Chapter 6 of 10 · 33 min read

అధ్యాయం 4: ఉష్ణగతిక ప్రక్రియలు (Thermodynamic Processes)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • స్థిరవత్ ప్రక్రియ అంటే ఏమిటి.

  • సమఘనపరిమాణ, సమపీడన, సమోష్ణోగ్రత, స్థిరోష్ణక ప్రక్రియలకు Q, W, ΔU.

  • W = nRT ln(V₂/V₁), PV^γ = స్థిరం ల పూర్తి ఉత్పాదన.

  • స్థిరోష్ణక వక్రం సమోష్ణోగ్రత వక్రం కంటే γ రెట్లు ఎందుకు ఎక్కువ నిటారుగా ఉంటుంది.

  • PVⁿ = స్థిరం వంటి సాధారణ ప్రక్రియలను ఎలా సాధించాలి.

  • P-V పటం నుంచి చక్రీయ ప్రక్రియలో నికర పని, నికర ఉష్ణం ఎలా కనుక్కోవాలి.

4.1 స్థిరవత్ ప్రక్రియలు

స్థిరవత్ ప్రక్రియ (Quasi-static process) చాలా నెమ్మదిగా జరుగుతుంది, అందువల్ల ప్రతి దశలోనూ వ్యవస్థ సమతాస్థితిలోనే ఉంటుంది. ప్రతి క్షణంలో P, V, T లకు స్పష్టమైన విలువలు ఉంటాయి. కాబట్టి ఈ ప్రక్రియను P-V పటంపై ఒక రేఖగా గీయవచ్చు.

నిజ జీవితంలోని ప్రక్రియలు ఎప్పుడూ పూర్తిగా స్థిరవత్ కావు. కానీ పిస్టన్‌ను చాలా నెమ్మదిగా కదిలించినా, ఉష్ణాన్ని చాలా మెల్లగా ఇచ్చినా, ప్రక్రియ దాదాపు స్థిరవత్ అవుతుంది. ఈ అధ్యాయంలోని ప్రతి సూత్రం, ఆదర్శ వాయువుపై జరిగే స్థిరవత్ ప్రక్రియనే ఊహిస్తుంది.

చిత్రం 4.1 · P-V పటాలపై నాలుగు ప్రామాణిక ప్రక్రియలు, పని వైశాల్యం రంగుతో
చిత్రం 4.1 · P-V పటాలపై నాలుగు ప్రామాణిక ప్రక్రియలు, పని వైశాల్యం రంగుతో

ప్రతి భాగాన్ని ఎడమ నుంచి కుడికి వ్యాకోచంగా చదవండి; స్థిరోష్ణక వక్రం సమోష్ణోగ్రత వక్రం కంటే వేగంగా పడిపోతుంది, అందుకే అదే ఘనపరిమాణ మార్పుకు అది తక్కువ వైశాల్యాన్ని ఆవరిస్తుంది.

4.2 సమఘనపరిమాణ ప్రక్రియ (Isochoric process) (స్థిర ఘనపరిమాణం)

మూసివేసిన దృఢమైన డబ్బాలోని వాయువుకు, ఉదాహరణకు ఎండలో వదిలిన మూసిన LPG సిలిండర్‌లోని వాయువుకు, ఘనపరిమాణం స్థిరం.

  • V స్థిరం, కాబట్టి P/T = స్థిరం (గే-లూసాక్ నియమం).

  • dV = 0 కాబట్టి W = 0.

  • Q = ΔU = nCvΔT.

  • P-V పటంపై: ఒక నిలువు రేఖ.

ఇచ్చిన ఉష్ణమంతా అంతర్గత శక్తికే వెళ్తుంది. అందుకే మంటలో వేడిచేసిన మూసిన డబ్బా పేలిపోవచ్చు: T తో పాటు పీడనం పెరుగుతుంది.

4.3 సమపీడన ప్రక్రియ (Isobaric process) (స్థిర పీడనం)

మూత లేని గిన్నెలో మరిగే నీరు, లేదా స్వేచ్ఛగా కదిలే బరువైన పిస్టన్ కింద సిలిండర్‌లో ఉన్న వాయువు, స్థిర పీడనం వద్ద ఉంటాయి.

  • P స్థిరం, కాబట్టి V/T = స్థిరం (చార్లెస్ నియమం).

  • W = PΔV = nRΔT.

  • ΔU = nCvΔT.

  • Q = nCpΔT.

  • P-V పటంపై: ఒక క్షితిజ సమాంతర రేఖ.

4.4 సమోష్ణోగ్రత ప్రక్రియ (Isothermal process) (స్థిర ఉష్ణోగ్రత)

పలుచని లోహపు సిలిండర్‌లోని వాయువును ఒక పెద్ద నీటి తొట్టెలో ముంచి, పిస్టన్‌ను నెమ్మదిగా కదిలిస్తే, వాయువు తొట్టె ఉష్ణోగ్రత వద్దే ఉంటుంది. ఆ తొట్టె ఒక ఉష్ణ భాండాగారం (Heat reservoir) లా పనిచేస్తుంది.

  • T స్థిరం, కాబట్టి PV = స్థిరం (బాయిల్ నియమం). P-V వక్రం ఒక లంబకోణ అతిపరావలయం (Rectangular hyperbola).

  • ఆదర్శ వాయువు U కేవలం T పై ఆధారపడుతుంది, కాబట్టి ΔU = 0.

  • అందువల్ల Q = W: వ్యాకోచంలో గ్రహించిన ఉష్ణమంతా పనిగా మారుతుంది; సంపీడనంలో వాయువుపై జరిగిన పని అంతా ఉష్ణంగా బయటకు వెళ్తుంది.

  • మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం అనంతం: ఉష్ణం ప్రవహిస్తుంది కానీ ΔT = 0.

సమోష్ణోగ్రత పని ఉత్పాదన. T స్థిరంగా ఉంచి P = nRT/V వాడండి:

W=∫V1V2P dV=nRT∫V1V2dVV=nRTln⁡V2V1W = \int_{V_1}^{V_2} P\,dV = nRT \int_{V_1}^{V_2} \frac{dV}{V} = nRT \ln\frac{V_2}{V_1}

P₁V₁ = P₂V₂ కాబట్టి V₂/V₁ = P₁/P₂. అందువల్ల:

W=nRTln⁡V2V1=nRTln⁡P1P2=2.303 nRTlog⁡10V2V1W = nRT \ln\frac{V_2}{V_1} = nRT \ln\frac{P_1}{P_2} = 2.303\, nRT \log_{10}\frac{V_2}{V_1}

వ్యాకోచంలో V₂ > V₁, కాబట్టి W > 0, ఉష్ణం గ్రహించబడుతుంది. సంపీడనంలో W < 0, ఉష్ణం విడుదల అవుతుంది.

