అధ్యాయం 5: రెండవ నియమం, ఉత్క్రమణీయ మరియు అనుత్క్రమణీయ ప్రక్రియలు (Second Law, Reversible and Irreversible Processes)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
మొదటి నియమం ఒక్కటే ఒక ప్రక్రియ దిశను ఎందుకు చెప్పలేదు.
రెండవ నియమం యొక్క కెల్విన్–ప్లాంక్, క్లాసియస్ ప్రవచనాలు, అవి ఎందుకు సమానమైనవి.
ఒక ప్రక్రియను ఉత్క్రమణీయంగా చేసేది ఏమిటి, ప్రతి నిజ ప్రక్రియ ఎందుకు అనుత్క్రమణీయం.
అనుత్క్రమణీయతకు ప్రధాన కారణాలు, రోజువారీ ఉదాహరణలతో.
స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం: Q, W, ΔU, అది ఎందుకు అనుత్క్రమణీయం.
రెండు స్థితుల మధ్య ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ అత్యధిక పనిని ఎందుకు ఇస్తుంది.
5.1 రెండవ నియమం ఎందుకు అవసరం
మొదటి నియమం శక్తి లెక్కను మాత్రమే సరిచూస్తుంది. లెక్క సరిపోయినా చాలా ప్రక్రియలు తమంతట తాముగా ఎన్నడూ జరగవు:
కప్పులోని ఛాయ్ గది ఉష్ణోగ్రతకు చల్లబడుతుంది. దీనికి వ్యతిరేకంగా, చల్లని గాలి నుంచి ఉష్ణం తీసుకుని ఛాయ్ వేడెక్కడం ఎన్నడూ జరగదు.
కదులుతున్న ఆటోరిక్షాకు బ్రేకు వేస్తే అది ఆగిపోతుంది, బ్రేకులు వేడెక్కుతాయి. వేడి బ్రేకులు చల్లబడి ఆటోను ముందుకు నెట్టడం ఎన్నడూ జరగదు.
ఒక గ్లాసు నీటిలో సిరా చుక్క వ్యాపిస్తుంది. అది తిరిగి ఒక చుక్కగా ఎన్నడూ కూడదు.
ప్రతి వ్యతిరేక ప్రక్రియ కూడా శక్తిని నిత్యంగా ఉంచుతుంది. మొదటి నియమానికి ఎలాంటి అభ్యంతరం లేదు. అయినా ప్రకృతి ఒకే దిశలో నడుస్తుంది. ఈ ఏకదిశా నియమాన్నే రెండవ నియమం (Second law) తెలియజేస్తుంది.
5.2 కెల్విన్–ప్లాంక్ ప్రవచనం
కెల్విన్–ప్లాంక్ ప్రవచనం (Kelvin–Planck statement): ఒక భాండాగారం నుంచి ఉష్ణాన్ని గ్రహించి, దాన్ని పూర్తిగా పనిగా మార్చడమే ఏకైక ఫలితంగా ఉండే ప్రక్రియ ఏదీ సాధ్యం కాదు.
ఇక్కడ ముఖ్య పదం ఏకైక ఫలితం (sole result). సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచంలో ఆదర్శ వాయువు గ్రహించిన ఉష్ణమంతా నిజంగానే పనిగా మారుస్తుంది. కానీ వాయువు ఎక్కువ ఘనపరిమాణంతో మిగులుతుంది, కాబట్టి అది ఏకైక ఫలితం కాదు. ప్రక్రియను మళ్ళీ చేయాలంటే వాయువును వెనక్కి తీసుకురావాలి, దానికి ఎక్కడో ఒక చోట ఉష్ణాన్ని విడుదల చేయాలి.
యంత్రాలకు దీని అర్థం: చక్రంలో పనిచేసే యంత్రం కొంత ఉష్ణాన్ని చల్లని వస్తువుకు విడుదల చేయాలి. ఏ ఉష్ణ యంత్రమూ 100% దక్షతతో ఉండదు. సముద్రపు నీటిని చల్లబరిచి, ఆ ఉష్ణమంతా పనిగా మార్చి ఓడను నడపలేము.
5.3 క్లాసియస్ ప్రవచనం
క్లాసియస్ ప్రవచనం (Clausius statement): చల్లని వస్తువు నుంచి వేడి వస్తువుకు ఉష్ణం బదిలీ కావడమే ఏకైక ఫలితంగా ఉండే ప్రక్రియ ఏదీ సాధ్యం కాదు.
రిఫ్రిజిరేటర్ నిజంగానే తన చల్లని లోపలి భాగం నుంచి వేడిగా ఉన్న వంటగదికి ఉష్ణాన్ని తరలిస్తుంది. అయినా అది ఈ నియమాన్ని ఉల్లంఘించదు, ఎందుకంటే దానికి కంప్రెసర్ నుంచి విద్యుత్ పని అవసరం. చల్లని దాని నుంచి వేడి దానికి ఉష్ణం ప్రవహించడం ఎన్నడూ ఏకైక ఫలితం కాదు.
5.4 రెండు ప్రవచనాలూ సమానమైనవే
ఒక ప్రవచనం విఫలమైతే రెండోది కూడా విఫలమవుతుంది. ఒక దిశలో ఆలోచన ఇది:
ఒక పరికరం క్లాసియస్ను ఉల్లంఘిస్తుందనుకోండి: అది ఎలాంటి పని లేకుండా Q₂ ఉష్ణాన్ని చల్లని దాని నుంచి వేడి దానికి తరలిస్తుంది.
అవే రెండు వస్తువుల మధ్య ఒక సాధారణ యంత్రాన్ని నడపండి. అది వేడి వస్తువు నుంచి Q₁ తీసుకుని, W పని చేసి, Q₂ ను చల్లని వస్తువుకు విడుదల చేస్తుంది.
రెండింటినీ కలపండి. చల్లని వస్తువులో నికర మార్పు లేదు. వేడి వస్తువు Q₁ − Q₂ = W ను ఇచ్చింది, అదంతా పనిగా మారింది.
ఈ కలిపిన పరికరం కెల్విన్–ప్లాంక్ను ఉల్లంఘిస్తుంది.
ఇలాంటి వాదనే వ్యతిరేక దిశలో కూడా పనిచేస్తుంది. కాబట్టి రెండూ ఒకే నియమానికి రెండు ముఖాలు.
5.5 ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియలు (Reversible processes)
ఒక ప్రక్రియను వెనక్కి నడిపితే వ్యవస్థ మరియు పరిసరాలు రెండూ సరిగ్గా తమ తొలి స్థితులకు తిరిగి వస్తే, విశ్వంలో ఎక్కడా ఏ మార్పూ మిగలకపోతే, ఆ ప్రక్రియ ఉత్క్రమణీయం.
దీనికి రెండు షరతులు అవసరం:
ప్రక్రియ స్థిరవత్ గా ఉండాలి: వ్యవస్థ సమతాస్థితుల గుండా వెళ్తుంది, కాబట్టి పరిస్థితుల్లో చిన్న మార్పుతో ప్రతి అడుగునూ వెనక్కి తిప్పవచ్చు.
శక్తి క్షయ ప్రభావాలు (Dissipative effects) ఉండకూడదు: ఘర్షణ, స్నిగ్ధత, విద్యుత్ నిరోధం, అస్థితిస్థాపక విరూపణం వంటివి ఉండకూడదు; ఇవి పనిని వెనక్కి తిప్పలేని విధంగా ఉష్ణంగా మారుస్తాయి.
