అధ్యాయం 2: ఆధునిక ఆవర్తన నియమం మరియు దీర్ఘ రూప ఆవర్తన పట్టిక (Modern Periodic Law and the Long Form Table)
ఆధునిక పట్టిక మూలకాలను పరమాణు సంఖ్య ప్రకారం అమరుస్తుంది. పట్టిక ఆకారం ఉపకక్ష్యలు నిండే క్రమం నుండే నేరుగా వస్తుంది. ఈ సంబంధం అర్థమైతే, ఏ మూలకాన్నైనా దాని విన్యాసం నుండి కొన్ని సెకన్లలోనే పట్టికలో ఉంచగలుగుతారు.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
మోస్లే పరిశోధన మరియు ఆధునిక ఆవర్తన నియమం (Modern periodic law).
దీర్ఘ రూప పట్టిక అమరిక: 7 పీరియడ్లు, 18 గ్రూపులు.
పీరియడ్లలో 2, 8, 8, 18, 18, 32, 32 మూలకాలు ఎందుకు ఉంటాయి.
Z 100 కంటే ఎక్కువ ఉన్న మూలకాలకు IUPAC తాత్కాలిక పేర్లు, సంకేతాలు.
ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం (Electronic configuration) నుండి మూలకం పీరియడ్, బ్లాక్, గ్రూపును ఎలా కనుగొనాలి.
2.1 మోస్లే మరియు పరమాణు సంఖ్య
1913 లో హెన్రీ మోస్లే వేర్వేరు లోహాలను ఎలక్ట్రాన్లతో తాడన చేసి, అవి వెలువరించిన X-కిరణాల పౌనఃపున్యాన్ని (ν) (Frequency) కొలిచాడు. ν వర్సెస్ పరమాణు ద్రవ్యరాశి గ్రాఫ్ సాఫీగా లేదు. ν వర్గమూలం వర్సెస్ పరమాణు సంఖ్య (Atomic number) Z గ్రాఫ్ సరళ రేఖ వచ్చింది.
ఇక్కడ a, b ఒక రకమైన X-కిరణ రేఖకు స్థిరాంకాలు. Kα రేఖకు b దాదాపు 1, కాబట్టి ν అనేది (Z − 1)² కు అనులోమానుపాతం.
పాఠం: పరమాణు సంఖ్య, అంటే కేంద్రక ఆవేశమే మూలకానికి నిజమైన గుర్తింపు కార్డు. ద్రవ్యరాశి మారవచ్చు (ఐసోటోపులు), కానీ Z మారదు.
2.2 ఆధునిక ఆవర్తన నియమం
ఆధునిక ఆవర్తన నియమం: మూలకాల భౌతిక, రసాయన ధర్మాలు వాటి పరమాణు సంఖ్యల ఆవర్తన ప్రమేయాలు.
ఆవర్తనం ఎందుకు? ధర్మాలు ప్రధానంగా బాహ్య ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసంపై ఆధారపడతాయి. Z ఒక్కొక్కటిగా పెరిగేకొద్దీ బాహ్య విన్యాసం కొంత వ్యవధికొకసారి పునరావృతమవుతుంది (ns¹, ns², … ns²np⁶). అందుకే ధర్మాలూ పునరావృతమవుతాయి.
ఈ నియమం మెండలీఫ్ సమస్యలన్నింటినీ ఒకేసారి పరిష్కరిస్తుంది:
| మెండలీఫ్ సమస్య | పరమాణు సంఖ్య దాన్ని ఎలా పరిష్కరిస్తుంది |
|---|---|
| I (126.9) కంటే ముందు Te (127.6) | Te కు Z = 52, I కు Z = 53, కాబట్టి క్రమం సహజంగానే ఉంది |
| K (39.10) కంటే ముందు Ar (39.95) | Ar Z = 18, K Z = 19 |
| Ni (58.69) కంటే ముందు Co (58.93) | Co Z = 27, Ni Z = 28 |
| ఐసోటోపులు | అన్ని ఐసోటోపులకు ఒకే Z, కాబట్టి ఒకే స్థానం |
| ఆవర్తనతకు కారణం | పునరావృతమయ్యే బాహ్య విన్యాసాలు |
2.3 దీర్ఘ రూప పట్టిక: పీరియడ్లు మరియు గ్రూపులు
ఆధునిక (దీర్ఘ రూప) పట్టికలో పీరియడ్లు (Periods) అనే 7 అడ్డు వరుసలు, గ్రూపులు (Groups) అనే 18 నిలువు వరుసలు ఉంటాయి; IUPAC సిఫారసు ప్రకారం గ్రూపులకు 1 నుండి 18 వరకు సంఖ్యలు.
పీరియడ్ సంఖ్య = అతి బాహ్య (సంయోజక) కక్ష్య ప్రధాన క్వాంటం సంఖ్య n.
కొత్త కక్ష్య నిండడం మొదలైనప్పుడల్లా (ns¹) కొత్త పీరియడ్ మొదలవుతుంది, np ఉపకక్ష్య నిండినప్పుడు ముగుస్తుంది (పీరియడ్ 1 మాత్రం 1s² వద్ద ముగుస్తుంది).
ఒకే గ్రూపులోని మూలకాలకు ఒకే బాహ్య విన్యాసం ఉంటుంది, కాబట్టి వాటి రసాయన స్వభావం ఒకేలా ఉంటుంది.