సమోష్ణోగ్రత వక్రం వాలు. PV = స్థిరం ను అవకలనం చేస్తే P dV + V dP = 0, కాబట్టి:

(dPdV)iso=−PV\left(\frac{dP}{dV}\right)_{\text{iso}} = -\frac{P}{V}

4.5 స్థిరోష్ణక ప్రక్రియ (Adiabatic process) (ఉష్ణ మార్పిడి లేదు)

వాయువు ఉష్ణ బంధనం గల సిలిండర్‌లో ఉన్నా, లేదా మార్పు ఉష్ణం ప్రవహించడానికి సమయం లేనంత వేగంగా జరిగినా, ఆ ప్రక్రియ స్థిరోష్ణకం. సైకిల్ టైరుకు వేగంగా గాలి కొట్టడం, డీజిల్ ఇంజిన్ సంపీడన ఘాతం (compression stroke), పైకి లేస్తూ చల్లబడి రుతుపవన మేఘాలుగా మారే గాలి దాదాపు స్థిరోష్ణక ప్రక్రియలే.

  • Q = 0.

  • కాబట్టి ΔU = −W. వ్యాకోచంలో వాయువు తన సొంత అంతర్గత శక్తిని వాడి పని చేస్తుంది, అందుకే చల్లబడుతుంది. సంపీడనంలో దానిపై జరిగిన పని U ను పెంచుతుంది, అందుకే వేడెక్కుతుంది.

PV^γ = స్థిరం ఉత్పాదన.

అడుగు 1. Q = 0, కాబట్టి మొదటి నియమం నుంచి dU + P dV = 0, అంటే nCv dT = −P dV.

అడుగు 2. PV = nRT ను అవకలనం చేయండి: P dV + V dP = nR dT.

అడుగు 3. అడుగు 1 నుంచి n dT = −P dV/Cv. దీన్ని అడుగు 2 లో ప్రతిక్షేపించండి:

P dV+V dP=−RCvP dVP\,dV + V\,dP = -\frac{R}{C_v} P\,dV

అడుగు 4. R = Cp − Cv వాడితే కుడి వైపు −(γ − 1)P dV అవుతుంది. తిరిగి అమర్చితే:

V dP+γP dV=0  ⇒  dPP+γdVV=0V\,dP + \gamma P\,dV = 0 \;\Rightarrow\; \frac{dP}{P} + \gamma\frac{dV}{V} = 0

అడుగు 5. సమాకలనం చేయండి: ln P + γ ln V = స్థిరం, కాబట్టి:

PVγ=constantPV^{\gamma} = \text{constant}

PV = nRT తో P లేదా V ను మారిస్తే మరో రెండు రూపాలు వస్తాయి:

TVγ−1=constant,P1−γTγ=constantTV^{\gamma - 1} = \text{constant}, \qquad P^{1-\gamma}T^{\gamma} = \text{constant}

స్థిరోష్ణక పని ఉత్పాదన. PV^γ = K అనుకోండి. అప్పుడు:

W=∫V1V2KVγ dV=K(V21−γ−V11−γ)1−γ=P1V1−P2V2γ−1W = \int_{V_1}^{V_2} \frac{K}{V^{\gamma}}\,dV = \frac{K\left(V_2^{1-\gamma} - V_1^{1-\gamma}\right)}{1-\gamma} = \frac{P_1V_1 - P_2V_2}{\gamma - 1}

PV = nRT వాడితే:

W=nR(T1−T2)γ−1=−nCv ΔTW = \frac{nR(T_1 - T_2)}{\gamma - 1} = -n C_v\,\Delta T

ఇది ΔU = −W తో సరిపోతుంది, సరిపోవాలి కూడా.

4.6 స్థిరోష్ణక వక్రం, సమోష్ణోగ్రత వక్రం పోలిక

PV^γ = స్థిరం ను అవకలనం చేస్తే V^γ dP + γPV^(γ−1) dV = 0, కాబట్టి:

(dPdV)adi=−γ PV=γ(dPdV)iso\left(\frac{dP}{dV}\right)_{\text{adi}} = -\gamma\,\frac{P}{V} = \gamma \left(\frac{dP}{dV}\right)_{\text{iso}}

γ > 1 కాబట్టి, రెండు వక్రాలు కలిసే ఏ బిందువు వద్దనైనా స్థిరోష్ణక వక్రం సమోష్ణోగ్రత వక్రం కంటే ఎక్కువ నిటారుగా ఉంటుంది.

చిత్రం 4.2 · ఒకే బిందువు గుండా సమోష్ణోగ్రత, స్థిరోష్ణక వక్రాలు (γ = 1.4)
చిత్రం 4.2 · ఒకే బిందువు గుండా సమోష్ణోగ్రత, స్థిరోష్ణక వక్రాలు (γ = 1.4)

ఉమ్మడి బిందువుకు ఎడమవైపు స్థిరోష్ణక వక్రం సమోష్ణోగ్రత వక్రం పైన, కుడివైపు కింద ఉంటుంది; అది ఎక్కువ నిటారుగా ఉండటం వల్ల పై నుంచి దాటుతుంది.

కారణం: స్థిరోష్ణక వ్యాకోచంలో వాయువు చల్లబడుతుంది కూడా. కాబట్టి దాని పీడనం రెండు కారణాల వల్ల పడిపోతుంది (ఘనపరిమాణం పెరగడం, ఉష్ణోగ్రత తగ్గడం). సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచంలో ఘనపరిమాణ ప్రభావం ఒక్కటే పనిచేస్తుంది.

ఒకే తొలి స్థితి నుంచి ఒకే తుది ఘనపరిమాణం వరకు వ్యాకోచానికి ఫలితాలు:

  • సమపీడన రేఖ అన్నిటికంటే పైన ఉంటుంది, తర్వాత సమోష్ణోగ్రత వక్రం, తర్వాత స్థిరోష్ణక వక్రం.

  • కాబట్టి W(సమపీడన) > W(సమోష్ణోగ్రత) > W(స్థిరోష్ణక).

  • అదే తుది ఘనపరిమాణం వరకు సంపీడనానికి, వాయువు పై జరిగే పని స్థిరోష్ణక మార్గంలో అత్యధికం.

ఇవే వాలులు వాయువు స్థూల గుణకాన్ని (Bulk modulus) ఇస్తాయి: సమోష్ణోగ్రత B = P, స్థిరోష్ణక B = γP. గాలిలో ధ్వని స్థిరోష్ణక విలువనే వాడుతుంది.