దాదాపు ఉత్క్రమణీయమైన ఉదాహరణలు: పెద్ద తొట్టెలో ఉంచిన ఘర్షణ లేని సిలిండర్లో వాయువు చాలా నెమ్మదిగా సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచం చెందడం; ఘర్షణ లేని, ఉష్ణ బంధనం గల సిలిండర్లో చాలా నెమ్మదిగా స్థిరోష్ణక సంపీడనం. నిజమైన ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ ఒక ఆదర్శ పరిమితి మాత్రమే. దానికి అనంత సమయం పడుతుంది.
5.6 అనుత్క్రమణీయ ప్రక్రియలు (Irreversible processes)
ప్రతి సహజ ప్రక్రియ అనుత్క్రమణీయం. అనుత్క్రమణీయతకు రెండు ప్రధాన కారణాలు ఉన్నాయి.
కారణం 1: ప్రక్రియ సమతాస్థితి లేని స్థితుల గుండా వెళ్తుంది.
శూన్యంలోకి వాయువు స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం.
పరిమిత ఉష్ణోగ్రతా భేదం గుండా ఉష్ణ ప్రవాహం, ఉదాహరణకు గదిలో ఛాయ్ చల్లబడటం.
ఆకస్మిక (వేగవంతమైన) వ్యాకోచం లేదా సంపీడనం, ఇక్కడ పీడనం అంతటా ఒకేలా ఉండదు.
రెండు వాయువుల మిశ్రణం, లేదా నీటిలో సిరా విసరణం.
ఇంధనం దహనం, ఇతర వేగవంతమైన రసాయన చర్యలు.
కారణం 2: శక్తి క్షయ ప్రభావాలు.
కదిలే భాగాల మధ్య ఘర్షణ, ఉదాహరణకు బ్రేకులు లేదా సిలిండర్ను రాసుకునే పిస్టన్.
కలయతిప్పుతున్న ద్రవంలో స్నిగ్ధత.
నిరోధం గుండా విద్యుత్ ప్రవాహం వెళ్లి దాన్ని వేడిచేయడం.
| లక్షణం | ఉత్క్రమణీయ | అనుత్క్రమణీయ |
|---|---|---|
| వేగం | అతి నెమ్మది (స్థిరవత్) | పరిమిత వేగం |
| దాటే స్థితులు | అన్నీ సమతాస్థితులే | కొన్ని సమతాస్థితి లేని స్థితులు |
| శక్తి క్షయం (ఘర్షణ, నిరోధం) | ఉండదు | ఉంటుంది |
| P-V పటంపై గీయగలమా | అవును, రేఖగా | తొలి, తుది స్థితులను మాత్రమే |
| వెనక్కి తిప్పిన తర్వాత విశ్వం | పూర్తిగా పునరుద్ధరించబడుతుంది | కొంత మార్పు మిగులుతుంది |
| ప్రకృతిలో జరుగుతుందా | లేదు, ఆదర్శ పరిమితి | అవును, ప్రతి నిజ ప్రక్రియ |
| రెండు స్థితుల మధ్య వ్యాకోచంలో పని | అత్యధికం | తక్కువ |
5.7 స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం (Free expansion): ఒక ప్రసిద్ధ అనుత్క్రమణీయ ప్రక్రియ
ఉష్ణ బంధనం గల, దృఢమైన ఒక పెట్టెను ఒక విభాజకంతో రెండు భాగాలుగా చేయండి. ఒక భాగంలో ఆదర్శ వాయువు, మరొక భాగంలో శూన్యం ఉంటాయి. విభాజకాన్ని తీసేయండి. వాయువు ఖాళీ భాగంలోకి దూసుకెళ్తుంది.
Q = 0: పెట్టెకు ఉష్ణ బంధనం ఉంది.
W = 0: వాయువు దేనినీ నెట్టదు, కాబట్టి ఏ పనీ చేయదు.
కాబట్టి ΔU = Q − W = 0. ఆదర్శ వాయువుకు దీని అర్థం ఉష్ణోగ్రత మారదు.
అదే T వద్ద PV = స్థిరం ప్రకారం పీడనం తగ్గుతుంది.
ఈ ప్రక్రియ స్థిరవత్ కాదు. మధ్యలో వాయువు సుడిగా తిరుగుతుంది, దానికి ఒకే పీడనం ఉండదు. కాబట్టి దీన్ని P-V పటంపై రేఖగా గీయలేము. తొలి, తుది బిందువులను మాత్రమే గుర్తించగలం.
గమనించండి: స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం స్థిరోష్ణకమే (Q = 0), కానీ అది PV^γ = స్థిరం ను పాటించదు. ఆ సమీకరణం స్థిరవత్ స్థిరోష్ణక ప్రక్రియకు మాత్రమే.
వాయువు తనంతట తాను మళ్ళీ ఒక సగంలోకి ఎన్నడూ చేరదు. దాన్ని వెనక్కి నెట్టాలంటే సంపీడనం చేసి ఉష్ణాన్ని తీసివేయాలి. వాయువు తిరిగి వస్తుంది, కానీ పరిసరాలు పనిని కోల్పోయి ఉష్ణాన్ని పొందుతాయి. కాబట్టి ఈ ప్రక్రియ అనుత్క్రమణీయం.
5.8 ఉత్క్రమణీయ పనియే అత్యధిక పని
ఒక వాయువు స్థిర ఉష్ణోగ్రత T వద్ద P₁ నుంచి P₂ కు వ్యాకోచించనివ్వండి.
ఉత్క్రమణీయంగా అయితే, ప్రతి దశలో బయటి పీడనం వాయు పీడనం కంటే కొంచెం తక్కువగా ఉంచబడుతుంది. W = nRT ln(P₁/P₂).
అనుత్క్రమణీయంగా, స్థిర బయటి పీడనం P₂ కు వ్యతిరేకంగా అయితే, వాయువు ఒకేసారి బయటకు దూకుతుంది. W = P₂(V₂ − V₁), ఇది తక్కువ.
ఉత్క్రమణీయ మార్గంలో వాయువు ఎప్పుడూ సాధ్యమైనంత ఎక్కువ వ్యతిరేక పీడనాన్ని నెట్టుతుంది, అందుకే అత్యధిక పని చేస్తుంది. ఏ అనుత్క్రమణీయత ఉన్నా కొంత ఉపయోగకర పని కోల్పోతాం.
5.9 మొదటి నియమం, రెండవ నియమం పోలిక
| అంశం | మొదటి నియమం | రెండవ నియమం |
|---|---|---|
| ముఖ్య భావన | శక్తి నిత్యత్వం | సహజ ప్రక్రియలకు ఒక దిశ ఉంటుంది |
| మనకు చెప్పేది | శక్తి ఎంత మారుతుందో | ఒక ప్రక్రియ తనంతట తాను జరగగలదా అని |
| యంత్రాలపై పరిమితి | పని, తీసుకున్న ఉష్ణాన్ని మించదు | పని, తీసుకున్న ఉష్ణం కంటే తక్కువగా ఉండాలి; కొంత ఉష్ణం విడుదల కావాలి |
| ప్రవచన రూపం | Q = ΔU + W | కెల్విన్–ప్లాంక్, క్లాసియస్ |
ఒక వారధి భావన: ఈ ఏకదిశా స్వభావాన్ని భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు ఎంట్రోపీ (Entropy) అనే స్థితి ప్రమేయంతో కొలుస్తారు. ప్రతి అనుత్క్రమణీయ ప్రక్రియలో వ్యవస్థ, పరిసరాల మొత్తం ఎంట్రోపీ పెరుగుతుంది. ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియలో అది మారదు. ఈ యూనిట్ నుంచి NEET కు ఎంట్రోపీ లెక్కలు అవసరం లేదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.1: ఒక ఆవిష్కర్త తన యంత్రం ప్రతి చక్రంలో సముద్రం నుంచి 2000 J ఉష్ణాన్ని తీసుకుని 2000 J పనిని ఇస్తుందని, మరే ప్రభావమూ ఉండదని చెప్పుకుంటాడు. వ్యాఖ్యానించండి.
