మొదటిది, $\sin^{-1}x$ అనేది ఒక కోణం, $\frac{1}{\sin x}$ కాదు. వ్యుత్క్రమం $\csc x$. రెండవది, విలోమ త్రికోణమితీయ ప్రమేయం ఫలితం ఎప్పుడూ ఒక కోణమే, కాబట్టి రేడియన్లలో జవాబు $\pi$ యొక్క గుణిజం (లేదా $\tan^{-1}2$ వంటిది) అవుతుంది, ఎప్పుడూ నిష్పత్తి కాదు.
2. ఆరు ప్రమేయాలు మరియు వాటి ప్రధాన శాఖలు
ప్రతి త్రికోణమితీయ ప్రమేయాన్ని ఒక అంతరంపై కత్తిరిస్తాం. ఆ అంతరం (a) దానిని అన్వేకం చేయాలి, (b) దాని మొత్తం విలువల వ్యాప్తిని కవర్ చేయాలి, (c) వీలైనంత వరకు $0$ దగ్గరి కోణాలను కలిగి ఉండాలి. కొసైన్ $[-\pi/2,\pi/2]$ ను వాడలేదు, ఎందుకంటే అక్కడ కొసైన్ తగ్గి, మళ్లీ పెరుగుతుంది. అందుకే అది $[0,\pi]$ ను తీసుకుంటుంది. టాంజెంట్, కొటాంజెంట్ చివరల వద్ద అనంతమవుతాయి కాబట్టి వాటికి విముక్త అంతరాలు కావాలి.
| ప్రమేయం | ప్రదేశం (Domain) | ప్రధాన వ్యాప్తి (Range) | స్వభావం |
|---|---|---|---|
| $\sin^{-1}x$ | $[-1,1]$ | $[-\pi/2, \pi/2]$ | ఆరోహణ, బేసి |
| $\cos^{-1}x$ | $[-1,1]$ | $[0, \pi]$ | అవరోహణ, బేసి కాదు, సరి కాదు |
| $\tan^{-1}x$ | అన్ని వాస్తవ $x$ | $(-\pi/2, \pi/2)$ | ఆరోహణ, బేసి |
| $\cot^{-1}x$ | అన్ని వాస్తవ $x$ | $(0, \pi)$ | అవరోహణ, రెండూ కాదు |
| $\sec^{-1}x$ | $\lvert x\rvert \ge 1$ | $[0,\pi]$, $y \ne \pi/2$ | ప్రతి ముక్కపై ఆరోహణ |
| $\csc^{-1}x$ | $\lvert x\rvert \ge 1$ | $[-\pi/2,\pi/2]$, $y \ne 0$ | ప్రతి ముక్కపై అవరోహణ |
ఈ పుస్తకం పట్టికలోని శాఖలను వాడుతుంది. కొన్ని పుస్తకాలు $\sec^{-1}$ కు వేరే శాఖను ఎంచుకుంటాయి, కాబట్టి ప్రశ్న తన సొంత సంప్రదాయాన్ని చెబితే దానినే అనుసరించండి.

చిత్రం 3.1: sin⁻¹, cos⁻¹, tan⁻¹ ల ప్రధాన శాఖల గ్రాఫ్లు
చిత్రం ఏం చెబుతోందో గమనించండి. $\sin^{-1}x$ గ్రాఫ్ అనేది $[-\pi/2,\pi/2]$ పై $\sin x$ గ్రాఫ్ను $y = x$ రేఖలో ప్రతిబింబించగా వచ్చేది, అందుకే $x = \pm 1$ వద్ద అది నిలువు స్పర్శరేఖలతో ముగుస్తుంది. $\cos^{-1}x$ గ్రాఫ్ అదే ఆకారం తలకిందులై $\pi/2$ మేర పైకి జరిగినది; $\sin^{-1}x + \cos^{-1}x = \pi/2$ వెనుక ఉన్న చిత్రం ఇదే. $\tan^{-1}x$ గ్రాఫ్ పరిబద్ధమైనది: $x \to \infty$ అయినప్పుడు అది $\pi/2$ వైపు, $x \to -\infty$ అయినప్పుడు $-\pi/2$ వైపు నెమ్మదిగా సాగుతుంది; ఈ రెండు అడ్డురేఖలు అనంతస్పర్శరేఖలు (asymptotes).
మిగిలిన మూడూ ఇదే పద్ధతిని అనుసరిస్తాయి. $\cot^{-1}x$ ఎడమ చివర $\pi$ నుంచి కుడి చివర $0$ వరకు $(0, \pi/2)$ గుండా తగ్గుతుంది. $\sec^{-1}x$ కు రెండు ముక్కలు ఉన్నాయి: $x \ge 1$ కు అది $0$ నుంచి $\pi/2$ వైపు పెరుగుతుంది, $x \le -1$ కు అది $\pi/2$ నుంచి (చేరదు, సమీపిస్తుంది) $x=-1$ వద్ద $\pi$ వరకు పెరుగుతుంది. $\csc^{-1}x$ కు కూడా రెండు ముక్కలు: $x\ge1$ కు అది $\pi/2$ నుంచి $0$ వైపు తగ్గుతుంది, $x \le -1$ కు అది $0$ నుంచి $x=-1$ వద్ద $-\pi/2$ వైపు తగ్గుతుంది.
ఉదాహరణ 1: (a) $\sin^{-1}\left(-\tfrac12\right)$, (b) $\cos^{-1}\left(-\tfrac{\sqrt3}{2}\right)$, (c) $\sec^{-1}(-2)$, (d) $\cot^{-1}(-1)$ ల ప్రధాన విలువలను కనుక్కోండి.
(a) $[-\pi/2,\pi/2]$ లో సైన్ విలువ $-\tfrac12$ అయ్యే కోణం కావాలి. అది $-\pi/6$.
(b) $[0,\pi]$ లో కొసైన్ విలువ $-\tfrac{\sqrt3}{2}$ అయ్యే కోణం కావాలి. కొసైన్ రెండవ పాదంలో ఋణాత్మకం, సంబంధిత కోణం $\pi/6$, కాబట్టి కోణం $\pi - \pi/6 = 5\pi/6$.
(c) $\sec y = -2$ అంటే $y\in[0,\pi]$ తో $\cos y = -\tfrac12$. కాబట్టి $y = 2\pi/3$.
(d) $y \in (0,\pi)$ తో $\cot y = -1$. కొటాంజెంట్ రెండవ పాదంలో ఋణాత్మకం, సంబంధిత కోణం $\pi/4$, కాబట్టి $y = 3\pi/4$.
జవాబులు: $-\pi/6,\ 5\pi/6,\ 2\pi/3,\ 3\pi/4$.
గమనించండి: ఋణ ఆదానాలు ఋణ కోణాలను ఇచ్చింది $\sin^{-1}$ కు మాత్రమే. $\cos^{-1}$, $\sec^{-1}$, $\cot^{-1}$ ల వ్యాప్తిలో ఋణ కోణాలు లేవు, కాబట్టి ఋణ ఆదానం రెండవ పాదంలోకి వెళ్తుంది.
3. ప్రాథమిక ధర్మాలు
ఋణ ఆర్గ్యుమెంట్లు. సైన్, టాంజెంట్, కొసీకెంట్ బేసి ప్రమేయాలు కాబట్టి వాటి విలోమాలు కూడా బేసివే:
మిగిలిన మూడింటి వ్యాప్తులు $0$ నుంచి మొదలవుతాయి, కాబట్టి ఋణ గుర్తు సులభంగా బయటకు రాదు. బదులుగా అవి $\pi/2$ (వ్యాప్తి మధ్య బిందువు) చుట్టూ ప్రతిబింబిస్తాయి:
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "S, T, C బయటకు వస్తాయి, మిగిలినవి π-మైనస్!" ఈ అక్షరాలు సైన్, టాంజెంట్, కొసీకెంట్ను సూచిస్తాయి: ఋణ గుర్తు ముందుకు వస్తుంది. కాస్, కాట్, సెక్ లు $x$ ను జవాబును $\pi$ నుండి తీసివేయడంగా మారుస్తాయి.
ఏదైనా విలోమ ప్రమేయం లోపల ఋణ ఆర్గ్యుమెంట్ కనిపించగానే దీనిని వాడండి.