4.7 సాధారణ పాలిట్రోపిక్ ప్రక్రియ (Polytropic process) PVⁿ = స్థిరం

చాలా NEET ప్రశ్నల్లో PV² = స్థిరం లేదా P ∝ V లాంటి ప్రక్రియలు వస్తాయి. నాలుగు ప్రామాణిక ప్రక్రియలూ PVⁿ = స్థిరం యొక్క ప్రత్యేక సందర్భాలే:

ప్రక్రియn
సమపీడన0
సమోష్ణోగ్రత1
స్థిరోష్ణకγ
సమఘనపరిమాణ∞

n ≠ 1 అయితే:

W=P1V1−P2V2n−1=μR (T1−T2)n−1W = \frac{P_1V_1 - P_2V_2}{n - 1} = \frac{\mu R\,(T_1 - T_2)}{n - 1}

ఇక్కడ μ మోల్‌ల సంఖ్య. సూచిక n తో గందరగోళం రాకుండా ఈ విభాగంలో మాత్రమే దాన్ని μ అని రాశాం.

ఈ ప్రక్రియకు మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం, ఒక మోల్‌కు ఒక కెల్విన్‌కు Q = ΔU + W నుంచి వస్తుంది:

C=Cv+R1−n=Rγ−1−Rn−1C = C_v + \frac{R}{1 - n} = \frac{R}{\gamma - 1} - \frac{R}{n - 1}

సరిచూడండి: n = 0 అయితే Cv + R = Cp. n = γ అయితే 0, స్థిరోష్ణక ప్రక్రియకు రావలసింది అదే.

4.8 నాలుగు ప్రక్రియల సారాంశం

ప్రక్రియస్థిరంగా ఉండేదిW (వాయువు చేసినది)ΔUQమోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం
సమఘనపరిమాణV0nCvΔTnCvΔTCv
సమపీడనPPΔV = nRΔTnCvΔTnCpΔTCp
సమోష్ణోగ్రతTnRT ln(V₂/V₁)0= Wఅనంతం
స్థిరోష్ణకQ = 0 (PV^γ స్థిరం)nR(T₁ − T₂)/(γ − 1)−W00

4.9 చక్రీయ ప్రక్రియలు (Cyclic processes)

చక్రీయ ప్రక్రియ లో వ్యవస్థ తన తొలి స్థితికి తిరిగి వస్తుంది. U ఒక స్థితి ప్రమేయం, కాబట్టి ఒక పూర్తి చక్రంలో:

ΔU=0  ⇒  Qnet=Wnet\Delta U = 0 \;\Rightarrow\; Q_{\text{net}} = W_{\text{net}}

P-V పటంపై నికర పని, లూప్ ఆవరించిన వైశాల్యానికి సమానం.

చిత్రం 4.3 · P-V పటంపై చక్రీయ ప్రక్రియలు: సవ్యదిశ, అపసవ్యదిశ
చిత్రం 4.3 · P-V పటంపై చక్రీయ ప్రక్రియలు: సవ్యదిశ, అపసవ్యదిశ

ఒకే దీర్ఘచతురస్రం రెండు దిశల్లోనూ ఒకే పరిమాణం గల పనిని ఇస్తుంది; వాయువు పనిని ఇస్తుందా (సవ్యదిశ) లేదా తీసుకుంటుందా (అపసవ్యదిశ) అన్నది దిశ మాత్రమే నిర్ణయిస్తుంది.

  • సవ్యదిశ (Clockwise) లూప్: వ్యాకోచం, సంపీడనం కంటే ఎక్కువ పీడనం వద్ద జరుగుతుంది. వాయువు చేసిన నికర పని ధనాత్మకం. నికర ఉష్ణం గ్రహించబడుతుంది. ఉష్ణ యంత్రం ఇలాగే పనిచేస్తుంది.

  • అపసవ్యదిశ (Anticlockwise) లూప్: వాయువు చేసిన నికర పని ఋణాత్మకం. నికర ఉష్ణం విడుదల అవుతుంది. రిఫ్రిజిరేటర్ ఇలాగే పనిచేస్తుంది.

నికర పని కనుక్కోవడానికి మూసిన ఆకారం (దీర్ఘచతురస్రం, త్రిభుజం మొదలైనవి) వైశాల్యం కనుక్కుని, దిశను బట్టి దానికి సంజ్ఞ ఇవ్వండి.

ఇతర పటాల గురించి ఒక హెచ్చరిక: V-T లేదా P-T పటంపై ఆవరించిన వైశాల్యం పని కాదు. ముందుగా P-V పటంలోకి మార్చండి, లేదా ప్రతి అడుగునూ విడిగా లెక్కించండి.

4.10 ఇతర గ్రాఫ్‌లపై ప్రక్రియలను చదవడం

ప్రక్రియP-V గ్రాఫ్P-T గ్రాఫ్V-T గ్రాఫ్
సమఘనపరిమాణనిలువు రేఖమూలబిందువు గుండా సరళ రేఖక్షితిజ సమాంతర రేఖ
సమపీడనక్షితిజ సమాంతర రేఖనిలువు రేఖమూలబిందువు గుండా సరళ రేఖ
సమోష్ణోగ్రతలంబకోణ అతిపరావలయంనిలువు రేఖనిలువు రేఖ

P-T గ్రాఫ్‌పై, తక్కువ వాలు గల సమఘనపరిమాణ రేఖ ఎక్కువ ఘనపరిమాణాన్ని సూచిస్తుంది (P/T = nR/V).

సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: 300 K వద్ద ఉన్న 2 mol ఆదర్శ వాయువు సమోష్ణోగ్రతగా వ్యాకోచించి దాని ఘనపరిమాణం రెట్టింపు అవుతుంది. W, Q, ΔU కనుక్కోండి. (ln 2 = 0.693)

సాధన: W = nRT ln 2 = 2 × 8.3 × 300 × 0.693 = 3452 J. ΔU = 0. Q = W = 3452 J, ఇది భాండాగారం నుంచి గ్రహించబడుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: 400 K వద్ద ఉన్న 1 mol ఆదర్శ వాయువును సమోష్ణోగ్రతగా దాని ఘనపరిమాణంలో పదో వంతుకు సంపీడనం చేస్తారు. అది ఎంత ఉష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది?

