విద్యుత్ వ్యవస్థ ఉత్పత్తి మరియు రక్షణ

గుర్తుంచుకోవలసినవి

• విద్యుత్ నాలుగు దశల్లో ప్రయాణిస్తుంది: ఉత్పత్తి, ప్రసారం, పంపిణీ, వినియోగం. దూర ప్రసారంలో నష్టాలను తగ్గించడానికి అధిక వోల్టేజ్ వాడతారు.
• విద్యుత్ కేంద్రాలు ఆవిరి, నీరు, అణు ఇంధనం, సూర్యరశ్మి, గాలి లేదా వాయువును వాడతాయి. జనరేటర్ (ఆల్టర్నేటర్)ను ప్రైమ్ మూవర్ తిప్పుతుంది.
• రక్షణకు ఫ్యూజులు, సర్క్యూట్ బ్రేకర్లు, రిలేలు వాడతారు. లోపాల నుంచి మనుషులను, పరికరాలను ఎర్తింగ్ కాపాడుతుంది.

విద్యుత్ వ్యవస్థ నిర్మాణం

విద్యుత్తును విద్యుత్ కేంద్రాల్లో సుమారు 11 kV నుంచి 25 kV వద్ద ఉత్పత్తి చేస్తారు. ప్రసారానికి ట్రాన్స్‌ఫార్మర్లతో వోల్టేజ్‌ను పెంచుతారు, పొడవైన లైన్ల ద్వారా తీసుకువెళ్తారు, సబ్‌స్టేషన్ల వద్ద తగ్గించి వినియోగదారులకు అందిస్తారు. భారతదేశంలో ఫ్రీక్వెన్సీ 50 Hz. ప్రామాణిక ప్రసార స్థాయిలలో 132 kV, 220 kV, 400 kV, 765 kV ఉన్నాయి. ప్రాథమిక పంపిణీ 11 kV వద్ద జరుగుతుంది, వినియోగదారుడికి 230 V సింగిల్ ఫేజ్ లేదా 415 V త్రీ ఫేజ్ అందుతుంది.

ప్రసారానికి అధిక వోల్టేజ్ ఎందుకు: అదే విద్యుత్ సామర్థ్యం P = V I కి, వోల్టేజ్ ఎక్కువైతే కరెంట్ తక్కువ అవుతుంది, లైన్ నష్టం I²R కరెంట్ వర్గంతో తగ్గుతుంది. ఉదాహరణ: వోల్టేజ్‌ను 10 రెట్లు పెంచితే, కరెంట్ పదో వంతుకు తగ్గుతుంది, లైన్ నష్టం వందో వంతుకు తగ్గుతుంది.

సంప్రదాయ ఉత్పత్తి

థర్మల్ (ఆవిరి) విద్యుత్ కేంద్రం: బొగ్గు, చమురు లేదా వాయువు నీటిని అధిక పీడన ఆవిరిగా మారుస్తుంది. ఆ ఆవిరి ఆల్టర్నేటర్‌కు జతచేసిన టర్బైన్‌ను తిప్పుతుంది. ప్రధాన భాగాలు: బొగ్గు నిర్వహణ, బాయిలర్, సూపర్‌హీటర్, టర్బైన్, కండెన్సర్, కూలింగ్ టవర్, బూడిద నిర్వహణ. ర్యాంకిన్ చక్రం ప్రాథమిక పనిచేసే చక్రం. సామర్థ్యం పరిమితం (ఇంధన శక్తిలో సుమారు మూడో వంతు విద్యుత్తుగా మారుతుంది). ఫ్లై యాష్, కార్బన్ డయాక్సైడ్ పర్యావరణ సమస్యలు.

జల విద్యుత్ కేంద్రం: ఆనకట్టలో నిల్వ చేసిన నీరు పెన్‌స్టాక్ ద్వారా పడి టర్బైన్‌ను తిప్పుతుంది. విద్యుత్ సామర్థ్యం హెడ్ (ఎత్తు), ప్రవాహంపై ఆధారపడుతుంది: P = ρ g Q H η, అంటే Q ను m³/s లోను, H ను మీటర్లలోను తీసుకుంటే సుమారు 9.81 × Q × H × η kW. ఉదాహరణ: Q = 10 m³/s, H = 50 m, సామర్థ్యం 0.9 అయితే 9.81 × 10 × 50 × 0.9 = 4414.5 kW. టర్బైన్లు: పెల్టన్ చక్రం (అధిక హెడ్, ఇంపల్స్), ఫ్రాన్సిస్ (మధ్యస్థ హెడ్, రియాక్షన్), కప్లాన్ (తక్కువ హెడ్, రియాక్షన్). జల కేంద్రాలు త్వరగా ప్రారంభమవుతాయి, నడిపే ఖర్చు తక్కువ, కానీ వర్షంపై ఆధారపడతాయి, పెద్ద ఆనకట్ట కావాలి. పంప్డ్ స్టోరేజ్ డిమాండ్ తక్కువగా ఉన్నప్పుడు నీటిని పైకి పంపి శక్తిని నిల్వ చేస్తుంది. కృష్ణా నదిపై ఉన్న శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు తెలుగు రాష్ట్రాల ప్రసిద్ధ జల కేంద్రం, గోదావరిపై పోలవరం బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు (స్థితికి తాజా అధికారిక ప్రకటన చూడండి).