2.4 పీరియడ్ల పొడవులు ఎందుకు వేరుగా ఉంటాయి
ఒక పీరియడ్లోని మూలకాల సంఖ్య = ఆ పీరియడ్లో నిండే ఆర్బిటాల్స్ సంఖ్యకు రెట్టింపు. ప్రతి పీరియడ్లో ఉపకక్ష్యలు ఆఫ్బౌ క్రమంలో నిండుతాయి.
| పీరియడ్ | నిండే ఉపకక్ష్యలు | ఆర్బిటాల్స్ | మూలకాలు | రకం |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 1s | 1 | 2 | అతి చిన్నది |
| 2 | 2s, 2p | 1 + 3 = 4 | 8 | చిన్నది |
| 3 | 3s, 3p | 4 | 8 | చిన్నది |
| 4 | 4s, 3d, 4p | 1 + 5 + 3 = 9 | 18 | పెద్దది |
| 5 | 5s, 4d, 5p | 9 | 18 | పెద్దది |
| 6 | 6s, 4f, 5d, 6p | 1 + 7 + 5 + 3 = 16 | 32 | అతి పెద్దది |
| 7 | 7s, 5f, 6d, 7p | 16 | 32 | అతి పెద్దది (Og, Z = 118 వరకు పూర్తి) |
కక్ష్య 3 లో 18 ఎలక్ట్రాన్లు పట్టగలిగినా పీరియడ్ 3 లో కేవలం 8 మూలకాలే ఎందుకు? ఎందుకంటే 3d శక్తి 4s కంటే ఎక్కువ. 3d ఉపకక్ష్య 4s తర్వాతే, అంటే పీరియడ్ 4 లో నిండుతుంది.
14 లాంథనాయిడ్లు (Z = 58 నుండి 71, 4f శ్రేణి), 14 ఆక్టినాయిడ్లు (Z = 90 నుండి 103, 5f శ్రేణి) కింద రెండు వరుసలుగా రాస్తారు. దీనివల్ల పట్టిక ఇరుకుగా ఉంటుంది. నిజానికి అవి పీరియడ్ 6, 7 లలో గ్రూపు 3, గ్రూపు 4 మధ్య ఉండాలి.
2.5 తెలుసుకోవలసిన గ్రూపు పేర్లు
| గ్రూపు | కుటుంబం పేరు | బాహ్య విన్యాసం |
|---|---|---|
| 1 | క్షార లోహాలు (Alkali metals) | ns¹ |
| 2 | క్షార మృత్తిక లోహాలు (Alkaline earth metals) | ns² |
| 11 | నాణేల లోహాలు (Coinage metals: Cu, Ag, Au) | (n−1)d¹⁰ ns¹ |
| 15 | నిక్టోజన్లు (Pnictogens, నైట్రోజన్ కుటుంబం) | ns² np³ |
| 16 | చాల్కోజన్లు (Chalcogens, ఆక్సిజన్ కుటుంబం) | ns² np⁴ |
| 17 | హాలోజన్లు (Halogens) | ns² np⁵ |
| 18 | ఉత్కృష్ట వాయువులు (Noble gases) | ns² np⁶ (He: 1s²) |
గ్రూపు 1, 2 లలో కిందకు వెళ్తుంటే పరమాణు సంఖ్యలు 8, 8, 18, 18, 32 చొప్పున పెరుగుతాయి. గ్రూపు 13 నుండి 18 లలో ఈ దూకుడులు 8, 18, 18, 32, 32. ఉదాహరణ: Li 3, Na 11, K 19, Rb 37, Cs 55, Fr 87.
2.6 Z 100 కంటే ఎక్కువ ఉన్న మూలకాలకు IUPAC పేర్లు
కొత్త బరువైన మూలకాలను వేగవర్ధకాలలో (Accelerators) తయారుచేస్తారు, తరచూ ఒకేసారి కొన్ని పరమాణువులే తయారవుతాయి. పేరు ఆమోదం పొందే వరకు IUPAC Z అంకెల నుండి ఒక తాత్కాలిక క్రమబద్ధ పేరు ఇస్తుంది.
| అంకె | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| మూలం | nil | un | bi | tri | quad | pent | hex | sept | oct | enn |
| అక్షరం | n | u | b | t | q | p | h | s | o | e |
నియమాలు:
అంకెల మూలాలను వరుసగా కలిపి, చివర -ium చేర్చండి.
"i" తో ముగిసే మూలం (bi, tri) "ium" తో కలిసితే ఒక i తొలగించండి: bi + ium = bium, tri + ium = trium.
"enn" తర్వాత "nil" వస్తే ఒక n తొలగించండి: enn + nil = ennil.