సాధన: W = 2.303 nRT log(V₂/V₁) = 2.303 × 1 × 8.3 × 400 × log(0.1) = −7646 J. Q = W = −7646 J. వాయువు సుమారు 7.65 kJ ఉష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: డీజిల్ ఇంజిన్‌లో 300 K వద్ద ఉన్న గాలిని (γ = 1.4) స్థిరోష్ణకంగా దాని ఘనపరిమాణంలో 1/16 వంతుకు సంపీడనం చేస్తారు. తుది ఉష్ణోగ్రత కనుక్కోండి. (16^0.4 ≈ 3.03)

సాధన: TV^(γ−1) = స్థిరం నుంచి T₂ = T₁(V₁/V₂)^0.4 = 300 × 16^0.4 = 300 × 3.03 ≈ 909 K. ఇది సుమారు 636 °C, లోపలికి చల్లిన డీజిల్ మండటానికి సరిపడా వేడి. అందుకే స్పార్క్ ప్లగ్ అవసరం లేదు.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: ఒక ఏకపరమాణుక వాయువును స్థిరోష్ణకంగా దాని ఘనపరిమాణంలో ఎనిమిదో వంతుకు సంపీడనం చేస్తారు. దాని పీడనం ఎన్ని రెట్లు పెరుగుతుంది?

సాధన: P₂/P₁ = (V₁/V₂)^γ = 8^(5/3) = (2³)^(5/3) = 2⁵ = 32. సమోష్ణోగ్రత సంపీడనంలో అయితే 8 రెట్లు మాత్రమే.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: 2 mol ఏకపరమాణుక వాయువు స్థిరోష్ణకంగా వ్యాకోచిస్తుంది, దాని ఉష్ణోగ్రత 500 K నుంచి 350 K కు పడిపోతుంది. వాయువు చేసిన పని, ΔU కనుక్కోండి.

సాధన: W = nR(T₁ − T₂)/(γ − 1) = 2 × 8.3 × 150/(2/3) = 3735 J. ΔU = −W = −3735 J. సరిచూడండి: nCvΔT = 2 × 12.45 × (−150) = −3735 J.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: దృఢమైన సిలిండర్‌లోని 2 mol ఏకపరమాణుక వాయువును దాని పీడనం రెట్టింపు అయ్యే వరకు వేడిచేస్తారు. తొలి ఉష్ణోగ్రత 300 K. ఇచ్చిన ఉష్ణం కనుక్కోండి.

సాధన: స్థిర V వద్ద P ∝ T, కాబట్టి T రెట్టింపై 600 K అవుతుంది. Q = nCvΔT = 2 × 1.5 × 8.3 × 300 = 7470 J. ఎలాంటి పనీ జరగదు.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: ఒక బిందువు (P, V) గుండా ద్విపరమాణుక వాయువు సమోష్ణోగ్రత వక్రం, స్థిరోష్ణక వక్రం గీశారు. వాటి వాలుల నిష్పత్తి కనుక్కోండి.

సాధన: వాలు(స్థిరోష్ణక)/వాలు(సమోష్ణోగ్రత) = (−γP/V)/(−P/V) = γ = 1.4.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.8: ఒక వాయువు P-V పటంపై ఒక దీర్ఘచతురస్రం చుట్టూ తిరుగుతుంది: A (1 L, 1 × 10⁵ Pa) నుంచి B (4 L, 1 × 10⁵ Pa) కు, అక్కడి నుంచి C (4 L, 3 × 10⁵ Pa) కు, అక్కడి నుంచి D (1 L, 3 × 10⁵ Pa) కు, తిరిగి A కు. నికర పని, నికర ఉష్ణం కనుక్కోండి.

సాధన: వ్యాకోచం AB తక్కువ పీడనం వద్ద, సంపీడనం CD ఎక్కువ పీడనం వద్ద జరుగుతాయి. కాబట్టి లూప్ అపసవ్యదిశలో ఉంది, నికర పని ఋణాత్మకం. వైశాల్యం = (3 − 1) × 10⁵ × (4 − 1) × 10⁻³ = 600 J. W(నికర) = −600 J. Q(నికర) = −600 J: ప్రతి చక్రంలో వాయువు 600 J ఉష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.9: ఒక వాయువును త్రిభుజాకార చక్రంలో తీసుకెళ్తారు: (1 L, 1 × 10⁵ Pa) నుంచి (3 L, 4 × 10⁵ Pa) కు, అక్కడి నుంచి (3 L, 1 × 10⁵ Pa) కు, తిరిగి మొదటి బిందువుకు. వాయువు చేసిన నికర పని కనుక్కోండి.

సాధన: వ్యాకోచం పైనున్న ఏటవాలు భుజం వెంబడి, సంపీడనం కింది క్షితిజ సమాంతర భుజం వెంబడి జరుగుతాయి. కాబట్టి లూప్ సవ్యదిశలో ఉంది, W ధనాత్మకం. వైశాల్యం = (1/2) × భూమి × ఎత్తు = (1/2) × 2 × 10⁻³ × 3 × 10⁵ = 300 J.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • సమఘనపరిమాణ: W = 0, Q = ΔU = nCvΔT.

  • సమపీడన: W = PΔV = nRΔT, Q = nCpΔT.

  • సమోష్ణోగ్రత: ΔU = 0, Q = W = nRT ln(V₂/V₁) = nRT ln(P₁/P₂).

  • స్థిరోష్ణక: Q = 0; PV^γ, TV^(γ−1), P^(1−γ)T^γ స్థిరాలు; W = (P₁V₁ − P₂V₂)/(γ − 1).

  • స్థిరోష్ణక వాలు = γ × సమోష్ణోగ్రత వాలు; స్థిరోష్ణక వక్రం ఎక్కువ నిటారు.

  • PVⁿ = స్థిరం: W = nRΔT/(1 − n), సంజ్ఞ జాగ్రత్తగా; C = Cv + R/(1 − n).

  • చక్రం: ΔU = 0, W(నికర) = Q(నికర) = ఆవరించిన వైశాల్యం; సవ్యదిశ అయితే ధనాత్మకం.

  • ఒకే తుది ఘనపరిమాణం వరకు వ్యాకోచం: W(సమపీడన) > W(సమోష్ణోగ్రత) > W(స్థిరోష్ణక).

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • స్థిరోష్ణక ప్రక్రియకు ΔU = 0 వాడటం. ΔU = 0 సమోష్ణోగ్రతకు; Q = 0 స్థిరోష్ణకానికి.

  • TV^(γ−1) = స్థిరం లో ఉష్ణోగ్రతను °C లో వాడటం. ఎప్పుడూ కెల్విన్ వాడండి.

  • log₁₀ బదులు ln రాయడం, లేదా వాటి మధ్య మార్చేటప్పుడు 2.303 మర్చిపోవడం.

  • V-T లేదా P-T పటంపై లూప్ వైశాల్యాన్ని పనిగా తీసుకోవడం.