పూరక జతలు. $\theta = \sin^{-1}x$ అనుకోండి, అప్పుడు $x = \sin\theta$ మరియు $\theta \in[-\pi/2,\pi/2]$. అప్పుడు $x = \cos\left(\frac{\pi}{2}-\theta\right)$ మరియు $\frac\pi2 - \theta \in [0,\pi]$; ఇదే $\cos^{-1}$ ప్రధాన వ్యాప్తి. కాబట్టి $\cos^{-1}x = \frac{\pi}{2}-\theta$, అంటే,
ఇదే తర్కంతో అన్ని వాస్తవ $x$ కు $\tan^{-1}x + \cot^{-1}x = \frac\pi2$, మరియు $\lvert x\rvert \ge 1$ కు $\sec^{-1}x + \csc^{-1}x = \frac\pi2$ వస్తాయి.
వ్యుత్క్రమ ఆర్గ్యుమెంట్లు. $\lvert x\rvert \ge 1$ కు: $\sin^{-1}\frac1x = \csc^{-1}x$ మరియు $\cos^{-1}\frac1x = \sec^{-1}x$. టాంజెంట్ విషయంలో $x$ గుర్తు ముఖ్యం:
$x = -1$ తో పరీక్షించండి: ఎడమ వైపు $-\pi/4$, మరియు $\cot^{-1}(-1) - \pi = 3\pi/4 - \pi = -\pi/4$. సరిపోయింది.
| ధర్మం | ఏ విలువలకు సరైనది |
|---|---|
| $\sin^{-1}x + \cos^{-1}x = \pi/2$ | $-1 \le x \le 1$ |
| $\tan^{-1}x + \cot^{-1}x = \pi/2$ | ప్రతి వాస్తవ $x$ |
| $\sec^{-1}x + \csc^{-1}x = \pi/2$ | $\lvert x\rvert \ge 1$ |
| $\sin^{-1}(-x) = -\sin^{-1}x$ | $-1 \le x \le 1$ |
| $\cos^{-1}(-x) = \pi - \cos^{-1}x$ | $-1 \le x \le 1$ |
| $\tan^{-1}(1/x) = \cot^{-1}x$ | $x > 0$ కు మాత్రమే |
ఉదాహరణ 2: $\sin^{-1}\frac35 + \cos^{-1}\frac35 + \tan^{-1}(-\sqrt3)$ విలువ కనుక్కోండి.
దశ 1: మొదటి రెండు పదాలకు ఒకే ఆర్గ్యుమెంట్ $\frac35$ ఉంది, ఇది $[-1,1]$ లో ఉంది. కాబట్టి అవి కలిపితే $\frac\pi2$ వస్తుంది.
దశ 2: $\tan^{-1}(-\sqrt3) = -\tan^{-1}\sqrt3 = -\frac\pi3$.
దశ 3: $\frac\pi2 - \frac\pi3 = \frac\pi6$.
జవాబు: $\frac\pi6$.
$\sin^{-1}\frac35$ విలువ తెలియాల్సిన అవసరమే లేదు. ముందు జతను గుర్తించండి, ఇబ్బందికరమైన సంఖ్య మాయమవుతుంది.
4. $\sin(\sin^{-1}x)$ మరియు $\sin^{-1}(\sin x)$ మధ్య తేడా
ఈ రెండూ ఒకదానికొకటి ప్రతిబింబంలా కనిపిస్తాయి, కానీ ప్రవర్తన చాలా భిన్నం.
ముందు ప్రమేయం, తర్వాత దాని విలోమం (బయటి ప్రమేయం త్రికోణమితీయమైనది): $\sin(\sin^{-1}x)$. లోపలి దశ సైన్ విలువ $x$ అయ్యే కోణాన్ని ఇస్తుంది, బయటి సైన్ మళ్లీ $x$ ను చదువుతుంది. కాబట్టి $x\in[-1,1]$ కు $\sin(\sin^{-1}x) = x$, మరియు $\lvert x\rvert>1$ కు ఈ సమాసం నిర్వచించబడదు. $\cos(\cos^{-1}x)$ కు కూడా ఇదే వర్తిస్తుంది. $\tan(\tan^{-1}x) = x$ కు ఎటువంటి షరతూ లేదు: ప్రతి వాస్తవ $x$ అనుమతించబడుతుంది.
ముందు విలోమం, తర్వాత ప్రమేయం (బయటి ప్రమేయం విలోమమైనది): $\sin^{-1}(\sin x)$. ఇక్కడ $x$ ఏ వాస్తవ సంఖ్య అయినా కావచ్చు, కానీ జవాబు $[-\pi/2,\pi/2]$ లో ఉండాలి. కాబట్టి $x$ ఆ అంతరంలో ముందే ఉంటేనే ఫలితం $x$ కు సమానం. మిగతా $x$ కు, అదే సైన్ ఉండే ప్రధాన వ్యాప్తిలోని కోణంతో $x$ ను మారుస్తాం.
- $x \in [\pi/2, 3\pi/2]$ అయితే: $\sin x = \sin(\pi - x)$ మరియు $\pi - x \in [-\pi/2, \pi/2]$, కాబట్టి $\sin^{-1}(\sin x) = \pi - x$.
- $x\in[-3\pi/2,-\pi/2]$ అయితే: $\sin x = \sin(-\pi - x)$, కాబట్టి $\sin^{-1}(\sin x) = -\pi - x$.
- వీటికి బయట, ముందు $2\pi$ మేర జరపండి; సైన్ దీనిని గమనించదు.

చిత్రం 3.2: sin⁻¹(sin x) గ్రాఫ్ ఒక త్రిభుజ తరంగం; ఇది [−π/2, π/2] పై మాత్రమే x కు సమానం
ఈ రకమైన ప్రతి ప్రశ్నను చిత్రమే తేల్చేస్తుంది. తరంగం ఆవర్తనం $2\pi$, శిఖరాలు $\pi/2$ వద్ద, లోయలు $-\pi/2$ వద్ద, మరియు దాని వాలు ప్రతిచోటా $+1$ లేదా $-1$. సూత్రం మరచిపోతే, తరంగంలోని ఒక పన్నును గీయండి.
ఇదే ఆలోచన మిగతా ప్రమేయాలకూ పనిచేస్తుంది:
| సమాసం | $x$ కు సమానమయ్యే సందర్భం | ఇతర ముక్కలు |
|---|---|---|
| $\sin^{-1}(\sin x)$ | $x\in[-\pi/2,\pi/2]$ | $[\pi/2, 3\pi/2]$ పై $\pi - x$ |
| $\cos^{-1}(\cos x)$ | $x\in[0,\pi]$ | $[\pi, 2\pi]$ పై $2\pi - x$ |
| $\tan^{-1}(\tan x)$ | $x\in(-\pi/2,\pi/2)$ | $(\pi/2, 3\pi/2)$ పై $x - \pi$ |
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "శాఖలోకి మడవండి." $x$ ఎక్కడ ఉందో చూడండి, కోణం ప్రధాన వ్యాప్తిలోకి వచ్చే వరకు త్రికోణమితీయ ప్రమేయం యొక్క సౌష్ఠవాన్ని బట్టి దానిని ప్రతిబింబించండి లేదా జరపండి.
ప్రతి $f^{-1}(f(x))$ ప్రశ్నకు దీనిని వాడండి: శాఖను పరిశీలించే వరకు "జవాబు $x$" అని ఎప్పుడూ రాయకండి.
ఉదాహరణ 3: (a) $\sin^{-1}(\sin 10)$ మరియు (b) $\sin^{-1}\left(\sin\frac{2\pi}{3}\right) + \cos^{-1}\left(\cos\frac{4\pi}{3}\right) + \tan^{-1}\left(\tan\frac{3\pi}{4}\right)$ లను కనుక్కోండి.
(a) $10$ రేడియన్లు సుమారు $3.18\pi$, అంటే $3\pi \approx 9.42$ ను కొంచెం దాటింది. $3\pi - 10 \approx -0.575$ ను ప్రయత్నించండి. ఇది $[-\pi/2,\pi/2]$ లో ఉంది. పరీక్ష: $\sin(3\pi - 10) = \sin3\pi\cos10 - \cos3\pi\sin10 = 0 + \sin10$. కాబట్టి $\sin^{-1}(\sin10) = 3\pi - 10$.
(b) మొదటి పదం: $\frac{2\pi}{3}$ అనేది $[\pi/2,3\pi/2]$ లో ఉంది, కాబట్టి విలువ $\pi - \frac{2\pi}3 = \frac\pi3$.
రెండవ పదం: $\frac{4\pi}{3}$ అనేది $[\pi,2\pi]$ లో ఉంది, కాబట్టి విలువ $2\pi - \frac{4\pi}3 = \frac{2\pi}{3}$.
