పదార్థ స్థితులు: వాయువులు మరియు ద్రవాలు
గుర్తుంచుకోవలసినవి
- ఆదర్శ వాయు సమీకరణం (ideal gas equation): $PV = nRT$, ఇక్కడ $R = 0.0821$ L atm K⁻¹ mol⁻¹ $= 8.314$ J K⁻¹ mol⁻¹. ఉష్ణోగ్రతను ఎల్లప్పుడూ కెల్విన్లోనే తీసుకోవాలి. సాంద్రత $d = \dfrac{PM}{RT}$ గా వస్తుంది.
- డాల్టన్ నియమం: ఒక వాయువు పాక్షిక పీడనం (partial pressure) $p_i = x_i P$. గ్రాహం నియమం: ఒకే $P$, $T$ వద్ద ఉత్సరణం లేదా విసరణ రేటు $\dfrac{1}{\sqrt{M}}$ కు అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.
- గతిజ సిద్ధాంతం (kinetic theory) ప్రకారం $PV = \tfrac{1}{3} mN\,\overline{u^2}$, మరియు ఒక మోల్కు సగటు గతిశక్తి $\tfrac{3}{2}RT$; ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఇది అన్ని వాయువులకూ సమానం. మూడు వడులు $u_{mp} : u_{avg} : u_{rms} = 1 : 1.128 : 1.224$ నిష్పత్తిలో ఉంటాయి.
- వాస్తవ వాయువును $Z = \dfrac{PV}{nRT}$ తో మరియు వాండర్ వాల్స్ సమీకరణం $\left(P + \dfrac{an^2}{V^2}\right)(V - nb) = nRT$ తో వర్ణిస్తారు. స్థిరాంకం $a$ అణువుల మధ్య ఆకర్షణను కొలుస్తుంది; $b$ అనేది బహిష్కృత ఘనపరిమాణం (excluded volume), ఇది ఒక మోల్లోని అణువుల నిజ ఘనపరిమాణానికి నాలుగు రెట్లు.
- ద్రవంలో అంతరణుక బలాలు ఎంత బలంగా ఉంటే, బాష్పపీడనం అంత తక్కువ, మరుగు స్థానం అంత ఎక్కువ, తలతన్యత అంత ఎక్కువ, స్నిగ్ధత అంత ఎక్కువ. ఉష్ణోగ్రత పెంచితే బాష్పపీడనం పెరుగుతుంది; తలతన్యత మరియు (ద్రవాలకు) స్నిగ్ధత తగ్గుతాయి.
వాయు నియమాలు మరియు ఆదర్శ వాయు సమీకరణం
ఒక వాయువుకు కొలవగల నాలుగు ధర్మాలు ఉన్నాయి: పీడనం $P$, ఘనపరిమాణం $V$, ఉష్ణోగ్రత $T$ మరియు పరిమాణం $n$. నాలుగు సరళ నియమాలు వీటిని ముడిపెడతాయి; ప్రతి నియమంలో నాలుగింటిలో రెండింటిని స్థిరంగా ఉంచుతారు.
- బాయిల్ నియమం. స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద, నిర్దిష్ట పరిమాణం గల వాయువుకు $PV$ స్థిరం, కాబట్టి $P_1V_1 = P_2V_2$.
- ఛార్లెస్ నియమం. స్థిర పీడనం వద్ద, నిర్దిష్ట పరిమాణం గల వాయువుకు $V \propto T$, కాబట్టి $\dfrac{V_1}{T_1} = \dfrac{V_2}{T_2}$. సెల్సియస్ డిగ్రీలలో కొలిస్తే, ప్రతి డిగ్రీకి ఘనపరిమాణం 0 °C వద్ద ఉన్న విలువలో $\dfrac{1}{273.15}$ వంతు మారుతుంది, కాబట్టి $V_t = V_0\left(1 + \dfrac{t}{273.15}\right)$.
- గే-లూసాక్ నియమం. స్థిర ఘనపరిమాణం వద్ద, నిర్దిష్ట పరిమాణం గల వాయువుకు $P \propto T$.
- అవోగాడ్రో నియమం. ఒకే ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద అన్ని వాయువుల సమాన ఘనపరిమాణాలలో అణువుల సంఖ్య సమానం, కాబట్టి $V \propto n$.
వీటన్నింటినీ కలిపితే ఒకే సమీకరణం వస్తుంది: $PV = nRT$. $R$ విలువ ప్రమాణాలపై ఆధారపడుతుంది.