  • చక్రంలో పని సంజ్ఞను తప్పుగా తీసుకోవడం. నిలువు అక్షంపై P ఉన్న P-V పటంలో లూప్ ఏ దిశలో తిరుగుతుందో చూడండి.

  • సమోష్ణోగ్రత ప్రక్రియలో ఉష్ణం సున్నా అనడం. ఉష్ణం ప్రవహిస్తుంది; ఉష్ణోగ్రత మాత్రమే స్థిరం.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4

స్థాయి 1: భావన పరిశీలన

1. ఆదర్శ వాయువుపై జరిగే సమోష్ణోగ్రత ప్రక్రియలో (a) Q = 0 (b) W = 0 (c) ΔU = 0 (d) ΔP = 0

2. స్థిరోష్ణక ప్రక్రియలో (a) Q = 0 (b) ΔU = 0 (c) W = 0 (d) ΔT = 0

3. సమఘనపరిమాణ ప్రక్రియలో వాయువు చేసే పని (a) nRΔT (b) సున్నా (c) PΔV (d) nCvΔT

4. ఆదర్శ వాయువుపై స్థిరవత్ స్థిరోష్ణక ప్రక్రియకు (a) PV = స్థిరం (b) P/T = స్థిరం (c) V/T = స్థిరం (d) PV^γ = స్థిరం

5. P-V పటంపై సమపీడన ప్రక్రియ ఇలా కనిపిస్తుంది (a) నిలువు రేఖ (b) లంబకోణ అతిపరావలయం (c) క్షితిజ సమాంతర రేఖ (d) సమోష్ణోగ్రత వక్రం కంటే నిటారైన వక్రం

6. చక్రీయ ప్రక్రియలో వాయువు చేసే నికర పని దీనికి సమానం (a) P-V పటంపై చక్రం ఆవరించిన వైశాల్యం (b) ఎప్పుడూ సున్నా (c) అంతర్గత శక్తిలో మార్పు (d) వ్యాకోచ భాగం కింది వైశాల్యం మాత్రమే

7. P-V పటంపై ఒక బిందువు వద్ద, సమోష్ణోగ్రత వక్రం వాలుతో పోలిస్తే స్థిరోష్ణక వక్రం వాలు (a) సమానం (b) γ రెట్లు (c) 1/γ రెట్లు (d) (γ − 1) రెట్లు

8. ఆదర్శ వాయువు సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచంలో గ్రహించిన ఉష్ణం (a) సున్నా (b) ΔU కు సమానం (c) చేసిన పని కంటే తక్కువ (d) వాయువు చేసిన పనికి సమానం

9. సైకిల్ పంపును వేగంగా కిందికి నెట్టినప్పుడు గాలి సంపీడనం దాదాపు ఈ ప్రక్రియ (a) సమోష్ణోగ్రత (b) సమఘనపరిమాణ (c) స్థిరోష్ణక (d) సమపీడన

10. సమోష్ణోగ్రత ప్రక్రియలో వాయువు మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం (a) సున్నా (b) అనంతం (c) Cv (d) Cp

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. 300 K వద్ద ఉన్న 1 mol ఆదర్శ వాయువు సమోష్ణోగ్రతగా వ్యాకోచించి దాని ఘనపరిమాణం రెట్టింపు అవుతుంది. వాయువు చేసిన పని సుమారు (R = 8.3 J mol⁻¹ K⁻¹, ln 2 = 0.693) (a) 1726 J (b) 2490 J (c) 863 J (d) 3452 J

12. ఏకపరమాణుక ఆదర్శ వాయువును స్థిరోష్ణకంగా దాని ఘనపరిమాణంలో ఎనిమిదో వంతుకు సంపీడనం చేస్తారు. దాని పీడనం (a) 8 రెట్లు (b) 16 రెట్లు (c) 32 రెట్లు (d) 64 రెట్లు అవుతుంది

13. 27 °C వద్ద ఉన్న గాలిని (γ = 1.4) స్థిరోష్ణకంగా దాని ఘనపరిమాణంలో 1/32 వంతుకు సంపీడనం చేస్తారు. దాని తుది ఉష్ణోగ్రత (a) 600 K (b) 1200 K (c) 2400 K (d) 9600 K

14. 2 mol ఏకపరమాణుక వాయువు స్థిరోష్ణకంగా వ్యాకోచిస్తుంది, దాని ఉష్ణోగ్రత 400 K నుంచి 300 K కు పడిపోతుంది. వాయువు చేసిన పని (R = 8.3 J mol⁻¹ K⁻¹) (a) 1660 J (b) 4150 J (c) 830 J (d) 2490 J

15. ఒక వాయువు P-V పటంపై ఒక దీర్ఘచతురస్రం చుట్టూ సవ్యదిశలో తిరుగుతుంది; పీడనం 2 × 10⁵ Pa, 4 × 10⁵ Pa మధ్య, ఘనపరిమాణం 1 L, 3 L మధ్య ఉంటాయి. ప్రతి చక్రంలో వాయువు చేసిన నికర పని (a) 400 J (b) 800 J (c) 1200 J (d) 200 J

16. Q15 లోని చక్రాన్ని అపసవ్యదిశలో నడిపితే, ప్రతి చక్రంలో (a) 400 J ఉష్ణం గ్రహించబడుతుంది (b) 400 J ఉష్ణం విడుదల అవుతుంది (c) నికర ఉష్ణ ప్రవాహం ఉండదు (d) 800 J ఉష్ణం విడుదల అవుతుంది

17. 400 K వద్ద ఉన్న 0.5 mol ఆదర్శ వాయువును సమోష్ణోగ్రతగా 10 L నుంచి 1 L కు సంపీడనం చేస్తారు. వాయువుపై జరిగిన పని సుమారు (R = 8.3 J mol⁻¹ K⁻¹) (a) 1660 J (b) 7644 J (c) 3822 J (d) 1911 J

18. ఆదర్శ వాయువు స్థిరోష్ణకంగా వ్యాకోచించినప్పుడు (a) దాని ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతుంది (b) దాని ఉష్ణోగ్రత తగ్గుతుంది (c) దాని అంతర్గత శక్తి స్థిరంగా ఉంటుంది (d) అది ఉష్ణాన్ని గ్రహిస్తుంది

19. P₀ పీడనం వద్ద ఉన్న ఏకపరమాణుక వాయువు స్థిరోష్ణకంగా తన ఘనపరిమాణానికి 8 రెట్లు వ్యాకోచిస్తుంది. దాని తుది పీడనం (a) P₀/8 (b) P₀/16 (c) P₀/4 (d) P₀/32