మూడవ పదం: $\tan\frac{3\pi}4 = -1$, మరియు $\tan^{-1}(-1) = -\frac\pi4$.
మొత్తం: $\frac\pi3 + \frac{2\pi}3 - \frac\pi4 = \frac{3\pi}{4}$.
జవాబులు: (a) $3\pi - 10$, (b) $\frac{3\pi}4$.
పెద్ద కోణాన్ని $\pi$ గుణిజాలను కూడటం లేదా తీసివేయడం ద్వారా వెనక్కి మడుస్తారు, జవాబును ఎల్లప్పుడూ శాఖతో సరిచూస్తారు.
విలోమ త్రికోణమితీయ ప్రమేయం యొక్క త్రికోణమితీయ విలువ
బయటి ప్రమేయం వేరే త్రికోణమితీయ ప్రమేయం అయినప్పుడు, ఒక లంబకోణ త్రిభుజాన్ని గీయండి. $x > 0$ తో $\theta = \sin^{-1}x$ అయితే, ఎదుటి భుజం $x$, కర్ణం $1$ తీసుకోండి, అప్పుడు ఆసన్న భుజం $\sqrt{1-x^2}$. త్రిభుజాన్ని చదివితే:
ప్రతి సందర్భంలో వర్గమూలం ధనాత్మకం, ఎందుకంటే $\sin^{-1}x$ కొసైన్ ఋణం కాని చోట ఉంటుంది, $\cos^{-1}x$ సైన్ ఋణం కాని చోట ఉంటుంది. $\tan^{-1}x$ కు కోణం $(-\pi/2,\pi/2)$ లో ఉంటుంది, అక్కడ కొసైన్ ధనాత్మకం, కాబట్టి $\cos(\tan^{-1}x)$ ప్రతి $x$ కు ధనాత్మకం.
ఉదాహరణ 4: $\cos\left(\sin^{-1}\frac35 + \sin^{-1}\frac5{13}\right)$ విలువ కనుక్కోండి.
$A = \sin^{-1}\frac35$, $B = \sin^{-1}\frac5{13}$ అనుకోండి. రెండూ మొదటి పాదంలో ఉన్నాయి, కాబట్టి $\cos A = \frac45$ మరియు $\cos B = \frac{12}{13}$.
$\cos(A+B) = \cos A\cos B - \sin A\sin B = \frac45\cdot\frac{12}{13} - \frac35\cdot\frac5{13}$.
$= \frac{48}{65} - \frac{15}{65} = \frac{33}{65}$.
జవాబు: $\frac{33}{65}$.
మనకు మొత్తం యొక్క కొసైన్ మాత్రమే కావాలి కాబట్టి, ఆ మొత్తం ఏ కోణానికి సమానమో నిర్ణయించాల్సిన అవసరం లేదు.
5. విలోమ టాంజెంట్ల మొత్తం మరియు భేదం
$\alpha = \tan^{-1}x$, $\beta = \tan^{-1}y$ అనుకోండి. అప్పుడు $\tan(\alpha+\beta) = \frac{x+y}{1-xy}$. ఇక్కడ ఉన్న ఉచ్చు ఏమిటంటే, $\alpha + \beta$ అనేది $(-\pi,\pi)$ లో ఎక్కడైనా ఉండవచ్చు, కానీ దేనికైనా $\tan^{-1}$ ఇచ్చేది $(-\pi/2,\pi/2)$ లోని కోణం మాత్రమే. $\alpha+\beta$ ఆ అంతరం బయట ఉన్నప్పుడు, సూత్రం ఇచ్చే కోణం సరిగ్గా $\pi$ తేడాతో ఉంటుంది.
ఇది సరిగ్గా $xy > 1$ అయినప్పుడు జరుగుతుంది. ($xy < 1$ అయినప్పుడు రెండు కోణాలు కలిపి $(-\pi/2,\pi/2)$ లోనే ఉంటాయి.) కాబట్టి:
| షరతు | $\tan^{-1}x + \tan^{-1}y$ విలువ |
|---|---|
| $xy < 1$ | $\tan^{-1}\dfrac{x+y}{1-xy}$ |
| $xy > 1$, $x>0$, $y>0$ | $\pi + \tan^{-1}\dfrac{x+y}{1-xy}$ |
| $xy > 1$, $x<0$, $y<0$ | $-\pi + \tan^{-1}\dfrac{x+y}{1-xy}$ |
| $xy = 1$, $x>0$ | $\dfrac\pi2$ |
| $xy = 1$, $x<0$ | $-\dfrac\pi2$ |
భేదానికి, మొత్తం నియమంలో $y$ స్థానంలో $-y$ ఉంచండి:
$xy<-1$ అయితే, $x>0>y$ అయినప్పుడు $\pi$ ను కూడండి, $x<0<y$ అయినప్పుడు $\pi$ ను తీసివేయండి.
ఉదాహరణ 5: $\tan^{-1}2 + \tan^{-1}3$ మరియు $\tan^{-1}\frac12 + \tan^{-1}\frac13$ లను కనుక్కోండి.
మొదటి జత: $xy = 6 > 1$ మరియు రెండూ ధనాత్మకం, కాబట్టి $\pi$ ను కూడతాం.
$\tan^{-1}\frac{2+3}{1-6} = \tan^{-1}(-1) = -\frac\pi4$. మొత్తం $\pi - \frac\pi4 = \frac{3\pi}{4}$.
పరిమాణాలతో పరీక్ష: $\tan^{-1}2\approx1.107$, $\tan^{-1}3 \approx 1.249$, మొత్తం $2.356 = \frac{3\pi}4$. సరిపోయింది.
రెండవ జత: $xy = \frac16 < 1$, కాబట్టి దిద్దుబాటు అవసరం లేదు. $\tan^{-1}\frac{\frac12+\frac13}{1-\frac16} = \tan^{-1}\frac{5/6}{5/6} = \tan^{-1}1 = \frac\pi4$.
జవాబులు: $\frac{3\pi}4$ మరియు $\frac\pi4$.
అదే లవం, అదే హారం, కానీ జవాబులు చాలా భిన్నం. సూత్రాన్ని నమ్మే ముందు ఎప్పుడూ $xy$ లెక్కించండి.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "లబ్ధం ఒకటి దాటితే, పై వస్తుంది." $xy$ విలువ $1$ కంటే ఎక్కువైతే, $x$, $y$ లకు ఉన్న గుర్తుతోనే $\pi$ వస్తుంది.
ఏ $\tan^{-1}x+\tan^{-1}y$ లోనైనా దీనిని మొట్టమొదటి పరీక్షగా వాడండి.
సంబంధిత ద్విగుణ కోణ రూపాలు, చెప్పిన వ్యాప్తులకు అన్నీ సరైనవి:
సైన్కు కూడా ఇలాంటి మొత్తం నియమం ఉంది. $\sin^{-1}x + \sin^{-1}y$ విలువ $[-\pi/2,\pi/2]$ లో ఉంటే,
$xy\le0$ అయినప్పుడు, లేదా $x,y>0$ తో $x^2+y^2\le1$ అయినప్పుడు ఈ షరతు నెరవేరుతుంది. $x^2+y^2 > 1$ ఉన్న రెండు ధన విలువలకు మొత్తం $\pi/2$ ను మించుతుంది, అప్పుడు సరైన ఫలితం ఆ ఆర్క్సైన్ను $\pi$ నుండి తీసివేసినది.
6. ప్రతిక్షేపణ ద్వారా సరళీకరణ
వర్గమూలం లేదా $\frac{2x}{1+x^2}$ వంటి నిష్పత్తి దాగి ఉన్న సమాసం సాధారణంగా మారువేషంలో ఉన్న త్రికోణమితీయ సర్వసమీకరణమే. ఒక కోణాన్ని ప్రతిక్షేపించి, సరళీకరించి, తిరిగి మార్చండి.
| సమాసంలోని రూపం | ప్రతిక్షేపణ |
|---|---|
| $\sqrt{1-x^2}$ | $x = \sin\theta$ (లేదా $\cos\theta$) |
| $\sqrt{1+x^2}$ లేదా $x^2+1$ | $x = \tan\theta$ |
| $\sqrt{x^2-1}$ | $x = \sec\theta$ |
| $\frac{2x}{1+x^2}$, $\frac{1-x^2}{1+x^2}$, $\frac{2x}{1-x^2}$ | $x=\tan\theta$ |
| $\sqrt{\frac{1-x}{1+x}}$ | $x = \cos2\theta$ |
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "ఒకటి ప్లస్ అంటే టాన్, ఒకటి మైనస్ అంటే సైన్, x-వర్గం-మైనస్-ఒకటి అంటే సెక్." వర్గమూలాన్ని చదువుతూనే ఇలా చెప్పుకోండి.