అణు విద్యుత్ కేంద్రం: యురేనియం విచ్ఛిత్తి ఒక కూలెంట్‌ను వేడి చేసి ఆవిరిని తయారు చేస్తుంది. రియాక్టర్‌లో ఇంధనం, మాడరేటర్ (న్యూట్రాన్లను నెమ్మది చేస్తుంది), కంట్రోల్ రాడ్లు (న్యూట్రాన్లను గ్రహిస్తాయి), కూలెంట్ ఉంటాయి. కొద్ది ఇంధనంతో చాలా శక్తి వస్తుంది, పొగ ఉండదు, కానీ వ్యర్థాల తొలగింపు, భద్రతకు చాలా జాగ్రత్త అవసరం.

గ్యాస్ టర్బైన్, డీజిల్ కేంద్రాలు: త్వరగా ప్రారంభమవుతాయి, గరిష్ట డిమాండ్ సమయంలో, స్టాండ్‌బైగా వాడతారు. కంబైన్డ్ సైకిల్ ప్లాంట్ గ్యాస్ టర్బైన్ ఎగ్జాస్ట్ వేడిని ఆవిరి తయారీకి వాడి అధిక సామర్థ్యం పొందుతుంది.

పునరుత్పాదక ఉత్పత్తి

సోలార్ ఫోటోవోల్టాయిక్ (PV) కణాలు సూర్యరశ్మిని నేరుగా DC విద్యుత్తుగా మారుస్తాయి, ఇన్వర్టర్ దాన్ని AC గా మారుస్తుంది. సోలార్ థర్మల్ అద్దాలతో ద్రవాన్ని వేడి చేస్తుంది. పవన టర్బైన్లు జనరేటర్‌ను తిప్పుతాయి; విద్యుత్ సామర్థ్యం గాలి వేగం ఘనానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది. బయోమాస్, చిన్న జల విద్యుత్, తరంగ (టైడల్) శక్తి ఇతర వనరులు. పునరుత్పాదక వనరులు పరిశుభ్రమైనవి కానీ వాతావరణంపై ఆధారపడతాయి, కాబట్టి నిల్వ, గ్రిడ్ సహాయం వాడతారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో సౌర, పవన శక్తికి అధిక అవకాశాలు ఉన్నాయి, సోలార్ పార్కులు కూడా ఉన్నాయి (పేర్లు, సామర్థ్యాలకు తాజా అధికారిక ప్రకటన చూడండి). నెట్ మీటరింగ్ కింద రూఫ్‌టాప్ సోలార్ మిగులు విద్యుత్తును గ్రిడ్‌కు ఇవ్వగలదు.

లోడ్, డిమాండ్, టారిఫ్ పదాలు

బేస్ లోడ్ అంటే కనీస స్థిర డిమాండ్; పీక్ లోడ్ అంటే కొద్ది సమయం ఉండే అధిక డిమాండ్. లోడ్ ఫ్యాక్టర్ ఎక్కువైతే ప్లాంట్ వినియోగం మెరుగ్గా ఉండి యూనిట్ ఖర్చు తక్కువ అవుతుంది. పని చేసిన ఉదాహరణ: ఒక ప్లాంట్ గరిష్ట డిమాండ్ 100 MW, రోజువారీ శక్తి 1,800 MWh. సగటు లోడ్ = 1800/24 = 75 MW, లోడ్ ఫ్యాక్టర్ = 75/100 = 0.75.

బిల్లింగ్: శక్తికి kWh (యూనిట్) చొప్పున ఛార్జీ వేస్తారు. టారిఫ్‌లో స్థిర ఛార్జీ, శక్తి ఛార్జీ, పవర్ ఫ్యాక్టర్ జరిమానా ఉండవచ్చు. మీటర్లు kWh ను నమోదు చేస్తాయి. పవర్ ఫ్యాక్టర్ cos φ; తక్కువ పవర్ ఫ్యాక్టర్ ఉంటే అదే వాస్తవ విద్యుత్ సామర్థ్యానికి కరెంట్ పెరుగుతుంది, అందుకే దాన్ని మెరుగుపరచడానికి కెపాసిటర్లు వాడతారు.

ప్రసారం మరియు పంపిణీ

ఓవర్‌హెడ్ లైన్లలో టవర్, కండక్టర్లు (ACSR వంటివి, అంటే అల్యూమినియం కండక్టర్ స్టీల్ రీఇన్‌ఫోర్స్డ్), ఇన్సులేటర్లు (పింగాణీ, గాజు), క్రాస్ ఆర్మ్‌లు ఉంటాయి. భూగర్భ కేబుళ్లు నగరాల్లో సురక్షితం కానీ ఖరీదైనవి. ఇన్సులేటర్ రకాలు: పిన్, సస్పెన్షన్ (డిస్క్), స్ట్రెయిన్. లైన్ పారామితులు రెసిస్టెన్స్, ఇండక్టెన్స్, కెపాసిటెన్స్. కరోనా అంటే చాలా అధిక వోల్టేజ్ వద్ద కండక్టర్ల చుట్టూ కనిపించే కాంతి మరియు నష్టం. పంపిణీ వ్యవస్థలు రేడియల్ (సరళం, ఒకే మార్గం), రింగ్ మెయిన్ (ఎక్కువ నమ్మదగినది) లేదా ఇంటర్‌కనెక్టెడ్ కావచ్చు. చాలా పొడవైన లైన్లకు, వేర్వేరు గ్రిడ్లను కలపడానికి HVDC వాడతారు. జాతీయ గ్రిడ్ ప్రాంతీయ గ్రిడ్లను కలుపుతుంది, లోడ్ డెస్పాచ్ కేంద్రాలు సరఫరా, డిమాండ్‌ను సమతుల్యం చేస్తాయి (రాష్ట్ర సంస్థల పేర్లకు తాజా అధికారిక ప్రకటన చూడండి).

