న్యాయ సహాయం, లోక్ అదాలత్‌లు, ADR, సర్వీసు నియమాల అవగాహన, ప్రవర్తన మరియు నైతికత

గుర్తుంచుకోవాల్సినవి

• ఉచిత న్యాయ సహాయం రాజ్యాంగ హామీ. పేదరికం వల్ల ఏ పౌరుడూ న్యాయం కోల్పోకుండా రాజ్యం ఉచిత న్యాయ సహాయం ఇవ్వాలని ఆర్టికల్ 39A (ఆదేశిక సూత్రం) చెబుతుంది. న్యాయ సేవల అధికార సంస్థల చట్టం, 1987 దీనికి చట్టబద్ధ నిర్మాణం ఇచ్చింది.
• లోక్ అదాలత్ అవార్డు అంతిమం. దీన్ని సివిల్ కోర్టు డిక్రీగా పరిగణిస్తారు, దీనిపై అప్పీలు లేదు, కేసులో చెల్లించిన కోర్టు ఫీజు వాపసు ఇస్తారు.
• కోర్టు ఉద్యోగి నిజాయితీగా, నిష్పక్షపాతంగా, గోప్యత పాటిస్తూ ఉండాలి. ప్రవర్తన నియమాలు కోర్టు గౌరవాన్ని కాపాడతాయి; వాటిని ఉల్లంఘిస్తే శాఖాపరమైన చర్య ఉంటుంది.

1. న్యాయ సహాయం: భావన మరియు చట్టం

న్యాయం ధనికులకు, పేదలకు అందరికీ అందుబాటులో ఉండాలి. మూడు ఆలోచనలు కలిసి పనిచేస్తాయి.

• ఆర్టికల్ 14 మరియు ఆర్టికల్ 21 చట్టం ముందు సమానత్వాన్ని, న్యాయమైన ప్రక్రియను సమర్థిస్తాయి.
• ఆర్టికల్ 39A (42వ సవరణతో చేర్చారు) సమాన న్యాయం, ఉచిత న్యాయ సహాయం ఉండేలా చూడాలని రాజ్యాన్ని ఆదేశిస్తుంది.
• న్యాయ సేవల అధికార సంస్థల చట్టం, 1987 జాతీయ నిర్మాణాన్ని సృష్టించింది. ఇది 1995లో అమల్లోకి వచ్చింది.

ఉచిత న్యాయ సహాయం ఆర్టికల్ 21 కింద న్యాయమైన విచారణ హక్కులో భాగమని సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది. న్యాయవాదిని ఇవ్వని పేద నిందితుని విచారణను రద్దు చేయవచ్చు. ఈ హక్కు గురించి కోర్టులు నిందితునికి తెలియజేయాలి. సెషన్స్ విచారణల్లో నిందితునికి న్యాయవాది లేకపోతే రాజ్యం తన ఖర్చుతో న్యాయవాదిని ఇస్తుంది.

2. న్యాయ సేవల నిర్మాణం

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రాష్ట్ర న్యాయ సేవల అధికార సంస్థ హైకోర్టు ప్రాంతం నుంచి పనిచేస్తుంది; దాని కింద జిల్లా న్యాయ సేవల అధికార సంస్థలు, మండల స్థాయి కమిటీలు ఉంటాయి. పారా-లీగల్ వాలంటీర్లు, న్యాయ సహాయ క్లినిక్‌లు, న్యాయ అక్షరాస్యత శిబిరాలు సేవలను గ్రామాలకు చేరుస్తాయి. ప్యానెల్ న్యాయవాదులకు అధికార సంస్థ చెల్లిస్తుంది.

3. ఉచిత న్యాయ సేవలు ఎవరికి లభిస్తాయి

చట్టంలోని సెక్షన్ 12 అర్హులను జాబితా చేస్తుంది. సరళంగా, వీరు ఉన్నారు:

• షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల సభ్యులు.
• మానవ అక్రమ రవాణా లేదా బలవంతపు శ్రమ బాధితులు.
• మహిళలు మరియు పిల్లలు.
• వికలాంగులు.
• సామూహిక విపత్తు, హింస, వరద, కరువు, భూకంపం లేదా పారిశ్రామిక విపత్తు బాధితులు.
• పారిశ్రామిక కార్మికులు.
• రక్షణ కస్టడీతో సహా కస్టడీలో ఉన్న వ్యక్తులు.
• వార్షిక ఆదాయం రాష్ట్రం నిర్ణయించిన పరిమితి కంటే తక్కువ ఉన్న వ్యక్తులు (ఈ పరిమితిని అప్పుడప్పుడు మారుస్తారు; తాజా ఉత్తర్వును చూడండి).

సేవల్లో కోర్టు ఫీజు, ఇతర ఛార్జీల చెల్లింపు, న్యాయవాది, రికార్డు కాపీలు, అనువాదం, అప్పీళ్లు సిద్ధం చేసే ఖర్చు ఉంటాయి. దరఖాస్తుదారు సాధారణ దరఖాస్తు దాఖలు చేస్తారు. ఆ వ్యక్తికి ప్రాథమికంగా కేసు లేదని అధికార సంస్థ గుర్తిస్తే సహాయాన్ని నిరాకరించవచ్చు.

4. లోక్ అదాలత్ (ప్రజా న్యాయస్థానం)

లోక్ అదాలత్‌లు కఠినమైన ప్రక్రియా నియమాలు లేకుండా, స్నేహపూర్వకంగా, అంగీకారంతో వివాదాలను పరిష్కరిస్తాయి.