సంకేతం = మూలాల మొదటి అక్షరాలు, మొదటిది పెద్ద అక్షరం: మూడు అక్షరాలు.
| Z | తాత్కాలిక పేరు | తాత్కాలిక సంకేతం | ఆమోదించిన పేరు (సంకేతం) |
|---|---|---|---|
| 101 | Unnilunium | Unu | Mendelevium (Md) |
| 102 | Unnilbium | Unb | Nobelium (No) |
| 103 | Unniltrium | Unt | Lawrencium (Lr) |
| 104 | Unnilquadium | Unq | Rutherfordium (Rf) |
| 105 | Unnilpentium | Unp | Dubnium (Db) |
| 106 | Unnilhexium | Unh | Seaborgium (Sg) |
| 107 | Unnilseptium | Uns | Bohrium (Bh) |
| 108 | Unniloctium | Uno | Hassium (Hs) |
| 109 | Unnilennium | Une | Meitnerium (Mt) |
| 110 | Ununnilium | Uun | Darmstadtium (Ds) |
| 111 | Unununium | Uuu | Roentgenium (Rg) |
| 112 | Ununbium | Uub | Copernicium (Cn) |
| 113 | Ununtrium | Uut | Nihonium (Nh) |
| 114 | Ununquadium | Uuq | Flerovium (Fl) |
| 115 | Ununpentium | Uup | Moscovium (Mc) |
| 116 | Ununhexium | Uuh | Livermorium (Lv) |
| 117 | Ununseptium | Uus | Tennessine (Ts) |
| 118 | Ununoctium | Uuo | Oganesson (Og) |
2.7 విన్యాసం నుండి మూలకం స్థానం కనుగొనడం
విన్యాసం రాసి, మూడు విషయాలు చదవండి.
పీరియడ్ = విన్యాసంలో ఉన్న అత్యధిక ప్రధాన క్వాంటం సంఖ్య n.
బ్లాక్ = ఆఫ్బౌ క్రమంలో చివరి ఎలక్ట్రాన్ చేరిన ఉపకక్ష్య (s, p, d లేదా f).
గ్రూపు:
s-బ్లాక్: గ్రూపు = ns ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్య (1 లేదా 2).
p-బ్లాక్: గ్రూపు = 10 + (ns + np ఎలక్ట్రాన్లు) = 12 + np ఎలక్ట్రాన్లు.
d-బ్లాక్: గ్రూపు = ns ఎలక్ట్రాన్లు + (n−1)d ఎలక్ట్రాన్లు.
f-బ్లాక్: పీరియడ్ 6 లేదా 7 లోని గ్రూపు 3 లో ఉంచుతారు.
d-బ్లాక్ నియమానికి నిజమైన విన్యాసం కావాలి. Cr అనేది [Ar] 3d⁵ 4s¹: 1 + 5 = 6, కాబట్టి గ్రూపు 6. Cu అనేది [Ar] 3d¹⁰ 4s¹: 1 + 10 = 11, కాబట్టి గ్రూపు 11.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 2.1: Z = 107 ఉన్న మూలకం IUPAC తాత్కాలిక పేరు, సంకేతం ఇవ్వండి.
సాధన: అంకెలు 1, 0, 7 నుండి un + nil + sept + ium = unnilseptium, సంకేతం Uns. దీని ఆమోదించిన పేరు బోరియం (Bh).
సాధించిన ఉదాహరణ 2.2: Z = 119 ఉన్న మూలకానికి పేరు పెట్టండి.
సాధన: అంకెలు 1, 1, 9: un + un + enn + ium = ununennium, సంకేతం Uue.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.3: ఒక మూలకాన్ని unbinilium అంటారు. Z కనుగొని, దాని గ్రూపును ఊహించండి.
సాధన: un = 1, bi = 2, nil = 0, కాబట్టి Z = 120. Og (118) తర్వాత పీరియడ్ 8 మొదలవుతుంది: Z = 119 గ్రూపు 1 లో, Z = 120 గ్రూపు 2 లో. దాని బాహ్య విన్యాసం 8s², అంటే క్షార మృత్తిక లోహం.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.4: Z = 17 ఉన్న మూలకం స్థానం కనుగొనండి.
సాధన: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁵. అత్యధిక n = 3, కాబట్టి పీరియడ్ 3. చివరి ఎలక్ట్రాన్ 3p లో, కాబట్టి p-బ్లాక్. గ్రూపు = 10 + 2 + 5 = 17. ఇది క్లోరిన్.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.5: ఒక మూలకం విన్యాసం [Ar] 3d⁵ 4s¹. దాని పీరియడ్, బ్లాక్, గ్రూపు కనుగొనండి.
సాధన: అత్యధిక n = 4, కాబట్టి పీరియడ్ 4. 3d ఉపకక్ష్య నిండుతోంది, కాబట్టి d-బ్లాక్. గ్రూపు = 1 + 5 = 6. ఇది క్రోమియం (Z = 24).
సాధించిన ఉదాహరణ 2.6: [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p² స్థానం కనుగొనండి.
సాధన: అత్యధిక n = 6, కాబట్టి పీరియడ్ 6. చివరి ఎలక్ట్రాన్ 6p లో, కాబట్టి p-బ్లాక్. గ్రూపు = 10 + 2 + 2 = 14. Z = 54 + 14 + 10 + 2 + 2 = 82, సీసం.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.7: టిన్ Z = 50. గ్రూపు 14 లో దాని కింద వెంటనే ఉన్న మూలకం పరమాణు సంఖ్య కనుగొనండి.
సాధన: Sn పీరియడ్ 5 లో ఉంది. పీరియడ్ 5 నుండి 6 కి వెళ్లేటప్పుడు 6s (2), 4f (14), 5d (10), 6p మూలకాలను దాటుతాం, కాబట్టి దూకుడు 32. Z = 50 + 32 = 82 (Pb). సాధారణంగా వచ్చే తప్పు జవాబు 68, ఇది తప్పుగా 18 దూకుడును వాడుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.8: పల్లాడియం [Kr] 4d¹⁰, 5s ఎలక్ట్రాన్ లేదు. ఇది ఏ పీరియడ్లో ఉంది?