20. ఒక వాయువు ఒకే తొలి స్థితి నుంచి ఒకే తుది ఘనపరిమాణం వరకు (1) సమపీడన, (2) సమోష్ణోగ్రత, (3) స్థిరోష్ణక ప్రక్రియల ద్వారా వ్యాకోచిస్తుంది. చేసిన పనుల మధ్య సంబంధం (a) W₁ > W₂ > W₃ (b) W₃ > W₂ > W₁ (c) W₂ > W₁ > W₃ (d) W₁ = W₂ = W₃

21. 300 K వద్ద ఉన్న దృఢ ద్విపరమాణుక వాయువు తన ఘనపరిమాణం 32 రెట్లు అయ్యే వరకు స్థిరోష్ణకంగా వ్యాకోచిస్తుంది. దాని తుది ఉష్ణోగ్రత (a) 150 K (b) 9.4 K (c) 75 K (d) 37.5 K

22. 2 mol దృఢ ద్విపరమాణుక వాయువును స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద 40 K వేడిచేస్తారు. ఇచ్చిన ఉష్ణం (R = 8.3 J mol⁻¹ K⁻¹) (a) 1660 J (b) 2324 J (c) 664 J (d) 996 J

స్థాయి 3: సవాలు

23. PV² = స్థిరం ప్రక్రియలో ఏకపరమాణుక ఆదర్శ వాయువు మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం (a) 2.5R (b) 0.5R (c) −0.5R (d) 1.5R

24. ఒక దృఢ ద్విపరమాణుక ఆదర్శ వాయువును P, V కి అనులోమానుపాతంలో ఉండే ప్రక్రియ ద్వారా తీసుకెళ్తారు. ఈ ప్రక్రియలో దాని మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం (a) 2.5R (b) 3.5R (c) 3R (d) 2R

25. γ = 1.4 గల 1 mol ఆదర్శ వాయువు స్థిరోష్ణక వ్యాకోచంలో 830 J పని చేస్తుంది. దాని ఉష్ణోగ్రతలో తగ్గుదల (R = 8.3 J mol⁻¹ K⁻¹) (a) 100 K (b) 28.6 K (c) 20 K (d) 40 K

26. ఒకే స్థితిలో ఉన్న దృఢ ద్విపరమాణుక వాయువుకు స్థిరోష్ణక స్థూల గుణకానికి, సమోష్ణోగ్రత స్థూల గుణకానికి నిష్పత్తి (a) 1 (b) 1.4 (c) 0.71 (d) 2.4

27. ABCA చక్రంలో వాయువు AB లో 500 J గ్రహిస్తుంది, BC లో 700 J విడుదల చేస్తుంది, CA లో 350 J గ్రహిస్తుంది. ప్రతి చక్రంలో వాయువు చేసిన నికర పని (a) 150 J (b) 1550 J (c) −150 J (d) 350 J

28. 250 K వద్ద ఉన్న దృఢ ద్విపరమాణుక వాయువును దాని పీడనం 128 రెట్లు అయ్యే వరకు స్థిరోష్ణకంగా సంపీడనం చేస్తారు. దాని తుది ఉష్ణోగ్రత (a) 500 K (b) 2000 K (c) 1000 K (d) 750 K

29. ప్రతిపాదన (A): ఆచరణలో సమోష్ణోగ్రత ప్రక్రియను నెమ్మదిగా జరపాలి. కారణం (R): వాయువు ఉష్ణోగ్రత స్థిరంగా ఉండాలంటే, భాండాగారంతో ఉష్ణాన్ని మార్చుకోవడానికి దానికి సమయం కావాలి. (a) రెండూ సరైనవి, R, A ని వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R, A ని వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: ఆదర్శ వాయువు సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచంలో గ్రహించిన ఉష్ణమంతా పనిగా మారుతుంది. వాక్యం II: స్థిరోష్ణక సంపీడనంలో వాయువు అంతర్గత శక్తి తగ్గుతుంది. (a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1cU కేవలం T పై ఆధారపడుతుంది, T స్థిరం
2aస్థిరోష్ణక ప్రక్రియ నిర్వచనం
3bdV = 0
4ddQ = 0 నుంచి ఉత్పాదించబడింది
5cV మారుతున్నా P స్థిరం
6aΔU = 0; W = ఆవరించిన వైశాల్యం
7b−γP/V మరియు −P/V
8dΔU = 0 కాబట్టి Q = W
9cఉష్ణం ప్రవహించడానికి సమయం చాలదు
10bΔT = 0 తో ఉష్ణం ప్రవహిస్తుంది
11a8.3 × 300 × 0.693 = 1726 J
12c8^(5/3) = 32
13b300 × 32^0.4 = 300 × 4 = 1200 K
14dnCvΔT = 2 × 12.45 × 100 = 2490 J
15a2 × 10⁵ × 2 × 10⁻³ = 400 J
16bఅపసవ్యదిశ: W = Q = −400 J
17c2.303 × 0.5 × 8.3 × 400 × 1 = 3822 J
18bQ = 0 తో W > 0 అయితే ΔU < 0
19dP₀/8^(5/3) = P₀/32
20aసమపీడన రేఖ అన్నిటికంటే పైన, స్థిరోష్ణక వక్రం అన్నిటికంటే కింద
21c300/32^0.4 = 300/4 = 75 K
22a2 × 2.5 × 8.3 × 40 = 1660 J
23b1.5R + R/(1 − 2) = 0.5R
24cn = −1: 2.5R + R/2 = 3R
25dΔT = 830 × 0.4/8.3 = 40 K
26bγP/P = γ = 1.4
27aచక్రం: W = 500 − 700 + 350 = 150 J
28c250 × 128^(2/7) = 250 × 4 = 1000 K
29aనెమ్మదిగా మారితే స్థిర T వద్ద ఉష్ణ ప్రవాహం సాధ్యం
30cస్థిరోష్ణక సంపీడనం U ను పెంచుతుంది

అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • స్థిరవత్: ప్రక్రియ తగినంత నెమ్మదిగా జరుగుతుంది, వాయువు సమతాస్థితుల గుండా వెళ్తుంది; అందువల్ల ప్రతి అడుగులో P, T లకు స్పష్టమైన విలువలు ఉంటాయి.

  • సమఘనపరిమాణ (V స్థిరం): W = 0, Q = ΔU = nCvΔT.

  • సమపీడన (P స్థిరం): W = PΔV = nRΔT, Q = nCpΔT.

  • సమోష్ణోగ్రత (T స్థిరం): ΔU = 0, Q = W = nRT ln(V₂/V₁) = 2.303 nRT log(V₂/V₁) = nRT ln(P₁/P₂).

  • స్థిరోష్ణక (Q = 0): PV^γ = స్థిరం, TV^(γ−1) = స్థిరం, P^(1−γ)T^γ = స్థిరం.

