త్రిమితీయ జ్యామితి
గుర్తుంచుకోవలసినవి
- అంతరాళంలోని ప్రతి బిందువు ఒక క్రమ త్రికం $(x, y, z)$. దూరం, మధ్యబిందువు, విభజన సూత్రాలు తలంలోని సూత్రాలకు ఒక అదనపు నిరూపకం చేరినవే.
- ఒక సరళరేఖను ఒక బిందువు, ఒక దిశ నిర్ణయిస్తాయి. దిశను దిక్ నిష్పత్తులు (direction ratios) $a, b, c$ గా (దేని గుణిజమైనా చాలు) లేదా $l^2 + m^2 + n^2 = 1$ ను తృప్తిపరచే దిక్ కొసైన్లు (direction cosines) $l, m, n$ గా రాస్తాం.
- అంతరాళంలో రెండు రేఖలు ఖండించుకుంటాయి, సమాంతరంగా ఉంటాయి, లేదా అసమతలీయంగా (skew) ఉంటాయి. అసమతలీయ రేఖలకు కనిష్ఠ దూరం అంటే రెండు ఆధార బిందువుల మధ్య అంతరాన్ని ఉమ్మడి లంబం $\vec b_1 \times \vec b_2$ మీదకు ప్రక్షేపించగా వచ్చే పొడవు.
- ఒక తలాన్ని ఒక బిందువు, ఒక అభిలంబం నిర్ణయిస్తాయి. దాదాపు ప్రతి తల ప్రశ్నా "అభిలంబాన్ని కనుక్కో", ఆ తర్వాత బిందువును ప్రతిక్షేపించు అన్నదే.
- తలాల మధ్య కోణానికి అభిలంబాలు, $\cos\theta$ వాడతాం. రేఖకు, తలానికి మధ్య కోణానికి రేఖ దిశ, అభిలంబం, $\sin\theta$ వాడతాం.
అంతరాళంలో బిందువులు: దూరం, విభజన సూత్రం
మూలబిందువు $O$ వద్ద కలిసే, పరస్పరం లంబంగా ఉన్న మూడు అక్షాలు $Ox$, $Oy$, $Oz$ తీసుకోండి. బిందువు $P$ ను $(x, y, z)$ గా రాస్తాం; ఇక్కడ $x$, $y$, $z$ అనేవి వరుసగా $yz$-తలం, $zx$-తలం, $xy$-తలం నుంచి దాని సంకేత దూరాలు. మూడు నిరూపక తలాలు అంతరాళాన్ని ఎనిమిది అష్టాంశాలుగా (octants) విభజిస్తాయి. $x$-అక్షం అంటే $(t, 0, 0)$ బిందువుల సమితి, $xy$-తలం అంటే $z = 0$, ఇలాగే మిగతావి.

చిత్రం 2.1 లోని పెట్టెను చూడండి. $O$ నుంచి అక్షాల వెంట అంచుల పొడవులు $x$, $y$, $z$; $OP$ అంతరాళ కర్ణం. పైథాగరస్ సిద్ధాంతాన్ని రెండుసార్లు వాడితే $OP^2 = x^2 + y^2 + z^2$ వస్తుంది. రెండు బిందువులకు ఇదే వాదన భేదాలపై పనిచేస్తుంది:
విభజన సూత్రం (section formula). $P$ అనే బిందువు $A(x_1, y_1, z_1)$, $B(x_2, y_2, z_2)$ లను $m : n$ నిష్పత్తిలో విభజిస్తే,
అంతర విభజనకు $m, n > 0$. బాహ్య విభజనకు $n \to -n$ అని ప్రతిక్షేపించాలి, అప్పుడు హరం $m - n$ అవుతుంది. $m = n$ అయితే మధ్యబిందువు వస్తుంది. ఉపయోగకరమైన అలవాటు: ఒక నిరూపక తలం $AB$ ని ఎక్కడ ఖండిస్తుందో కనుక్కోవాలంటే, $P$ లో ఆ నిరూపకాన్ని సున్నాగా పెట్టి $m : n$ ని సాధించండి. నిష్పత్తి రుణాత్మకం అయితే ఖండన బిందువు ఖండం బయట ఉంటుంది.
ఉదాహరణ 1: $A(2, -1, 3)$, $B(8, 5, -3)$ లను $2 : 1$ నిష్పత్తిలో అంతరంగా, బాహ్యంగా విభజించే బిందువులను కనుక్కోండి; $AB$ ని కూడా కనుక్కోండి.
అంతర విభజన, $m = 2, n = 1$: $x = (2 \cdot 8 + 1 \cdot 2)/3 = 6$, $y = (2 \cdot 5 - 1)/3 = 3$, $z = (2 \cdot (-3) + 3)/3 = -1$. బిందువు $(6, 3, -1)$.
బాహ్య విభజన: హరం $m - n = 1$. $x = 16 - 2 = 14$, $y = 10 + 1 = 11$, $z = -6 - 3 = -9$. బిందువు $(14, 11, -9)$.
$AB = \sqrt{6^2 + 6^2 + 6^2} = 6\sqrt{3}$.
జవాబు: $(6, 3, -1)$, $(14, 11, -9)$, $6\sqrt{3}$. అంతర బిందువు $A$ నుంచి $B$ వైపు మూడింట రెండు వంతుల దూరంలో ఉందని, బాహ్య బిందువు $B$ కి అవతల $AB$ అంతే దూరంలో ఉందని గమనించండి.
దిక్ కొసైన్లు, దిక్ నిష్పత్తులు, రేఖల మధ్య కోణం
బిందువులతో కాకుండా దిశలతో పనిచేయడానికి కారణం సులభం: ఒక రేఖపై అనంతమైన బిందువులు ఉంటాయి, కానీ అంతరాళంలో దాని వాలును కేవలం మూడు సంఖ్యలు వర్ణిస్తాయి. అవి దొరికితే, సమాంతరం, లంబం, కోణం గురించిన ప్రతి ప్రశ్నా అదిశ లబ్ధాలతో చేసే అంకగణితంగా మారుతుంది.
దిశ ఉన్న రేఖ ధన $x$, $y$, $z$ అక్షాలతో $\alpha, \beta, \gamma$ కోణాలు చేస్తే, $l = \cos\alpha$, $m = \cos\beta$, $n = \cos\gamma$ లను దాని దిక్ కొసైన్లు అంటారు. చిత్రం 2.1 లో $OP$ రేఖకు ఇవి $x/r$, $y/r$, $z/r$, ఇక్కడ $r = OP$; దీని నుంచి వెంటనే
దిశను తిప్పివేస్తే మూడు గుర్తులూ మారతాయి. కాబట్టి బాణం లేని రేఖకు రెండు దిక్ కొసైన్ సమితులు ఉంటాయి: $(l, m, n)$, $(-l, -m, -n)$. $x$-అక్షానికి $(1, 0, 0)$, $y$-అక్షానికి $(0, 1, 0)$, $z$-అక్షానికి $(0, 0, 1)$. $l^2 + m^2 + n^2 = 1$ నుంచి $\sin^2\alpha + \sin^2\beta + \sin^2\gamma = 2$ కూడా వస్తుంది.
$l, m, n$ లకు అనులోమానుపాతంలో ఉన్న ఏ మూడు సంఖ్యలు $a, b, c$ (అన్నీ సున్నా కాకుండా) అయినా దిక్ నిష్పత్తులు అవుతాయి. అవి విశిష్టం కావు: $(1, 2, 2)$, $(3, 6, 6)$ ఒకే దిశను చెబుతాయి. మార్చడానికి $\sqrt{a^2 + b^2 + c^2}$ తో భాగించండి:
$A(x_1, y_1, z_1)$, $B(x_2, y_2, z_2)$ ల గుండా పోయే రేఖకు దిక్ నిష్పత్తులు $x_2 - x_1,\ y_2 - y_1,\ z_2 - z_1$. రేఖ వెంట ఉన్న సదిశ $\vec b = a\hat i + b\hat j + c\hat k$ యొక్క అంశాలే దిక్ నిష్పత్తులు.