సాధన: శక్తి నిత్యంగా ఉంది, కాబట్టి మొదటి నియమం సంతృప్తి చెందుతుంది. కానీ ఒకే భాండాగారం నుంచి ఉష్ణాన్ని పూర్తిగా పనిగా మార్చడమే ఏకైక ఫలితం. ఇది కెల్విన్–ప్లాంక్ ప్రవచనాన్ని ఉల్లంఘిస్తుంది. ఆ యంత్రం అసాధ్యం.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.2: ఉత్క్రమణీయ (ఆదర్శ) లేదా అనుత్క్రమణీయంగా వర్గీకరించండి: (i) ప్రతిసారీ తక్కువ ఎత్తుకు ఎగిరే బంతి; (ii) చాలా నెమ్మదిగా, ఘర్షణ లేకుండా సమోష్ణోగ్రత సంపీడనం; (iii) కప్పులో ఛాయ్ చల్లబడటం; (iv) నీటిలో సిరా వ్యాపించడం; (v) చాలా నెమ్మదిగా, ఘర్షణ లేకుండా స్థిరోష్ణక వ్యాకోచం.
సాధన: (ii), (v) ఆదర్శ పరిమితిలో ఉత్క్రమణీయమైనవి. (i) లో శక్తి క్షయం ఉంది (అస్థితిస్థాపక ఢీకొనడాలు). (iii) పరిమిత ఉష్ణోగ్రతా భేదం గుండా ఉష్ణ ప్రవాహం. (iv) విసరణం. కాబట్టి (i), (iii), (iv) అనుత్క్రమణీయమైనవి.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.3: ఉష్ణ బంధనం గల దృఢమైన పెట్టెలో 300 K వద్ద ఉన్న 2 mol ఆదర్శ వాయువు శూన్యంలోకి స్వేచ్ఛగా వ్యాకోచించి దాని ఘనపరిమాణం రెట్టింపు అవుతుంది. Q, W, ΔU, తుది ఉష్ణోగ్రత, తుది-తొలి పీడనాల నిష్పత్తి కనుక్కోండి.
సాధన: Q = 0 (ఉష్ణ బంధనం), W = 0 (వ్యతిరేక పీడనం లేదు), ΔU = 0. తుది ఉష్ణోగ్రత = 300 K. అదే T వద్ద PV స్థిరం, కాబట్టి P₂/P₁ = V₁/V₂ = 1/2.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.4: 300 K, 2.0 × 10⁵ Pa వద్ద ఉన్న 1 mol ఆదర్శ వాయువు సమోష్ణోగ్రతగా 1.0 × 10⁵ Pa కు వ్యాకోచిస్తుంది. చేసిన పనిని (i) ఉత్క్రమణీయంగా, (ii) 1.0 × 10⁵ Pa స్థిర బయటి పీడనానికి వ్యతిరేకంగా కనుక్కోండి.
సాధన: (i) W = nRT ln(P₁/P₂) = 8.3 × 300 × 0.693 = 1726 J. (ii) W = P₂(V₂ − V₁) = P₂ × nRT(1/P₂ − 1/P₁) = nRT(1 − P₂/P₁) = 8.3 × 300 × 0.5 = 1245 J. అనుత్క్రమణీయ మార్గం తక్కువ పనిని ఇస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.5: సమానమైన రెండు రాగి దిమ్మలు, ఒకటి 80 °C వద్ద, మరొకటి 20 °C వద్ద, ఉష్ణ బంధనం గల పెట్టెలో ఒకదానినొకటి తాకేలా ఉంచుతారు. తుది ఉష్ణోగ్రత కనుక్కోండి. ఈ ప్రక్రియ ఉత్క్రమణీయమా?
సాధన: సమాన ద్రవ్యరాశులు, ఒకే విశిష్ట ఉష్ణం కాబట్టి T = (80 + 20)/2 = 50 °C. పరిమిత ఉష్ణోగ్రతా భేదం గుండా ఉష్ణం ప్రవహించింది. దిమ్మలు తమంతట తాముగా మళ్ళీ 80 °C, 20 °C గా ఎన్నడూ విడిపోవు. ఈ ప్రక్రియ అనుత్క్రమణీయం.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.6: ఒక రిఫ్రిజిరేటర్ విద్యుత్ వాడకుండానే తన ఫ్రీజర్ నుంచి 400 J తీసుకుని వంటగదికి 400 J ఇస్తుందని అంటున్నారు. ఇది ఏ నియమాన్ని ఉల్లంఘిస్తుంది?
సాధన: శక్తి సమతుల్యంగా ఉంది, కాబట్టి మొదటి నియమానికి ఇబ్బంది లేదు. చల్లని దాని నుంచి వేడి దానికి ఉష్ణం కదలడమే ఏకైక ఫలితం, ఇది రెండవ నియమంలోని క్లాసియస్ ప్రవచనాన్ని ఉల్లంఘిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.7: 300 K వద్ద ఉన్న 1 mol ఆదర్శ వాయువు V నుంచి 3V కి స్వేచ్ఛగా వ్యాకోచిస్తుంది. తర్వాత 300 K వద్ద నెమ్మదిగా సమోష్ణోగ్రత సంపీడనం చేసి దాన్ని V కు తిరిగి నెట్టుతారు. సంపీడనంలో పరిసరాలకు ఎంత ఉష్ణం వెళ్తుంది? ఇది ఏమి చూపిస్తుంది?
సాధన: సంపీడనంలో W = RT ln(V/3V) = −8.3 × 300 × 1.099 = −2736 J. ΔU = 0, కాబట్టి Q = −2736 J: సుమారు 2.74 kJ ఉష్ణం పరిసరాలకు వెళ్తుంది, పరిసరాలు 2.74 kJ పనిని అందించాయి. వాయువు తన తొలి స్థితికి వచ్చింది, కానీ పరిసరాలు మారాయి. కాబట్టి స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం అనుత్క్రమణీయం.
త్వరిత పునశ్చరణ
మొదటి నియమం శక్తిని నిత్యంగా ఉంచుతుంది; రెండవ నియమం దిశను నిర్ణయిస్తుంది.
కెల్విన్–ప్లాంక్: ఒకే భాండాగారం నుంచి వచ్చిన ఉష్ణాన్ని ఏకైక ఫలితంగా పూర్తిగా పనిగా మార్చలేము. ఏ యంత్రమూ 100% దక్షతతో ఉండదు.
క్లాసియస్: ఉష్ణం ఏకైక ఫలితంగా చల్లని దాని నుంచి వేడి దానికి వెళ్ళదు. రిఫ్రిజిరేటర్కు పని అవసరం.
రెండు ప్రవచనాలూ సమానమైనవి.