సాధన: రాసిన విన్యాసంలో అత్యధిక కక్ష్య n = 4, కాబట్టి పీరియడ్ 4 అని చెప్పాలనిపిస్తుంది. కానీ Pd (Z = 46) Kr (36) తర్వాత, Xe (54) కంటే ముందు, అంటే 5s, 4d, 5p నిండే వరుసలో ఉంది. కాబట్టి Pd పీరియడ్ 5, గ్రూపు 10. మూలకం ఏ వరుసలో పడుతుందో దానిని బట్టి పీరియడ్ నిర్ణయమవుతుంది; 5s ఎలక్ట్రాన్ మిగలని ప్రసిద్ధ సందర్భం Pd ఒక్కటే.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.9: Kα రేఖలకు b = 1 తో మోస్లే నియమాన్ని వాడి, Z = 41, Z = 21 మూలకాల Kα పౌనఃపున్యాల నిష్పత్తి కనుగొనండి.
సాధన: ν అనేది (Z − 1)² కు అనులోమానుపాతం. నిష్పత్తి = (40 / 20)² = 2² = 4. (Z − 1) బదులు Z వాడితే (41/21)² = 3.81 వస్తుంది, ఇది తప్పు.
త్వరిత పునశ్చరణ
ఆధునిక ఆవర్తన నియమం: ధర్మాలు పరమాణు సంఖ్య ఆవర్తన ప్రమేయాలు (మోస్లే, 1913).
7 పీరియడ్లు, 18 గ్రూపులు. పీరియడ్ సంఖ్య = సంయోజక కక్ష్య n.
పీరియడ్ పొడవులు: 2, 8, 8, 18, 18, 32, 32.
లాంథనాయిడ్లు (58–71), ఆక్టినాయిడ్లు (90–103) కింద ఉంటాయి కానీ గ్రూపు 3 తర్వాత చెందుతాయి.
IUPAC మూలాలు: nil un bi tri quad pent hex sept oct enn, చివర -ium.
p-బ్లాక్ గ్రూపు = 10 + బాహ్య s + p ఎలక్ట్రాన్లు; d-బ్లాక్ గ్రూపు = ns + (n−1)d ఎలక్ట్రాన్లు.
గ్రూపులో కిందకు పరమాణు సంఖ్య దూకుడులు పీరియడ్ పొడవులను అనుసరిస్తాయి.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
ఆధునిక నియమంలో పరమాణు ద్రవ్యరాశిని వాడడం. అది పరమాణు సంఖ్య.
109 కు "unnilnonium" అని రాయడం. 9 కు మూలం enn, కాబట్టి సరైనది unnilennium (Une).
అదనపు i తొలగించడం మరిచిపోవడం: 112 అంటే ununbium, ununbiium కాదు.
1s² వల్ల He ని గ్రూపు 2 లో ఉంచడం. హీలియం గ్రూపు 18 లో ఉంటుంది (పూర్తి కక్ష్య, ఉత్కృష్ట వాయువు).
p-బ్లాక్ గ్రూపులలో పీరియడ్ 5 నుండి 6 కి వెళ్లేటప్పుడు 32 బదులు 18 కలపడం.
Cr, Cu కు ఆఫ్బౌ విన్యాసం వాడడం: గ్రూపు లెక్కకు ఎప్పుడూ నిజమైన విన్యాసాన్నే వాడండి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. ఆధునిక ఆవర్తన నియమం ప్రకారం మూలకాల ధర్మాలు వాటి ప్రే ఆవర్తన ప్రమేయాలు? (a) పరమాణు ద్రవ్యరాశులు (b) పరమాణు సంఖ్యలు (c) న్యూట్రాన్ సంఖ్యలు (d) సాంద్రతలు
2. పరమాణు సంఖ్యకు దారితీసిన మోస్లే పరిశోధన దేనిపై ఆధారపడింది? (a) మూలకాల X-కిరణ వర్ణపటాలు (b) రేడియోధార్మిక క్షయం (c) పరమాణు ఘనపరిమాణాలు (d) ఆక్సైడ్ ఫార్ములాలు
3. దీర్ఘ రూప ఆవర్తన పట్టికలో గ్రూపుల సంఖ్య (a) 8 (b) 7 (c) 18 (d) 16
4. ఆధునిక ఆవర్తన పట్టికలో పీరియడ్ల సంఖ్య (a) 9 (b) 18 (c) 8 (d) 7
5. IUPAC తాత్కాలిక పేర్లలో 9 అంకెకు మూలం (a) non (b) enn (c) nov (d) nin
6. మూడవ పీరియడ్లో ఉండేవి (a) 2 మూలకాలు (b) 18 మూలకాలు (c) 8 మూలకాలు (d) 32 మూలకాలు
7. అతి చిన్న పీరియడ్ (a) పీరియడ్ 1 (b) పీరియడ్ 2 (c) పీరియడ్ 3 (d) పీరియడ్ 7
8. గ్రూపు 17 మూలకాలను ఇలా పిలుస్తారు (a) చాల్కోజన్లు (b) నిక్టోజన్లు (c) ఉత్కృష్ట వాయువులు (d) హాలోజన్లు