రెండు రేఖల మధ్య కోణం. ఇది వాటి దిశా సదిశల మధ్య కోణం. సూత్రం $\vec b_1 \cdot \vec b_2 = \vert \vec b_1 \vert \vert \vec b_2 \vert \cos\theta$ ను $\cos\theta$ కోసం సాధించగా వచ్చేదే. అంతరాళంలో రెండు రేఖలు కలవకపోవచ్చు, అయినా కోణం నిర్వచితమే: ఒక రేఖను దానికే సమాంతరంగా జరిపి రెండవ రేఖను తాకించి, తర్వాత కొలవండి. దిక్ నిష్పత్తులు $(a_1, b_1, c_1)$, $(a_2, b_2, c_2)$ అయితే,
మాపాంకం (modulus) వల్ల అల్ప కోణం వస్తుంది; రేఖలకు ఇదే సాధారణ సంప్రదాయం. దిక్ కొసైన్లతో హరం 1 అవుతుంది, కాబట్టి $\cos\theta = \vert l_1 l_2 + m_1 m_2 + n_1 n_2 \vert$.
| రెండు రేఖల సంబంధం | దిక్ నిష్పత్తులపై పరీక్ష |
|---|---|
| సమాంతరం | $\dfrac{a_1}{a_2} = \dfrac{b_1}{b_2} = \dfrac{c_1}{c_2}$ |
| లంబం | $a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 = 0$ |
| కోణం $\theta$ | $\cos\theta = \dfrac{\vert a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 \vert}{\sqrt{\sum a_1^2}\,\sqrt{\sum a_2^2}}$ |
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "సమాంతరం భాగిస్తుంది, లంబం గుణిస్తుంది." సమాంతర రేఖలు: నిష్పత్తులను భాగిస్తే ఒకే ఉమ్మడి విలువ వస్తుంది. లంబ రేఖలు: గుణించి కూడితే సున్నా వస్తుంది.
ఉదాహరణ 2: రేఖ $L_1$ బిందువులు $A(1, 1, 1)$, $B(2, 3, 3)$ గుండా పోతుంది. రేఖ $L_2$ బిందువులు $C(0, 0, 0)$, $D(2, 3, 6)$ గుండా పోతుంది. వాటి మధ్య కోణాన్ని, $L_1$ యొక్క దిక్ కొసైన్లను కనుక్కోండి.
$L_1$ దిక్ నిష్పత్తులు: $(1, 2, 2)$, పొడవు $\sqrt{1 + 4 + 4} = 3$.
$L_2$ దిక్ నిష్పత్తులు: $(2, 3, 6)$, పొడవు $\sqrt{4 + 9 + 36} = 7$.
అదిశ లబ్ధం: $2 + 6 + 12 = 20$. కాబట్టి $\cos\theta = 20/21$.
$L_1$ దిక్ కొసైన్లు: $\pm(1/3, 2/3, 2/3)$.
జవాబు: $\theta = \cos^{-1}(20/21)$. $(1, 2, 2)$, $(2, 3, 6)$ వంటి దిక్ నిష్పత్తుల పొడవులు 3, 7 అనే పూర్ణ సంఖ్యలు కావడం వల్లే ఉదాహరణలను వీటితో నిర్మిస్తారు.
రేఖా సమీకరణం
$\overrightarrow{AP}$ అనేది స్థిర దిశ $\vec b$ కి అదిశ గుణిజంగా ఉండే బిందువులు $P$ ల సమితే ఒక రేఖ. దీని నుంచి సదిశా రూపం వస్తుంది:
ఇక్కడ $\vec a$ అనేది తెలిసిన బిందువు $A(x_1, y_1, z_1)$ యొక్క స్థాన సదిశ, $\lambda$ ఒక వాస్తవ పరామితి. $\vec b = a\hat i + b\hat j + c\hat k$ అని రాసి $\lambda$ ను తొలగిస్తే కార్టీషియన్ (సౌష్ఠవ) రూపం వస్తుంది:
ప్రతి భిన్నమూ $\lambda$ కి సమానం, కాబట్టి రేఖపై సాధారణ బిందువు $(x_1 + a\lambda,\ y_1 + b\lambda,\ z_1 + c\lambda)$. దాదాపు ప్రతి సమస్యలో ఈ "సాధారణ బిందువు"ను వాడతారు. $a, b, c$ లలో ఒకటి సున్నా అయితే, అంటే $c = 0$ అయితే, రేఖను $\dfrac{x - x_1}{a} = \dfrac{y - y_1}{b}$, $z = z_1$ అని రాస్తాం. హరంలో సున్నా అంటే $z$ మారదు అని చెప్పే విధానం మాత్రమే.
రెండు బిందువుల గుండా $A$, $B$: దిశగా $\overrightarrow{AB}$ వాడండి, కాబట్టి $\vec r = \vec a + \lambda\,\overrightarrow{AB}$. కార్టీషియన్ రూపంలో,
ఉదాహరణ 3: $A(2, 1, -1)$, $B(5, 5, 11)$ గుండా పోయే రేఖను సదిశా, కార్టీషియన్ రూపాల్లో రాయండి, దాని దిక్ కొసైన్లను ఇవ్వండి, $(8, 9, 23)$ దానిపై ఉందో లేదో పరీక్షించండి.
దిశ: $B - A = (3, 4, 12)$, పొడవు $\sqrt{9 + 16 + 144} = 13$.
సదిశా రూపం: $\vec r = (2\hat i + \hat j - \hat k) + \lambda(3\hat i + 4\hat j + 12\hat k)$.
కార్టీషియన్ రూపం: $\dfrac{x - 2}{3} = \dfrac{y - 1}{4} = \dfrac{z + 1}{12}$.
దిక్ కొసైన్లు: $\pm(3/13, 4/13, 12/13)$.
$(8, 9, 23)$ పరీక్ష: $\dfrac{6}{3} = 2$, $\dfrac{8}{4} = 2$, $\dfrac{24}{12} = 2$. అన్నీ సమానం, కాబట్టి అది రేఖపై ఉంది ($\lambda = 2$ వద్ద).
జవాబు పైన ఇచ్చిందే. ఒక బిందువును పరీక్షించడమంటే మూడు భిన్నాల నుంచీ $\lambda$ కి ఒకే విలువ రావడం.
అసమతలీయ రేఖలు, కనిష్ఠ దూరం
తలంలో సమాంతరం కాని రెండు రేఖలు ఎప్పుడూ ఖండించుకుంటాయి. అంతరాళంలో ఇది నిజం కాదు; ఈ అధ్యాయంలోని కొత్త భావన ఇదే. తర్వాతి పేరాను నెమ్మదిగా చదవండి, ఎందుకంటే కనిష్ఠ దూరం సూత్రం నేర్చుకోవడం సులభం, తప్పుగా వాడడమూ సులభం.
అంతరాళంలో రెండు రేఖలు సమాంతరంగా ఉండవచ్చు, ఖండించుకోవచ్చు, లేదా అసమతలీయంగా (skew) ఉండవచ్చు: అంటే సమాంతరం కావు, ఎప్పుడూ కలవవు, కాబట్టి రెండింటినీ కలిగిన తలం ఉండదు. ఒక ఫ్లైఓవర్, దాని కింద ఉన్న రోడ్డును ఊహించండి. రెండు రేఖలకూ లంబంగా ఉండి వాటిని కలిపే ఖండం ఒక్కటే ఉంటుంది. దాని పొడవే కనిష్ఠ దూరం.
$L_1: \vec r = \vec a_1 + \lambda\vec b_1$, $L_2: \vec r = \vec a_2 + \mu\vec b_2$ అనుకోండి. ఉమ్మడి లంబం $\vec b_1 \times \vec b_2$ వెంట ఉంటుంది. కనిష్ఠ దూరం అంటే $\vec a_2 - \vec a_1$ యొక్క ఆ దిశలోని అంశం:
ఇది $\vec b_1 \times \vec b_2 \ne \vec 0$ అయినప్పుడే, అంటే రేఖలు సమాంతరం కానప్పుడే చెల్లుతుంది. లవం సున్నా అయితే రేఖలు కలుస్తాయి, $d = 0$.
సమాంతర రేఖలు $\vec r = \vec a_1 + \lambda\vec b$, $\vec r = \vec a_2 + \mu\vec b$ కి $\vec b$ ఒకటే. ఇప్పుడు సదిశ లబ్ధ పద్ధతి పనిచేయదు, ఎందుకంటే $\vec b \times \vec b = \vec 0$. బదులుగా సమాంతర చతుర్భుజ వైశాల్యాన్ని వాడండి:
లవం $\vec b$, $\vec a_2 - \vec a_1$ లపై ఏర్పడిన సమాంతర చతుర్భుజ వైశాల్యం, హరం దాని భూమి.