ఉత్క్రమణీయం = స్థిరవత్ + శక్తి క్షయం లేకపోవడం. ఇది ఆదర్శ పరిమితి, అత్యధిక పనిని ఇస్తుంది.
సహజ ప్రక్రియలన్నీ అనుత్క్రమణీయమైనవే: స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం, పరిమిత ΔT గుండా ఉష్ణ ప్రవాహం, ఘర్షణ, మిశ్రణం, దహనం.
ఆదర్శ వాయువు స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం: Q = 0, W = 0, ΔU = 0, T మారదు.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచం కెల్విన్–ప్లాంక్ను ఉల్లంఘిస్తుందనడం. ఉల్లంఘించదు, ఎందుకంటే వాయు స్థితి కూడా మారుతుంది; ఉష్ణం పనిగా మారడం ఏకైక ఫలితం కాదు.
రిఫ్రిజిరేటర్ క్లాసియస్ను ఉల్లంఘిస్తుందనడం. అది బాహ్య పనిని వాడుతుంది.
స్వేచ్ఛా వ్యాకోచానికి PV^γ = స్థిరం వాడటం. స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం స్థిరవత్ కాదు.
స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం ఆదర్శ వాయువును చల్లబరుస్తుందనుకోవడం. దాని ఉష్ణోగ్రత అలాగే ఉంటుంది.
నెమ్మదిగా జరిగే ఏ ప్రక్రియనైనా ఉత్క్రమణీయం అనడం. ఘర్షణ లేదా పరిమిత ఉష్ణోగ్రతా అంతరం ఉంటే అది అనుత్క్రమణీయమే.
మొదటి నియమం అనుమతించే ప్రక్రియ తప్పక జరుగుతుందనుకోవడం. రెండవ నియమం దాన్ని నిషేధించవచ్చు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. ఉష్ణగతిక శాస్త్ర రెండవ నియమం దేని గురించి చెబుతుంది? (a) శక్తి నిత్యత్వం (b) సహజ ప్రక్రియల దిశ (c) ఉష్ణోగ్రత నిర్వచనం (d) వాయు స్థిరాంకం విలువ
2. కెల్విన్–ప్లాంక్ ప్రవచనం ప్రకారం ఇది అసాధ్యం (a) పనిని పూర్తిగా ఉష్ణంగా మార్చడం (b) వేడి వస్తువు నుంచి చల్లని వస్తువుకు ఉష్ణాన్ని బదిలీ చేయడం (c) ఒక చక్రం యొక్క ఏకైక ఫలితంగా ఒకే భాండాగారం నుంచి వచ్చిన ఉష్ణాన్ని పూర్తిగా పనిగా మార్చడం (d) వాయువును స్థిరోష్ణకంగా సంపీడనం చేయడం
3. క్లాసియస్ ప్రవచనం చెప్పేది (a) ఉష్ణం తనంతట తాను చల్లని వస్తువు నుంచి వేడి వస్తువుకు ప్రవహించదు (b) ఉష్ణాన్ని పనిగా మార్చలేము (c) శక్తి నిత్యం (d) పనిని ఉష్ణంగా మార్చలేము
4. కిందివాటిలో అనుత్క్రమణీయమైనది (a) చాలా నెమ్మదిగా, ఘర్షణ లేని సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచం (b) శూన్యంలోకి వాయువు స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం (c) చాలా నెమ్మదిగా, ఘర్షణ లేని స్థిరోష్ణక సంపీడనం (d) ఆదర్శ కార్నో చక్రం
5. ఒక ప్రక్రియ ఉత్క్రమణీయంగా ఉండాలంటే అది (a) శక్తి క్షయ ప్రభావాలు లేని స్థిరవత్ ప్రక్రియ కావాలి (b) వేగంగా జరగాలి (c) స్థిరోష్ణకం కావాలి (d) సమోష్ణోగ్రత కావాలి
6. ఆదర్శ వాయువు స్వేచ్ఛా వ్యాకోచంలో దాని ఉష్ణోగ్రత (a) పెరుగుతుంది (b) తగ్గుతుంది (c) అలాగే ఉంటుంది (d) మొదట పెరిగి, తర్వాత తగ్గుతుంది
7. కిందివాటిలో శక్తి క్షయ ప్రభావం ఏది? (a) నెమ్మది సంపీడనం (b) సున్నా ఉష్ణోగ్రతా భేదం గుండా ఉష్ణ ప్రవాహం (c) సమతాస్థితి (d) ఘర్షణ
8. సహజ ప్రక్రియలన్నీ (a) ఉత్క్రమణీయం (b) అనుత్క్రమణీయం (c) స్థిరవత్ (d) సమోష్ణోగ్రత
9. రిఫ్రిజిరేటర్ ఉష్ణాన్ని చల్లని దాని నుంచి వేడి దానికి తరలించినా క్లాసియస్ ప్రవచనాన్ని ఉల్లంఘించదు, ఎందుకంటే (a) దానిపై బాహ్య పని జరుగుతుంది (b) ఉష్ణం సహజంగా చల్లని దాని నుంచి వేడి దానికి ప్రవహిస్తుంది (c) అది స్థిరోష్ణకంగా పనిచేస్తుంది (d) అందులో శక్తి నిత్యం కాదు
10. 100% దక్షత గల ఉష్ణ యంత్రాన్ని నిషేధించే నియమం (a) శూన్యాంక నియమం (b) మొదటి నియమం (c) రెండవ నియమం (d) ఇవేవీ కాదు
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. ఒక ఆవిష్కర్త తన యంత్రం ప్రతి చక్రంలో 400 K వద్ద ఉన్న ఒకే భాండాగారం నుంచి 500 J తీసుకుని 500 J పనిని ఇస్తుందని, మరే ప్రభావమూ ఉండదని చెప్పుకుంటాడు. ఈ వాదన ఉల్లంఘించేది (a) మొదటి నియమం (b) శూన్యాంక నియమం (c) ఏ నియమాన్నీ కాదు (d) రెండవ నియమం
12. ఒక యంత్రం ప్రతి చక్రంలో 500 J ఉష్ణాన్ని తీసుకుని 600 J పనిని ఇస్తుందని వాదన. ఈ వాదన ఉల్లంఘించేది (a) మొదటి నియమం (b) రెండవ నియమం మాత్రమే (c) శూన్యాంక నియమం (d) ఏ నియమాన్నీ కాదు
13. ఉష్ణ బంధనం గల దృఢమైన పాత్రలో 27 °C వద్ద ఉన్న 2 mol ఆదర్శ వాయువు శూన్యంలోకి స్వేచ్ఛగా వ్యాకోచించి దాని ఘనపరిమాణం రెట్టింపు అవుతుంది. దాని తుది ఉష్ణోగ్రత (a) 13.5 °C (b) 27 °C (c) 54 °C (d) −123 °C
14. ఆదర్శ వాయువు స్వేచ్ఛా వ్యాకోచానికి (a) Q = 0, W = 0, ΔU = 0 (b) Q = 0, W > 0, ΔU < 0 (c) Q > 0, W > 0, ΔU = 0 (d) Q = 0, W < 0, ΔU > 0
15. 300 K, 3.0 × 10⁵ Pa వద్ద ఉన్న 1 mol ఆదర్శ వాయువు 1.0 × 10⁵ Pa స్థిర బయటి పీడనానికి వ్యతిరేకంగా, పీడనాలు సమానమయ్యే వరకు సమోష్ణోగ్రతగా వ్యాకోచిస్తుంది. వాయువు చేసిన పని (R = 8.3 J mol⁻¹ K⁻¹) (a) 2736 J (b) 830 J (c) 1660 J (d) 2490 J