రెండు సెకన్లలో ప్రతిక్షేపణను ఎంచుకోవడానికి దీనిని వాడండి.
చాలామంది వదిలేసే దశ: ప్రతిక్షేపణ తర్వాత, చివరి $\theta$ మనం వాడుతున్న విలోమ ప్రమేయం యొక్క వ్యాప్తిలో ఉండాలి. లేకపోతే, 4వ భాగంలో చేసినట్లు ముందు దానిని వెనక్కి మడవండి.
ఉదాహరణ 6: $x\ne0$ కు $\tan^{-1}\dfrac{\sqrt{1+x^2}-1}{x}$ ను సరళీకరించండి.
$\theta \in(-\pi/2,\pi/2)$ తో $x = \tan\theta$ ఉంచండి. అప్పుడు $\sqrt{1+x^2} = \sec\theta$ (ధనాత్మకం, ఎందుకంటే $\cos\theta>0$).
భిన్నం ఇలా అవుతుంది: $\dfrac{\sec\theta - 1}{\tan\theta} = \dfrac{1-\cos\theta}{\sin\theta} = \dfrac{2\sin^2(\theta/2)}{2\sin(\theta/2)\cos(\theta/2)} = \tan\frac\theta2$.
$\frac\theta2 \in(-\pi/4,\pi/4)$ కాబట్టి, అది $\tan^{-1}$ వ్యాప్తిలోనే ఉంది, కాబట్టి $\tan^{-1}\tan\frac\theta2 = \frac\theta2$.
జవాబు: $\frac12\tan^{-1}x$.
మడవాల్సిన అవసరం రాలేదు, ఎందుకంటే కోణాన్ని సగం చేయడం వల్ల అది శాఖలోకి చిన్నదైంది.
ఉదాహరణ 7: $x\in[-1,1]$ కు, ప్రతి ప్రాంతంలో $\sin^{-1}\left(2x\sqrt{1-x^2}\right)$ ను సరళీకరించండి.
$\theta\in[-\pi/2,\pi/2]$ తో $x = \sin\theta$ ఉంచండి. అప్పుడు $\sqrt{1-x^2} = \cos\theta$ మరియు సమాసం $\sin^{-1}(\sin2\theta)$.
సందర్భం 1: $\lvert x\rvert \le \frac1{\sqrt2}$, కాబట్టి $\theta \in[-\pi/4,\pi/4]$ మరియు $2\theta\in[-\pi/2,\pi/2]$. జవాబు $2\theta = 2\sin^{-1}x$.
సందర్భం 2: $\frac{1}{\sqrt2} < x \le 1$, కాబట్టి $2\theta \in(\pi/2,\pi]$. మడవండి: $\sin^{-1}(\sin2\theta) = \pi-2\theta = \pi - 2\sin^{-1}x$.
సందర్భం 3: $-1 \le x < -\frac1{\sqrt2}$: $2\theta \in[-\pi,-\pi/2)$, మరియు జవాబు $-\pi - 2\theta = -\pi-2\sin^{-1}x$.
$x = 1$ వద్ద పరీక్ష: సమాసం $\sin^{-1}0 = 0$, మరియు $\pi - 2\cdot\frac\pi2 = 0$. సరిపోయింది.
ఒకే సూత్రం ఉపయోగిస్తే మూడు ప్రాంతాలలో రెండింటిలో తప్పయ్యేది.
7. విలోమ త్రికోణమితీయ ప్రమేయాలతో సమీకరణాలు
నమ్మదగిన పద్ధతి:
- ప్రతి విలోమ ప్రమేయం యొక్క ప్రదేశాన్ని రాయండి ($\sin^{-1}$, $\cos^{-1}$ కు ఆర్గ్యుమెంట్లు $[-1,1]$ లో) మరియు ప్రతి పదం యొక్క వ్యాప్తిని గమనించండి.
- పదాలను వేరుచేయండి లేదా కలపండి; సైన్, కొసైన్ విలోమాలు కలిసి ఉన్నప్పుడు పూరక సర్వసమీకరణాన్ని వాడండి.
- రెండు వైపులా ఒక త్రికోణమితీయ ప్రమేయాన్ని అన్వయించండి. ఇది అదనపు మూలాలను సృష్టించవచ్చు, ఎందుకంటే రెండు వేర్వేరు కోణాలకు ఒకే సైన్ ఉండవచ్చు.
- ప్రతి అభ్యర్థి మూలాన్ని అసలు సమీకరణంలో మరియు ప్రదేశాల జాబితాలో ఉంచి చూడండి. విఫలమైన వాటిని తిరస్కరించండి.
ఉదాహరణ 8: $\sin^{-1}x + \sin^{-1}(2x) = \frac\pi2$ ను సాధించండి.
ప్రదేశం: $\lvert 2x\rvert\le1$, కాబట్టి $x \in[-\frac12,\frac12]$.
$\sin^{-1}x + \cos^{-1}x = \frac\pi2$ కాబట్టి, సమీకరణం $\sin^{-1}(2x) = \cos^{-1}x$ అని చెబుతోంది.
రెండు వైపులా సైన్ తీసుకోండి: $2x = \sin(\cos^{-1}x) = \sqrt{1-x^2}$.
కుడి వైపు ఋణం కాదు, కాబట్టి $x\ge0$. వర్గం చేస్తే: $4x^2 = 1 - x^2$, కాబట్టి $x^2 = \frac15$, $x = \frac1{\sqrt5}\approx0.447$.
పరీక్ష: $0.447 \le 0.5$, ప్రదేశం లోపలే ఉంది. $\sin^{-1}(0.447)\approx0.464$ మరియు $\sin^{-1}(0.894) \approx 1.107$; వాటి మొత్తం $1.571 \approx \frac\pi2$. సరిపోయింది.
జవాబు: $x = \frac1{\sqrt5}$.
$x \ge 0$ షరతు సర్వసమీకరణం నుంచే ఉచితంగా వచ్చింది, మరియు అదే $-\frac1{\sqrt5}$ ను తొలగిస్తుంది.
ఉదాహరణ 9: $\tan^{-1}(x+1) + \tan^{-1}(x-1) = \tan^{-1}\frac12$ ను సాధించండి.
లబ్ధం $(x+1)(x-1) = x^2-1$. అది $1$ కంటే తక్కువ అనుకోండి, అంటే $\lvert x\rvert<\sqrt2$. అప్పుడు
$\dfrac{(x+1)+(x-1)}{1-(x^2-1)} = \dfrac{2x}{2-x^2} = \dfrac12$.
కాబట్టి $4x = 2 - x^2$, అంటే $x^2+4x-2=0$ మరియు $x = -2\pm\sqrt6$.
$x = \sqrt6-2\approx0.449$ ను పరీక్షించండి: $\lvert x\rvert<\sqrt2$, చెల్లుతుంది.
$x = -2-\sqrt6 \approx -4.449$ ను పరీక్షించండి: $\lvert x\rvert>\sqrt2$, కాబట్టి రెండు పదాలూ ఋణాత్మకంగా ఉండి లబ్ధం $1$ ను మించుతుంది. అప్పుడు ఎడమ వైపు $-\pi + \tan^{-1}\frac12$ అవుతుంది, $\tan^{-1}\frac12$ కాదు. తిరస్కరించండి.
జవాబు: $x = \sqrt6 - 2$ మాత్రమే.
బీజగణితం రెండు మూలాలను ఇచ్చింది, $xy<1$ షరతు వాటిలో ఒకదాన్ని తొలగించింది.
సాధారణ తప్పులు
- ఏ $x$ కైనా $\sin^{-1}(\sin x) = x$ అని రాయడం → ఇది $[-\pi/2,\pi/2]$ పై మాత్రమే సరైనది; లేకపోతే కోణాన్ని మడవండి.
- $\sin(\sin^{-1}2) = 2$ అని రాయడం → $\sin^{-1}2$ ఉనికిలో లేదు, కాబట్టి సమాసం నిర్వచించబడదు.
- $\sin^{-1}x$ ను $\frac1{\sin x}$ గా చదవడం → అది సైన్ విలువ $x$ అయ్యే కోణం; వ్యుత్క్రమం $\csc x$.