ముఖ్య లక్షణాలు:

• న్యాయ సేవల అధికార సంస్థల చట్టంలోని చాప్టర్ VI లోక్ అదాలత్‌లను గురించి చెబుతుంది.
• సేవలో ఉన్న లేదా విశ్రాంత న్యాయ అధికారులు దీనికి నేతృత్వం వహిస్తారు; సామాజిక కార్యకర్తలు లేదా న్యాయవాదులు సభ్యులుగా ఉంటారు.
• ఇది కోర్టులో పెండింగ్‌లో ఉన్న కేసులను, దాఖలు కాని వ్యాజ్యపూర్వక (pre-litigation) వివాదాలను కూడా చేపట్టవచ్చు.
• వ్యాజ్యపూర్వక అంశానికి కోర్టు ఫీజు వసూలు చేయరు. పెండింగ్ కేసు రాజీ అయితే చెల్లించిన కోర్టు ఫీజును వాపసు ఇస్తారు.
• ఇరు పక్షాలు అంగీకరించాలి. లోక్ అదాలత్ నిర్ణయాన్ని బలవంతంగా రుద్దలేదు.
• అవార్డును సివిల్ కోర్టు డిక్రీగా భావిస్తారు, అది అంతిమం, కట్టుబడి ఉండేది. దానిపై అప్పీలు లేదు. అసంతృప్తి చెందిన పక్షం చాలా పరిమిత కారణాలపై రిట్ పిటిషన్ మాత్రమే వేయవచ్చు, లేదా రాజీ కుదరకపోతే కోర్టులో కేసును మళ్లీ మొదలు పెట్టవచ్చు.
• క్రిమినల్ కేసులు: రాజీకి వీలున్న (compoundable) నేరాలను మాత్రమే చేపడతారు. రాజీకి వీలు లేని నేరాలను పరిష్కరించలేరు.
• జాతీయ లోక్ అదాలత్‌లు దేశమంతటా ఒకేరోజు, నిర్దిష్ట అంశంపై లేదా అన్ని అంశాలపై జరుగుతాయి.
• శాశ్వత లోక్ అదాలత్‌లు (చాప్టర్ VI-A) రవాణా, తపాలా, టెలిఫోన్, విద్యుత్, నీరు, బీమా, ఆసుపత్రులు వంటి ప్రజోపయోగ సేవల వివాదాలను చూస్తాయి. పక్షాలు అంగీకరించకపోతే అవి మెరిట్‌ల ఆధారంగా నిర్ణయించగలవు. చట్టం ప్రకారం రాజీకి వీలు లేని నేరం ఉన్న అంశాలను మినహాయించారు.

5. ప్రత్యామ్నాయ వివాద పరిష్కారం (ADR)

సాధారణ విచారణ వెలుపల వివాదాలను పరిష్కరించే మార్గాలకు ADR అని పేరు. పౌర ప్రక్రియా స్మృతిలోని సెక్షన్ 89, రాజీ అంశాలు ఉన్న చోట కోర్టు వెలుపల రాజీని పరిశీలించమని సివిల్ కోర్టుకు చెబుతుంది. ఇది నాలుగు మార్గాలను పేర్కొంటుంది:

• 1. మధ్యవర్తిత్వం (Arbitration) (మధ్యవర్తిత్వం మరియు సయోధ్య చట్టం, 1996).
• 2. సయోధ్య (Conciliation) (అదే చట్టం).
• 3. లోక్ అదాలత్ ద్వారా రాజీతో సహా న్యాయపరమైన రాజీ.
• 4. మీడియేషన్ (Mediation).

మీడియేషన్‌కు ఇప్పుడు ఒక చట్టం కూడా ఉంది: మీడియేషన్ చట్టం, 2023. ఇది వ్యాజ్యపూర్వక మీడియేషన్, కమ్యూనిటీ మీడియేషన్, రాజీ ఒప్పందాల గుర్తింపును కవర్ చేస్తుంది. మధ్యవర్తిత్వ చట్టం కోర్టు నుంచి తాత్కాలిక ఉపశమనానికి అనుమతిస్తుంది; అవార్డును పరిమిత కారణాలపై మాత్రమే రద్దు చేయవచ్చు.

6. సర్వీసు నియమాల అవగాహన

ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లా న్యాయవ్యవస్థలోని మినిస్టీరియల్, సబార్డినేట్ సిబ్బందికి రాష్ట్ర న్యాయ సేవ కోసం చేసిన సర్వీసు నియమాలు వర్తిస్తాయి. అభ్యర్థులు ఈ అంశాలను సాధారణ పరంగా తెలుసుకోవాలి (వివరాల కోసం తాజా నియమాలను చూడండి):

• నియామకం హైకోర్టు ద్వారా లేదా నియమాల్లో పేర్కొన్న అధికారుల ద్వారా, రాష్ట్ర విధానం ప్రకారం రిజర్వేషన్‌తో జరుగుతుంది.
• నిర్ణీత పరిశీలన కాలం (probation) వర్తిస్తుంది; పని సంతృప్తికరంగా ఉంటే ఉద్యోగిని ఆ తర్వాత ఖాయం చేస్తారు.
• నియమాలు పోస్టులను వర్గాలుగా విభజించి, అర్హతలు, వేతన స్కేళ్లు, పదోన్నతి మార్గాలను నిర్దేశిస్తాయి.
• జిల్లా న్యాయవ్యవస్థ, దాని సిబ్బందిపై నియంత్రణ హైకోర్టుకు ఉంటుంది (న్యాయ అధికారులకు ఆర్టికల్ 235; హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఆర్టికల్ 229 కింద తన అధికారులను, సేవకులను నియమిస్తారు).
• సిబ్బందిని విధానం ప్రకారమే బదిలీ చేయవచ్చు, పదోన్నతి ఇవ్వవచ్చు, సస్పెండ్ చేయవచ్చు లేదా శిక్షించవచ్చు. నియామక అధికారి శాఖాపరమైన విచారణ జరిపి, అభియోగాలకు జవాబు చెప్పే అవకాశం ఉద్యోగికి ఇస్తారు.
• పెద్ద శిక్షలపై అప్పీళ్లు, సమీక్ష అందుబాటులో ఉంటాయి.