16. Q15 లోని వ్యాకోచాన్ని 300 K వద్ద ఉత్క్రమణీయంగా చేసితే, చేసిన పని సుమారు (ln 3 = 1.099) (a) 2736 J (b) 1660 J (c) 3320 J (d) 911 J
17. సరైన వాక్యం ఏది? (a) ప్రకృతిలో ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియలు సాధారణం (b) ప్రతి ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ స్థిరోష్ణకమే (c) ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియను వ్యవస్థ, పరిసరాలు రెండూ తమ తొలి స్థితులకు తిరిగి వచ్చేలా వెనక్కి నడపవచ్చు (d) అనుత్క్రమణీయ ప్రక్రియలు మొదటి నియమాన్ని పాటించవు
18. లోహపు కడ్డీ ద్వారా వేడి భాండాగారం నుంచి చల్లని భాండాగారానికి ఉష్ణ వహనం అనుత్క్రమణీయం, ఎందుకంటే (a) ఉష్ణం పరిమిత ఉష్ణోగ్రతా భేదం గుండా ప్రవహిస్తుంది (b) కడ్డీ పని చేస్తుంది (c) శక్తి నశిస్తుంది (d) కడ్డీ ఉష్ణోగ్రత అంతటా ఒకేలా ఉంటుంది
19. 70 °C, 30 °C వద్ద ఉన్న సమాన ద్రవ్యరాశుల నీటిని ఉష్ణ బంధనం గల ఫ్లాస్కులో కలుపుతారు. తుది ఉష్ణోగ్రత, ప్రక్రియ స్వభావం (a) 50 °C, ఉత్క్రమణీయం (b) 50 °C, అనుత్క్రమణీయం (c) 40 °C, అనుత్క్రమణీయం (d) 60 °C, ఉత్క్రమణీయం
20. కిందివాటిలో అనుత్క్రమణీయతకు కారణం కానిది ఏది? (a) ఘర్షణ (b) స్నిగ్ధత (c) పరిమిత ఉష్ణోగ్రతా భేదం గుండా ఉష్ణ ప్రవాహం (d) ఘర్షణ లేని స్థిరవత్ మార్పు
21. క్లాసియస్ ప్రవచనాన్ని ఉల్లంఘించగలిగితే (a) కెల్విన్–ప్లాంక్ ప్రవచనాన్ని కూడా ఉల్లంఘించవచ్చు (b) శక్తి నిత్యంగా ఉండదు (c) శూన్యాంక నియమం విఫలమవుతుంది (d) ఇంకేమీ జరగదు
22. వాయువు స్వేచ్ఛా వ్యాకోచాన్ని P-V పటంపై రేఖగా గీయలేము, ఎందుకంటే (a) అది అతిపరావలయం (b) దాని ఘనపరిమాణం మారదు (c) దాని మధ్యంతర స్థితులు సమతాస్థితులు కావు (d) దాని పీడనం స్థిరంగా ఉంటుంది
స్థాయి 3: సవాలు
23. 400 K వద్ద ఉన్న 2 mol ఆదర్శ వాయువు, తుది పీడనానికి సమానమైన స్థిర బయటి పీడనానికి వ్యతిరేకంగా 10 L నుంచి 20 L కు సమోష్ణోగ్రతగా వ్యాకోచిస్తుంది. వాయువు చేసిన పని (R = 8.3 J mol⁻¹ K⁻¹) (a) 4602 J (b) 6640 J (c) 3320 J (d) 1660 J
24. Q23 లో చేసిన పనికి, అవే స్థితుల మధ్య ఉత్క్రమణీయ సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచం ఇచ్చే పనికి నిష్పత్తి సుమారు (a) 0.72 (b) 1.39 (c) 0.50 (d) 1.00
25. 300 K వద్ద ఉన్న 1 mol ఆదర్శ వాయువు V నుంచి 3V కి స్వేచ్ఛగా వ్యాకోచిస్తుంది. తర్వాత 300 K వద్ద నెమ్మది సమోష్ణోగ్రత సంపీడనంతో దాన్ని V కి తిరిగి తీసుకువస్తారు. సంపీడనంలో పరిసరాలకు ఇచ్చిన ఉష్ణం సుమారు (ln 3 = 1.099) (a) సున్నా (b) 1660 J (c) 911 J (d) 2736 J
26. ఏ జతలో అనుత్క్రమణీయ ప్రక్రియలు మాత్రమే ఉన్నాయి? (a) నెమ్మది, ఘర్షణ లేని సమోష్ణోగ్రత సంపీడనం, నెమ్మది, ఘర్షణ లేని స్థిరోష్ణక వ్యాకోచం (b) రెండు వాయువుల విసరణం, ఇంధన దహనం (c) అతి చిన్న ఉష్ణోగ్రతా అడుగులతో స్థిరవత్ వేడిచేయడం, నెమ్మది, ఘర్షణ లేని స్థిరోష్ణక సంపీడనం (d) ఆదర్శ కార్నో చక్రంలోని నాలుగు దశలు
27. ఒక యంత్రం ప్రతి చక్రంలో వేడి ఆకరం నుంచి 1000 J తీసుకుని, ఏ ఉష్ణాన్నీ విడుదల చేయకుండా, 1000 J పనిని ఇస్తుందని వాదన. అది (a) రెండు నియమాలనూ పాటిస్తుంది (b) మొదటి నియమాన్ని ఉల్లంఘిస్తుంది (c) రెండవ నియమాన్ని మాత్రమే ఉల్లంఘిస్తుంది (d) రెండు నియమాలనూ ఉల్లంఘిస్తుంది
28. ఒక పరికరం పని ఇవ్వకుండానే ప్రతి చక్రంలో చల్లని పెట్టె నుంచి 300 J తీసుకుని వెచ్చని గదికి 300 J ఇస్తుందని వాదన. అది ఉల్లంఘించేది (a) రెండవ నియమం (క్లాసియస్) మాత్రమే (b) మొదటి నియమం మాత్రమే (c) మొదటి, రెండవ నియమాలు రెండూ (d) ఏ నియమాన్నీ కాదు
29. ప్రతిపాదన (A): ఆదర్శ వాయువు స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం అనుత్క్రమణీయం. కారణం (R): ఆదర్శ వాయువు స్వేచ్ఛా వ్యాకోచంలో ఉష్ణోగ్రత మారదు. (a) రెండూ సరైనవి, R, A ని వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R, A ని వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: రెండవ నియమం యొక్క కెల్విన్–ప్లాంక్, క్లాసియస్ ప్రవచనాలు సమానమైనవి. వాక్యం II: మొదటి నియమాన్ని పాటించే ఏ ప్రక్రియ అయినా తనంతట తాను జరుగుతుంది. (a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | రెండవ నియమం దిశను నిర్ణయిస్తుంది |
| 2 | c | కెల్విన్–ప్లాంక్ ప్రవచనం |
| 3 | a | క్లాసియస్ ప్రవచనం |
| 4 | b | సమతాస్థితి లేని స్థితుల గుండా వెళ్తుంది |
| 5 | a | రెండు షరతులూ అవసరం |
| 6 | c | Q = 0, W = 0 కాబట్టి ΔU = 0 |
| 7 | d | ఘర్షణ పనిని అనుత్క్రమణీయంగా ఉష్ణంగా మారుస్తుంది |
| 8 | b | ప్రతి నిజ ప్రక్రియ అనుత్క్రమణీయం |
| 9 | a | కంప్రెసర్ పనిని అందిస్తుంది |
| 10 | c | కెల్విన్–ప్లాంక్ ప్రవచనం |