సబ్‌స్టేషన్ వోల్టేజ్‌ను మారుస్తుంది; దానిలో ట్రాన్స్‌ఫార్మర్లు, బస్‌బార్లు, ఐసోలేటర్లు, సర్క్యూట్ బ్రేకర్లు, లైట్నింగ్ అరెస్టర్లు, కరెంట్ మరియు వోల్టేజ్ ట్రాన్స్‌ఫార్మర్లు, రిలేలు ఉంటాయి. ఐసోలేటర్ను లోడ్ లేకుండా మాత్రమే ఆపరేట్ చేస్తారు. సర్క్యూట్ బ్రేకర్ లోడ్‌లో, లోపంలో కూడా తెరుచుకోగలదు.

లోపాలు మరియు రక్షణ

సాధారణ లోపాలు: షార్ట్ సర్క్యూట్ (ఫేజ్‌ల మధ్య లేదా ఫేజ్ నుంచి ఎర్త్‌కు), ఓపెన్ సర్క్యూట్, ఓవర్‌లోడ్. షార్ట్ సర్క్యూట్‌లో చాలా పెద్ద కరెంట్ వస్తుంది. రక్షణ పరికరాలు:

• ఫ్యూజ్: కరెంట్ ఎక్కువైనప్పుడు కరిగిపోయే సన్నని తీగ; చౌక, చిన్న సర్క్యూట్లలో వాడతారు. పనిచేసిన తర్వాత మార్చాలి.
• MCB (మినియేచర్ సర్క్యూట్ బ్రేకర్): ట్రిప్ అయిన తర్వాత రీసెట్ చేయవచ్చు; ఇళ్లలో ఓవర్‌లోడ్, షార్ట్ సర్క్యూట్ నుంచి రక్షిస్తుంది.
• MCCB / ELCB / RCCB: మౌల్డెడ్ కేస్ బ్రేకర్; ఎర్త్ లీకేజ్, రెసిడ్యువల్ కరెంట్ బ్రేకర్లు కరెంట్ ఎర్త్‌కు లీక్ అయినప్పుడు సరఫరాను ఆపి షాక్ నుంచి మనుషులను కాపాడతాయి.
• సర్క్యూట్ బ్రేకర్లు: ఆయిల్, ఎయిర్ బ్లాస్ట్, SF6 వాయువు, వాక్యూమ్ రకాలు. ఆర్క్‌ను ఆర్పడం ప్రధాన పని.
• రిలే: లోపాన్ని గుర్తించి బ్రేకర్‌కు ట్రిప్ సంకేతం పంపుతుంది. రకాలు: ఓవర్‌కరెంట్, డిఫరెన్షియల్, డిస్టెన్స్, బుచోల్జ్ రిలేలు. బుచోల్జ్ రిలే చమురు నింపిన ట్రాన్స్‌ఫార్మర్లను అంతర్గత లోపాల నుంచి రక్షిస్తుంది.
• లైట్నింగ్ అరెస్టర్: సర్జ్ వోల్టేజ్‌ను భూమిలోకి మళ్లిస్తుంది.
• సర్జ్ ప్రొటెక్షన్, ఎర్తింగ్ అధిక వోల్టేజ్‌ల వల్ల కలిగే నష్టాన్ని తగ్గిస్తాయి.

ఎర్తింగ్: పరికరం లోహపు భాగాన్ని ఎలక్ట్రోడ్ (ప్లేట్, పైపు లేదా రాడ్) ద్వారా సాధారణ భూమి ద్రవ్యరాశికి కలపడం. దీనివల్ల లోప కరెంట్‌కు సురక్షిత మార్గం దొరుకుతుంది, భాగం వోల్టేజ్ సున్నా దగ్గరే ఉంటుంది. ఎర్త్ రెసిస్టెన్స్ సాధ్యమైనంత తక్కువగా ఉండాలి. పైపు, ప్లేట్ ఎర్తింగ్ సాధారణం.

భద్రత

పని చేసే ముందు స్విచ్ ఆఫ్ చేయండి, ఇన్సులేటెడ్ పనిముట్లు, రబ్బరు మ్యాట్లు వాడండి, విద్యుత్ మంటపై ఎప్పుడూ నీరు వాడవద్దు (CO₂ లేదా డ్రై పౌడర్ ఆర్పే సాధనాలు వాడండి), షాక్‌కు ప్రథమ చికిత్సలో ముందు సరఫరాను ఆపండి. లైన్‌ను పరీక్షించి నిర్జీవమని నిర్ధారించే వరకు ఎప్పుడూ అది ప్రాణంతో ఉన్నట్లే భావించండి.