7. ప్రవర్తన మరియు నైతికత

కోర్టు ఉద్యోగి కక్షిదారులు, న్యాయవాదులు, ప్రజలతో వ్యవహరిస్తారు. కోర్టుపై ప్రజల విశ్వాసం నిజాయితీగల సిబ్బందిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

విధులు:

• సమగ్రత, నిజాయితీ, విధి పట్ల అంకితభావం.
• సమయపాలన, క్రమం తప్పని హాజరు; అనుమతి లేకుండా కార్యాలయం వదిలి వెళ్లకూడదు.
• ప్రజల పట్ల మర్యాద; మొరటుతనం, అహంకారం వద్దు.
• నిష్పక్షపాతం: న్యాయవాదికి లేదా పక్షానికి అనుకూలత వద్దు.
• గోప్యత: ఉత్తర్వులను ప్రకటించక ముందే, ఫైళ్ల విషయాలను, న్యాయమూర్తి మొగ్గును వెల్లడించవద్దు.
• ఫైళ్లు, రిజిస్టర్లు, నగదును త్వరగా, జాగ్రత్తగా నిర్వహించడం.

నిషేధాలు:

• కానుకలు, లంచాలు లేదా అక్రమ ప్రతిఫలం తీసుకోవడం (ఇది దుష్ప్రవర్తనతో పాటు నేరం కూడా).
• "దళారీ"గా వ్యవహరించడం లేదా లాభం కోసం పక్షంతో కేసు గురించి చర్చించడం.
• ప్రవర్తన నియమాలు నిషేధించిన విధంగా రాజకీయాల్లో లేదా ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేక ప్రదర్శనల్లో పాల్గొనడం.
• కార్యాలయంలో మద్యం సేవించడం లేదా మత్తులో ఉండటం.
• కార్యాలయ రికార్డులను లేదా సోషల్ మీడియాను కోర్టు విషయాలపై వ్యాఖ్య కోసం దుర్వినియోగం చేయడం.
• సెలవు లేకుండా గైర్హాజరు కావడం, లేదా సెలవు, వయసు, అర్హత లేదా కులం గురించి తప్పుడు ప్రకటనలు చేయడం.

ప్రతి విచారణలో సహజ న్యాయం వర్తిస్తుంది: ఉద్యోగికి అభియోగాలు చెప్పాలి, వివరణ ఇచ్చే న్యాయమైన అవకాశం ఇవ్వాలి, నిర్ణయం కారణాలతో ఉండాలి.

పరీక్షలో పొరపాట్లు

• ఆర్టికల్ 39A vs ఆర్టికల్ 21: ఆర్టికల్ 39A ఉచిత న్యాయ సహాయంపై ఆదేశిక సూత్రం; ఆర్టికల్ 21 న్యాయమైన విచారణను కలిగి ఉన్న ప్రాథమిక హక్కు.
• NALSA అధిపతి: భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి పేట్రన్-ఇన్-చీఫ్; ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్ సుప్రీంకోర్టు సీనియర్ న్యాయమూర్తి.
• DLSA అధిపతి: జిల్లా న్యాయమూర్తి ఛైర్మన్, కలెక్టర్ కాదు.
• లోక్ అదాలత్ vs కోర్టు: లోక్ అదాలత్ అవార్డుపై అప్పీలు లేదు; కోర్టు డిక్రీపై ఉంది.
• వ్యాజ్యపూర్వక vs పెండింగ్: వ్యాజ్యపూర్వక లోక్ అదాలత్ కేసుకు కోర్టు ఫీజు ఉండదు; పెండింగ్ కేసులో ఫీజును వాపసు ఇస్తారు.
• శాశ్వత లోక్ అదాలత్: ఇది ప్రజోపయోగ సేవలను కవర్ చేస్తుంది, రాజీ కుదరకపోతే మెరిట్‌ల ఆధారంగా నిర్ణయించవచ్చు.
• మధ్యవర్తిత్వం vs మీడియేషన్: మధ్యవర్తి నిర్ణయిస్తారు; మీడియేటర్ సహాయం మాత్రమే చేస్తారు.
• కానుక vs కృతజ్ఞత: కక్షిదారు నుంచి చిన్న కానుక అయినా దుష్ప్రవర్తనే.