| 11 | d | ఒకే భాండాగారం నుంచి పూర్తి మార్పిడి |
| 12 | a | బయటికి వచ్చే శక్తి లోపలికి వెళ్ళే శక్తిని మించింది |
| 13 | b | ΔU = 0 కాబట్టి T మారదు |
| 14 | a | ఉష్ణం లేదు, వ్యతిరేక పీడనం లేదు |
| 15 | c | nRT(1 − 1/3) = 8.3 × 300 × 2/3 = 1660 J |
| 16 | a | 8.3 × 300 × 1.099 = 2736 J |
| 17 | c | ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ నిర్వచనం |
| 18 | a | పరిమిత ΔT అనుత్క్రమణీయతకు కారణం |
| 19 | b | సగటు 50 °C; పరిమిత ΔT గుండా ఉష్ణ ప్రవాహం |
| 20 | d | అది ఉత్క్రమణీయ ఆదర్శం |
| 21 | a | రెండు ప్రవచనాలూ సమానమైనవి |
| 22 | c | ప్రక్రియలో ఒకే P ఉండదు |
| 23 | c | P = 2 × 8.3 × 400/0.02 = 3.32 × 10⁵ Pa; × 0.01 m³ = 3320 J |
| 24 | a | 3320/4602 = 0.72 |
| 25 | d | RT ln 3 = 2736 J |
| 26 | b | విసరణం, దహనం సహజమైనవి, ఏకదిశా |
| 27 | c | శక్తి సమతుల్యంగా ఉంది, కానీ ఉష్ణం విడుదల కాలేదు |
| 28 | a | శక్తి సమతుల్యం; పని లేకుండా ఉష్ణం చల్లని దాని నుంచి వేడి దానికి వెళ్తుంది |
| 29 | b | స్థిరవత్ కాదు కాబట్టే అనుత్క్రమణీయం, T స్థిరంగా ఉండటం వల్ల కాదు |
| 30 | c | మొదటి నియమం ఒక్కటే ప్రక్రియ జరుగుతుందని హామీ ఇవ్వదు |
అధ్యాయం 5 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
మొదటి నియమం ఎన్నడూ జరగని చాలా ప్రక్రియలను అనుమతిస్తుంది, ఉదాహరణకు చల్లని ఛాయ్ కప్పు బల్ల నుంచి వేడి తీసుకుని వేడెక్కడం. రెండవ నియమం వాటిని నిషేధిస్తుంది.
కెల్విన్–ప్లాంక్: భాండాగారం నుంచి ఉష్ణం తీసుకుని అదంతా పనిగా మార్చడమే ఏకైక ఫలితంగా ఉండే ప్రక్రియ సాధ్యం కాదు.
కాబట్టి ఏ ఉష్ణ యంత్రానికీ దక్షత 1 ఉండదు. కొంత ఉష్ణం చల్లని గ్రాహకానికి (sink) వెళ్ళాలి.
క్లాసియస్: చల్లని వస్తువు నుంచి వేడి వస్తువుకు ఉష్ణం కదలడమే ఏకైక ఫలితంగా ఉండే ప్రక్రియ సాధ్యం కాదు.
కాబట్టి రిఫ్రిజిరేటర్కు ఎప్పుడూ పని అవసరం.
రెండు ప్రవచనాలూ సమానమైనవి: ఒకదాన్ని ఉల్లంఘిస్తే రెండోదాన్ని కూడా ఉల్లంఘించవచ్చు.
"ఏకైక ఫలితం" అనే మాట కీలకం. సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచం ఉష్ణమంతా పనిగా మారుస్తుంది, కానీ వాయువు కొత్త స్థితిలో మిగులుతుంది, కాబట్టి ఏ నియమమూ ఉల్లంఘించబడదు.
పని పూర్తిగా ఉష్ణంగా మారగలదు (ఘర్షణ, బ్రేకులు). చక్రంలో దీని వ్యతిరేకం సాధ్యం కాదు.
ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ: వ్యవస్థ, పరిసరాలు రెండూ ఎక్కడా ఏ మార్పూ లేకుండా తమ తొలి స్థితులకు తిరిగి రాగలవు.
ఉత్క్రమణీయతకు షరతులు: స్థిరవత్గా ఉండాలి, శక్తి క్షయ ప్రభావాలు (ఘర్షణ, స్నిగ్ధత, విద్యుత్ నిరోధం) ఉండకూడదు.
ప్రతి సహజ ప్రక్రియ అనుత్క్రమణీయం. ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియలు ఆదర్శ పరిమితి మాత్రమే.
అనుత్క్రమణీయతకు కారణాలు: ఘర్షణ, ఇతర శక్తి క్షయాలు; పరిమిత ఉష్ణోగ్రతా భేదం గుండా ఉష్ణ ప్రవాహం; స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం, మిశ్రణం వంటి ఆకస్మిక, సమతాస్థితి లేని మార్పులు.
ఉష్ణ బంధనం గల పెట్టెలో ఆదర్శ వాయువు శూన్యంలోకి స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం: Q = 0, W = 0, ΔU = 0, కాబట్టి T మారదు.
స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం స్థిరవత్ కాదు. దాన్ని P-V గ్రాఫ్పై వక్రంగా గీయలేము, PV^γ = స్థిరం వర్తించదు.
ఎంట్రోపీకి వారధి: ప్రతి అనుత్క్రమణీయ ప్రక్రియలో వ్యవస్థ + పరిసరాల మొత్తం ఎంట్రోపీ పెరుగుతుంది; ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియలో అది మారదు.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| ప్రవచనం లేదా ప్రక్రియ | ముఖ్య భావన | దేనిని నిషేధిస్తుంది / ఇస్తుంది |
|---|---|---|
| కెల్విన్–ప్లాంక్ | చక్రంలో ఉష్ణం నుంచి పనికి గ్రాహకం అవసరం | η = 1 గల యంత్రం |
| క్లాసియస్ | చల్లని దాని నుంచి వేడి దానికి పని అవసరం | పని లేకుండా నడిచే రిఫ్రిజిరేటర్ |
| ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ | స్థిరవత్, శక్తి క్షయం లేదు | ఆదర్శ పరిమితి మాత్రమే |
| స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం (ఆదర్శ వాయువు) | Q = W = ΔU = 0 | T అలాగే, V రెట్టింపైతే P సగం |
| ఉత్క్రమణీయ సమోష్ణోగ్రత, V నుంచి 2V | ΔU = 0 | Q = W = nRT ln 2 |
| వేడి, చల్లని నీటి మిశ్రణం | అనుత్క్రమణీయం | సమాన తుది ఉష్ణోగ్రతలు |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"KP = Keep a Pit": ప్రతి యంత్రానికి కొంత ఉష్ణాన్ని పారబోయడానికి ఒక గుంట (గ్రాహకం) కావాలని కెల్విన్–ప్లాంక్ చెబుతుంది.
"Clausius Can't Climb" (క్లాసియస్: ఉష్ణం ఎక్కలేదు): ఉష్ణం తనంతట తాను చల్లని దాని నుంచి వేడి దానికి ఎక్కలేదు.