కేంద్రాలపై త్వరిత వాస్తవాలు

ప్లాంట్ సామర్థ్యం అంటే అవుట్‌పుట్ శక్తిని ఇన్‌పుట్ శక్తితో భాగించడం. పని చేసిన ఉదాహరణ: ఒక ప్లాంట్ 300 MW వేడినిచ్చే ఇంధనాన్ని మండించి 90 MW విద్యుత్తును అందిస్తే, దాని సామర్థ్యం 90/300 = 30%. పని చేసిన ఉదాహరణ: 2 kW లోడ్ 5 గంటలు నడిస్తే 10 kWh వాడుతుంది; యూనిట్‌కు 5 రూపాయల రేటుతో ఖర్చు 50 రూపాయలు (రేటు ఉదాహరణ మాత్రమే). అధిక వోల్టేజ్‌లు, సరైన కండక్టర్ పరిమాణం, పవర్ ఫ్యాక్టర్ మెరుగుదల ద్వారా పంపిణీ నష్టాలను తగ్గించవచ్చు.

పరీక్షలో పడే ఉచ్చులు

• ఫ్యూజ్ మరియు MCB: ఫ్యూజ్‌ను వాడిన తర్వాత మారుస్తారు; MCB ని రీసెట్ చేస్తారు.
• ఐసోలేటర్ మరియు సర్క్యూట్ బ్రేకర్: ఐసోలేటర్ లోడ్ కరెంట్‌ను తెంచడానికి కాదు.
• రిలే మరియు బ్రేకర్: రిలే గుర్తిస్తుంది; బ్రేకర్ తెరుస్తుంది.
• లోడ్ ఫ్యాక్టర్ మరియు డిమాండ్ ఫ్యాక్టర్: లోడ్ ఫ్యాక్టర్ సగటు లోడ్‌ను వాడుతుంది; డిమాండ్ ఫ్యాక్టర్ కనెక్టెడ్ లోడ్‌ను వాడుతుంది.
• పెల్టన్, ఫ్రాన్సిస్, కప్లాన్: వరుసగా అధిక, మధ్యస్థ, తక్కువ హెడ్.
• మాడరేటర్ మరియు కంట్రోల్ రాడ్: మాడరేటర్ న్యూట్రాన్లను నెమ్మది చేస్తుంది; కంట్రోల్ రాడ్ వాటిని గ్రహిస్తుంది.
• లైన్ నష్టం: ఇది కరెంట్ వర్గంపై ఆధారపడుతుంది, వోల్టేజ్‌పై నేరుగా కాదు.
• ఎర్తింగ్ మరియు న్యూట్రల్: ఇవి వేర్వేరు పనులు ఉన్న వేర్వేరు కండక్టర్లు.
• న్యూట్రల్‌లో ఫ్యూజ్: ఫ్యూజ్ లేదా స్విచ్ ప్రాణ (లైవ్) తీగలో ఉండాలి.
• kW మరియు kVA: వాస్తవ విద్యుత్ సామర్థ్యం kW లో, ఆభాస విద్యుత్ సామర్థ్యం kVA లో.

ఒక్క వాక్యాలు

• 1. భారతదేశ గ్రిడ్ ఫ్రీక్వెన్సీ 50 Hz.
• 2. వోల్టేజ్‌ను పెంచితే ప్రసార నష్టం తగ్గుతుంది.
• 3. పెన్‌స్టాక్ నీటిని జల టర్బైన్‌కు తీసుకువెళ్తుంది.
• 4. పెల్టన్ చక్రం అధిక హెడ్‌కు సరిపోతుంది.
• 5. కప్లాన్ టర్బైన్ తక్కువ హెడ్‌కు సరిపోతుంది.
• 6. రియాక్టర్‌లో కంట్రోల్ రాడ్లు న్యూట్రాన్లను గ్రహిస్తాయి.
• 7. లోడ్ ఫ్యాక్టర్ = సగటు లోడ్ / గరిష్ట డిమాండ్.
• 8. లైట్నింగ్ అరెస్టర్ సర్జ్‌ల నుంచి రక్షిస్తుంది.
• 9. MCB ట్రిప్ అయిన తర్వాత రీసెట్ చేయవచ్చు.
• 10. బుచోల్జ్ రిలే ట్రాన్స్‌ఫార్మర్లను రక్షిస్తుంది.
• 11. ఎర్తింగ్ లోప కరెంట్‌కు సురక్షిత మార్గాన్ని ఇస్తుంది.
• 12. పంప్డ్ స్టోరేజ్ మిగులు విద్యుత్తుతో నీటిని పైకి ఎత్తుతుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

1. ఒక ప్లాంట్ గరిష్ఠ డిమాండ్ 100 MW, ఒక రోజులో 1800 MWh సరఫరా చేస్తుంది. లోడ్ ఫ్యాక్టర్

   1. 1.33
   2. 0.5
   3. 0.25
   4. 0.75
   సమాధానం

   D. 0.75

   A plant has a maximum demand of 100 MW and supplies 1800 MWh in a day. The load factor is

   1. 1.33
   2. 0.5
   3. 0.25
   4. 0.75

2. ఒక ప్లాంట్ సగటు లోడ్ 50 MW, గరిష్ఠ డిమాండ్ 100 MW. లోడ్ ఫ్యాక్టర్

   1. 2
   2. 0.25
   3. 0.5
   4. 0.75
   సమాధానం

   C. 0.5

   A plant has an average load of 50 MW and a maximum demand of 100 MW. The load factor is

   1. 2
   2. 0.25
   3. 0.5
   4. 0.75

3. ఒక వినియోగదారుని కనెక్టెడ్ లోడ్ 100 kW, గరిష్ఠ డిమాండ్ 60 kW. డిమాండ్ ఫ్యాక్టర్