ఉదాహరణ 4: $\dfrac{x - 1}{2} = \dfrac{y - 2}{1} = \dfrac{z - 3}{2}$, $\dfrac{x - 4}{1} = \dfrac{y - 3}{2} = \dfrac{z - 13}{-2}$ రేఖల మధ్య కనిష్ఠ దూరాన్ని కనుక్కోండి.
$\vec a_1 = (1, 2, 3)$, $\vec b_1 = (2, 1, 2)$. $\vec a_2 = (4, 3, 13)$, $\vec b_2 = (1, 2, -2)$.
$\vec b_1 \times \vec b_2 = (1\cdot(-2) - 2\cdot 2,\ 2\cdot 1 - 2\cdot(-2),\ 2\cdot 2 - 1\cdot 1) = (-6, 6, 3)$. దీని పొడవు $\sqrt{36 + 36 + 9} = 9$.
$\vec a_2 - \vec a_1 = (3, 1, 10)$. అదిశ లబ్ధం: $-18 + 6 + 30 = 18$.
$d = 18/9 = 2$.
జవాబు: 2. దిశలు అనులోమానుపాతంలో లేవు, $d \ne 0$, కాబట్టి రేఖలు అసమతలీయం.
తల సమీకరణం
ఒక అభిలంబం, ఒక బిందువు తలాన్ని ఎందుకు నిర్ణయిస్తాయి? తలంపై బిందువు $A$ ని, ఇంకే బిందువు $P$ నైనా తీసుకోండి. $\overrightarrow{AP}$ అభిలంబానికి లంబంగా ఉంటే, ఉంటేనే $P$ తలంపై ఉంటుంది. అదిశ లబ్ధం సున్నా అనే ఆ ఒక్క నియమమే మొత్తం సమీకరణం. కింది వాటన్నిటి సారం అభిలంబాన్ని, ఒక బిందువును కనుక్కోవడమే.
తలాన్ని అభిలంబ సదిశ $\vec n = (A, B, C)$, ఒక బిందువు వర్ణిస్తాయి.
- అభిలంబ రూపం. తలానికి మూలబిందువు నుంచి లంబ దూరం $p$, $O$ నుంచి తలం వైపు ఉన్న యూనిట్ అభిలంబం $\hat n$ అయితే $\vec r \cdot \hat n = p$. కార్టీషియన్ రూపంలో $lx + my + nz = p$, ఇక్కడ $(l, m, n)$ అనేవి $\hat n$ యొక్క దిక్ కొసైన్లు, $p \ge 0$. $Ax + By + Cz = D$ ను ఈ రూపానికి తేవడానికి ($D$ ను ధనాత్మకం చేసిన తర్వాత) $\sqrt{A^2 + B^2 + C^2}$ తో భాగించండి.
- ఇచ్చిన బిందువు గుండా, ఇచ్చిన అభిలంబంతో. $A(x - x_1) + B(y - y_1) + C(z - z_1) = 0$. సదిశా రూపంలో $(\vec r - \vec a)\cdot\vec n = 0$.
- మూడు బిందువుల గుండా $P, Q, R$ (సరేఖీయం కానివి). $\vec n = \overrightarrow{PQ} \times \overrightarrow{PR}$ తీసుకుని బిందు-అభిలంబ రూపాన్ని వాడండి. నిర్ధారక రూపం $\begin{vmatrix} x - x_1 & y - y_1 & z - z_1 \\ x_2 - x_1 & y_2 - y_1 & z_2 - z_1 \\ x_3 - x_1 & y_3 - y_1 & z_3 - z_1 \end{vmatrix} = 0$ కూడా అదే చెబుతుంది.
- అంతరఖండ రూపం. అక్షాలను $(a, 0, 0)$, $(0, b, 0)$, $(0, 0, c)$ వద్ద ఖండించే తలం $\dfrac{x}{a} + \dfrac{y}{b} + \dfrac{z}{c} = 1$, ఇక్కడ $a, b, c \ne 0$. నిరూపక తలాలతో కలిసి అది కత్తిరించే చతుర్ముఖి (tetrahedron) ఘనపరిమాణం $\dfrac{1}{6}\vert abc \vert$.
- రెండు తలాల ఖండన రేఖ గుండా $P_1 = 0$, $P_2 = 0$. వాటి ఖండన రేఖ గుండా పోయే ప్రతి తలం ఏదో ఒక $\lambda$ కి $P_1 + \lambda P_2 = 0$ (ఇందులో $P_2 = 0$ రాదు, దానికి $\lambda = \infty$ కావాలి). $\lambda$ ను మరో నియమంతో నిర్ణయించండి: అది వెళ్లవలసిన బిందువు, లేదా అది సమాంతరంగా లేదా లంబంగా ఉండవలసిన తలం.
$Ax + By + Cz + D = 0$ లో $x, y, z$ ల గుణకాలు ఒక అభిలంబం యొక్క అంశాలు. $D = 0$ అయిన తలం మూలబిందువు గుండా పోతుంది.
ఉదాహరణ 5: (a) $P(1, 2, -1)$, $Q(2, 0, 1)$, $R(0, 3, 2)$ గుండా పోయే తలాన్ని కనుక్కోండి. (b) $2x - y + z = 1$, $x + y - z = 3$ తలాల ఖండన రేఖ గుండా, $(1, 1, 1)$ గుండా పోయే తలాన్ని కనుక్కోండి.
(a) $\overrightarrow{PQ} = (1, -2, 2)$, $\overrightarrow{PR} = (-1, 1, 3)$.
$\overrightarrow{PQ} \times \overrightarrow{PR} = ((-2)(3) - 2\cdot 1,\ 2\cdot(-1) - 1\cdot 3,\ 1\cdot 1 - (-2)(-1)) = (-8, -5, -1)$. అభిలంబం $(8, 5, 1)$ తీసుకోండి.
తలం: $8x + 5y + z = 8 + 10 - 1 = 17$. $Q$ పరీక్ష: $16 + 0 + 1 = 17$. $R$ పరీక్ష: $0 + 15 + 2 = 17$.
(b) $(2x - y + z - 1) + \lambda(x + y - z - 3) = 0$. $(1, 1, 1)$ వద్ద: $1 + \lambda(-2) = 0$, కాబట్టి $\lambda = 1/2$.
2 తో గుణిస్తే: $(4x - 2y + 2z - 2) + (x + y - z - 3) = 5x - y + z - 5 = 0$. $(1, 1, 1)$ పరీక్ష: $5 - 1 + 1 - 5 = 0$.
జవాబు: (a) $8x + 5y + z = 17$; (b) $5x - y + z = 5$. జవాబును ఇచ్చిన బిందువులతో ఎల్లప్పుడూ పరీక్షించండి. దీనికి పది సెకన్లే పడుతుంది, గుర్తు పొరపాట్లను పట్టేస్తుంది.
తలాలకు సంబంధించిన కోణాలు, దూరాలు
ఇక్కడ అభిలంబమే అసలు పని చేస్తుంది. దూర సూత్రాలు ఒక ఖండాన్ని అభిలంబం మీదకు ప్రక్షేపించడం నుంచి వస్తాయి; కోణ సూత్రాలు అభిలంబాలను దిశలతో పోల్చడం నుంచి వస్తాయి. తలం దాచలేని ఏకైక సదిశ అభిలంబమే అని గుర్తుంటే, ప్రతి సూత్రాన్నీ ఒక నిమిషంలో తిరిగి రాబట్టవచ్చు.
తలాలు $A_1x + B_1y + C_1z + D_1 = 0$, $A_2x + B_2y + C_2z + D_2 = 0$, వాటి అభిలంబాలు $\vec n_1$, $\vec n_2$ అనుకోండి.
రెండు తలాల మధ్య కోణం వాటి అభిలంబాల మధ్య కోణం:
$\dfrac{A_1}{A_2} = \dfrac{B_1}{B_2} = \dfrac{C_1}{C_2}$ అయితే తలాలు సమాంతరం; $A_1A_2 + B_1B_2 + C_1C_2 = 0$ అయితే లంబం.