ఒక్క వాక్యాలు

• 1. ఆర్టికల్ 39A ఉచిత న్యాయ సహాయంపై ఆదేశాన్ని ఇస్తుంది.
• 2. న్యాయ సేవల అధికార సంస్థల చట్టం 1987లో ఆమోదించారు.
• 3. NALSA అత్యున్నత న్యాయ సేవల సంస్థ.
• 4. DLSA కు జిల్లా న్యాయమూర్తి అధిపతి.
• 5. ఉచిత న్యాయ సేవలకు అర్హులను సెక్షన్ 12 జాబితా చేస్తుంది.
• 6. లోక్ అదాలత్ అవార్డును సివిల్ కోర్టు డిక్రీగా భావిస్తారు.
• 7. లోక్ అదాలత్ అవార్డుపై అప్పీలు లేదు.
• 8. లోక్ అదాలత్‌లో రాజీ అయితే కోర్టు ఫీజు వాపసు ఇస్తారు.
• 9. పౌర ప్రక్రియా స్మృతిలోని సెక్షన్ 89 ADR పద్ధతులను జాబితా చేస్తుంది.
• 10. మధ్యవర్తిత్వం మరియు సయోధ్య చట్టం 1996లో ఆమోదించారు.
• 11. మీడియేషన్ చట్టం 2023లో ఆమోదించారు.
• 12. జిల్లా కోర్టు సిబ్బందిపై నియంత్రణ హైకోర్టుకు ఉంటుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

1. ఉచిత న్యాయ సహాయం అందించాలని రాజ్యం (State)కు నిర్దేశించే రాజ్యాంగ అధికరణ ఏది?

   1. అధికరణ 51A
   2. అధికరణ 21A
   3. అధికరణ 39A
   4. అధికరణ 14
   సమాధానం

   C. అధికరణ 39A

   Which Article of the Constitution directs the State to provide free legal aid?

   1. Article 51A
   2. Article 21A
   3. Article 39A
   4. Article 14

2. న్యాయ సేవల అధికార సంస్థల చట్టం (Legal Services Authorities Act) ఏ సంవత్సరంలో ఆమోదించబడింది?

   1. 1987
   2. 2019
   3. 1950
   4. 2002
   సమాధానం

   A. 1987

   The Legal Services Authorities Act was passed in

   1. 1987
   2. 2019
   3. 1950
   4. 2002

3. అధికరణ 39Aను రాజ్యాంగంలో చేర్చిన సవరణ ఏది?

   1. 44వ సవరణ
   2. 61వ సవరణ
   3. 42వ సవరణ
   4. 73వ సవరణ
   సమాధానం

   C. 42వ సవరణ

   Article 39A was inserted into the Constitution by the

   1. 44th Amendment
   2. 61st Amendment
   3. 42nd Amendment
   4. 73rd Amendment

4. భారతదేశంలో న్యాయ సేవల అత్యున్నత సంస్థ ఏది?

   1. NALSA
   2. SLSA
   3. నీతి ఆయోగ్
   4. NHRC
   సమాధానం

   A. NALSA

   The apex body for legal services in India is

   1. NALSA
   2. SLSA
   3. NITI Aayog
   4. NHRC

5. జిల్లా న్యాయ సేవల అధికార సంస్థ (DLSA) ఛైర్మన్ ఎవరు?

   1. జిల్లా వైద్యాధికారి
   2. జిల్లా జడ్జి
   3. కలెక్టర్
   4. పోలీసు సూపరింటెండెంట్
   సమాధానం

   B. జిల్లా జడ్జి

   The Chairman of a District Legal Services Authority is the

   1. District Medical Officer
   2. District Judge
   3. Collector
   4. Superintendent of Police

6. NALSA యొక్క ప్యాట్రన్-ఇన్-చీఫ్ ఎవరు?

   1. న్యాయశాఖ మంత్రి
   2. భారత రాష్ట్రపతి
   3. ప్రధానమంత్రి
   4. భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి
   సమాధానం

   D. భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి

   The Patron-in-Chief of NALSA is the

   1. Law Minister
   2. President of India
   3. Prime Minister
   4. Chief Justice of India

7. ఉచిత న్యాయ సేవలకు అర్హులైన వ్యక్తుల జాబితాను ఇచ్చే న్యాయ సేవల అధికార సంస్థల చట్టంలోని సెక్షన్ ఏది?

   1. సెక్షన్ 12
   2. సెక్షన్ 21
   3. సెక్షన్ 3
   4. సెక్షన్ 89
   సమాధానం

   A. సెక్షన్ 12

   Which section of the Legal Services Authorities Act lists persons entitled to free legal services?

   1. Section 12
   2. Section 21
   3. Section 3
   4. Section 89

8. ఆదాయంతో సంబంధం లేకుండా ఉచిత న్యాయ సహాయానికి అర్హులైన వారు కింది వారిలో ఎవరు?

   1. కంపెనీ డైరెక్టర్
   2. భూస్వామి
   3. పన్ను సలహాదారు
   4. షెడ్యూల్డ్ కులానికి చెందిన సభ్యుడు
   సమాధానం

   D. షెడ్యూల్డ్ కులానికి చెందిన సభ్యుడు

   Which of the following is entitled to free legal aid irrespective of income?

   1. A company director
   2. A landlord
   3. A tax consultant
   4. A member of a Scheduled Caste

9. లోక్ అదాలత్ అవార్డును ఏమని పరిగణిస్తారు?