   1. 1.67
   2. 0.6
   3. 0.4
   4. 6
   సమాధానం

   B. 0.6

   A consumer has a connected load of 100 kW and a maximum demand of 60 kW. The demand factor is

   1. 1.67
   2. 0.6
   3. 0.4
   4. 6

4. వ్యక్తిగత గరిష్ఠ డిమాండ్ల మొత్తం 150 MW, సంయుక్త గరిష్ఠ డిమాండ్ 100 MW. డైవర్సిటీ ఫ్యాక్టర్

   1. 0.67
   2. 50
   3. 2.5
   4. 1.5
   సమాధానం

   D. 1.5

   The sum of individual maximum demands is 150 MW and the combined maximum demand is 100 MW. The diversity factor is

   1. 0.67
   2. 50
   3. 2.5
   4. 1.5

5. 50 MW యూనిట్ ఒక రోజులో 600 MWh ఉత్పత్తి చేస్తుంది. దాని కెపాసిటీ ఫ్యాక్టర్

   1. 0.25
   2. 0.12
   3. 12
   4. 0.5
   సమాధానం

   D. 0.5

   A 50 MW unit generates 600 MWh in a day. Its capacity factor is

   1. 0.25
   2. 0.12
   3. 12
   4. 0.5

6. అదే శక్తికి ప్రసార వోల్టేజీని 10 రెట్లు పెంచితే, లైన్ నష్టం ఎంత అవుతుంది?

   1. వందో వంతు
   2. 10 రెట్లు
   3. పదో వంతు
   4. మారదు
   సమాధానం

   A. వందో వంతు

   If the transmission voltage is raised 10 times for the same power, the line loss becomes

   1. one-hundredth
   2. ten times
   3. one-tenth
   4. unchanged

7. 5 ఓమ్ నిరోధం గల లైన్ 10 A ప్రవాహాన్ని తీసుకువెళ్తుంది. లైన్ నష్టం

   1. 5000 W
   2. 500 W
   3. 50 W
   4. 15 W
   సమాధానం

   B. 500 W

   A line of resistance 5 ohm carries 10 A. The line loss is

   1. 5000 W
   2. 500 W
   3. 50 W
   4. 15 W

8. ఒక జల విద్యుత్ ప్లాంట్‌లో ప్రవాహం 10 m^3/s, హెడ్ 50 m, మొత్తం సామర్థ్యం 0.9. సుమారు విద్యుత్ శక్తి

   1. 4905 kW
   2. 491 kW
   3. 44,145 kW
   4. 4414 kW
   సమాధానం

   D. 4414 kW

   A hydro plant has a flow of 10 m^3/s, a head of 50 m and an overall efficiency of 0.9. The power is about

   1. 4905 kW
   2. 491 kW
   3. 44,145 kW
   4. 4414 kW

9. ఒక ప్లాంట్ 300 MW ఉష్ణాన్ని స్వీకరించి 90 MW విద్యుత్తును ఇస్తుంది. దాని సామర్థ్యం

   1. 90%
   2. 30%
   3. 3.3%
   4. 33%
   సమాధానం

   B. 30%

   A plant receives 300 MW of heat and delivers 90 MW of electricity. Its efficiency is

   1. 90%
   2. 30%
   3. 3.3%
   4. 33%

10. 2 kW లోడ్ 5 గంటలు పనిచేస్తుంది. యూనిట్‌కు 5 రూపాయల చొప్పున (ఉదాహరణ రేటు) ఖర్చు

    1. 25 రూపాయలు
    2. 10 రూపాయలు
    3. 50 రూపాయలు
    4. 100 రూపాయలు
    సమాధానం

    C. 50 రూపాయలు

    A 2 kW load runs for 5 hours. At 5 rupees per unit (an example rate) the cost is

    1. 25 rupees
    2. 10 rupees
    3. 50 rupees
    4. 100 rupees

11. 10 kVA లోడ్ పవర్ ఫ్యాక్టర్ 0.8. వాస్తవ శక్తి (రియల్ పవర్)

    1. 8 kW
    2. 12.5 kW
    3. 10 kW
    4. 6 kW
    సమాధానం

    A. 8 kW

    A 10 kVA load has a power factor of 0.8. The real power is

    1. 8 kW
    2. 12.5 kW
    3. 10 kW
    4. 6 kW

12. గాలి వేగం రెట్టింపైతే, గాలిలో లభించే శక్తి ఎంత అవుతుంది?

    1. 2 రెట్లు
    2. 8 రెట్లు
    3. 4 రెట్లు
    4. 16 రెట్లు
    సమాధానం

    B. 8 రెట్లు

    If the wind speed doubles, the power available in the wind becomes

    1. 2 times
    2. 8 times
    3. 4 times
    4. 16 times

13. వినియోగదారుల విద్యుత్ శక్తిని యూనిట్లలో బిల్లు చేస్తారు. ఒక యూనిట్ దేనికి సమానం?