- $\cos^{-1}(-\frac12) = -\frac{\pi}{3}$ అని ఇవ్వడం → $\cos^{-1}$ వ్యాప్తిలో ఋణ కోణాలు లేవు; జవాబు $\frac{2\pi}3$.
- $xy$ ని పరిశీలించకుండా $\tan^{-1}x+\tan^{-1}y=\tan^{-1}\frac{x+y}{1-xy}$ వాడడం → $xy>1$ అయితే $\pi$ ను కూడండి లేదా తీసివేయండి.
- ప్రతికూల $x$ కు $\tan^{-1}\frac1x = \cot^{-1}x$ అనుకోవడం → ఇది $x>0$ కు మాత్రమే; $x<0$ కు $\cot^{-1}x$ నుండి $\pi$ ను తీసివేయండి.
- $\cos^{-1}(-x) = -\cos^{-1}x$ అనుకోవడం → అది $\pi - \cos^{-1}x$.
- కోణం శాఖలో ఉందో లేదో చూడకుండా ప్రతిక్షేపణ తర్వాత సరళీకరించడం → పరీక్షించండి, లేకపోతే మడవండి.
- వర్గం చేసిన సమీకరణంలో అన్ని మూలాలనూ ఉంచుకోవడం → తిరిగి ప్రతిక్షేపించి, ప్రదేశాన్ని మరియు గుర్తులను కూడా పరీక్షించండి.
- $\sec^{-1}$ వ్యాప్తిని $\pi/2$ తో సహా $[0,\pi]$ గా తీసుకోవడం → $\frac\pi2$ వద్ద $\sec y$ నిర్వచించబడదు, కాబట్టి ఆ బిందువు మినహాయించబడుతుంది.
శీఘ్ర పునశ్చరణ
- $\sin^{-1}:[-1,1]\to[-\frac\pi2,\frac\pi2]$; $\cos^{-1}:[-1,1]\to[0,\pi]$; $\tan^{-1}:\mathbb{R}\to(-\frac\pi2,\frac\pi2)$.
- $\cot^{-1}:\mathbb R\to(0,\pi)$; $\sec^{-1}$ మరియు $\csc^{-1}$ ప్రదేశం $\lvert x\rvert\ge1$.
- $\sec^{-1}x \in [0,\pi]$ నుండి $\frac\pi2$ మినహా; $\csc^{-1}x\in[-\frac\pi2,\frac\pi2]$ నుండి $0$ మినహా.
- $\sin^{-1}$, $\tan^{-1}$, $\csc^{-1}$ బేసి ప్రమేయాలు.
- $\cos^{-1}(-x)=\pi-\cos^{-1}x$, మరియు $\cot^{-1}$, $\sec^{-1}$ లకు కూడా ఇదే నమూనా వర్తిస్తుంది.
- $x\in[-1,1]$ కు $\sin^{-1}x+\cos^{-1}x=\frac\pi2$.
- ప్రతి వాస్తవ $x$ కు $\tan^{-1}x+\cot^{-1}x=\frac\pi2$.
- $[-1,1]$ పై $\sin(\sin^{-1}x)=x$; అన్ని వాస్తవ $x$ కు $\tan(\tan^{-1}x)=x$.
- $\sin^{-1}(\sin x)$ అనేది ఆవర్తనం $2\pi$, శిఖరం $\frac\pi2$, లోయ $-\frac\pi2$ ఉన్న త్రిభుజ తరంగం.
- $x\in[\pi,2\pi]$ కు $\cos^{-1}(\cos x)=2\pi-x$.
- $xy<1$ అయినప్పుడు $\tan^{-1}x+\tan^{-1}y=\tan^{-1}\frac{x+y}{1-xy}$; $x,y>0$ తో $xy>1$ అయితే $\pi$ ను కూడండి, రెండూ ఋణమైతే $\pi$ ను తీసివేయండి.
- $xy>-1$ అయినప్పుడు $\tan^{-1}x-\tan^{-1}y=\tan^{-1}\frac{x-y}{1+xy}$.
- $\cos(\sin^{-1}x)=\sin(\cos^{-1}x)=\sqrt{1-x^2}$; $\cos(\tan^{-1}x)=\frac1{\sqrt{1+x^2}}$.
- ప్రతిక్షేపణలు: $\sqrt{1-x^2}\to\sin\theta$, $\sqrt{1+x^2}\to\tan\theta$, $\sqrt{x^2-1}\to\sec\theta$; తర్వాత శాఖను పరీక్షించండి.
- సమీకరణాలలో: ముందు ప్రదేశాన్ని కనుక్కోండి, అసలు సమీకరణంలో విఫలమయ్యే మూలాలను తిరస్కరించండి.
సాధన ప్రశ్నలు
$\sin^{-1}\left(-\frac{\sqrt3}{2}\right)$ యొక్క ప్రధాన విలువ ఎంత?
- $-\frac{\pi}{3}$
- $\frac{2\pi}{3}$
- $\frac{\pi}{3}$
- $-\frac{2\pi}{3}$
సమాధానం
A. $-\frac{\pi}{3}$
$\sin^{-1}$ బేసి ప్రమేయం, కాబట్టి విలువ $-\sin^{-1}\frac{\sqrt3}{2} = -\frac{\pi}{3}$. కోణం $-\frac{2\pi}{3}$ కు సరైన సైన్ ఉంది, కానీ అది $[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}]$ బయట ఉంది.
$\cos^{-1}x$ యొక్క ప్రధాన శాఖ (వ్యాప్తి)
- $\left[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}\right]$
- $(0,\pi)$
- $\left[0,\frac{\pi}{2}\right]$
- $[0,\pi]$
సమాధానం
D. $[0,\pi]$
కొసైన్ $[0,\pi]$ పై అన్వేకం, మరియు చివరి బిందువుల వద్ద $1$, $-1$ విలువలను తీసుకుంటుంది, కాబట్టి సంవృత అంతరం $[0,\pi]$ వ్యాప్తి అవుతుంది.
$\tan^{-1}(-\sqrt3)+\cot^{-1}(-\sqrt3)$ విలువ
- $\frac{\pi}{6}$
- $\frac{5\pi}{6}$
- $\frac{\pi}{2}$
- $-\frac{\pi}{2}$
సమాధానం
C. $\frac{\pi}{2}$
ప్రతి వాస్తవ $x$ కు $\tan^{-1}x+\cot^{-1}x=\frac{\pi}{2}$ అనే సర్వసమీకరణం సరైనది. పరీక్ష: $-\frac{\pi}{3}+\frac{5\pi}{6}=\frac{\pi}{2}$.
$\sin^{-1}\left(\sin\frac{5\pi}{6}\right)$ విలువ
- $-\frac{\pi}{6}$
- $\frac{\pi}{6}$
- $\frac{7\pi}{6}$
- $\frac{5\pi}{6}$
సమాధానం
B. $\frac{\pi}{6}$
$\frac{5\pi}{6}$ అనేది $[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}]$ బయట ఉంది. $\sin\frac{5\pi}{6}=\sin\left(\pi-\frac{5\pi}{6}\right)=\sin\frac{\pi}{6}$ ను వాడండి, కాబట్టి విలువ $\frac{\pi}{6}$.
రేడియన్లలో $8$ తో, $\cos^{-1}(\cos 8)$ విలువ
- $8-2\pi$
- $8$
- $2\pi-8$
- $4\pi-8$
సమాధానం
A. $8-2\pi$
$8>2\pi\approx6.28$, కాబట్టి $\cos8=\cos(8-2\pi)$ మరియు $8-2\pi\approx1.72\in[0,\pi]$. అందువల్ల విలువ $8-2\pi$. ఎంపిక $2\pi-8$ ఋణాత్మకం, మరియు $4\pi-8\approx4.57$ అనేది $[0,\pi]$ బయట ఉంది.
$f(x)=\sec^{-1}(2x+1)$ ప్రమేయం యొక్క ప్రదేశం
- $[-1,1]$
- $[-1,0]$
- $(-\infty,-1]\cup[0,\infty)$
- $(-\infty,-1)\cup(0,\infty)$
సమాధానం
C. $(-\infty,-1]\cup[0,\infty)$
మనకు $\lvert 2x+1\rvert\ge1$ కావాలి. కాబట్టి $2x+1\ge1$ నుంచి $x\ge0$, లేదా $2x+1\le-1$ నుంచి $x\le-1$. $\sec^{-1}(\pm1)$ ఉనికిలో ఉంది కాబట్టి చివరి బిందువులు అనుమతించబడతాయి.