9. Z = 104 ఉన్న మూలకానికి IUPAC తాత్కాలిక సంకేతం (a) Unq (b) Unt (c) Uqn (d) Unf
10. గ్రూపు 16 మూలకాలను ఇలా పిలుస్తారు (a) హాలోజన్లు (b) చాల్కోజన్లు (c) క్షార మృత్తిక లోహాలు (d) నాణేల లోహాలు
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. Z = 109 కు IUPAC తాత్కాలిక పేరు (a) unnilnonium (b) ununnilium (c) unnilennium (d) unnilenium
12. తాత్కాలిక సంకేతం Uub సూచించే మూలకం Z = (a) 121 (b) 112 (c) 211 (d) 122
13. ఒక మూలకం విన్యాసం 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d¹⁰ 4s² 4p³. ఇది దేనికి చెందుతుంది? (a) పీరియడ్ 4, గ్రూపు 5 (b) పీరియడ్ 3, గ్రూపు 15 (c) పీరియడ్ 4, గ్రూపు 13 (d) పీరియడ్ 4, గ్రూపు 15
14. [Ar] 3d⁶ 4s² విన్యాసం గల మూలకం గ్రూపు సంఖ్య (a) 8 (b) 6 (c) 2 (d) 10
15. ఆరవ పీరియడ్లోని మూలకాల సంఖ్య (a) 18 (b) 8 (c) 32 (d) 36
16. నాలుగవ పీరియడ్లో నిండే ఉపకక్ష్యలు (a) 4s, 4p, 4d (b) 4s, 3d, 4p (c) 4s, 4p, 4d, 4f (d) 3s, 3p, 3d
17. పీరియడ్ 5, గ్రూపు 2 లోని మూలకం పరమాణు సంఖ్య (a) 20 (b) 56 (c) 37 (d) 38
18. Z = 35 ఉన్న మూలకం ఉండే స్థానం (a) పీరియడ్ 3, గ్రూపు 7 (b) పీరియడ్ 4, గ్రూపు 7 (c) పీరియడ్ 4, గ్రూపు 17 (d) పీరియడ్ 5, గ్రూపు 17
19. Z = 116 కు IUPAC తాత్కాలిక పేరు (a) ununhexium (b) unhexunium (c) ununsextium (d) unnilhexium
20. ఏ పరమాణు సంఖ్యల జత ఒకే గ్రూపుకు చెందుతుంది? (a) 2, 4 (b) 10, 12 (c) 19, 29 (d) 13, 31
21. లాంథనాయిడ్లు, ఆక్టినాయిడ్లను వేరే వరుసలలో చూపడానికి ప్రధాన కారణం (a) దీనివల్ల పట్టిక కుదింపుగా ఉంటుంది, అవన్నీ గ్రూపు 3 స్థానానికి సంబంధించినవి (b) అవి అలోహాలు (c) వాటికి సంయోజక ఎలక్ట్రాన్లు లేవు (d) అవి 1950 తర్వాత కనుగొనబడ్డాయి
22. పీరియడ్ 5 లోని ఒక మూలకానికి బాహ్య విన్యాసం ns² np⁴. దాని పరమాణు సంఖ్య (a) 34 (b) 52 (c) 84 (d) 50
స్థాయి 3: సవాలు
23. మూలకం 120 తయారై, అంచనా వేసినట్లే ప్రవర్తిస్తే అది ఉండే స్థానం (a) గ్రూపు 18, పీరియడ్ 7 (b) గ్రూపు 1, పీరియడ్ 8 (c) గ్రూపు 2, పీరియడ్ 8 (d) గ్రూపు 3, పీరియడ్ 8
24. నాలుగవ పీరియడ్లోని d-బ్లాక్ మూలకాల సంఖ్య (a) 10 (b) 8 (c) 18 (d) 14
25. టిన్ (Z = 50) గ్రూపు 14 లో ఉంది. అదే గ్రూపులో దాని కింద ఉండే తర్వాతి మూలకం పరమాణు సంఖ్య (a) 68 (b) 82 (c) 66 (d) 100
26. Kα X-కిరణాలకు ν అనేది (Z − 1)² కు అనులోమానుపాతం అని తీసుకుంటే, Z = 41, Z = 21 లకు Kα పౌనఃపున్యాల నిష్పత్తి (a) 2 (b) 1.95 (c) 3.81 (d) 4
27. పల్లాడియం (Z = 46) భూస్థితి విన్యాసం [Kr] 4d¹⁰. ఇది చెందిన పీరియడ్ (a) 4 (b) 6 (c) 5 (d) 3
28. Z = 190 ఉన్న మూలకానికి IUPAC తాత్కాలిక సంకేతం (a) Uen (b) Unn (c) Uon (d) Une
29. ప్రతిపాదన (A): లాంథనాయిడ్లు, ఆక్టినాయిడ్లను పట్టిక అడుగున వేరే వరుసలలో ఉంచుతారు.
కారణం (R): అవి గ్రూపు 4 నుండి 17 వరకు చెందుతాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: ఆధునిక ఆవర్తన నియమం పరమాణు ద్రవ్యరాశిపై ఆధారపడి ఉంది.