   1. ఒక సిఫారసు
   2. మధ్యవర్తిత్వ అభిప్రాయం
   3. సివిల్ కోర్టు డిక్రీ
   4. పోలీసు నివేదిక
   సమాధానం

   C. సివిల్ కోర్టు డిక్రీ

   A Lok Adalat award is treated as

   1. A recommendation
   2. An arbitral opinion
   3. A decree of a civil court
   4. A police report

10. లోక్ అదాలత్ అవార్డుపై అప్పీలు

    1. హైకోర్టుకు చేయవచ్చు
    2. చేయడానికి వీలులేదు
    3. జిల్లా కోర్టుకు చేయవచ్చు
    4. కలెక్టర్‌కు చేయవచ్చు
    సమాధానం

    B. చేయడానికి వీలులేదు

    An appeal against a Lok Adalat award

    1. Lies to the High Court
    2. Does not lie
    3. Lies to the District Court
    4. Lies to the Collector

11. పెండింగ్‌లో ఉన్న కేసు లోక్ అదాలత్‌లో పరిష్కారమైనప్పుడు, చెల్లించిన కోర్టు ఫీజు

    1. ఖర్చుల కింద ఉంచుకుంటారు
    2. రెట్టింపు చేస్తారు
    3. తిరిగి చెల్లిస్తారు
    4. జప్తు చేస్తారు
    సమాధానం

    C. తిరిగి చెల్లిస్తారు

    When a pending case is settled in a Lok Adalat, the court fee paid is

    1. Kept as costs
    2. Doubled
    3. Refunded
    4. Forfeited

12. సివిల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ (CPC)లోని సెక్షన్ 89 దేనికి సంబంధించినది?

    1. సమీక్ష
    2. అమలు
    3. అప్పీలు
    4. కోర్టు వెలుపల వివాదాల పరిష్కారం
    సమాధానం

    D. కోర్టు వెలుపల వివాదాల పరిష్కారం

    Section 89 of the Code of Civil Procedure relates to

    1. Review
    2. Execution
    3. Appeal
    4. Settlement of disputes outside court

13. కోర్టు వెలుపల పరిష్కార పద్ధతిగా సెక్షన్ 89లో పేర్కొనబడనిది కింది వాటిలో ఏది?

    1. జ్యూరీ విచారణ
    2. మధ్యవర్తిత్వం (Arbitration)
    3. లోక్ అదాలత్‌తో సహా న్యాయపరమైన పరిష్కారం
    4. మధ్యవర్తిత్వ సయోధ్య (Mediation)
    సమాధానం

    A. జ్యూరీ విచారణ

    Which of the following is NOT listed in Section 89 as a mode of settlement outside court?

    1. Trial by jury
    2. Arbitration
    3. Judicial settlement including Lok Adalat
    4. Mediation

14. ఆర్బిట్రేషన్ అండ్ కాన్సిలియేషన్ చట్టం ఏ సంవత్సరంలో ఆమోదించబడింది?

    1. 2006
    2. 1996
    3. 1976
    4. 2016
    సమాధానం

    B. 1996

    The Arbitration and Conciliation Act was passed in

    1. 2006
    2. 1996
    3. 1976
    4. 2016

15. భారతదేశంలో మధ్యవర్తిత్వ సయోధ్య (Mediation)పై చట్టం ఏ సంవత్సరంలో రూపొందింది?

    1. 2013
    2. 2003
    3. 2023
    4. 1993
    సమాధానం

    C. 2023

    The statute on mediation in India was enacted in

    1. 2013
    2. 2003
    3. 2023
    4. 1993

16. అధికరణ 235 ప్రకారం జిల్లా న్యాయవ్యవస్థపై నియంత్రణ ఎవరికి ఉంటుంది?

    1. పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్
    2. హైకోర్టు
    3. కలెక్టర్
    4. గవర్నర్ ఒక్కరే
    సమాధానం

    B. హైకోర్టు

    Under Article 235, control over district judiciary vests in the

    1. Public Service Commission
    2. High Court
    3. Collector
    4. Governor alone

17. హైకోర్టు అధికారులను, సిబ్బందిని ఎవరు నియమిస్తారు?

    1. రాష్ట్రపతి
    2. ముఖ్యమంత్రి
    3. గవర్నర్
    4. ప్రధాన న్యాయమూర్తి (లేదా ఆయన నిర్దేశించిన న్యాయమూర్తి)
    సమాధానం

    D. ప్రధాన న్యాయమూర్తి (లేదా ఆయన నిర్దేశించిన న్యాయమూర్తి)

    Who appoints the officers and servants of a High Court?

    1. President
    2. Chief Minister
    3. Governor
    4. Chief Justice (or a judge he directs)

18. శాశ్వత లోక్ అదాలత్‌లు (Permanent Lok Adalats) వేటితో వ్యవహరిస్తాయి?

    1. హత్య కేసులు
    2. భూసేకరణ అవార్డులు మాత్రమే
    3. ప్రజోపయోగ సేవల వివాదాలు
    4. ఎన్నికల పిటిషన్లు
    సమాధానం

    C. ప్రజోపయోగ సేవల వివాదాలు

    Permanent Lok Adalats deal with

    1. Murder cases
    2. Land acquisition awards only
    3. Public utility services disputes
    4. Election petitions

19. లోక్ అదాలత్‌లో ఏ నేరాలను చేపట్టవచ్చు?

    1. ప్రత్యేక చట్టాల కింద నేరాలు మాత్రమే
    2. రాజీ చేయదగిన నేరాలు మాత్రమే
    3. హత్య మాత్రమే
    4. అన్ని నేరాలు
    సమాధానం

    B. రాజీ చేయదగిన నేరాలు మాత్రమే

    Which offences can be taken up in a Lok Adalat?