    1. 1 MW
    2. 1 kW
    3. 1 kWh
    4. 1 kVA
    సమాధానం

    C. 1 kWh

    Consumer energy is billed in units, where one unit equals

    1. 1 MW
    2. 1 kW
    3. 1 kWh
    4. 1 kVA

14. భారతదేశంలో గ్రిడ్ సరఫరా పౌనఃపున్యం (ఫ్రీక్వెన్సీ)

    1. 50 Hz
    2. 25 Hz
    3. 100 Hz
    4. 60 Hz
    సమాధానం

    A. 50 Hz

    The frequency of the grid supply in India is

    1. 50 Hz
    2. 25 Hz
    3. 100 Hz
    4. 60 Hz

15. ఆనకట్ట నుంచి జల విద్యుత్ కేంద్రంలోని టర్బైన్‌కు నీటిని తీసుకువెళ్లే పైపు

    1. సర్జ్ అరెస్టర్
    2. డ్రాఫ్ట్ ట్యూబ్
    3. కూలింగ్ టవర్
    4. పెన్‌స్టాక్ (Penstock)
    సమాధానం

    D. పెన్‌స్టాక్ (Penstock)

    The pipe that carries water from a dam to the turbine of a hydro station is the

    1. Surge arrester
    2. Draft tube
    3. Cooling tower
    4. Penstock

16. జల విద్యుత్ కేంద్రాలలో అధిక హెడ్‌కు ఏ టర్బైన్‌ను ఉపయోగిస్తారు?

    1. ప్రొపెల్లర్ టర్బైన్
    2. ఫ్రాన్సిస్ టర్బైన్
    3. కప్లాన్ టర్బైన్
    4. పెల్టన్ వీల్
    సమాధానం

    D. పెల్టన్ వీల్

    Which turbine is used for high heads in hydro stations?

    1. Propeller turbine
    2. Francis turbine
    3. Kaplan turbine
    4. Pelton wheel

17. తక్కువ హెడ్, ఎక్కువ ప్రవాహానికి ఏ టర్బైన్‌ను ఉపయోగిస్తారు?

    1. కప్లాన్ టర్బైన్
    2. స్టీమ్ టర్బైన్
    3. పెల్టన్ వీల్
    4. గ్యాస్ టర్బైన్
    సమాధానం

    A. కప్లాన్ టర్బైన్

    Which turbine is used for low heads and large flows?

    1. Kaplan turbine
    2. Steam turbine
    3. Pelton wheel
    4. Gas turbine

18. అణు రియాక్టర్‌లో న్యూట్రాన్లను శోషించి చర్యను నియంత్రించే పదార్థం

    1. కూలెంట్
    2. కంట్రోల్ రాడ్
    3. ఇంధన గుళిక (ఫ్యూయల్ పెల్లెట్)
    4. మోడరేటర్
    సమాధానం

    B. కంట్రోల్ రాడ్

    In a nuclear reactor, the material that absorbs neutrons to control the reaction is the

    1. coolant
    2. control rod
    3. fuel pellet
    4. moderator

19. అణు రియాక్టర్‌లో మోడరేటర్‌ను ఉపయోగించేది

    1. అన్ని న్యూట్రాన్లను శోషించడానికి
    2. టర్బైన్‌ను చల్లబరచడానికి
    3. న్యూట్రాన్ల వేగాన్ని తగ్గించడానికి
    4. AC ఉత్పత్తి చేయడానికి
    సమాధానం

    C. న్యూట్రాన్ల వేగాన్ని తగ్గించడానికి

    A moderator in a nuclear reactor is used to

    1. absorb all neutrons
    2. cool the turbine
    3. slow down neutrons
    4. generate AC

20. సూర్యకాంతిని నేరుగా DC విద్యుత్తుగా మార్చే పరికరం ఏది?

    1. ట్రాన్స్‌ఫార్మర్
    2. సోలార్ PV సెల్
    3. ఆల్టర్నేటర్
    4. బాయిలర్
    సమాధానం

    B. సోలార్ PV సెల్

    Which device converts sunlight directly into DC electricity?

    1. Transformer
    2. Solar PV cell
    3. Alternator
    4. Boiler

21. సోలార్ PV వ్యవస్థలో DC ని AC గా మార్చడానికి ఉపయోగించే పరికరం

    1. రిలే
    2. ఫ్యూజ్
    3. ఇన్వర్టర్
    4. రెక్టిఫైయర్
    సమాధానం

    C. ఇన్వర్టర్

    A device used on a solar PV system to change DC to AC is the

    1. relay
    2. fuse
    3. inverter
    4. rectifier

22. పిడుగులు, సర్జ్ వోల్టేజీల నుంచి పరికరాలను రక్షించే పరికరం ఏది?

    1. లైట్నింగ్ అరెస్టర్
    2. ఐసొలేటర్
    3. ఫ్యూజ్
    4. వాట్‌మీటర్
    సమాధానం

    A. లైట్నింగ్ అరెస్టర్

    Which device protects equipment from lightning and surge voltages?

    1. Lightning arrester
    2. Isolator
    3. Fuse
    4. Wattmeter

23. ట్రిప్ అయిన తర్వాత తిరిగి రీసెట్ చేయగలిగి, ఇళ్లలో ఉపయోగించే పరికరం ఏది?

    1. రీవైరబుల్ ఫ్యూజ్
    2. ఐసొలేటర్
    3. బస్ బార్
    4. MCB
    సమాధానం

    D. MCB

    Which device can be reset after tripping and is used in homes?

    1. Rewirable fuse
    2. Isolator
    3. Bus bar
    4. MCB

24. ఆయిల్ నింపిన ట్రాన్స్‌ఫార్మర్లను అంతర్గత లోపాల నుంచి రక్షించే రిలే ఏది?