వాక్యం II: ఏడవ పీరియడ్లో 18 మూలకాలు ఉంటాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | ఆధునిక నియమం పరమాణు సంఖ్యను వాడుతుంది. |
| 2 | a | మోస్లే X-కిరణ పౌనఃపున్య వర్గమూలాన్ని Z కి వ్యతిరేకంగా గీశాడు. |
| 3 | c | IUPAC గ్రూపులకు 1 నుండి 18 వరకు సంఖ్యలు ఇచ్చింది. |
| 4 | d | ఏడు పీరియడ్లు. |
| 5 | b | 9 = enn. |
| 6 | c | 3s, 3p లలో 8 ఎలక్ట్రాన్లు పడతాయి. |
| 7 | a | పీరియడ్ 1 లో H, He మాత్రమే. |
| 8 | d | గ్రూపు 17 = హాలోజన్లు. |
| 9 | a | 1-0-4 = un-nil-quad: Unq. |
| 10 | b | గ్రూపు 16 = చాల్కోజన్లు. |
| 11 | c | 1-0-9 = un-nil-enn-ium. |
| 12 | b | u-u-b = 1-1-2. |
| 13 | d | n = 4; 10 + 2 + 3 = 15 (ఆర్సెనిక్). |
| 14 | a | 2 + 6 = 8 (ఇనుము). |
| 15 | c | 6s, 4f, 5d, 6p: 16 ఆర్బిటాల్స్, 32 మూలకాలు. |
| 16 | b | పీరియడ్ 4 లో ముందు 4s, తర్వాత 3d, తర్వాత 4p నిండుతాయి. |
| 17 | d | స్ట్రాంషియం, Z = 38. |
| 18 | c | బ్రోమిన్: [Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p⁵. |
| 19 | a | 1-1-6 = un-un-hex-ium. |
| 20 | d | Al, Ga రెండూ గ్రూపు 13. |
| 21 | a | అవి పీరియడ్ 6, 7 లలోని గ్రూపు 3 స్థానానికి సరిపోతాయి. |
| 22 | b | టెల్లూరియం, Z = 52. |
| 23 | c | Og తర్వాత 8s²: గ్రూపు 2, పీరియడ్ 8. |
| 24 | a | Sc నుండి Zn: పది మూలకాలు. |
| 25 | b | పీరియడ్ 5 నుండి 6 కి 32 దూకుడు: 82 (Pb). |
| 26 | d | (40/20)² = 4. |
| 27 | c | Pd అనేది Kr, Xe మధ్య ఉంది: పీరియడ్ 5. |
| 28 | a | 1-9-0 = un-enn-nil: Uen. |
| 29 | c | అవి గ్రూపు 3 కు సంబంధించినవి, 4 నుండి 17 కాదు. |
| 30 | b | నియమం Z ను వాడుతుంది; పీరియడ్ 7 లో 32 మూలకాలు. |
అధ్యాయం 2 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
మోస్లే (1913): X-కిరణ పౌనఃపున్య వర్గమూలం పరమాణు సంఖ్యకు అనులోమానుపాతం, కాబట్టి అమరికకు నిజమైన ఆధారం Z.
ఆధునిక ఆవర్తన నియమం: మూలకాల ధర్మాలు వాటి పరమాణు సంఖ్యల ఆవర్తన ప్రమేయాలు.
Z క్రమమైన వ్యవధుల్లో బాహ్య ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాలు పునరావృతమవడం వల్ల ఆవర్తనత వస్తుంది.
దీర్ఘ రూప పట్టిక: 7 పీరియడ్లు (అడ్డు వరుసలు), 18 గ్రూపులు (నిలువు వరుసలు), IUPAC ప్రకారం 1 నుండి 18 సంఖ్యలు.
పీరియడ్ సంఖ్య = అతి బాహ్య కక్ష్య ప్రధాన క్వాంటం సంఖ్య n.
ప్రతి పీరియడ్లో మూలకాలు = 2 × ఆ పీరియడ్లో నిండే ఉపకక్ష్యల ఆర్బిటాల్స్: 2, 8, 8, 18, 18, 32, 32.
4f (లాంథనాయిడ్లు), 5f (ఆక్టినాయిడ్లు) శ్రేణులను పట్టిక కుదింపుగా ఉండేందుకు కింద ఉంచుతారు.
Z 100 కంటే ఎక్కువ ఉన్న మూలకాలకు IUPAC తాత్కాలిక పేర్లు: అంకెల మూలాలు + "ium"; సంకేతం = మూలాల మొదటి అక్షరాలు.
మూలాలు: 0 nil, 1 un, 2 bi, 3 tri, 4 quad, 5 pent, 6 hex, 7 sept, 8 oct, 9 enn.
విన్యాసం నుండి గ్రూపు: s-బ్లాక్ = ns ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్య; p-బ్లాక్ = 10 + (ns + np) ఎలక్ట్రాన్లు; d-బ్లాక్ = (n−1)d + ns ఎలక్ట్రాన్లు; f-బ్లాక్ = గ్రూపు 3.
ఒకే గ్రూపులోని మూలకాలకు ఒకే బాహ్య విన్యాసం, కాబట్టి ఒకే రకమైన రసాయన స్వభావం.