రేఖకు, తలానికి మధ్య కోణం. రేఖ దిశ $\vec b$, తల అభిలంబం $\vec n$ అనుకోండి. రేఖకు, తలానికి మధ్య కోణం $\theta$ అంటే రేఖకు, తలంపై దాని ప్రక్షేపానికి మధ్య కోణం. ఇది $\vec b$, $\vec n$ ల మధ్య కోణాన్ని $90^\circ$ నుంచి తీసివేయగా వచ్చేది, కాబట్టి
$\vec b \cdot \vec n = 0$ అయితే రేఖ తలానికి సమాంతరం; $\vec b$ అనేది $\vec n$ కి సమాంతరమైతే రేఖ తలానికి లంబం.
| రాశి | వాడేవి | సూత్రం ఇచ్చేది |
|---|---|---|
| తలాల మధ్య కోణం | అభిలంబం, అభిలంబం | $\cos\theta$ |
| రేఖల మధ్య కోణం | దిశ, దిశ | $\cos\theta$ |
| రేఖ, తలం మధ్య కోణం | దిశ, అభిలంబం | $\sin\theta$ |
బిందువు నుంచి తలానికి దూరం. $P(x_0, y_0, z_0)$, తలం $Ax + By + Cz + D = 0$ కి,
$P = O$ తీసుకుంటే అదే సూత్రం మూలబిందువు నుంచి దూరం $\dfrac{\vert D \vert}{\sqrt{A^2 + B^2 + C^2}}$ ఇస్తుంది.
సమాంతర తలాల మధ్య దూరం. ముందుగా $x, y, z$ ల గుణకాలను సమానం చేయండి: $Ax + By + Cz + D_1 = 0$, $Ax + By + Cz + D_2 = 0$. అప్పుడు
గుణకాలను సమానం చేయడం మరచిపోవడమే ఇక్కడి ఉచ్చు: $2x + y + z = 1$, $4x + 2y + 2z = 3$ లను ముందుగా $4x + 2y + 2z - 2 = 0$, $4x + 2y + 2z - 3 = 0$ అని రాయాలి, అప్పుడు $1/\sqrt{24}$ వస్తుంది.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "రేఖ, తలం: సైన్, ఎందుకంటే అభిలంబం 90 డిగ్రీల వద్ద ఉంటుంది." తలం-తలం, రేఖ-రేఖ అయితే కొసైన్ వాడండి. మిశ్రమ జత అయితే సైన్ వాడండి. సూత్రం రాసే ముందు దీన్ని బిగ్గరగా చెప్పుకోండి.
పాదం, ప్రతిబింబం, ఖండన, సమతలీయత

పాదం, ప్రతిబింబం. తలం $Ax + By + Cz = D$, బిందువు $P(x_0, y_0, z_0)$ అనుకోండి. $P$ నుంచి లంబం $(A, B, C)$ వెంట పోతుంది, కాబట్టి పాదం $F = P - t(A, B, C)$; $F$ తలంపై ఉండేలా $t$ ని ఎంచుకోవాలి:
$P'$ అనేది ప్రతిబింబం (image). $F$ అనేది $PP'$ మధ్యబిందువు, కాబట్టి ప్రతిబింబం అంటే అదే పరిమాణంలో మరో అడుగు. ఇక్కడ $\vert t \vert \sqrt{A^2 + B^2 + C^2}$ అనేది దూరం $PF$.
ఉదాహరణ 6: తలం $2x - y + 2z = 3$ లో $P(1, -2, 4)$ యొక్క పాదాన్ని, ప్రతిబింబాన్ని కనుక్కోండి.
$A^2 + B^2 + C^2 = 4 + 1 + 4 = 9$. $P$ వద్ద విలువ: $2 + 2 + 8 - 3 = 9$. కాబట్టి $t = 9/9 = 1$.
పాదం: $P - 1\cdot(2, -1, 2) = (-1, -1, 2)$. తలంపై పరీక్ష: $-2 + 1 + 4 = 3$.
ప్రతిబింబం: $P - 2\cdot(2, -1, 2) = (-3, 0, 0)$.
దూరం $PF = 1 \cdot 3 = 3$. దూర సూత్రంతో పరీక్ష: $9/3 = 3$.
జవాబు: పాదం $(-1, -1, 2)$, ప్రతిబింబం $(-3, 0, 0)$. $P$, ప్రతిబింబాల మధ్యబిందువే పాదం కావడం ఒక సులభ పరీక్ష.
బిందువు-తలం దూర సూత్రమూ ఇదే ప్రక్షేప భావన: తలంపై ఏదైనా బిందువు $Q$ తీసుకుని, $\overrightarrow{QP}$ ని యూనిట్ అభిలంబం మీదకు ప్రక్షేపించి, మాపాంకం తీసుకోండి. లవం $Ax_0 + By_0 + Cz_0 + D$ అనేది అభిలంబానికి, $\overrightarrow{QP}$ కి మధ్య అదిశ లబ్ధమే, ఎందుకంటే బిందువు $Q = (x_1, y_1, z_1)$ కి $D = -(Ax_1 + By_1 + Cz_1)$.
రేఖ, తలం ఖండన. రేఖపై సాధారణ బిందువు $(x_1 + a\lambda,\ y_1 + b\lambda,\ z_1 + c\lambda)$ ని రాసి తల సమీకరణంలో ప్రతిక్షేపించండి. ఇది $\lambda$ లో రేఖీయం, మూడు సందర్భాలు ఇస్తుంది:
- ఒక $\lambda$ విలువ: రేఖ తలాన్ని ఒక బిందువు వద్ద ఖండిస్తుంది;
- ఏ విలువా లేదు ($\lambda$ కొట్టివేయబడి అసత్య సమీకరణం మిగులుతుంది): రేఖ తలానికి సమాంతరం, తలంలో లేదు;
- ప్రతి విలువా సరిపోతుంది (సమీకరణం $0 = 0$ గా మారుతుంది): రేఖ తలంలో ఉంది.
$\vec b \cdot \vec n = 0$ అయి, రేఖపై ఒక బిందువు తలంపై ఉంటే, ఉంటేనే రేఖ ఆ తలంలో ఉంటుంది. సమాంతరత్వం ఒక్కటే చాలదు.
రెండు రేఖల సమతలీయత. రేఖలు $\vec r = \vec a_1 + \lambda\vec b_1$, $\vec r = \vec a_2 + \mu\vec b_2$ కలిస్తే లేదా సమాంతరంగా ఉంటే సమతలీయం (coplanar). సమాంతరం కాని రేఖలకు ఇది కనిష్ఠ దూరం సున్నా కావడంతో సమానం:
నిర్ధారక రూపంలో, $\vec a_1 = (x_1, y_1, z_1)$, $\vec a_2 = (x_2, y_2, z_2)$, దిశలు $(a_1, b_1, c_1)$, $(a_2, b_2, c_2)$ అయితే:
రెండు సమతలీయ (సమాంతరం కాని) రేఖలను కలిగిన తలానికి అభిలంబం $\vec b_1 \times \vec b_2$, అది $\vec a_1$ గుండా పోతుంది.
ఉదాహరణ 7: $L_1$: $\dfrac{x}{1} = \dfrac{y - 1}{1} = \dfrac{z - 2}{2}$, $L_2$: $\dfrac{x - 2}{3} = \dfrac{y - 1}{1} = \dfrac{z + 1}{-1}$ లు సమతలీయమని చూపండి. వాటిని కలిగిన తలాన్ని, వాటి ఖండన బిందువును కనుక్కోండి.
$\vec a_1 = (0, 1, 2)$, $\vec b_1 = (1, 1, 2)$; $\vec a_2 = (2, 1, -1)$, $\vec b_2 = (3, 1, -1)$.
$\vec b_1 \times \vec b_2 = (1\cdot(-1) - 2\cdot 1,\ 2\cdot 3 - 1\cdot(-1),\ 1\cdot 1 - 1\cdot 3) = (-3, 7, -2)$.
$\vec a_2 - \vec a_1 = (2, 0, -3)$. అదిశ లబ్ధం: $-6 + 0 + 6 = 0$. సమతలీయం.
తలం: అభిలంబం $(3, -7, 2)$, $(0, 1, 2)$ గుండా: $3x - 7y + 2z = -7 + 4 = -3$, అంటే $3x - 7y + 2z + 3 = 0$. $\vec a_2$ పరీక్ష: $6 - 7 - 2 + 3 = 0$.
ఖండన: $L_1$ బిందువు $(t, 1 + t, 2 + 2t)$, $L_2$ బిందువు $(2 + 3s, 1 + s, -1 - s)$. $y$ సమానం చేస్తే $t = s$. $x$ సమానం: $t = 2 + 3t$, కాబట్టి $t = -1$. $z$ పరీక్ష: $2 - 2 = 0$, $-1 + 1 = 0$. బిందువు $(-1, 0, 0)$.