  • స్థిరోష్ణక పని: W = (P₁V₁ − P₂V₂)/(γ − 1) = nR(T₁ − T₂)/(γ − 1) = −ΔU.

  • P-V పై వాలులు: సమోష్ణోగ్రత −P/V, స్థిరోష్ణక −γP/V. స్థిరోష్ణక వక్రం γ రెట్లు ఎక్కువ నిటారు.

  • ఒకే స్థితి నుంచి ఒకే తుది ఘనపరిమాణం వరకు వ్యాకోచం: W(సమపీడన) > W(సమోష్ణోగ్రత) > W(స్థిరోష్ణక).

  • పాలిట్రోపిక్ PV^n = స్థిరం (μ మోల్‌లు): W = μR(T₁ − T₂)/(n − 1); C = Cv + R/(1 − n).

  • సూచిక: 0 సమపీడన, 1 సమోష్ణోగ్రత, γ స్థిరోష్ణక, అనంతం సమఘనపరిమాణ.

  • మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం: సమోష్ణోగ్రత అనంతం, స్థిరోష్ణక సున్నా.

  • చక్రం: ΔU = 0, నికర W = నికర Q = లూప్ వైశాల్యం.

  • P-V పై సవ్యదిశ లూప్ ధనాత్మక నికర పనిని, అపసవ్యదిశ లూప్ ఋణాత్మక నికర పనిని ఇస్తుంది.

  • ఇతర గ్రాఫ్‌లు: P-T పై మూలబిందువు గుండా సరళ రేఖ అంటే సమఘనపరిమాణ; V-T పై అయితే సమపీడన.

  • వేగంగా జరిగే ప్రక్రియలు (టైరు పేలడం, డీజిల్ సంపీడనం, ధ్వని తరంగాలు) దాదాపు స్థిరోష్ణకాలే.

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

ప్రక్రియస్థిరంగా ఉండేదివాయువు చేసిన WQమోలార్ C
సమఘనపరిమాణV0nCvΔTCv
సమపీడనPnRΔTnCpΔTCp
సమోష్ణోగ్రతT, PVnRT ln(V₂/V₁)W కు సమానంఅనంతం
స్థిరోష్ణకPV^γnR(T₁ − T₂)/(γ − 1)00
పాలిట్రోపిక్PV^nμR(T₁ − T₂)/(n − 1), μ = మోల్‌లుnCΔTCv + R/(1 − n)

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "0-1-γ-∞, Bar-Therm-Adi-Chor": పాలిట్రోపిక్ సూచిక 0 అంటే isoBARic (సమపీడన), 1 అంటే isoTHERMal (సమోష్ణోగ్రత), γ అంటే ADIabatic (స్థిరోష్ణక), అనంతం అంటే isoCHORic (సమఘనపరిమాణ).

  • "స్థిరోష్ణకం కోపిష్టి" (Adiabatic is Angrier): దాని P-V వక్రం γ రెట్లు వేగంగా, ఎక్కువ నిటారుగా పడిపోతుంది.

  • "సవ్యదిశ సంపాదిస్తుంది" (Clockwise Collects): సవ్యదిశ P-V లూప్ ఒక యంత్రం; వాయువు ధనాత్మక నికర పని చేస్తుంది.

  • "P-T రేఖ అంటే V తాళం వేసినట్లే": P-T గ్రాఫ్‌పై మూలబిందువు గుండా వెళ్ళే సరళ రేఖ సమఘనపరిమాణ ప్రక్రియ.

భావనల అనుసంధానం

  • భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 10 (డోలనాలు, తరంగాలు) వాయువులో ధ్వని వడికి స్థిరోష్ణక స్థూల గుణకం γP ను వాడుతుంది.

  • భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 9 (వాయువుల అణు చలన సిద్ధాంతం) ఇక్కడి ప్రతి ప్రక్రియ సూత్రంలో వాడే PV = nRT, Cv విలువలను వివరిస్తుంది.

  • రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 4 (రసాయన ఉష్ణగతిక శాస్త్రం) ఉత్క్రమణీయ సమోష్ణోగ్రత పని w = −2.303 nRT log(V₂/V₁) ను రసాయన శాస్త్ర సంజ్ఞా సంప్రదాయంతో వాడుతుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)

31. జాబితా I లోని ప్రక్రియను జాబితా II లోని దాని ముఖ్య లక్షణంతో జతపరచండి (ఆదర్శ వాయువు).
జాబితా I:
A. సమోష్ణోగ్రత
B. స్థిరోష్ణక
C. సమఘనపరిమాణ
D. సమపీడన
జాబితా II:
(i) W = 0
(ii) Q = 0
(iii) W = nRΔT
(iv) ΔU = 0
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii

32. ప్రక్రియను దాని మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యంతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. సమోష్ణోగ్రత
B. స్థిరోష్ణక
C. సమపీడన
D. సమఘనపరిమాణ
జాబితా II:
(i) Cv
(ii) అనంతం
(iii) సున్నా
(iv) Cp
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i

33. ప్రతి ప్రక్రియను PV^n = స్థిరం గా రాయవచ్చు. ప్రక్రియను n తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. సమపీడన
B. సమోష్ణోగ్రత
C. స్థిరోష్ణక
D. సమఘనపరిమాణ
జాబితా II:
(i) γ
(ii) అనంతం
(iii) 1
(iv) 0
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii

34. ప్రక్రియను, P-V గ్రాఫ్‌పై దాని వక్రం వాలు dP/dV తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. సమపీడన
B. సమోష్ణోగ్రత
C. స్థిరోష్ణక
D. సమఘనపరిమాణ
జాబితా II:
(i) −γP/V
(ii) 0
(iii) అనంతం
(iv) −P/V
(a) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-iii, C-i, D-iv

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. స్థిరోష్ణకంగా వ్యాకోచించినప్పుడు వాయువు చల్లబడుతుంది.
B. ఒకే బిందువు గుండా, స్థిరోష్ణక వక్రం సమోష్ణోగ్రత వక్రం కంటే ఎక్కువ నిటారుగా ఉంటుంది.
C. సమోష్ణోగ్రత ప్రక్రియ నెమ్మదిగా జరగాలి, దానికి ఉష్ణాన్ని బాగా ప్రసారం చేసే గోడలు కావాలి.
D. ఆదర్శ వాయువు సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచంలో గ్రహించిన ఉష్ణమంతా పనిగా మారుతుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు

36. చక్రీయ ప్రక్రియల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. P-V గ్రాఫ్‌పై సవ్యదిశ చక్రానికి వాయువు చేసిన నికర పని ధనాత్మకం.
B. చక్రంలో నికర పని, లూప్ ఆవరించిన వైశాల్యానికి సమానం.
C. చక్రంలో అంతర్గత శక్తిలో మార్పు లూప్ వైశాల్యంపై ఆధారపడుతుంది.
D. P-V గ్రాఫ్‌పై అపసవ్యదిశ చక్రానికి వాయువు నికర ఉష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, D మాత్రమే

37. ఒకే ఆదర్శ వాయువు ఒకే స్థితి నుంచి మొదలై, ఒకసారి సమోష్ణోగ్రతగా, మరోసారి స్థిరోష్ణకంగా సగం ఘనపరిమాణానికి సంపీడనం చెందుతుంది. ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. స్థిరోష్ణక సందర్భంలో తుది పీడనం ఎక్కువ.
B. స్థిరోష్ణక సందర్భంలో వాయువుపై ఎక్కువ పని జరుగుతుంది.
C. సమోష్ణోగ్రత సందర్భంలో ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతుంది.
D. సమోష్ణోగ్రత సందర్భంలో ఉష్ణం వాయువు నుంచి బయటకు వెళ్తుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు

38. PV^n = స్థిరం ను పాటించే μ మోల్‌ల ఆదర్శ వాయువుకు, సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం C = Cv + R/(1 − n).
B. n = 1 అయితే మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం సున్నా.
C. n ≠ 1 అయితే వాయువు చేసిన పని μR(T₁ − T₂)/(n − 1).
D. 1 < n < γ అయితే మోలార్ ఉష్ణ సామర్థ్యం ఋణాత్మకం.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) A, B, C, D

39. స్థిర ద్రవ్యరాశి గల ఆదర్శ వాయువుకు, P (y-అక్షం) – కెల్విన్‌లో T (x-అక్షం) గ్రాఫ్ మూలబిందువు గుండా వెళ్ళే సరళ రేఖ. ఈ రేఖ వెంబడి వాయువును 300 K నుంచి 600 K వరకు వేడిచేస్తారు. వాయువు చేసిన పని: (a) nR × 300 (b) nR ln 2 × 300 (c) ఋణాత్మకం (d) సున్నా

40. ఒక ఏకపరమాణుక ఆదర్శ వాయువును స్థిరోష్ణకంగా సంపీడనం చేస్తారు. తెలిసిన విలువలు పట్టికలో ఉన్నాయి.

స్థితిV (L)P (Pa)T (K)
తొలి81.0 × 10⁵300
తుది1??

తుది పీడనం, ఉష్ణోగ్రత: (a) 8.0 × 10⁵ Pa, 2400 K (b) 3.2 × 10⁶ Pa, 600 K (c) 3.2 × 10⁶ Pa, 1200 K (d) 1.6 × 10⁶ Pa, 1200 K

41. V-T గ్రాఫ్‌పై 2 mol ఆదర్శ వాయువు A (300 K) నుంచి B (500 K) కి ఒక సరళ రేఖ వెంబడి వెళ్తుంది; ఆ రేఖను పొడిగిస్తే అది మూలబిందువు గుండా వెళ్తుంది. R = 8.3 J mol⁻¹ K⁻¹ తీసుకోండి. వాయువు చేసిన పని: (a) 3320 J (b) 1660 J (c) 0 (d) 8300 J

Q42–43 కు సన్నివేశం: ఒక డీజిల్ ఇంజిన్‌లో 300 K వద్ద ఉన్న గాలిని ఎంత వేగంగా సంపీడనం చేస్తారంటే, ఉష్ణం ఏమాత్రం బయటకు పోదు. ఘనపరిమాణం తొలి విలువలో 1/32 కి తగ్గుతుంది. తర్వాత ఇంధనాన్ని చల్లుతారు, అది స్పార్క్ ప్లగ్ లేకుండానే తనంతట తాను మండుతుంది. గాలికి γ = 1.4 తీసుకోండి.

42. సంపీడనం చివరలో గాలి ఉష్ణోగ్రత: (a) 600 K (b) 1200 K (c) 2400 K (d) 9600 K

43. తుది పీడనం తొలి పీడనానికి ఎన్ని రెట్లు? (a) 32 (b) 4 (c) 64 (d) 128

44. 1 mol ఏకపరమాణుక ఆదర్శ వాయువు PV² = స్థిరం ప్రక్రియను పాటిస్తుంది. R = 8.3 J mol⁻¹ K⁻¹ తీసుకోండి. దాని ఉష్ణోగ్రతను 100 K పెంచడానికి కావలసిన ఉష్ణం: (a) 1245 J (b) 830 J (c) 415 J (d) −415 J

45. ఒక వాయువు P-V గ్రాఫ్‌పై A (1 L, 1 × 10⁵ Pa) → B (3 L, 1 × 10⁵ Pa) → C (3 L, 3 × 10⁵ Pa) → D (1 L, 3 × 10⁵ Pa) → A దీర్ఘచతురస్రం చుట్టూ తిరుగుతుంది. ఒక చక్రంలో వాయువు: (a) 400 J ఉష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది (b) 400 J ఉష్ణాన్ని గ్రహిస్తుంది (c) 600 J ఉష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది (d) నికర ఉష్ణాన్ని మార్చుకోదు

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31cసమోష్ణోగ్రత ΔU = 0; స్థిరోష్ణక Q = 0; సమఘనపరిమాణ W = 0; సమపీడన W = nRΔT
32aC = Q/(nΔT): ΔT = 0 అయితే అనంతం, Q = 0 అయితే సున్నా
33dn = 0, 1, γ, అనంతం
34bక్షితిజ సమాంతరం, −P/V, −γP/V, నిలువు
35dనాలుగూ సరైనవే
36bచక్రంలో ΔU ఎప్పుడూ సున్నా
37cA, B, D సరైనవి; సమోష్ణోగ్రత అంటే T స్థిరం
38an = 1 అంటే సమోష్ణోగ్రత: C అనంతం
39dP ∝ T అంటే V స్థిరం, కాబట్టి W = 0
40cP₂ = 10⁵ × 8^(5/3) = 3.2 × 10⁶ Pa; T₂ = 300 × 8^(2/3) = 1200 K
41aV ∝ T అంటే సమపీడనం: W = nRΔT = 2 × 8.3 × 200
42bT₂ = 300 × 32^0.4 = 300 × 4
43dP₂/P₁ = 32^1.4 = 2⁷ = 128
44cC = 1.5R − R = 0.5R; Q = 0.5 × 8.3 × 100
45aఅపసవ్యదిశ లూప్: W = −(2 × 10⁵)(2 × 10⁻³) = −400 J = Q
33 min left
‹
›