    1. Only offences under special Acts
    2. Only compoundable offences
    3. Only murder
    4. All offences

20. ప్రకటన 1: తటస్థ ఆర్బిట్రేటర్ నిర్ణయించి అవార్డు ఇస్తారు. ప్రకటన 2: మధ్యవర్తిత్వ సయోధ్య (Mediation)లో మధ్యవర్తి నిర్ణయాన్ని విధిస్తారు.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Statement 1: Arbitration is decided by a neutral arbitrator who gives an award. Statement 2: In mediation, the mediator imposes the decision.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

21. ప్రకటన 1: లోక్ అదాలత్ అవార్డుపై హైకోర్టులో హక్కుగా అప్పీలు చేయవచ్చు. ప్రకటన 2: లోక్ అదాలత్ వ్యాజ్యానికి ముందు దశ (pre-litigation) వివాదాలను విచారించగలదు.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Statement 1: A Lok Adalat award can be appealed in the High Court as of right. Statement 2: A Lok Adalat can hear pre-litigation disputes.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

22. ప్రకటన 1: ఉచిత న్యాయ సహాయం అధికరణ 21 కింద న్యాయమైన విచారణలో భాగం. ప్రకటన 2: అధికరణ 39A ఒక ప్రాథమిక హక్కు.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Statement 1: Free legal aid is a part of fair trial under Article 21. Statement 2: Article 39A is a Fundamental Right.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

23. ప్రకటన 1: తాలూకా స్థాయిలో న్యాయ సేవల కమిటీలు ఉంటాయి. ప్రకటన 2: హైకోర్టుకు న్యాయ సేవల కమిటీ ఉంటుంది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Statement 1: Legal services committees exist at taluk level. Statement 2: A High Court has a Legal Services Committee.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

24. ప్రకటన 1: వ్యాజ్యదారు నుంచి చిన్న బహుమతి స్వీకరించడం అనుమతించబడుతుంది. ప్రకటన 2: ఉత్తర్వు ప్రకటనకు ముందు గోప్యమైన ఉత్తర్వు విషయాలను వెల్లడించవచ్చు.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    D. 1 లేదా 2 కాదు

    Statement 1: Accepting a small gift from a litigant is allowed. Statement 2: Confidential order contents may be revealed before pronouncement.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

25. జతపరచండి: రాష్ట్ర న్యాయ సేవల అధికార సంస్థ (SLSA) ప్యాట్రన్-ఇన్-చీఫ్ ఎవరు?

    1. హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి
    2. ముఖ్యమంత్రి
    3. గవర్నర్
    4. అడ్వకేట్ జనరల్
    సమాధానం

    A. హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి

    Match the pair: Patron-in-Chief of a State Legal Services Authority is

    1. Chief Justice of the High Court
    2. Chief Minister
    3. Governor
    4. Advocate General

26. జతపరచండి: SLSA యొక్క ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్ ఎవరు?

    1. పదవీ విరమణ చేసిన మంత్రి
    2. రిజిస్ట్రార్
    3. జిల్లా కలెక్టర్
    4. పదవిలో ఉన్న హైకోర్టు న్యాయమూర్తి
    సమాధానం

    D. పదవిలో ఉన్న హైకోర్టు న్యాయమూర్తి

    Match the pair: Executive Chairman of SLSA is a

    1. Retired minister
    2. Registrar
    3. District Collector
    4. Serving High Court judge

27. జతపరచండి: లోక్ అదాలత్‌లో వ్యాజ్యానికి ముందు దశ (pre-litigation) వివాదం

    1. డిక్రీ మొత్తంపై ఫీజు విధిస్తుంది
    2. 10 శాతం స్టాంపు విధిస్తుంది
    3. ఎలాంటి కోర్టు ఫీజు ఉండదు
    4. భారీ కోర్టు ఫీజు విధిస్తుంది
    సమాధానం

    C. ఎలాంటి కోర్టు ఫీజు ఉండదు

    Match the pair: a pre-litigation matter in a Lok Adalat

    1. Attracts fee of the decree amount
    2. Attracts a stamp of 10 percent
    3. Attracts no court fee
    4. Attracts a heavy court fee

28. జాతీయ లోక్ అదాలత్‌కు ఉత్తమ ఉదాహరణ కింది వాటిలో ఏది?

    1. హైకోర్టులో రిట్
    2. దేశవ్యాప్తంగా ఒకే రోజున జరిగే సమావేశం
    3. ట్రిబ్యునల్ ఉత్తర్వు
    4. సెషన్స్ కోర్టులో విచారణ
    సమాధానం

    B. దేశవ్యాప్తంగా ఒకే రోజున జరిగే సమావేశం

    Which of the following is the best example of a National Lok Adalat?

    1. A writ in the High Court
    2. A sitting held on one day across the country
    3. A tribunal order
    4. A trial in a sessions court

29. పండుగ సందర్భంగా ఒక వ్యాజ్యదారు కోర్టు ఉద్యోగికి బహుమతి ఇవ్వబోయాడు. సరైన చర్య ఏమిటి?

    1. తిరస్కరించి, ఒత్తిడి చేస్తే నివేదించాలి
    2. సద్భావన బహుమతిగా స్వీకరించాలి
    3. స్వీకరించి సహోద్యోగులతో పంచుకోవాలి
    4. చిన్నదైతేనే స్వీకరించాలి
    సమాధానం

    A. తిరస్కరించి, ఒత్తిడి చేస్తే నివేదించాలి

    A court employee is offered a gift by a litigant on a festival. The proper action is to

    1. Refuse it and report if pressed
    2. Accept as a gift of goodwill
    3. Accept and share with colleagues
    4. Accept only if small

30. శిక్షకు ముందు ఉద్యోగి వాదన వినాలనే సూత్రాన్ని ఏమంటారు?