జవాబు: సమతలీయం; తలం $3x - 7y + 2z + 3 = 0$; $(-1, 0, 0)$ వద్ద కలుస్తాయి. త్రిక లబ్ధం సున్నా అంటే రేఖలు సమతలీయం అని అర్థం. ఆ తర్వాత రెండు సమీకరణాలను సాధిస్తే అవి కలుస్తాయో, సమాంతరమో తెలుస్తుంది.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "ముందు పాదం, తర్వాత రెట్టింపు." ప్రతిబింబం కోసం పాదం $F$ ని కనుక్కుని, మళ్ళీ అంతే దూరం వెళ్ళండి. ప్రతిబింబం $2F - P$, కాబట్టి పాదం ఎప్పుడూ మధ్యబిందువే.
సాధారణ తప్పులు
- $(a, b, c)$ లను పొడవుతో భాగించకుండా దిక్ కొసైన్లుగా వాడడం → వాడే ముందు $l^2 + m^2 + n^2 = 1$ అవుతుందో లేదో చూడండి.
- బాణం లేని రేఖకు ఒక దిక్ కొసైన్ సమితినే రాయడం → రెండు $\pm$ సమితులనూ ఇవ్వండి.
- $\dfrac{x - x_1}{a} = \dfrac{y - y_1}{b} = \dfrac{z - z_1}{0}$ లో హరంలోని సున్నాను "నిర్వచితం కాదు" అనుకోవడం → దాని అర్థం మొత్తం మీద $z = z_1$.
- సమాంతర రేఖలకు అసమతలీయ రేఖల సూత్రం వాడడం (సదిశ లబ్ధం సున్నా) → $\vert \vec b \times (\vec a_2 - \vec a_1) \vert / \vert \vec b \vert$ వాడండి.
- అసమతలీయ రేఖల సూత్రంలో $\vec a_2 - \vec a_1$ క్రమం గురించి, సదిశ లబ్ధ క్రమం గురించి ఆందోళన పడడం → మాపాంకం గుర్తును తొలగిస్తుంది, కాబట్టి అంకగణితంలోనే జాగ్రత్త కావాలి.
- రేఖకు, తలానికి మధ్య కోణానికి $\cos\theta$ వాడడం → అభిలంబంతో $\sin\theta$ వాడండి.
- గుణకాలను సరిపోల్చకుండా సమాంతర తలాల మధ్య దూరాన్ని వాడడం → ముందు రెండింటినీ ఒకే $(A, B, C)$ తో తిరిగి రాయండి.
- తలానికి సమాంతరంగా ఉన్న రేఖను తలం "లోపల" ఉందనడం → రేఖపై ఒక బిందువు తలంపై ఉందో లేదో కూడా పరీక్షించండి.
- షరతును తృప్తిపరచే $\lambda$ దొరకక వదిలేయడం → కుటుంబం $P_1 + \lambda P_2 = 0$ ఇవ్వలేని $P_2 = 0$ ని స్వయంగా పరీక్షించండి.
- పాదాన్ని ప్రతిబింబంగా చెప్పడం → ప్రతిబింబం $P - 2t(A, B, C)$, అంటే రెట్టింపు అడుగు.
త్వరిత పునశ్చరణ
- $AB^2 = (x_2 - x_1)^2 + (y_2 - y_1)^2 + (z_2 - z_1)^2$; విభజన సూత్రంలో $(mx_2 + nx_1)/(m + n)$ వాడతాం, బాహ్య నిష్పత్తిలో $n$ బదులు $-n$.
- దిక్ కొసైన్లు $l^2 + m^2 + n^2 = 1$ ను తృప్తిపరుస్తాయి; రేఖను తిప్పివేస్తే మూడు గుర్తులూ మారతాయి.
- దిక్ నిష్పత్తులు $(a, b, c)$ నుంచి $l = a/\sqrt{a^2 + b^2 + c^2}$ మొదలైనవి.
- రెండు బిందువుల గుండా పోయే రేఖ దిక్ నిష్పత్తులు $x_2 - x_1,\ y_2 - y_1,\ z_2 - z_1$.
- రేఖల మధ్య కోణం: $\cos\theta = \vert a_1a_2 + b_1b_2 + c_1c_2 \vert / (\vert \vec b_1 \vert \vert \vec b_2 \vert)$; అదిశ లబ్ధం సున్నా అయితే లంబం.
- రేఖ: $\vec r = \vec a + \lambda\vec b$, లేదా $\dfrac{x - x_1}{a} = \dfrac{y - y_1}{b} = \dfrac{z - z_1}{c}$.
- అసమతలీయ రేఖలు: $d = \vert (\vec a_2 - \vec a_1)\cdot(\vec b_1 \times \vec b_2) \vert / \vert \vec b_1 \times \vec b_2 \vert$.
- సమాంతర రేఖలు: $d = \vert \vec b \times (\vec a_2 - \vec a_1) \vert / \vert \vec b \vert$.
- అభిలంబం $\vec n$ తో ఒక బిందువు గుండా తలం: $\vec n \cdot (\vec r - \vec a) = 0$; మూడు బిందువుల గుండా అయితే $\vec n = \overrightarrow{PQ} \times \overrightarrow{PR}$.
- అంతరఖండ రూపం $x/a + y/b + z/c = 1$; చతుర్ముఖి ఘనపరిమాణం $\vert abc \vert / 6$.
- రెండు తలాల ఖండన రేఖ గుండా తలం: $P_1 + \lambda P_2 = 0$.
- తలాల మధ్య కోణం: అభిలంబాలతో $\cos\theta$; రేఖ, తలం: $\sin\theta = \vert \vec b \cdot \vec n \vert / (\vert \vec b \vert \vert \vec n \vert)$.
- బిందువు నుంచి తలానికి: $\vert Ax_0 + By_0 + Cz_0 + D \vert / \sqrt{A^2 + B^2 + C^2}$; సమాంతర తలాలు: $\vert D_1 - D_2 \vert / \sqrt{A^2 + B^2 + C^2}$.
- పాదం $= P - t(A, B, C)$, ప్రతిబింబం $= P - 2t(A, B, C)$, ఇక్కడ $t = (Ax_0 + By_0 + Cz_0 - D)/(A^2 + B^2 + C^2)$.
- సమతలీయ రేఖలు: $(\vec a_2 - \vec a_1)\cdot(\vec b_1 \times \vec b_2) = 0$; $\vec b \cdot \vec n = 0$ అయి రేఖపై ఒక బిందువు తలంపై ఉంటే రేఖ తలంలో ఉంటుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
బిందువు $P$ అనేది $A(1, 2, 3)$, $B(7, 8, 9)$ లను కలిపే ఖండాన్ని $1 : 2$ నిష్పత్తిలో అంతరంగా విభజిస్తుంది. $P$ నిరూపకాలు
- $(5, 6, 7)$
- $(3, 4, 5)$
- $(4, 5, 6)$
- $(2, 3, 4)$
సమాధానం
B. $(3, 4, 5)$
$m = 1, n = 2$ తో: $x = (1\cdot 7 + 2\cdot 1)/3 = 3$, $y = (8 + 4)/3 = 4$, $z = (9 + 6)/3 = 5$. $P$ అనేది $A$ నుంచి $B$ వైపు మూడో వంతు దూరంలో ఉంది. $(5,6,7)$ అనేది $2:1$ బిందువు, $(4,5,6)$ మధ్యబిందువు.
దిక్ నిష్పత్తులు $2, -3, 6$ గా ఉన్న రేఖకు దిక్ కొసైన్ సమితి ఏది?
- $\left(\frac{2}{7}, -\frac{3}{7}, \frac{6}{7}\right)$
- $\left(\frac{2}{\sqrt{7}}, -\frac{3}{\sqrt{7}}, \frac{6}{\sqrt{7}}\right)$
- $\left(\frac{2}{11}, -\frac{3}{11}, \frac{6}{11}\right)$
- $\left(\frac{2}{7}, \frac{3}{7}, \frac{6}{7}\right)$
సమాధానం
A. $\left(\frac{2}{7}, -\frac{3}{7}, \frac{6}{7}\right)$
$\sqrt{4 + 9 + 36} = 7$, కాబట్టి ప్రతి నిష్పత్తిని 7 తో భాగించండి. పరీక్ష: $4/49 + 9/49 + 36/49 = 1$. మిగతా సమితులు $l^2 + m^2 + n^2 = 1$ ను తృప్తిపరచవు లేదా ఒక గుర్తును మారుస్తాయి.