Z = 119, 120 (తయారైతే) గ్రూపు 1, 2 లలో పీరియడ్ 8 ను మొదలుపెడతాయి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| పీరియడ్ | నిండే ఉపకక్ష్యలు | మూలకాలు |
|---|---|---|
| 1 | 1s | 2 |
| 2 | 2s, 2p | 8 |
| 3 | 3s, 3p | 8 |
| 4 | 4s, 3d, 4p | 18 |
| 5 | 5s, 4d, 5p | 18 |
| 6 | 6s, 4f, 5d, 6p | 32 |
| 7 | 7s, 5f, 6d, 7p | 32 |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"No Ugly Bird Tries Quickly Pecking Her Seven Olive Eggs" (ఇంగ్లీషు సూత్రం): ప్రతి పదం మొదటి అక్షరం 0 నుండి 9 వరకు IUPAC మూలాన్ని ఇస్తుంది: nil, un, bi, tri, quad, pent, hex, sept, oct, enn.
"2-8-8, 18-18, 32-32": పీరియడ్ పొడవులను ఫోన్ నంబర్ లాగా చెప్పి గుర్తుంచుకోండి.
"s లెక్కిస్తుంది, p పది కలుపుతుంది, d రెండూ కలుపుతుంది": s-బ్లాక్ గ్రూపు = s ఎలక్ట్రాన్లు; p-బ్లాక్ గ్రూపు = 10 + బాహ్య ఎలక్ట్రాన్లు; d-బ్లాక్ గ్రూపు = d + s ఎలక్ట్రాన్లు.
"పీరియడ్ = ప్రధాన": రెండూ "ప" తో మొదలవుతాయి; పీరియడ్ అంటే విన్యాసంలోని అత్యధిక ప్రధాన క్వాంటం సంఖ్య n.
భావనల అనుసంధానం
ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాలు, ఆఫ్బౌ క్రమం, క్వాంటం సంఖ్యలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 2: పరమాణు నిర్మాణం నుండి వస్తాయి.
మోస్లే నియమం భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 18: పరమాణువులు మరియు కేంద్రకాలు లో చర్చించిన X-కిరణ వర్ణపటాలను వాడుతుంది.
కింద ఉంచిన 4f, 5f శ్రేణులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 11: d- మరియు f-బ్లాక్ మూలకాలు లో వివరించబడ్డాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I లోని పీరియడ్ను జాబితా II లోని మూలకాల సంఖ్యతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. పీరియడ్ 1
B. పీరియడ్ 3
C. పీరియడ్ 5
D. పీరియడ్ 6
జాబితా II:
i. 32
ii. 8
iii. 2
iv. 18
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (d) A-iii, B-ii, C-iv, D-i
32. జాబితా I లోని పరమాణు సంఖ్యను జాబితా II లోని IUPAC తాత్కాలిక సంకేతంతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 105
B. 108
C. 111
D. 117
జాబితా II:
i. Uus
ii. Unp
iii. Uuu
iv. Uno
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
33. జాబితా I లోని విన్యాసాన్ని జాబితా II లోని గ్రూపుతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. [Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p³
B. [Kr] 4d⁵ 5s¹
C. [Xe] 6s²
D. [Ne] 3s² 3p⁵
జాబితా II:
i. గ్రూపు 2
ii. గ్రూపు 6
iii. గ్రూపు 17
iv. గ్రూపు 15
(a) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
34. జాబితా I లోని పరమాణు సంఖ్యను జాబితా II లోని పీరియడ్తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. Z = 19
B. Z = 37
C. Z = 55
D. Z = 87
జాబితా II:
i. పీరియడ్ 6
ii. పీరియడ్ 7
iii. పీరియడ్ 4
iv. పీరియడ్ 5
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. 4f శ్రేణి పీరియడ్ 6 కు చెందుతుంది.
B. హీలియం తప్ప మిగతా అన్ని గ్రూపు 18 మూలకాలకు బాహ్య విన్యాసం ns² np⁶.
C. పీరియడ్ 2 లో 18 మూలకాలు ఉంటాయి.
D. ఒక పీరియడ్లోని మూలకాల సంఖ్య, అందులో నిండే ఉపకక్ష్యల ఆర్బిటాల్స్ సంఖ్యకు రెట్టింపు.
E. ఆధునిక ఆవర్తన నియమం పరమాణు సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉంది.
(a) 3 (b) 2 (c) 4 (d) 5
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. Z = 120 కు IUPAC తాత్కాలిక పేరు unbinilium.
B. Z = 109 తాత్కాలిక సంకేతం Une.
C. Z = 114 మూలకం గ్రూపు 16 కు చెందుతుంది.
D. Z = 119 మూలకం పీరియడ్ 8 లోని క్షార లోహంగా ఉంటుంది.
(a) A, B, D మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) నాలుగూ
37. మోస్లే పరిశోధన గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. X-కిరణ పౌనఃపున్య వర్గమూలం వర్సెస్ Z గ్రాఫ్ సరళ రేఖ.
B. పౌనఃపున్యం వర్సెస్ Z గ్రాఫ్ సరళ రేఖ.
C. వేర్వేరు లోహాల లక్ష్యాలు వెలువరించే X-కిరణాలను అతను అధ్యయనం చేశాడు.
D. పరమాణు సంఖ్య కంటే పరమాణు ద్రవ్యరాశి మెరుగైన సరళ రేఖ ఇస్తుంది.
(a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4
38. ఒక మూలకం విన్యాసం [Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p⁴. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఇది పీరియడ్ 4 లో ఉంది.