    1. థర్మల్ రిలే
    2. ఓవర్‌కరెంట్ రిలే
    3. బుక్‌హోల్జ్ రిలే
    4. డిస్టెన్స్ రిలే
    సమాధానం

    C. బుక్‌హోల్జ్ రిలే

    Which relay protects oil-filled transformers against internal faults?

    1. Thermal relay
    2. Overcurrent relay
    3. Buchholz relay
    4. Distance relay

25. తనగుండా లోడ్ ప్రవాహం లేనప్పుడు మాత్రమే ఆపరేట్ చేసే పరికరం ఏది?

    1. ఐసొలేటర్
    2. ఫ్యూజ్
    3. MCB
    4. సర్క్యూట్ బ్రేకర్
    సమాధానం

    A. ఐసొలేటర్

    Which device is operated only when there is no load current through it?

    1. Isolator
    2. Fuse
    3. MCB
    4. Circuit breaker

26. ఎర్తింగ్ ప్రధాన పని

    1. లైన్ వోల్టేజీని పెంచడం
    2. ఫ్రీక్వెన్సీని తగ్గించడం
    3. లోడ్ ఫ్యాక్టర్‌ను పెంచడం
    4. లోప ప్రవాహానికి భూమిలోకి సురక్షిత మార్గం ఇవ్వడం
    సమాధానం

    D. లోప ప్రవాహానికి భూమిలోకి సురక్షిత మార్గం ఇవ్వడం

    The main job of earthing is to

    1. raise the line voltage
    2. reduce frequency
    3. increase the load factor
    4. give fault current a safe path to earth

27. విద్యుత్ అగ్నిప్రమాదంలో ఏ అగ్నిమాపక పదార్థం సురక్షితం?

    1. నీరు
    2. CO2
    3. ఇసుక, నీటి బకెట్
    4. నీటితో కూడిన ఫోమ్
    సమాధానం

    B. CO2

    Which fire extinguisher is safe on an electrical fire?

    1. Water
    2. CO2
    3. Bucket of sand and water
    4. Foam with water

28. ఓవర్‌హెడ్ ప్రసార లైన్లలో సాధారణంగా ఉపయోగించే వాహకం ఏది?

    1. ACSR
    2. టంగ్‌స్టన్
    3. ఇత్తడి
    4. నిక్రోమ్
    సమాధానం

    A. ACSR

    Which conductor is commonly used in overhead transmission lines?

    1. ACSR
    2. Tungsten
    3. Brass
    4. Nichrome

29. అధిక వోల్టేజీ లైన్లలో డిస్కుల తీగగా ఉపయోగించే ఇన్సులేటర్ రకం ఏది?

    1. షాకిల్ ఇన్సులేటర్
    2. పోస్ట్ పిన్ బుషింగ్
    3. సస్పెన్షన్ ఇన్సులేటర్
    4. పిన్ ఇన్సులేటర్
    సమాధానం

    C. సస్పెన్షన్ ఇన్సులేటర్

    Which insulator type is used for high-voltage lines as a string of discs?

    1. Shackle insulator
    2. Post pin bushing
    3. Suspension insulator
    4. Pin insulator

30. అత్యధిక వోల్టేజీ వద్ద వాహకాల చుట్టూ ఏర్పడే కాంతి, శక్తి నష్టాన్ని ఏమంటారు?

    1. సర్జ్
    2. కరోనా
    3. ఆర్క్ క్వెంచింగ్
    4. ఫ్లాష్‌ఓవర్
    సమాధానం

    B. కరోనా

    The glow and power loss around conductors at very high voltage is called

    1. surge
    2. corona
    3. arc quenching
    4. flashover

31. లోపాన్ని గుర్తించి సర్క్యూట్ బ్రేకర్‌కు ట్రిప్ సంకేతం పంపే పరికరం

    1. బస్‌బార్
    2. ఫ్యూజ్
    3. ఐసొలేటర్
    4. రిలే
    సమాధానం

    D. రిలే

    The device that senses a fault and sends a trip signal to the circuit breaker is a

    1. busbar
    2. fuse
    3. isolator
    4. relay

32. ఇవి విద్యుత్తుకు పునరుత్పాదక వనరులలో ఏది?

    1. సహజ వాయువు
    2. పవనం
    3. డీజిల్
    4. బొగ్గు
    సమాధానం

    B. పవనం

    Which of these is a renewable source of electricity?

    1. Natural gas
    2. Wind
    3. Diesel
    4. Coal

33. పంప్డ్ స్టోరేజీ ప్లాంట్

    1. రాత్రిపూట మాత్రమే బొగ్గును మండిస్తుంది
    2. డిమాండ్ తక్కువగా ఉన్నప్పుడు నీటిని ఎత్తుకు పంపుతుంది
    3. బాయిలర్‌లో ఉష్ణాన్ని నిల్వ చేస్తుంది
    4. బ్యాటరీ బ్యాంక్‌లో మాత్రమే ఆవేశాన్ని నిల్వ చేస్తుంది
    సమాధానం

    B. డిమాండ్ తక్కువగా ఉన్నప్పుడు నీటిని ఎత్తుకు పంపుతుంది

    A pumped storage plant

    1. burns coal at night only
    2. pumps water uphill when demand is low
    3. stores heat in the boiler
    4. stores charge in a battery bank only