$\sin^{-1}x=\frac{\pi}{5}$ అయితే, $\cos^{-1}x$ విలువ
- $\frac{7\pi}{10}$
- $\frac{2\pi}{5}$
- $\frac{4\pi}{5}$
- $\frac{3\pi}{10}$
సమాధానం
D. $\frac{3\pi}{10}$
$\cos^{-1}x=\frac{\pi}{2}-\sin^{-1}x=\frac{\pi}{2}-\frac{\pi}{5}=\frac{3\pi}{10}$.
$f(x)=\cos^{-1}x+2\sin^{-1}x$ యొక్క వ్యాప్తి
- $\left[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}\right]$
- $[0,\pi]$
- $\left[0,\frac{\pi}{2}\right]$
- $\left[\frac{\pi}{2},\pi\right]$
సమాధానం
B. $[0,\pi]$
$f(x)=(\cos^{-1}x+\sin^{-1}x)+\sin^{-1}x=\frac{\pi}{2}+\sin^{-1}x$. $\sin^{-1}x$ విలువ $[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}]$ లో మారుతుంటే, $f$ విలువ $[0,\pi]$ లో మారుతుంది.
$\sec^{-1}(-\sqrt2)+\csc^{-1}(-\sqrt2)$ విలువ
- $\frac{3\pi}{4}$
- $\pi$
- $\frac{\pi}{2}$
- $\frac{\pi}{4}$
సమాధానం
C. $\frac{\pi}{2}$
$\sec^{-1}(-\sqrt2)=\frac{3\pi}{4}$ మరియు $\csc^{-1}(-\sqrt2)=-\frac{\pi}{4}$. మొత్తం $=\frac{\pi}{2}$. ఇది $\lvert x\rvert\ge1$ కు $\sec^{-1}x+\csc^{-1}x=\frac{\pi}{2}$ తో సరిపోతుంది.
$x\in\left[\pi,\frac{3\pi}{2}\right]$ కు, $\sin^{-1}(\sin x)$ సమాసం విలువ
- $\pi-x$
- $x$
- $2\pi-x$
- $x-\pi$
సమాధానం
A. $\pi-x$
అటువంటి $x$ కు, $\pi-x\in\left[-\frac{\pi}{2},0\right]$ మరియు $\sin(\pi-x)=\sin x$. కాబట్టి విలువ $\pi-x$. $x=\frac{5\pi}{4}$ తో పరీక్షించండి: $\sin x<0$, జవాబు $-\frac{\pi}{4}$, మరియు $\pi-\frac{5\pi}{4}=-\frac{\pi}{4}$.
$x\in[\pi,2\pi]$ కు, $\cos^{-1}(\cos x)$ సమాసం విలువ
- $x$
- $2\pi-x$
- $x-2\pi$
- $x-\pi$
సమాధానం
B. $2\pi-x$
$\cos x=\cos(2\pi-x)$ మరియు $2\pi-x\in[0,\pi]$. విలువ $2\pi-x$. ఎంపిక $x-2\pi$ ఋణాత్మకం, దానిని $\cos^{-1}$ ఎప్పుడూ ఇవ్వదు.
ప్రతి వాస్తవ $x$ కు, $\cos(\tan^{-1}x)$ విలువ
- $\frac{x}{\sqrt{1+x^2}}$
- $\sqrt{1+x^2}$
- $\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$
- $\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$
సమాధానం
D. $\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$
ఎదుటి భుజం $x$, ఆసన్న భుజం $1$ ఉన్న లంబకోణ త్రిభుజం తీసుకోండి; కర్ణం $\sqrt{1+x^2}$. కాబట్టి $\cos=\frac{1}{\sqrt{1+x^2}}$, మరియు $\tan^{-1}x\in(-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2})$ కాబట్టి అది ధనాత్మకం.
ప్రతి వాస్తవ $x$ కు, $\tan^{-1}\left(\sqrt{1+x^2}-x\right)$ విలువ
- $\frac{1}{2}\tan^{-1}x$
- $\frac{\pi}{4}+\frac{1}{2}\tan^{-1}x$
- $\frac{\pi}{4}-\tan^{-1}x$
- $\frac{\pi}{4}-\frac{1}{2}\tan^{-1}x$
సమాధానం
D. $\frac{\pi}{4}-\frac{1}{2}\tan^{-1}x$
$\theta\in(-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2})$ తో $x=\tan\theta$ ఉంచండి. అప్పుడు $\sec\theta-\tan\theta=\frac{1-\sin\theta}{\cos\theta}=\tan\left(\frac{\pi}{4}-\frac{\theta}{2}\right)$, మరియు $\frac{\pi}{4}-\frac{\theta}{2}\in(0,\frac{\pi}{2})$ శాఖలోనే ఉంది. $x=0$ వద్ద పరీక్ష: ఎడమ వైపు $\tan^{-1}1=\frac{\pi}{4}$.
$x\in\left[-\frac{1}{\sqrt2},\frac{1}{\sqrt2}\right]$ కు $\sin^{-1}\left(2x\sqrt{1-x^2}\right)$ సమాసం $2\sin^{-1}x$ కు సమానం. ఈ సమానత్వం ఏ $x$ అంతరంలో తప్పవుతుంది?
- $[0,\frac{1}{2}]$
- $\left(\frac{1}{\sqrt2},1\right]$
- $\left[-\frac{1}{2},\frac{1}{2}\right]$
- $\left[-\frac{1}{\sqrt2},0\right]$
సమాధానం
B. $\left(\frac{1}{\sqrt2},1\right]$
$x=\sin\theta$ తో సమాసం $\sin^{-1}(\sin2\theta)$, ఇది $2\theta\in[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}]$ అయినప్పుడు మాత్రమే $2\theta$ కు సమానం. $x>\frac{1}{\sqrt2}$ కు, $2\theta>\frac{\pi}{2}$, కాబట్టి విలువ $\pi-2\theta$ అవుతుంది మరియు సమానత్వం తప్పుతుంది. మిగిలిన మూడు అంతరాలు $\left[-\frac{1}{\sqrt2},\frac{1}{\sqrt2}\right]$ లోపలే ఉన్నాయి.
$\cos\left(2\tan^{-1}\frac{1}{3}\right)$ విలువ కనుక్కోండి.
- 0.6
- 0.4
- 0.8
- 1.25
సమాధానం
C. 0.8
$t=\frac13$ తో: $\cos2\theta=\frac{1-t^2}{1+t^2}=\frac{8/9}{10/9}=0.8$. విలువ $0.6$ అనేది $\sin2\theta$.
$\sin\left(2\cos^{-1}\frac{3}{5}\right)$ విలువ కనుక్కోండి.
- 0.96
- 0.8
- 0.6
- -0.28
సమాధానం
A. 0.96
$\theta=\cos^{-1}\frac35$ అనుకోండి, అప్పుడు $\sin\theta=\frac45$. కాబట్టి $\sin2\theta=2\cdot\frac45\cdot\frac35=\frac{24}{25}=0.96$.
$\frac{4}{\pi}\left(\tan^{-1}\frac12+\tan^{-1}\frac13\right)$ విలువ కనుక్కోండి.
- 1
- 3
- 0.5
- -1
సమాధానం
A. 1
లబ్ధం $\frac12\cdot\frac13=\frac16<1$, కాబట్టి మొత్తం $\tan^{-1}\frac{5/6}{5/6}=\tan^{-1}1=\frac{\pi}{4}$. అప్పుడు $\frac{4}{\pi}\cdot\frac{\pi}{4}=1$.
$\tan^{-1}2x+\tan^{-1}3x=\frac{\pi}{4}$ ను తృప్తిపరిచే వాస్తవ సంఖ్య $x$ అయితే, $12x$ కనుక్కోండి.
- 2
- -12
- 1
- 6
సమాధానం
A. 2
$6x^2<1$ అయితే: $\frac{5x}{1-6x^2}=1$, కాబట్టి $6x^2+5x-1=0$, దీని నుంచి $x=\frac16$ లేదా $x=-1$. $x=-1$ కు లబ్ధం $6x^2=6>1$ మరియు రెండు పదాలూ ఋణాత్మకం, కాబట్టి మొత్తం $-\frac{3\pi}{4}$; తిరస్కరించండి. $x=\frac16$ కు: $\tan^{-1}\frac13+\tan^{-1}\frac12=\frac{\pi}{4}$. కాబట్టి $12x=2$.
$f(x)=\sin^{-1}(x-3)+\cos^{-1}\left(\frac{x-1}{2}\right)$ ప్రదేశంలో ఎన్ని పూర్ణాంకాలు ఉన్నాయి?