$A(1, -2, 3)$, $B(4, 2, 3)$ ల గుండా పోయే రేఖ కార్టీషియన్ సమీకరణం
- $\dfrac{x - 1}{3} = \dfrac{y - 2}{4}$, $z = 3$
- $\dfrac{x - 1}{4} = \dfrac{y + 2}{2}$, $z = 3$
- $\dfrac{x - 1}{3} = \dfrac{y + 2}{4}$, $z = 3$
- $\dfrac{x - 1}{3} = \dfrac{y + 2}{4} = \dfrac{z - 3}{3}$
సమాధానం
C. $\dfrac{x - 1}{3} = \dfrac{y + 2}{4}$, $z = 3$
దిశ $B - A = (3, 4, 0)$. $z$-నిష్పత్తి సున్నా, కాబట్టి $z$ అనేది 3 గానే ఉంటుంది. రేఖ బిందువు $A$ ని వాడుతుంది, అందుకే $y + 2$ వస్తుంది.
దిక్ నిష్పత్తులు $(1, 1, 0)$, $(0, 1, 1)$ గా ఉన్న రెండు రేఖల మధ్య అల్ప కోణం
- $90^\circ$
- $45^\circ$
- $30^\circ$
- $60^\circ$
సమాధానం
D. $60^\circ$
అదిశ లబ్ధం $= 1$; ప్రతి పొడవు $\sqrt{2}$. కాబట్టి $\cos\theta = 1/2$, $\theta = 60^\circ$.
$(1, 2, 3)$ గుండా పోతూ, $2\hat i - \hat j + 4\hat k$ వెంట అభిలంబం ఉన్న తలం
- $2x - y + 4z = 0$
- $2x - y + 4z = 12$
- $2x - y + 4z = 8$
- $2x - y + 4z = 16$
సమాధానం
B. $2x - y + 4z = 12$
$2(x - 1) - (y - 2) + 4(z - 3) = 0$ నుంచి $2x - y + 4z = 2 - 2 + 12 = 12$ వస్తుంది.
ఒక తలం $x$, $y$, $z$ అక్షాలపై వరుసగా $2, -3, 4$ అంతరఖండాలను చేస్తుంది. దాని సమీకరణం
- $2x - 3y + 4z = 1$
- $6x + 4y + 3z = 12$
- $6x - 4y + 3z = 12$
- $6x - 4y + 3z = 1$
సమాధానం
C. $6x - 4y + 3z = 12$
$\frac{x}{2} - \frac{y}{3} + \frac{z}{4} = 1$. 12 తో గుణిస్తే: $6x - 4y + 3z = 12$. అంతరఖండం $-3$ వల్ల $y$ కి రుణ గుర్తు వస్తుంది.
$(1, 0, 0)$, $(0, 2, 0)$, $(0, 0, 3)$ బిందువుల గుండా పోయే తల సమీకరణం
- $6x + 3y + 2z = 6$
- $6x + 2y + 3z = 6$
- $3x + 2y + z = 6$
- $x + 2y + 3z = 6$
సమాధానం
A. $6x + 3y + 2z = 6$
అంతరఖండ రూపం: $x/1 + y/2 + z/3 = 1$. 6 తో గుణిస్తే: $6x + 3y + 2z = 6$. $(0, 2, 0)$ పరీక్ష: $6 = 6$.
దిక్ నిష్పత్తులు $(2, 1, 2)$ ఉన్న రేఖకు, తలం $x + 2y + 2z = 5$ కి మధ్య కోణం
- $\cos^{-1}\left(\frac{8}{9}\right)$
- $\cos^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)$
- $\sin^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)$
- $\sin^{-1}\left(\frac{8}{9}\right)$
సమాధానం
D. $\sin^{-1}\left(\frac{8}{9}\right)$
అభిలంబం $(1, 2, 2)$, దీనితో $(2, 1, 2)$ అదిశ లబ్ధం $2 + 2 + 4 = 8$. రెండు పొడవులూ 3. రేఖకు, తలానికి $\sin\theta = 8/9$.
$x + y + z = 1$, $2x + 3y - z = 4$ తలాల ఖండన రేఖ గుండా, మూలబిందువు గుండా పోయే తలం
- $2x + y + 5z = 0$
- $2x + y + 5z = 8$
- $6x + 7y + 3z = 0$
- $6x + 7y + 3z = 8$
సమాధానం
A. $2x + y + 5z = 0$
$(x + y + z - 1) + \lambda(2x + 3y - z - 4) = 0$. మూలబిందువు వద్ద $-1 - 4\lambda = 0$, $\lambda = -1/4$. అప్పుడు $4(x + y + z - 1) - (2x + 3y - z - 4) = 2x + y + 5z = 0$.
తలం $x + y + z = 3$ లో బిందువు $(1, 2, 3)$ యొక్క ప్రతిబింబం
- $(2, 3, 4)$
- $(-1, 0, 1)$
- $(0, 1, 2)$
- $(-2, -1, 0)$
సమాధానం
B. $(-1, 0, 1)$
$P$ వద్ద విలువ: $6 - 3 = 3$; $t = 3/3 = 1$. పాదం $= (0, 1, 2)$; ప్రతిబింబం $= P - 2(1, 1, 1) = (-1, 0, 1)$. $P$, ప్రతిబింబాల మధ్యబిందువు $(0, 1, 2)$ తలంపై ఉంది.
రేఖలు $\dfrac{x - 1}{2} = \dfrac{y - 2}{3} = \dfrac{z - 3}{4}$, $\dfrac{x - 2}{3} = \dfrac{y - 3}{4} = \dfrac{z - 4}{5}$ ఒకే తలంలో ఉన్నాయి. ఆ తలం
- $x - 2y + z = 2$
- $3x - 2y + z = 2$
- $x - 2y + z = 0$
- $x + 2y - z = 2$
సమాధానం
C. $x - 2y + z = 0$
$\vec b_1 \times \vec b_2 = (2,3,4)\times(3,4,5) = (-1, 2, -1)$. $(1, 2, 3)$ గుండా తలం: $-(x - 1) + 2(y - 2) - (z - 3) = 0$, అంటే $x - 2y + z = 0$. $(2, 3, 4)$ పరీక్ష: $2 - 6 + 4 = 0$.
రేఖ $\dfrac{x - 2}{3} = \dfrac{y + 1}{4} = \dfrac{z - 2}{12}$ తలం $x - y + z = 16$ ను ఖండించే బిందువు
- $(2, -1, 2)$
- $(-1, -5, -10)$
- $(8, 7, 26)$
- $(5, 3, 14)$
సమాధానం
D. $(5, 3, 14)$
సాధారణ బిందువు $(2 + 3t, -1 + 4t, 2 + 12t)$. ప్రతిక్షేపిస్తే: $2 + 3t + 1 - 4t + 2 + 12t = 5 + 11t = 16$, కాబట్టి $t = 1$, బిందువు $(5, 3, 14)$.
ఒక రేఖ మూడు నిరూపక అక్షాలతో $\alpha, \beta, \gamma$ కోణాలు చేస్తే, $\sin^2\alpha + \sin^2\beta + \sin^2\gamma$ విలువ
- $3$
- $2$
- $\dfrac{3}{2}$
- $1$
సమాధానం
B. $2$
$\sin^2\alpha + \sin^2\beta + \sin^2\gamma = 3 - (l^2 + m^2 + n^2) = 3 - 1 = 2$.
తలాలు $2x + y - 2z = 5$, $6x - 3y + 2z = 1$ ల మధ్య కోణం $\theta$ దేనిని తృప్తిపరుస్తుంది?
- $\cos\theta = \dfrac{5}{21}$
- $\cos\theta = \dfrac{11}{21}$
- $\sin\theta = \dfrac{5}{21}$
- $\cos\theta = \dfrac{5}{63}$
సమాధానం
A. $\cos\theta = \dfrac{5}{21}$
అభిలంబాలు $(2, 1, -2)$, $(6, -3, 2)$. అదిశ లబ్ధం $= 12 - 3 - 4 = 5$. పొడవులు $3$, $7$. $\cos\theta = 5/21$.