    1. మెన్స్ రియా (Mens rea)
    2. రెస్ జుడికేటా (Res judicata)
    3. స్టేర్ డెసిసిస్ (Stare decisis)
    4. సహజ న్యాయం (Natural justice)
    సమాధానం

    D. సహజ న్యాయం (Natural justice)

    The principle that an employee must be heard before punishment is called

    1. Mens rea
    2. Res judicata
    3. Stare decisis
    4. Natural justice

31. ఒక గుమాస్తా రిజర్వ్ చేసిన ఉత్తర్వు విషయాలను ప్రకటనకు ముందే ఒక పక్షానికి చెబుతాడు. ఇది

    1. గోప్యతా ఉల్లంఘన మరియు దుష్ప్రవర్తన
    2. అభ్యర్థనపై అనుమతించబడుతుంది
    3. సహాయకరమైన సేవ
    4. సీనియర్ పక్షాలకు అనుమతించబడుతుంది
    సమాధానం

    A. గోప్యతా ఉల్లంఘన మరియు దుష్ప్రవర్తన

    A clerk reveals the content of a reserved order to a party before pronouncement. This is

    1. Breach of confidentiality and misconduct
    2. Allowed on request
    3. Helpful service
    4. Allowed for senior parties

32. క్రమశిక్షణ చర్యలో సరైన వరుస క్రమం కింది వాటిలో ఏది?

    1. విచారణ, శిక్ష, సమాధానం, అభియోగాలు
    2. అభియోగాలు, సమాధానం, విచారణ, నిర్ణయం
    3. సమాధానం, అభియోగాలు, శిక్ష, విచారణ
    4. శిక్ష, అభియోగాలు, సమాధానం, విచారణ
    సమాధానం

    B. అభియోగాలు, సమాధానం, విచారణ, నిర్ణయం

    Which of the following is the correct sequence of disciplinary action?

    1. Inquiry, punishment, reply, charges
    2. Charges, reply, inquiry, decision
    3. Reply, charges, punishment, inquiry
    4. Punishment, charges, reply, inquiry

33. కోర్టు ఉద్యోగి దుష్ప్రవర్తనగా పరిగణించదగినది కింది వాటిలో ఏది?

    1. శిక్షణకు హాజరవడం
    2. రిజిస్టర్లు నిర్వహించడం
    3. సమయానికి సెలవు పత్రం సమర్పించడం
    4. దళారీగా వ్యవహరించడం
    సమాధానం

    D. దళారీగా వ్యవహరించడం

    Which of the following can be treated as misconduct of a court employee?

    1. Attending training
    2. Maintaining registers
    3. Submitting leave on time
    4. Acting as a tout

34. సెషన్స్ విచారణలో ఉన్న నిందితుడు న్యాయవాదిని పెట్టుకోలేకపోతున్నాడు. సరైన చర్య

    1. న్యాయవాది లేకుండానే విచారణ కొనసాగుతుంది
    2. బెయిల్ ఆటోమేటిక్‌గా మంజూరవుతుంది
    3. రాజ్యం తన ఖర్చుతో న్యాయవాదిని సమకూరుస్తుంది
    4. విచారణ కొట్టివేయబడుతుంది
    సమాధానం

    C. రాజ్యం తన ఖర్చుతో న్యాయవాదిని సమకూరుస్తుంది

    An accused in a sessions trial cannot afford a lawyer. The correct course is

    1. Trial proceeds without a lawyer
    2. Bail is granted automatically
    3. The State provides a lawyer at its cost
    4. The trial is dismissed

35. పెండింగ్‌లో ఉన్న సివిల్ దావాను లోక్ అదాలత్‌లో పరిష్కరించుకోవడానికి ఒక పక్షం అంగీకరిస్తుంది. అప్పుడు ఆ దావా

    1. న్యాయమూర్తి మెరిట్స్ ఆధారంగా నిర్ణయిస్తారు
    2. వచ్చే సంవత్సరం వరకు పెండింగ్‌లో ఉంచబడుతుంది
    3. అవార్డును డిక్రీగా పరిగణిస్తూ ముగించబడుతుంది
    4. అప్పీలుకు పంపబడుతుంది
    సమాధానం

    C. అవార్డును డిక్రీగా పరిగణిస్తూ ముగించబడుతుంది

    A party agrees to settle a pending civil suit in a Lok Adalat. The suit is then

    1. Decided on merits by the judge
    2. Kept pending until the next year
    3. Closed with the award treated as a decree
    4. Sent for appeal

36. ప్రవర్తనా ఉల్లంఘన కానిది ఉద్యోగి చర్యలలో ఏది?

    1. అనుమతి లేకుండా గైర్హాజరు
    2. నిషేధిత రాజకీయ కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనడం
    3. వయస్సు గురించి తప్పుడు ప్రకటన
    4. ప్రజలకు మర్యాదపూర్వక సేవ
    సమాధానం

    D. ప్రజలకు మర్యాదపూర్వక సేవ

    Which kind of employee action is NOT a conduct breach?