- 2
- 3
- 1
- 4
సమాధానం
A. 2
మొదటి పదానికి $-1\le x-3\le1$ కావాలి, కాబట్టి $2\le x\le4$. రెండవ పదానికి $-1\le\frac{x-1}{2}\le1$ కావాలి, కాబట్టి $-1\le x\le3$. ఉమ్మడి భాగం $[2,3]$, దానిలో పూర్ణాంకాలు $2$ మరియు $3$ ఉన్నాయి.
$\frac{12}{\pi}\cos^{-1}\left(\cos\frac{7\pi}{6}\right)$ విలువ కనుక్కోండి.
- 10
- 14
- 2
- -10
సమాధానం
A. 10
$\cos\frac{7\pi}{6}=-\frac{\sqrt3}{2}$, మరియు $\cos^{-1}\left(-\frac{\sqrt3}{2}\right)=\frac{5\pi}{6}$ (అలాగే $2\pi-\frac{7\pi}{6}=\frac{5\pi}{6}$). అప్పుడు $\frac{12}{\pi}\cdot\frac{5\pi}{6}=10$.
$\cos^{-1}x+\cos^{-1}y+\cos^{-1}z=3\pi$ అయితే, $x+y+z$ కనుక్కోండి.
- -3
- 3
- 0
- -1
సమాధానం
A. -3
ప్రతి పదం గరిష్ఠంగా $\pi$, కాబట్టి మొత్తం $3\pi$ అంటే ప్రతిదీ $\pi$ కు సమానం కావాలి. అప్పుడు $x=y=z=\cos\pi=-1$ మరియు $x+y+z=-3$.
$\frac{4}{\pi}\left(\tan^{-1}1+\tan^{-1}2+\tan^{-1}3\right)$ విలువ కనుక్కోండి.
- 4
- 0
- 3
- 2
సమాధానం
A. 4
$\tan^{-1}1=\frac{\pi}{4}$. $2$, $3$ లకు లబ్ధం $6>1$ మరియు రెండూ ధనాత్మకం, కాబట్టి $\tan^{-1}2+\tan^{-1}3=\pi+\tan^{-1}(-1)=\frac{3\pi}{4}$. మొత్తం $=\pi$, మరియు $\frac{4}{\pi}\cdot\pi=4$.
$\csc\left(\cot^{-1}\frac{3}{4}\right)$ విలువ కనుక్కోండి.
- 1.5
- 0.8
- 0.75
- 1.25
సమాధానం
D. 1.25
$\theta=\cot^{-1}\frac34$ అనుకోండి. లంబకోణ త్రిభుజంలో ఆసన్న భుజం $3$, ఎదుటి భుజం $4$, కర్ణం $5$. కాబట్టి $\csc\theta=\frac{5}{4}=1.25$.
$\tan\left(\frac{1}{2}\cos^{-1}\frac{3}{5}\right)$ విలువ కనుక్కోండి.
- 0.5
- 2
- 0.75
- 0.25
సమాధానం
A. 0.5
$\theta=\cos^{-1}\frac35$ అనుకోండి, $\sin\theta=\frac45$. అప్పుడు $\tan\frac{\theta}{2}=\frac{\sin\theta}{1+\cos\theta}=\frac{0.8}{1.6}=0.5$. పరీక్ష: $\frac{1-\cos\theta}{\sin\theta}=\frac{0.4}{0.8}$.
$\left(\sin^{-1}x\right)^2=\left(\cos^{-1}x\right)^2$ ను తృప్తిపరిచే వాస్తవ సంఖ్యలు $x$ ఎన్ని?
- 1
- 2
- 0
- 3
సమాధానం
A. 1
ఒకటి $\sin^{-1}x=\cos^{-1}x$, దీని నుంచి $x=\frac{1}{\sqrt2}$ వస్తుంది, లేదా $\sin^{-1}x=-\cos^{-1}x$. రెండవ సందర్భంలో $\sin^{-1}x+\cos^{-1}x=0$, ఇది $\frac{\pi}{2}$ కు విరుద్ధం. కాబట్టి సరిగ్గా ఒక సాధన ఉంది.
$x\in[-1,1]$ కు $f(x)=\sin^{-1}x+\cos^{-1}x+\tan^{-1}x$ అనుకోండి. $f$ గరిష్ఠ విలువకు $\frac{4}{\pi}$ రెట్లు కనుక్కోండి.
- 3
- 2
- 1
- 4
సమాధానం
A. 3
$f(x)=\frac{\pi}{2}+\tan^{-1}x$, ఇది ఆరోహణ ప్రమేయం, కాబట్టి గరిష్ఠం $x=1$ వద్ద: $\frac{\pi}{2}+\frac{\pi}{4}=\frac{3\pi}{4}$. దీనిని $\frac{4}{\pi}$ తో గుణిస్తే $3$ వస్తుంది.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $\sin^{-1}\left(\sin\frac{2\pi}{3}\right)=\frac{2\pi}{3}$. ప్రవచనం II: $\left[-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2}\right]$ లోని ప్రతి $x$ కు $\sin^{-1}(\sin x)=x$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
$\frac{2\pi}{3}$ శాఖ బయట ఉంది, మరియు $\sin\frac{2\pi}{3}=\sin\frac{\pi}{3}$, కాబట్టి ప్రవచనం I ఇచ్చేది $\frac{\pi}{3}$ మరియు అది సరికాదు. ప్రవచనం II సరైనది.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $xy\ne1$ ఉన్న అన్ని వాస్తవ $x,y$ లకు $\tan^{-1}x+\tan^{-1}y=\tan^{-1}\frac{x+y}{1-xy}$. ప్రవచనం II: $\tan^{-1}3+\tan^{-1}4=\pi+\tan^{-1}\left(-\frac{7}{11}\right)$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
$xy>1$ అయినప్పుడు ప్రవచనం I విఫలమవుతుంది (ఉదాహరణకు $x=3,y=4$ కు కుడి వైపు ఋణాత్మకం, కానీ ఎడమ వైపు ధనాత్మకం), కాబట్టి అది సరికాదు. ప్రవచనం II కు, $xy=12>1$ మరియు రెండూ ధనాత్మకం, కాబట్టి $\tan^{-1}\frac{7}{1-12}=\tan^{-1}\left(-\frac{7}{11}\right)$ కు $\pi$ కూడబడుతుంది. అది సరైనది.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: అన్ని $x\in[-1,1]$ కు $\cos^{-1}(-x)=\pi-\cos^{-1}x$. ప్రవచనం II: అన్ని $x\in[-1,1]$ కు $\sin^{-1}(-x)=\pi-\sin^{-1}x$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
ప్రవచనం I ప్రామాణిక ప్రతిబింబ ఫలితం మరియు సరైనది. ప్రవచనం II తప్పు, ఎందుకంటే $\sin^{-1}$ బేసి ప్రమేయం: $\sin^{-1}(-x)=-\sin^{-1}x$. $x=\frac12$ తో పరీక్షించండి: ఎడమ వైపు $-\frac{\pi}{6}$, కుడి వైపు $\frac{5\pi}{6}$.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: ప్రతి వాస్తవ $x$ కు $\tan^{-1}x+\cot^{-1}x=\frac{\pi}{2}$. ప్రవచనం II: $\cot^{-1}x$ యొక్క ప్రధాన వ్యాప్తి $(0,\pi)$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
రెండూ సరైనవి. $\cot^{-1}x\in(0,\pi)$ మరియు $\tan^{-1}x\in(-\frac{\pi}{2},\frac{\pi}{2})$ తో, సర్వసమీకరణం అన్ని వాస్తవ సంఖ్యలకు నిలుస్తుంది; $x=-1$ వద్ద: $-\frac{\pi}{4}+\frac{3\pi}{4}=\frac{\pi}{2}$.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: $\sec^{-1}x$ యొక్క ప్రధాన వ్యాప్తి పూర్తి సంవృత అంతరం $[0,\pi]$. ప్రవచనం II: ప్రతి $x\in[0,2\pi]$ కు $\cos^{-1}(\cos x)=x$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
B. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
ప్రవచనం I సరికాదు: $y=\frac{\pi}{2}$ వద్ద $\sec y$ నిర్వచించబడదు, కాబట్టి ఆ బిందువు మినహాయించబడుతుంది. ప్రవచనం II సరికాదు: $x\in(\pi,2\pi]$ కు విలువ $2\pi-x$, $x$ కాదు. $x=\frac{3\pi}{2}$ తో పరీక్షించండి: $\cos^{-1}0=\frac{\pi}{2}$.