$A(1, 2, 3)$, $B(4, 6, 15)$ ల మధ్య దూరం
- $12$
- $19$
- $13$
- $15$
సమాధానం
C. $13$
భేదాలు $(3, 4, 12)$; $9 + 16 + 144 = 169$; దూరం $13$.
బిందువు $(1, 2, 3)$ నుంచి తలం $2x - 2y + z = 7$ కి దూరం
- $1$
- $3$
- $6$
- $2$
సమాధానం
D. $2$
బిందువు వద్ద విలువ: $2 - 4 + 3 - 7 = -6$. $\sqrt{4 + 4 + 1} = 3$ తో భాగించండి. దూరం $2$.
తలాలు $2x + 2y - z = 3$, $2x + 2y - z = 12$ ల మధ్య దూరం
- $9$
- $1$
- $3$
- $6$
సమాధానం
C. $3$
గుణకాలు ఇప్పటికే సమానం. $\vert 3 - 12 \vert / \sqrt{4 + 4 + 1} = 9/3 = 3$.
$(1, 2, 3)$ గుండా దిశ $(2, 1, 2)$ తో పోయే రేఖకు, $(3, 5, 16)$ గుండా దిశ $(1, 2, -2)$ తో పోయే రేఖకు మధ్య కనిష్ఠ దూరం
- $3$
- $15$
- $45$
- $5$
సమాధానం
D. $5$
$(2,1,2)\times(1,2,-2) = (-6, 6, 3)$, పొడవు $9$. అంతరం $(2, 3, 13)$; అదిశ లబ్ధం $= -12 + 18 + 39 = 45$. దూరం $45/9 = 5$.
తలం $x + 2y + 2z = 2$ లో $(1, 2, 3)$ యొక్క ప్రతిబింబ నిరూపకాల మొత్తం
- $-4$
- $-2$
- $1$
- $2$
సమాధానం
A. $-4$
బిందువు వద్ద విలువ: $1 + 4 + 6 - 2 = 9$; $A^2 + B^2 + C^2 = 9$, కాబట్టి $t = 1$. ప్రతిబింబం $= (1, 2, 3) - 2(1, 2, 2) = (-1, -2, -1)$. మొత్తం $-4$. ($1$ అనేది పాదం $(0, 0, 1)$ నిరూపకాల మొత్తం.)
దిక్ నిష్పత్తులు $(1, k, 2)$, $(3, 1, -5)$ గా ఉన్న రేఖలు లంబంగా ఉన్నాయి. $k$ విలువ
- $-7$
- $7$
- $-13$
- $13$
సమాధానం
B. $7$
అదిశ లబ్ధం: $3 + k - 10 = 0$, కాబట్టి $k = 7$.
రేఖలు $\dfrac{x - 1}{1} = \dfrac{y + 1}{2} = \dfrac{z - 1}{-1}$, $\dfrac{x - 4}{2} = \dfrac{y}{-1} = \dfrac{z - \lambda}{3}$ సమతలీయం. $\lambda$ విలువ
- $5$
- $1$
- $-3$
- $3$
సమాధానం
D. $3$
$\vec b_1 \times \vec b_2 = (5, -5, -5)$. అంతరం $= (3, 1, \lambda - 1)$. అదిశ లబ్ధం: $15 - 5 - 5(\lambda - 1) = 0$, కాబట్టి $\lambda = 3$.
తలం $2x + 3y + 6z = 12$, నిరూపక తలాలు కలిసి ఒక చతుర్ముఖిని ఆవరిస్తాయి. దాని ఘనపరిమాణం
- $48$
- $16$
- $8$
- $24$
సమాధానం
C. $8$
అంతరఖండాలు $6, 4, 2$. ఘనపరిమాణం $= \frac{1}{6}\cdot 6\cdot 4\cdot 2 = 8$.
ఒక రేఖ దిక్ నిష్పత్తులు $1, 1, \sqrt{2}$. ఈ రేఖకు, తలం $z = 0$ కి మధ్య కోణం (డిగ్రీలలో)
- $45$
- $30$
- $60$
- $90$
సమాధానం
A. $45$
అభిలంబం $(0, 0, 1)$. $\sin\theta = \sqrt{2}/\sqrt{1 + 1 + 2} = \sqrt{2}/2$, కాబట్టి $\theta = 45^\circ$.
$xy$-తలం $(2, 3, -4)$, $(5, 6, 2)$ లను కలిపే ఖండాన్ని $k : 1$ నిష్పత్తిలో అంతరంగా విభజిస్తుంది. $k$ విలువ
- $0.5$
- $2$
- $1$
- $4$
సమాధానం
B. $2$
బిందువు $z$-నిరూపకం $(2k - 4)/(k + 1) = 0$, కాబట్టి $k = 2$.
తలం $(x + 2y + 3z - 4) + \lambda(2x - y + z - 3) = 0$ బిందువు $(2, 1, 1)$ గుండా పోతుంది. $\lambda$ విలువ
- $3$
- $-3$
- $1$
- $-1$
సమాధానం
B. $-3$
మొదటి బ్రాకెట్ బిందువు వద్ద: $2 + 2 + 3 - 4 = 3$; రెండవది: $4 - 1 + 1 - 3 = 1$. $3 + \lambda = 0$, $\lambda = -3$.
రెండు సమాంతర రేఖల దిశ $(1, 2, 2)$. ఒకటి $(0, 0, 0)$ గుండా, రెండవది $(3, -2, 2)$ గుండా పోతాయి. వాటి మధ్య దూరం
- $4$
- $3$
- $12$
- $5$
సమాధానం
A. $4$
$\vec b \times (3, -2, 2) = (2\cdot2 - 2\cdot(-2),\ 2\cdot3 - 1\cdot2,\ 1\cdot(-2) - 2\cdot3) = (8, 4, -8)$, పొడవు $12$; $\vert \vec b \vert = 3$ తో భాగిస్తే: $4$. పరీక్ష: $17 - (3/3)^2 = 16$.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: అంతరాళంలో ఒక రేఖకు సరిగ్గా ఒకే దిక్ కొసైన్ సమితి ఉంటుంది. ప్రవచనం II: ఒక రేఖ దిక్ కొసైన్లు $l^2 + m^2 + n^2 = 1$ ను తృప్తిపరుస్తాయి.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
రేఖను తిప్పివేస్తే గుర్తులు మారతాయి, కాబట్టి $\pm(l, m, n)$ అనే రెండు సమితులు ఉంటాయి: ప్రవచనం I సరికాదు. ప్రవచనం II సరైనది.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: రెండు అసమతలీయ రేఖలు ఒకే తలంలో ఉండలేవు. ప్రవచనం II: రెండు అసమతలీయ రేఖల మధ్య కనిష్ఠ దూరాన్ని రెండింటికీ లంబంగా ఉన్న రేఖ వెంట కొలుస్తారు.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
అసమతలీయ రేఖలు సమాంతరం కావు, ఖండించుకోవు, కాబట్టి రెండింటినీ కలిగిన తలం ఉండదు. ఉమ్మడి లంబం కనిష్ఠ దూరాన్ని ఇస్తుంది. రెండూ సరైనవి.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: తలాలు $ax + by + cz + d_1 = 0$, $ax + by + cz + d_2 = 0$ ల మధ్య దూరం $\dfrac{\vert d_1 - d_2 \vert}{\sqrt{a^2 + b^2 + c^2}}$ కి సమానం. ప్రవచనం II: తలాలు $2x + y + z = 1$, $4x + 2y + 2z = 3$ ల మధ్య దూరం $\dfrac{1}{\sqrt{6}}$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
ప్రవచనం I ప్రామాణిక ఫలితం. II కోసం వాటిని $4x + 2y + 2z - 2 = 0$, $4x + 2y + 2z - 3 = 0$ గా రాయండి: దూరం $1/\sqrt{24} = 1/(2\sqrt{6})$, $1/\sqrt{6}$ కాదు.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: ఒక తలానికి సమాంతరంగా ఉన్న రేఖ ఆ తలంలోనే ఉంటుంది. ప్రవచనం II: రేఖ దిశా సదిశ $\vec b$, తల అభిలంబం $\vec n$ లు $\vec b \cdot \vec n = 0$ ను తృప్తిపరిస్తే ఆ రేఖ తలానికి లంబంగా ఉంటుంది.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
B. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
సమాంతర రేఖ తలం బయట ఉండవచ్చు, కాబట్టి I సరికాదు. $\vec b \cdot \vec n = 0$ అంటే రేఖ తలానికి సమాంతరం; లంబం కావాలంటే $\vec b$ అనేది $\vec n$ కి సమాంతరంగా ఉండాలి. రెండూ సరికావు.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: తలం $2x - 3y + z = 0$ మూలబిందువు గుండా పోతుంది. ప్రవచనం II: తలాలు $x + y + z = 1$, $x + y + z = 5$ ల మధ్య కోణం $90^\circ$.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
I: స్థిరపదం లేదు, కాబట్టి $(0,0,0)$ దీనిని తృప్తిపరుస్తుంది. II: అభిలంబాలు ఒకటే, తలాలు సమాంతరం, కోణం $0^\circ$. I సరైనది, II సరికాదు.