"QS-ND": ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ Quasi-Static (స్థిరవత్) గా ఉంటుంది, No Dissipation (శక్తి క్షయం లేదు).
"స్వేచ్ఛ అంటే సున్నా-సున్నా-సున్నా": స్వేచ్ఛా వ్యాకోచంలో Q, W, ΔU మూడూ సున్నా.
"ఏకైకమే ఆత్మ" (Sole is the soul): "ఏకైక ఫలితం" అనే మాటే రెండు ప్రవచనాలకూ హృదయం.
భావనల అనుసంధానం
రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 4 (రసాయన ఉష్ణగతిక శాస్త్రం) ఒక చర్య స్వతఃసిద్ధమా కాదా అని నిర్ణయించడానికి ఎంట్రోపీ, గిబ్స్ శక్తిని వాడుతుంది.
భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 9 (వాయువుల అణు చలన సిద్ధాంతం) ఒకదాన్ని ఒకటి ఆకర్షించుకోని అణువుల ద్వారా ఆదర్శ వాయువు స్వేచ్ఛా వ్యాకోచాన్ని వివరిస్తుంది.
భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 4 (పని, శక్తి, సామర్థ్యం) ఘర్షణ యాంత్రిక శక్తిని ఉష్ణంగా ఎలా మారుస్తుందో చూపిస్తుంది; అనుత్క్రమణీయతకు ఇది ప్రధాన కారణం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)
31. జాబితా I లోని వాక్యాన్ని జాబితా II లోని నియమంతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ఉష్ణం, పని రెండింటినీ లెక్కిస్తే శక్తి నిత్యం.
B. ఉష్ణం పూర్తిగా పనిగా మారడమే ఏకైక ఫలితంగా ఉండే ప్రక్రియ లేదు.
C. చల్లని వస్తువు నుంచి వేడి వస్తువుకు ఉష్ణ బదిలీ ఏకైక ఫలితంగా ఉండే ప్రక్రియ లేదు.
D. మూడవ దానితో సమతాస్థితిలో ఉన్న రెండు వ్యవస్థలు ఒకదానితో ఒకటి సమతాస్థితిలో ఉంటాయి.
జాబితా II:
(i) క్లాసియస్ ప్రవచనం
(ii) శూన్యాంక నియమం
(iii) మొదటి నియమం
(iv) కెల్విన్–ప్లాంక్ ప్రవచనం
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii
32. ప్రతి ప్రక్రియను దాని స్వభావంతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ఘర్షణ లేని పిస్టన్తో చాలా నెమ్మది సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచం
B. శూన్యంలోకి దూసుకెళ్ళే వాయువు
C. వేడి కప్పు నుంచి చల్లని బల్లకు ఉష్ణ ప్రవాహం
D. బ్రేకులు కారు చక్రాన్ని వేడెక్కించడం
జాబితా II:
(i) ఆదర్శ పరిమితిలో ఉత్క్రమణీయం
(ii) అనుత్క్రమణీయం: ఆకస్మిక, స్థిరవత్ కాని మార్పు
(iii) అనుత్క్రమణీయం: శక్తి క్షయ ప్రభావం
(iv) అనుత్క్రమణీయం: పరిమిత ఉష్ణోగ్రతా భేదం గుండా ఉష్ణం
(a) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (d) A-i, B-ii, C-iv, D-iii
33. P పీడనం వద్ద ఉన్న ఆదర్శ వాయువు ఉష్ణ బంధనం గల పెట్టెలో శూన్యంలోకి, దాని ఘనపరిమాణం రెట్టింపు అయ్యే వరకు స్వేచ్ఛగా వ్యాకోచిస్తుంది. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. గ్రహించిన ఉష్ణం
B. తొలి ఉష్ణోగ్రతతో పోలిస్తే తుది ఉష్ణోగ్రత
C. తుది పీడనం
D. P-V గ్రాఫ్పై మార్గం
జాబితా II:
(i) వక్రంగా గీయలేము
(ii) సున్నా
(iii) P/2
(iv) మారదు
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
34. వాదించిన పరికరాన్ని తీర్పుతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. దక్షత 1 గల యంత్రం
B. పని లేకుండా చల్లబరిచే రిఫ్రిజిరేటర్
C. తీసుకున్న ఉష్ణం కంటే ఎక్కువ పనిని ఇచ్చే యంత్రం
D. విద్యుత్తో నడిచే ఇంటి రిఫ్రిజిరేటర్
జాబితా II:
(i) అనుమతించబడింది
(ii) మొదటి నియమాన్ని ఉల్లంఘిస్తుంది
(iii) క్లాసియస్ ప్రవచనాన్ని ఉల్లంఘిస్తుంది
(iv) కెల్విన్–ప్లాంక్ ప్రవచనాన్ని ఉల్లంఘిస్తుంది
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (d) A-ii, B-iii, C-iv, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. కెల్విన్–ప్లాంక్, క్లాసియస్ ప్రవచనాలు సమానమైనవి.
B. క్లాసియస్ ప్రవచనం తప్పైతే, పరిపూర్ణ ఉష్ణ యంత్రాన్ని నిర్మించవచ్చు.
C. పనిని పూర్తిగా ఉష్ణంగా మార్చడాన్ని రెండవ నియమం నిషేధిస్తుంది.
D. ఆదర్శ వాయువు సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచం కెల్విన్–ప్లాంక్ను ఉల్లంఘించకుండానే గ్రహించిన ఉష్ణమంతా పనిగా మారుస్తుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఉత్క్రమణీయ ప్రక్రియ తప్పక స్థిరవత్గా ఉండాలి.
B. ప్రతి స్థిరవత్ ప్రక్రియ ఉత్క్రమణీయమే.
C. సహజ ప్రక్రియలన్నీ అనుత్క్రమణీయమైనవే.
D. ఘర్షణ ఒక ప్రక్రియను అనుత్క్రమణీయం చేస్తుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, C మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
37. ఆదర్శ వాయువు స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం గురించి ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. వాయువు దేనినీ నెట్టదు కాబట్టి ఏ పనీ చేయదు.
B. వాయువు అంతర్గత శక్తి మారదు.
C. ఈ ప్రక్రియ స్థిరవత్.
D. వాయువు తర్వాత తనంతట తాను తన అసలు సగంలోకి తిరిగి చేరుతుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
38. T ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉన్న 1 mol ఆదర్శ వాయువు ఘనపరిమాణం ఒకసారి స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం ద్వారా, మరోసారి ఉత్క్రమణీయ సమోష్ణోగ్రత వ్యాకోచం ద్వారా రెట్టింపు అవుతుంది. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. రెండు సందర్భాల్లోనూ ΔU సున్నా.