34. ప్రకటన 1: ఫ్యూజ్ పనిచేసిన తర్వాత దానిని మార్చాలి. ప్రకటన 2: MCB ట్రిప్ అయిన తర్వాత రీసెట్ చేయవచ్చు. ఈ ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Statement 1: A fuse is replaced after it operates. Statement 2: An MCB can be reset after tripping. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

35. ప్రకటన 1: అదే శక్తికి ప్రసార వోల్టేజీని పెంచితే లైన్ ప్రవాహం తగ్గుతుంది. ప్రకటన 2: లైన్ నష్టం ప్రవాహం వర్గంపై ఆధారపడుతుంది. ఈ ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Statement 1: Raising the transmission voltage reduces line current for the same power. Statement 2: Line loss depends on the square of the current. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

36. ప్రకటన 1: సర్క్యూట్ బ్రేకర్ లోపం సమయంలో సర్క్యూట్‌ను తెరవగలదు. ప్రకటన 2: భారీ లోడ్ ప్రవాహాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయడానికి ఐసొలేటర్‌ను ఉపయోగిస్తారు. ఈ ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Statement 1: A circuit breaker can open a circuit under fault. Statement 2: An isolator is used to break heavy load current. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

37. ప్రకటన 1: లోడ్ ఫ్యాక్టర్ = సగటు లోడ్ / గరిష్ఠ డిమాండ్. ప్రకటన 2: డిమాండ్ ఫ్యాక్టర్ = సగటు లోడ్ / కనెక్టెడ్ లోడ్. ఈ ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Statement 1: Load factor equals average load divided by maximum demand. Statement 2: Demand factor equals average load divided by connected load. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

38. ప్రకటన 1: థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాలు స్టీమ్ టర్బైన్లను ఉపయోగిస్తాయి. ప్రకటన 2: జల విద్యుత్ కేంద్రాలు వర్షపాతం, నిల్వపై ఆధారపడతాయి. ఈ ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Statement 1: Thermal power stations use steam turbines. Statement 2: Hydro stations depend on rainfall and storage. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

39. ప్రకటన 1: మోడరేటర్ న్యూట్రాన్లను శోషిస్తుంది. ప్రకటన 2: కంట్రోల్ రాడ్లు న్యూట్రాన్ల వేగాన్ని తగ్గిస్తాయి. ఈ ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    D. 1 లేదా 2 కాదు

    Statement 1: A moderator absorbs neutrons. Statement 2: Control rods slow down neutrons. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

40. ప్రకటన 1: ఓవర్‌లోడ్, షార్ట్ సర్క్యూట్ సాధారణ లోపాలు. ప్రకటన 2: షార్ట్ సర్క్యూట్ అతి పెద్ద ప్రవాహాన్ని ఇస్తుంది. ఈ ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Statement 1: Overload and short circuit are common faults. Statement 2: A short circuit gives a very large current. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

41. ప్రకటన 1: నెట్ మీటరింగ్ కింద రూఫ్‌టాప్ సోలార్ మిగులు విద్యుత్తును గ్రిడ్‌కు అందించగలదు. ప్రకటన 2: సోలార్ PV ఉత్పత్తి రాత్రి కూడా పగటి లాగే ఉంటుంది. ఈ ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Statement 1: Rooftop solar can feed surplus power to the grid under net metering. Statement 2: Solar PV output is the same at night as in daytime. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

42. ప్రకటన 1: ELCB లేదా RCCB భూమికి విద్యుత్ లీకైనప్పుడు సరఫరాను నిలిపివేస్తుంది. ప్రకటన 2: సర్క్యూట్‌లోని ఫ్యూజ్‌ను లైవ్ వైర్‌లో ఉంచాలి. ఈ ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Statement 1: An ELCB or RCCB cuts the supply when current leaks to earth. Statement 2: A fuse in a circuit should be placed in the live wire. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

43. ప్రకటన 1: పెల్టన్ వీల్ తక్కువ హెడ్‌కు ఉపయోగించే రియాక్షన్ టర్బైన్. ప్రకటన 2: కప్లాన్ టర్బైన్ తక్కువ హెడ్‌కు తగినది. ఈ ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Statement 1: Pelton wheel is a reaction turbine for low heads. Statement 2: Kaplan turbine is suited to low heads. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

44. ప్రకటన 1: కంబైన్డ్ సైకిల్ ప్లాంట్లలో గ్యాస్ టర్బైన్ ఎగ్జాస్ట్ ఉష్ణంతో ఆవిరి తయారవుతుంది. ప్రకటన 2: కంబైన్డ్ సైకిల్ ప్లాంట్లకు సాధారణ గ్యాస్ టర్బైన్ ప్లాంట్ కంటే ఎక్కువ సామర్థ్యం ఉంటుంది. ఈ ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Statement 1: In combined cycle plants, exhaust heat of a gas turbine makes steam. Statement 2: Combined cycle plants have higher efficiency than a simple gas turbine plant. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

45. ప్రకటన 1: తక్కువ పవర్ ఫ్యాక్టర్‌ను మెరుగుపరచడానికి కెపాసిటర్లను ఉపయోగిస్తారు. ప్రకటన 2: తక్కువ పవర్ ఫ్యాక్టర్ అదే వాస్తవ శక్తికి ప్రవాహాన్ని పెంచుతుంది. ఈ ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Statement 1: Capacitors are used to improve a low power factor. Statement 2: A low power factor increases current for the same real power. Which of the statements is/are correct?

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2