నిశ్చితవాక్యం (A): రేఖలు $\dfrac{x - 1}{2} = \dfrac{y - 2}{3} = \dfrac{z - 3}{4}$, $\dfrac{x - 2}{3} = \dfrac{y - 3}{4} = \dfrac{z - 4}{5}$ సమతలీయం. కారణం (R): సమాంతరం కాని రెండు రేఖలు $(\vec a_2 - \vec a_1)\cdot(\vec b_1 \times \vec b_2) = 0$ అయినప్పుడు సమతలీయం.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
A. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
అంతరం $(1, 1, 1)$, సదిశ లబ్ధం $(-1, 2, -1)$; అదిశ లబ్ధం $= 0$. A సత్యం, R అనేది వాడిన పరీక్షే.
నిశ్చితవాక్యం (A): ఇచ్చిన ఏ మూడు బిందువుల గుండానైనా సరిగ్గా ఒక తలం ఉంటుంది. కారణం (R): సరేఖీయం కాని మూడు బిందువులు ఒక విశిష్ట తలాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
D. A అసత్యం కానీ R సత్యం
సరేఖీయ మూడు బిందువులు అనంతమైన తలాలపై ఉంటాయి, కాబట్టి A అసత్యం. R సత్యం.
నిశ్చితవాక్యం (A): రెండు అసమతలీయ రేఖల మధ్య కనిష్ఠ దూరం సున్నా కంటే ఎక్కువ. కారణం (R): కలవని ఏ రెండు రేఖలైనా అసమతలీయం.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
C. A సత్యం కానీ R అసత్యం
అసమతలీయ రేఖలు సమాంతరం కావు, కలవవు, ఉమ్మడి లంబం పొడవు ధనాత్మకం, కాబట్టి A సత్యం. సమాంతర రేఖలు కూడా కలవవు కానీ అవి అసమతలీయం కావు, కాబట్టి R అసత్యం.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. తలం $2x + 3y + 6z = 14$ కి మూలబిందువు నుంచి దూరం b. తలం $x + 2y + 2z = 12$ కి మూలబిందువు నుంచి దూరం c. తలం $2x - y + 2z = 9$ కి మూలబిందువు నుంచి దూరం d. తలం $2x + 6y + 9z = 11$ కి మూలబిందువు నుంచి దూరం జాబితా II: i. $1$ ii. $2$ iii. $3$ iv. $4$
- a-ii, b-iv, c-i, d-iii
- a-ii, b-iv, c-iii, d-i
- a-iv, b-ii, c-iii, d-i
- a-ii, b-iii, c-iv, d-i
సమాధానం
B. a-ii, b-iv, c-iii, d-i
స్థిరాంకాన్ని $\sqrt{A^2 + B^2 + C^2}$ తో భాగించండి: $14/7 = 2$, $12/3 = 4$, $9/3 = 3$, $11/11 = 1$.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. నిష్పత్తులు $(1, 0, 0)$, $(0, 1, 0)$ ఉన్న రేఖల మధ్య కోణం b. నిష్పత్తులు $(1, 1, 0)$, $(1, 0, 0)$ ఉన్న రేఖల మధ్య కోణం c. నిష్పత్తులు $(1, \sqrt{3}, 0)$, $(1, 0, 0)$ ఉన్న రేఖల మధ్య కోణం d. నిష్పత్తులు $(\sqrt{3}, 1, 0)$, $(1, 0, 0)$ ఉన్న రేఖల మధ్య కోణం జాబితా II: i. $30^\circ$ ii. $45^\circ$ iii. $60^\circ$ iv. $90^\circ$
- a-ii, b-iv, c-iii, d-i
- a-iv, b-ii, c-i, d-iii
- a-iv, b-iii, c-ii, d-i
- a-iv, b-ii, c-iii, d-i
సమాధానం
D. a-iv, b-ii, c-iii, d-i
$\cos\theta$: a: $0$, కాబట్టి $90^\circ$. b: $1/\sqrt{2}$, $45^\circ$. c: $1/2$, $60^\circ$. d: $\sqrt{3}/2$, $30^\circ$.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. ఖండం $A(1, 2, 3)$, $B(7, 8, 9)$ లను కలుపుతుంది. జాబితా I: a. $AB$ మధ్యబిందువు b. $AB$ ని $1 : 2$ లో అంతరంగా విభజించే బిందువు c. $AB$ ని $2 : 1$ లో అంతరంగా విభజించే బిందువు d. $AB$ ని $2 : 1$ లో బాహ్యంగా విభజించే బిందువు జాబితా II: i. $(3, 4, 5)$ ii. $(4, 5, 6)$ iii. $(5, 6, 7)$ iv. $(13, 14, 15)$
- a-ii, b-i, c-iii, d-iv
- a-ii, b-iii, c-i, d-iv
- a-ii, b-i, c-iv, d-iii
- a-i, b-ii, c-iii, d-iv
సమాధానం
A. a-ii, b-i, c-iii, d-iv
మధ్యబిందువు $(4, 5, 6)$. అంతర $1:2$: $(3, 4, 5)$. అంతర $2:1$: $(5, 6, 7)$. బాహ్య $2:1$: $(14 - 1, 16 - 2, 18 - 3) = (13, 14, 15)$.
$x + y + z = 6$, $2x + 3y + 4z + 5 = 0$ తలాల ఖండన రేఖ గుండా పోతూ, తలం $x - y + z = 0$ కి లంబంగా ఉన్న తలం యొక్క సమీకరణం
- $x + z = 23$
- $x - y = 23$
- $x - z = -23$
- $x - z = 23$
సమాధానం
D. $x - z = 23$
$(x + y + z - 6) + \lambda(2x + 3y + 4z + 5)$ యొక్క అభిలంబం $(1 + 2\lambda, 1 + 3\lambda, 1 + 4\lambda)$. $(1, -1, 1)$ తో అదిశ లబ్ధం: $1 + 3\lambda = 0$, $\lambda = -1/3$. అప్పుడు $3(x + y + z - 6) - (2x + 3y + 4z + 5) = x - z - 23 = 0$.
బిందువు $P(1, 2, 3)$ నుంచి తలం $x - y + z = 5$ కి, $P$ గుండా పోయే దిక్ నిష్పత్తులు $(2, 3, -6)$ ఉన్న రేఖ వెంట కొలిచిన దూరం
- $\dfrac{3}{7}$
- $3$
- $\dfrac{3}{\sqrt{3}}$
- $21$
సమాధానం
B. $3$
రేఖపై బిందువు: $(1 + 2t, 2 + 3t, 3 - 6t)$. తలంలో: $2 - 7t = 5$, $t = -3/7$. దూరం $= \vert t \vert\sqrt{4 + 9 + 36} = (3/7)\cdot 7 = 3$. ($3/7$ అనేది కేవలం $\vert t \vert$.)
$(1, 2, 3)$, $(3, 1, 1)$ బిందువుల గుండా పోతూ, తలం $x + y + z = 0$ కి లంబంగా ఉండే తలం
- $x - 2y + z = 0$
- $x + 4y - 3z = 0$
- $x - 4y + 3z = 2$
- $2x - y - 2z = -6$
సమాధానం
C. $x - 4y + 3z = 2$
దిశ $(2, -1, -2)$ తలంలో ఉంది; అభిలంబం $(1, 1, 1)$ కూడా దానిలోనే ఉంది. కావలసిన అభిలంబం $= (2,-1,-2)\times(1,1,1) = (1, -4, 3)$. తలం $x - 4y + 3z = 1 - 8 + 9 = 2$; $(3, 1, 1)$ పరీక్ష: $3 - 4 + 3 = 2$.