    1. Absence without leave
    2. Taking part in banned political activity
    3. False statement about age
    4. Courteous service to the public

37. న్యాయ సేవల కోసం పనిచేసే ప్యానెల్ న్యాయవాదులకు చెల్లింపు చేసేది

    1. మున్సిపాలిటీ
    2. వ్యాజ్యదారు
    3. బార్ కౌన్సిల్ మాత్రమే
    4. న్యాయ సేవల అధికార సంస్థ
    సమాధానం

    D. న్యాయ సేవల అధికార సంస్థ

    Panel lawyers working for legal services are paid by the

    1. Municipality
    2. Litigant
    3. Bar Council only
    4. Legal services authority

38. పారా-లీగల్ వాలంటీర్లు ప్రధానంగా

    1. న్యాయ అవగాహన కల్పించి, న్యాయ సహాయం పొందడంలో సహాయపడతారు
    2. డిక్రీలను అమలు చేస్తారు
    3. కేసులను నిర్ణయిస్తారు
    4. వారెంట్లు జారీ చేస్తారు
    సమాధానం

    A. న్యాయ అవగాహన కల్పించి, న్యాయ సహాయం పొందడంలో సహాయపడతారు

    Para-legal volunteers mainly

    1. Spread legal awareness and help access to legal aid
    2. Execute decrees
    3. Decide cases
    4. Issue warrants

39. ఆర్బిట్రల్ అవార్డును కోర్టు రద్దు చేయగలిగేది

    1. వాస్తవంలో ఏ పొరపాటు ఉన్నా
    2. చట్టంలో ఇచ్చిన పరిమిత కారణాలపై మాత్రమే
    3. ఏ పక్షం కోరినా
    4. ఎప్పటికీ చేయలేదు
    సమాధానం

    B. చట్టంలో ఇచ్చిన పరిమిత కారణాలపై మాత్రమే

    An arbitral award can be set aside by a court only

    1. For any mistake of fact
    2. On narrow grounds given in the Act
    3. On request of any party
    4. Never

40. ADR లక్ష్యం కానిది కింది వాటిలో ఏది?

    1. స్నేహపూర్వక పరిష్కారం
    2. వేగవంతమైన పరిష్కారం
    3. పెండెన్సీని పెంచడం
    4. తక్కువ ఖర్చు
    సమాధానం

    C. పెండెన్సీని పెంచడం

    Which of the following is NOT an aim of ADR?

    1. Friendly resolution
    2. Faster settlement
    3. Increasing pendency
    4. Lower cost

41. తాలూకా (మండల) న్యాయ సేవల కమిటీ ఛైర్మన్ సాధారణంగా

    1. బార్ అసోసియేషన్ అధిపతి
    2. ఆ ప్రాంతపు సీనియర్ సివిల్ జడ్జి
    3. పోలీసు ఇన్‌స్పెక్టర్
    4. తహసీల్దార్
    సమాధానం

    B. ఆ ప్రాంతపు సీనియర్ సివిల్ జడ్జి

    The Chairman of a Taluk (Mandal) Legal Services Committee is generally a

    1. Bar Association head
    2. Senior civil judge of that area
    3. Police inspector
    4. Tahsildar

42. కన్సిలియేటర్ (సయోధ్యదారు) ఆర్బిట్రేటర్ కంటే భిన్నంగా

    1. పక్షాలు అంగీకరించేందుకు షరతులను ప్రతిపాదిస్తాడు
    2. పక్షాలను ఎప్పుడూ కలవడు
    3. ఎల్లప్పుడూ న్యాయమూర్తే అయి ఉంటాడు
    4. తనంతట తానే కట్టుబడే అవార్డును ఇస్తాడు
    సమాధానం

    A. పక్షాలు అంగీకరించేందుకు షరతులను ప్రతిపాదిస్తాడు

    A conciliator differs from an arbitrator in that the conciliator

    1. Proposes terms for the parties to accept
    2. Never meets the parties
    3. Is always a judge
    4. Passes a binding award on his own

43. న్యాయ సహాయం గురించి సరైన ప్రకటన ఏది?

    1. ఇది పురుషులకు మాత్రమే లభిస్తుంది
    2. ఇది అధికరణ 39A మరియు 1987 చట్టం ఆధారంగా ఉన్న సౌకర్యం
    3. ఇది హైకోర్టులలో మాత్రమే లభిస్తుంది
    4. ఇది రాజ్యం చేసే దయ
    సమాధానం

    B. ఇది అధికరణ 39A మరియు 1987 చట్టం ఆధారంగా ఉన్న సౌకర్యం

    Which statement about legal aid is correct?

    1. It is available only to men
    2. It is a facility based on Article 39A and the 1987 Act
    3. It is available only in High Courts
    4. It is a favour from the State

44. శాశ్వత లోక్ అదాలత్ మెరిట్స్ ఆధారంగా వివాదాన్ని నిర్ణయించగలిగేది

    1. రెండు పక్షాలూ రాజీ పడినప్పుడు
    2. పక్షాలు రాజీ పడడంలో విఫలమైనప్పుడు
    3. కేసు కాలపరిమితి దాటినప్పుడు
    4. విషయం హత్యకు సంబంధించినప్పుడు
    సమాధానం

    B. పక్షాలు రాజీ పడడంలో విఫలమైనప్పుడు

    A Permanent Lok Adalat may decide a dispute on merits when

    1. Both parties settle
    2. The parties fail to settle
    3. The case is time barred
    4. The matter is a murder

45. కోర్టు కార్యాలయంలో గోప్యతను ఉత్తమంగా వివరించేది కింది వాటిలో ఏది?

    1. ఫైళ్ల విషయాలను, పెండింగ్ ఉత్తర్వులను వెల్లడించకపోవడం
    2. కేసుల గురించి ఆన్‌లైన్‌లో పోస్ట్ చేయడం
    3. ఫైల్ వివరాలను స్నేహితులతో పంచుకోవడం
    4. కేసు సమాచారాన్ని అమ్మడం
    సమాధానం

    A. ఫైళ్ల విషయాలను, పెండింగ్ ఉత్తర్వులను వెల్లడించకపోవడం

    Which of the following best describes confidentiality in the court office?

    1. Not disclosing contents of files and pending orders
    2. Posting about cases online
    3. Sharing file details with friends
    4. Selling case information