B. ఇది గ్రూపు 16 లో ఉంది.
C. ఇది d-బ్లాక్ మూలకం.
D. దీనికి 6 సంయోజక ఎలక్ట్రాన్లు ఉన్నాయి.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, B, D మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
39. Kα పౌనఃపున్య వర్గమూలం వర్సెస్ Z గ్రాఫ్ ఒక సరళ రేఖ, అది Z-అక్షాన్ని Z = 1 వద్ద ఖండిస్తుంది. Z = 21 మూలకం Kα పౌనఃపున్యం ν₀. Z = 41 మూలకం Kα పౌనఃపున్యం
(a) 2ν₀ (b) 1.95ν₀ (c) 4ν₀ (d) 3.8ν₀
40. పట్టికను పరిశీలించండి.
| పీరియడ్ | నిండే ఉపకక్ష్యలు | మూలకాల సంఖ్య |
|---|---|---|
| 4 | 4s, 3d, 4p | X |
| 6 | 6s, 4f, 5d, 6p | Y |
X + Y విలువ
(a) 50 (b) 36 (c) 26 (d) 64
41. P, Q, R, S అనే నాలుగు మూలకాల Z = 12, 20, 38, 56. నాలుగింటికీ సరిపోయే వర్ణన ఏది?
(a) గ్రూపు 12, పీరియడ్లు 3 నుండి 6 (b) గ్రూపు 2, పీరియడ్లు 2 నుండి 5 (c) గ్రూపు 2, పీరియడ్లు 3 నుండి 6 (d) గ్రూపు 1, పీరియడ్లు 3 నుండి 6
Q42–43 కోసం సందర్భం: ఒక ప్రయోగశాల Z = 116 ఉన్న అతి బరువైన మూలకాన్ని నివేదించింది. అధికారిక పేరు ఇవ్వక ముందే ఒక విద్యార్థి దాని తాత్కాలిక పేరు రాసి, పట్టికలో స్థానం చూపాలి. దాని అంచనా విన్యాసం [Rn] 5f¹⁴ 6d¹⁰ 7s² 7p⁴.
42. ఈ మూలకం తాత్కాలిక సంకేతం
(a) Unh (b) Uuh (c) Ubh (d) Uhx
43. దీర్ఘ రూప పట్టికలో దీని స్థానం
(a) గ్రూపు 14, p-బ్లాక్, పీరియడ్ 7 (b) గ్రూపు 6, d-బ్లాక్, పీరియడ్ 7 (c) గ్రూపు 16, p-బ్లాక్, పీరియడ్ 6 (d) గ్రూపు 16, p-బ్లాక్, పీరియడ్ 7
44. పీరియడ్ 5 లోని ఒక మూలకానికి 5p ఉపకక్ష్యలో మూడు ఎలక్ట్రాన్లు ఉన్నాయి. దాని పరమాణు సంఖ్య, గ్రూపు
(a) 49, 13 (b) 33, 15 (c) 53, 17 (d) 51, 15
45. ప్లాటినం (Z = 78) విన్యాసం [Xe] 4f¹⁴ 5d⁹ 6s¹. దాని గ్రూపు, పీరియడ్
(a) గ్రూపు 9, పీరియడ్ 6 (b) గ్రూపు 10, పీరియడ్ 6 (c) గ్రూపు 10, పీరియడ్ 5 (d) గ్రూపు 11, పీరియడ్ 6
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | d | 2, 8, 18, 32 |
| 32 | a | 105 un-nil-pent, 108 un-nil-oct, 111 un-un-un, 117 un-un-sept |
| 33 | c | As గ్రూపు 15, Mo గ్రూపు 6, Ba గ్రూపు 2, Cl గ్రూపు 17 |
| 34 | b | అత్యధిక n: K 4, Rb 5, Cs 6, Fr 7 |
| 35 | c | A, B, D, E సరైనవి; పీరియడ్ 2 లో 8 మూలకాలే |
| 36 | a | Z = 114 కు 7p², కాబట్టి గ్రూపు 14 |
| 37 | b | A, C సరైనవి; ν స్వయంగా Z² లా పెరుగుతుంది, సరళ రేఖ ఇచ్చేది Z, ద్రవ్యరాశి కాదు |
| 38 | c | చివరి ఎలక్ట్రాన్ 4p లోకి, కాబట్టి p-బ్లాక్; గ్రూపు 10 + 6 = 16 |
| 39 | c | (40/20)² = 4; Z − 1 బదులు Z వాడితే 3.8 అనే తప్పు వస్తుంది |
| 40 | a | 2 × 9 ఆర్బిటాల్స్ = 18, 2 × 16 ఆర్బిటాల్స్ = 32 |
| 41 | c | Mg, Ca, Sr, Ba: అన్నీ ns², n = 3 నుండి 6 |
| 42 | b | un-un-hex → Uuh |
| 43 | d | n = 7; 10 + 2 + 4 = 16; చివరి ఎలక్ట్రాన్ 7p లో |
| 44 | d | [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p³ = Sb, Z = 51, గ్రూపు 15 |
| 45 | b | కోర్ తర్వాత 9 + 1 = 10 ఎలక్ట్రాన్లు; n = 6 |