B. రెండు సందర్భాల్లోనూ వాయువు చేసిన పని ఒకటే.
C. ఉత్క్రమణీయ సందర్భంలో గ్రహించిన ఉష్ణం RT ln 2.
D. రెండు సందర్భాల్లోనూ వాయువు తుది స్థితి ఒకటే.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
39. నాలుగు యంత్ర నమూనాలు ఇవ్వబడ్డాయి. ఉష్ణోగ్రతలు ఇవ్వలేదు, కాబట్టి మొదటి నియమం, కెల్విన్–ప్లాంక్ ప్రవచనం ఆధారంగా మాత్రమే వాటిని అంచనా వేయండి.
| నమూనా | తీసుకున్న ఉష్ణం (J) | ఇచ్చిన పని (J) | విడుదల చేసిన ఉష్ణం (J) |
|---|---|---|---|
| P | 1000 | 400 | 600 |
| Q | 1000 | 1000 | 0 |
| R | 1000 | 500 | 600 |
| S | 1000 | 200 | 800 |
ఏది సరైనది? (a) P, S మాత్రమే సాధ్యం (b) Q మాత్రమే అసాధ్యం (c) R మాత్రమే అసాధ్యం (d) P, Q, S సాధ్యం
40. 30 °C, 70 °C వద్ద ఉన్న సమాన ద్రవ్యరాశుల నీటిని ఉష్ణ బంధనం గల ఫ్లాస్కులో ఒకదానినొకటి తాకేలా ఉంచుతారు. నాలుగు వాదించిన తుది స్థితులు ఇవ్వబడ్డాయి.
| ఫలితం | 30 °C వద్ద మొదలైన నీరు | 70 °C వద్ద మొదలైన నీరు |
|---|---|---|
| W | 50 °C | 50 °C |
| X | 10 °C | 90 °C |
| Y | 60 °C | 60 °C |
| Z | 40 °C | 40 °C |
ఏ ఫలితం మొదటి నియమాన్ని పాటిస్తూ రెండవ నియమాన్ని ఉల్లంఘిస్తుంది? (a) W (b) X (c) Y (d) Z
41. ఒక విద్యార్థి ఆదర్శ వాయువు V నుంచి 2V కి జరిగే స్వేచ్ఛా వ్యాకోచాన్ని P-V గ్రాఫ్పై నున్నటి లంబకోణ అతిపరావలయంగా చూపిస్తాడు. దాన్ని చూపాల్సిన సరైన విధానం: (a) PV^γ = స్థిరం అనే నున్నటి స్థిరోష్ణక వక్రం (b) P పీడనం వద్ద క్షితిజ సమాంతర రేఖ (c) V ఘనపరిమాణం వద్ద నిలువు రేఖ (d) ఒకే సమోష్ణోగ్రత వక్రంపై ఉన్న తొలి, తుది బిందువులు మాత్రమే, వాటి మధ్య ఏ వక్రమూ లేకుండా
Q42–43 కు సన్నివేశం: 2 L దృఢమైన, ఉష్ణ బంధనం గల పెట్టెను ఒక పలుచని విభాజకం రెండు సగాలుగా చేస్తుంది. ఎడమ సగంలో 300 K వద్ద 1 mol ఆదర్శ వాయువు ఉంది. కుడి సగం ఖాళీగా ఉంది. ఒక పిన్ను విభాజకానికి రంధ్రం చేస్తుంది, వాయువు పెట్టె అంతా నిండుతుంది. R = 8.3 J mol⁻¹ K⁻¹, ln 2 = 0.693 తీసుకోండి.
42. వాయువు స్థిరపడిన తర్వాత, మొదటితో పోలిస్తే దాని ఉష్ణోగ్రత, పీడనం: (a) ఉష్ణోగ్రత తగ్గుతుంది, పీడనం సగమవుతుంది (b) ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతుంది, పీడనం సగమవుతుంది (c) ఉష్ణోగ్రత మారదు, పీడనం సగమవుతుంది (d) ఉష్ణోగ్రత మారదు, పీడనం మారదు
43. ఇప్పుడు గోడలను ఉష్ణ వాహకాలుగా చేసి, 300 K వద్ద నెమ్మదిగా, సమోష్ణోగ్రతగా వాయువును తిరిగి 1 L కు నెట్టుతారు. పరిసరాలకు ఇచ్చిన ఉష్ణం సుమారు: (a) 1.73 kJ (b) 0 (c) 2.49 kJ (d) 0.86 kJ
44. ఒక ఆవిష్కర్త తన ఓడ యంత్రం ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉన్న సముద్రపు నీటి నుంచి ఉష్ణం తీసుకుని, పునరావృత చక్రంలో, అదంతా ప్రొపెల్లర్ను తిప్పే పనిగా మారుస్తుందని చెప్పుకుంటాడు. ఈ వాదన: (a) మొదటి నియమాన్ని మాత్రమే ఉల్లంఘిస్తుంది (b) క్లాసియస్ ప్రవచనాన్ని మాత్రమే ఉల్లంఘిస్తుంది (c) సముద్రం చాలా పెద్దది కాబట్టి అనుమతించబడుతుంది (d) శక్తి నిత్యంగా ఉన్నా, కెల్విన్–ప్లాంక్ ప్రవచనాన్ని ఉల్లంఘిస్తుంది
45. పనిచేస్తున్న ఒక రిఫ్రిజిరేటర్ను మూసివేసిన, ఉష్ణ బంధనం గల గదిలో తలుపు తెరిచి ఉంచుతారు. కొన్ని గంటల్లో గది ఉష్ణోగ్రత: (a) నిలకడగా తగ్గుతుంది (b) పెరుగుతుంది, ఎందుకంటే విద్యుత్ పని కూడా చివరకు గదిలో ఉష్ణంగా మారుతుంది (c) అలాగే ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఫ్రిజ్ ఉష్ణాన్ని కేవలం తరలిస్తుంది (d) మొదట తగ్గి, తర్వాత ఫ్రీజర్ సెట్టింగ్ వద్ద స్థిరంగా ఉంటుంది
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | మొదటి నియమం, కెల్విన్–ప్లాంక్, క్లాసియస్, శూన్యాంక నియమం |
| 32 | d | ఆదర్శ నెమ్మది ప్రక్రియ; ఆకస్మికం; పరిమిత ΔT; ఘర్షణ |
| 33 | a | Q = 0, T అలాగే, P/2, వక్రం లేదు |
| 34 | c | η = 1 K-P ని ఉల్లంఘిస్తుంది; పని లేని ఫ్రిజ్ క్లాసియస్ను; W > Q మొదటి నియమాన్ని |
| 35 | c | A, B, D సరైనవి; పని నుంచి ఉష్ణం ఎప్పుడూ అనుమతించబడుతుంది |
| 36 | d | ఘర్షణ ఉన్న స్థిరవత్ ప్రక్రియ ఉత్క్రమణీయం కాదు |
| 37 | b | A, B సరైనవి; స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం ఆకస్మికం, ఏకదిశా |
| 38 | c | స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం పని చేయదు; ఉత్క్రమణీయం RT ln 2 చేస్తుంది |
| 39 | a | Q, K-P ని ఉల్లంఘిస్తుంది; R 1000 J నుంచి 1100 J ఇస్తుంది |
| 40 | b | X శక్తిని నిత్యంగా ఉంచుతుంది (10 + 90 = 30 + 70), కానీ ఉష్ణం చల్లని దాని నుంచి వేడి దానికి ప్రవహిస్తుంది |
| 41 | d | స్వేచ్ఛా వ్యాకోచం స్థిరవత్ కాదు |
| 42 | c | Q = W = 0, కాబట్టి ΔU = 0, T 300 K వద్దే; V రెట్టింపైతే P సగం |
| 43 | a | Q = RT ln 2 = 8.3 × 300 × 0.693 ≈ 1726 J |
| 44 | d | ఒకే భాండాగారం చక్రీయ యంత్రాన్ని నడపలేదు |
| 45 | b | గదికి Q₁ = Q₂ + W వస్తుంది, నికర లాభం W |