నిశ్చితవాక్యం (A): ప్రతి $x\in[-1,1]$ కు $\cos^{-1}x+\cos^{-1}(-x)=\pi$. కారణం (R): ప్రతి $x\in[-1,1]$ కు $\cos^{-1}(-x)=\pi-\cos^{-1}x$.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
A. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
R అనేది ప్రతిబింబ ధర్మం మరియు సత్యం. దానిని A ఎడమ వైపు ప్రతిక్షేపిస్తే $\cos^{-1}x+\pi-\cos^{-1}x=\pi$ వస్తుంది. కాబట్టి A నేరుగా R నుంచి వస్తుంది.
నిశ్చితవాక్యం (A): $\tan^{-1}2+\tan^{-1}3=\frac{3\pi}{4}$. కారణం (R): $xy\ne1$ ఉన్న అన్ని వాస్తవ $x,y$ లకు $\tan^{-1}x+\tan^{-1}y=\tan^{-1}\frac{x+y}{1-xy}$.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
C. A సత్యం కానీ R అసత్యం
A సత్యం: $xy=6>1$, కాబట్టి మొత్తం $\pi+\tan^{-1}(-1)=\frac{3\pi}{4}$. R అసత్యం, ఎందుకంటే సూత్రానికి $xy<1$ కావాలి. R ను గుడ్డిగా వాడితే $-\frac{\pi}{4}$ వస్తుంది.
నిశ్చితవాక్యం (A): $x\in[-1,1]$ కు $\sin^{-1}x+\cos^{-1}x=\frac{\pi}{2}$. కారణం (R): $x\in[-1,1]$ కు $\sin^{-1}(-x)=-\sin^{-1}x$.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
B. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
రెండు వాక్యాలూ సత్యం. కానీ R అనేది $\sin^{-1}$ యొక్క బేసి స్వభావం; $\sin^{-1}x$ మరియు $\cos^{-1}x$ లను కూడడం గురించి అది ఏమీ చెప్పదు. A పూరక వాదనపై ఆధారపడుతుంది: $\theta=\sin^{-1}x$ అయితే $x=\cos\left(\frac{\pi}{2}-\theta\right)$.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $\sin^{-1}\left(-\frac12\right)$ b. $\cos^{-1}\left(-\frac12\right)$ c. $\tan^{-1}(-1)$ d. $\cot^{-1}(-1)$ జాబితా II: i. $\frac{2\pi}{3}$ ii. $-\frac{\pi}{6}$ iii. $-\frac{\pi}{4}$ iv. $\frac{3\pi}{4}$
- a-ii, b-i, c-iv, d-iii
- a-ii, b-i, c-iii, d-iv
- a-iii, b-iv, c-ii, d-i
- a-i, b-ii, c-iii, d-iv
సమాధానం
B. a-ii, b-i, c-iii, d-iv
a: $-\frac{\pi}{6}$ (ii). b: $\pi-\frac{\pi}{3}=\frac{2\pi}{3}$ (i). c: $-\frac{\pi}{4}$ (iii). d: $\pi-\frac{\pi}{4}=\frac{3\pi}{4}$ (iv).
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $\sin^{-1}\left(\sin\frac{4\pi}{3}\right)$ b. $\cos^{-1}\left(\cos\frac{4\pi}{3}\right)$ c. $\tan^{-1}\left(\tan\frac{4\pi}{3}\right)$ d. $\sin^{-1}\left(\sin\frac{5\pi}{6}\right)$ జాబితా II: i. $\frac{\pi}{3}$ ii. $\frac{\pi}{6}$ iii. $\frac{2\pi}{3}$ iv. $-\frac{\pi}{3}$
- a-iii, b-iv, c-i, d-ii
- a-i, b-iii, c-iv, d-ii
- a-iv, b-iii, c-i, d-ii
- a-iv, b-i, c-iii, d-ii
సమాధానం
C. a-iv, b-iii, c-i, d-ii
a: $\pi-\frac{4\pi}{3}=-\frac{\pi}{3}$ (iv). b: $2\pi-\frac{4\pi}{3}=\frac{2\pi}{3}$ (iii). c: $\tan\frac{4\pi}{3}=\sqrt3$, కాబట్టి $\frac{\pi}{3}$ (i). d: $\pi-\frac{5\pi}{6}=\frac{\pi}{6}$ (ii).
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. $\tan\left(\sin^{-1}\frac35\right)$ b. $\sec\left(\tan^{-1}\frac34\right)$ c. $\cos\left(\tan^{-1}\frac34\right)$ d. $\cot\left(\sin^{-1}\frac35\right)$ జాబితా II: i. $\frac45$ ii. $\frac43$ iii. $\frac34$ iv. $\frac54$
- a-iii, b-iv, c-ii, d-i
- a-iii, b-iv, c-i, d-ii
- a-ii, b-iv, c-i, d-iii
- a-iv, b-iii, c-i, d-ii
సమాధానం
B. a-iii, b-iv, c-i, d-ii
$\sin^{-1}\frac35$ కు త్రిభుజం $3,4,5$, ఎదుటి భుజం $3$, ఆసన్న భుజం $4$: $\tan=\frac34$ (iii), $\cot=\frac43$ (ii). $\tan^{-1}\frac34$ కు కర్ణం $5$: $\sec=\frac54$ (iv), $\cos=\frac45$ (i).
రేడియన్లలో కోణాలతో, $\sin^{-1}(\sin2)+\sin^{-1}(\sin4)+\sin^{-1}(\sin6)$ విలువ కనుక్కోండి.
- $12$
- $12-4\pi$
- $3\pi-12$
- $0$
సమాధానం
D. $0$
$2\in[\frac{\pi}{2},\frac{3\pi}{2}]$ కు $\pi-2$ వస్తుంది. $4$ కూడా ఆ అంతరంలోనే ఉంది, $\pi-4$ ఇస్తుంది. $6$ అనేది $\frac{3\pi}{2}$ ను మించింది, కాబట్టి $\sin6=\sin(6-2\pi)$ వాడండి, $6-2\pi\approx-0.28$ శాఖలో ఉంది: విలువ $6-2\pi$. మొత్తం $=(\pi-2)+(\pi-4)+(6-2\pi)=0$.
ఒక పరిశీలకుడు నిలువు గోడ నుంచి $6$ m దూరంలో నిలుచున్నాడు. గోడపై ఉన్న ఒక చిత్రపటం యొక్క దిగువ అంచు, ఎగువ అంచు పరిశీలకుని కంటి మట్టం కంటే వరుసగా $2$ m, $5$ m ఎత్తులో ఉన్నాయి. ఆ చిత్రపటం కంటి వద్ద ఏర్పరచే కోణం
- $\tan^{-1}\frac12$
- $\tan^{-1}\frac{23}{9}$
- $\tan^{-1}\frac{9}{23}$
- $\tan^{-1}\frac{21}{13}$
సమాధానం
C. $\tan^{-1}\frac{9}{23}$
కోణం $\tan^{-1}\frac56-\tan^{-1}\frac26$. లబ్ధం $\frac56\cdot\frac13>-1$, కాబట్టి భేద సూత్రం వర్తిస్తుంది: $\tan^{-1}\frac{\frac56-\frac13}{1+\frac56\cdot\frac13}=\tan^{-1}\frac{1/2}{23/18}=\tan^{-1}\frac{9}{23}$.
వాస్తవ $x$ కు, $g(x)=\cos^{-1}\left(\frac{1-x^2}{1+x^2}\right)$ నిర్వచించండి. అప్పుడు $g\left(-\frac{1}{\sqrt3}\right)+g(\sqrt3)$ విలువ
- $\frac{4\pi}{3}$
- $\frac{\pi}{3}$
- $\pi$
- $\frac{2\pi}{3}$
సమాధానం
C. $\pi$
నేరుగా లెక్కిస్తే: $g\left(-\frac{1}{\sqrt3}\right)=\cos^{-1}\frac{2/3}{4/3}=\cos^{-1}\frac12=\frac{\pi}{3}$ మరియు $g(\sqrt3)=\cos^{-1}\left(-\frac12\right)=\frac{2\pi}{3}$. మొత్తం $=\pi$. (సాధారణంగా $g(x)=2\lvert\tan^{-1}x\rvert$; మాడ్యులస్ను వదిలేస్తే తప్పు విలువ $\frac{\pi}{3}$ వస్తుంది.)