| పీడన ప్రమాణం | ఘనపరిమాణ ప్రమాణం | $R$ విలువ |
|---|---|---|
| atm | L | 0.0821 L atm K⁻¹ mol⁻¹ |
| Pa | m³ | 8.314 J K⁻¹ mol⁻¹ |
| bar | L | 0.0831 L bar K⁻¹ mol⁻¹ |
| mm Hg (torr) | L | 62.4 L torr K⁻¹ mol⁻¹ |
273.15 K, 1 atm వద్ద ఒక మోల్ ఆదర్శ వాయువు 22.4 L ఆక్రమిస్తుంది. 273.15 K, 1 bar వద్ద అది 22.7 L ఆక్రమిస్తుంది.
ఉష్ణోగ్రత పరమ మానం
సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రతకు వ్యతిరేకంగా ఘనపరిమాణం గీసిన ఛార్లెస్ నియమ రేఖను వెనుకకు పొడిగిస్తే, అది −273.15 °C వద్ద అక్షాన్ని కలుస్తుంది; అక్కడ ఘనపరిమాణం శూన్యం అవుతుంది. ఏ వాస్తవ వాయువూ అక్కడికి చేరదు, ఎందుకంటే ప్రతి వాయువూ ముందే ద్రవీభవిస్తుంది; అయినా ఇది ఒక సహజ శూన్య బిందువును సూచిస్తుంది. దీనిని శూన్యంగా తీసుకుంటే కెల్విన్ మానం వస్తుంది: $T = t + 273.15$. ఈ మానంలో ఆదర్శ వాయువుకు $V \propto T$ మరియు $P \propto T$ అనేవి ఖచ్చితమైన వాక్యాలు.
సాంద్రత మరియు మోలార్ ద్రవ్యరాశి
$PV = nRT$ లో $n = \dfrac{w}{M}$ రాస్తే $PM = \dfrac{w}{V}RT = dRT$ వస్తుంది. కాబట్టి
ఒకే $T$, $P$ వద్ద సాంద్రత మోలార్ ద్రవ్యరాశికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది. కొలిచిన సాంద్రతల నుండి మోలార్ ద్రవ్యరాశులను కనుక్కోవడానికి ఈ సూత్రం ఉపయోగపడుతుంది.
ఉదాహరణ 1: 2 atm, 27 °C వద్ద SO₂ (సల్ఫర్ డయాక్సైడ్) సాంద్రత కనుక్కోండి. (S = 32, O = 16.)
దశ 1: $T = 27 + 273 = 300$ K మరియు $M = 64$ g mol⁻¹.
దశ 2: $d = \dfrac{PM}{RT} = \dfrac{2 \times 64}{0.0821 \times 300} = \dfrac{128}{24.63}$.
దశ 3: $d = 5.20$ g L⁻¹.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: వాయువు పరిమాణం అవసరం లేదు, మోలార్ ద్రవ్యరాశి మరియు పరిస్థితులు చాలు.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "Please Make Dinner, Right Tonight." అంటే $PM = dRT$.
డాల్టన్ పాక్షిక పీడన నియమం
ఒకదానితో ఒకటి చర్య జరపని వాయువులను ఒకే పాత్రలో ఉంచినప్పుడు, ప్రతి వాయువు ఒంటరిగా ఉన్నట్లే ప్రవర్తిస్తుంది. మొత్తం పీడనం, ప్రతి వాయువు ఒంటరిగా కలిగించే పీడనాల మొత్తానికి సమానం:
మిశ్రమంలో ఒక వాయువు పాక్షిక పీడనం $p_i = x_i P_{total}$, ఇక్కడ $x_i = \dfrac{n_i}{n_{total}}$ దాని మోల్ భిన్నం (mole fraction). ఒకే $V$, $T$ వద్ద $p_i V = n_i RT$ మరియు $P V = n_{total} RT$ నుండి ఇది నేరుగా వస్తుంది.
రెండు ఉపయోగాలు తరచూ వస్తుంటాయి. మొదటిది, నీటి మీద వాయువును సేకరించినప్పుడు, లోపల మొత్తం పీడనం ఆ వాయువు పీడనం మరియు ఆ ఉష్ణోగ్రత వద్ద నీటి బాష్పపీడనం (దీనిని జలీయ తన్యత అంటారు) కలిపినంత ఉంటుంది. కాబట్టి పొడి వాయువు పీడనం $P_{dry} = P_{total} - p_{water}$. రెండవది, ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద వేర్వేరు వాయువులు గల రెండు పాత్రలను కలిపినప్పుడు, ప్రతి వాయువు కలిపిన మొత్తం ఘనపరిమాణంలోకి వ్యాపిస్తుంది, కాబట్టి $p_i' = \dfrac{p_i V_i}{V_{total}}$.
ఈ నియమం ఒకదానితో ఒకటి చర్య జరపని వాయువులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. NH₃ మరియు HCl మిశ్రమం దీనిని పాటించదు, ఎందుకంటే ఆ రెండు వాయువులు కలిసి ఘన NH₄Cl ను ఏర్పరుస్తాయి.
ఉదాహరణ 2: 2 L పాత్రలో 3 atm వద్ద N₂, 3 L పాత్రలో 2 atm వద్ద O₂ ఉన్నాయి; రెండూ ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉన్నాయి. రెండింటినీ ఒక గొట్టంతో కలిపారు. చివరి పాక్షిక పీడనాలను, మొత్తం పీడనాన్ని కనుక్కోండి.
దశ 1: కలిపిన ఘనపరిమాణం 5 L.
దశ 2: N₂: $p = \dfrac{3 \times 2}{5} = 1.2$ atm. O₂: $p = \dfrac{2 \times 3}{5} = 1.2$ atm.
దశ 3: మొత్తం $= 1.2 + 1.2 = 2.4$ atm.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: ఉష్ణోగ్రత మారదు, కాబట్టి ప్రతి వాయువుకు అందుబాటులో ఉన్న ఘనపరిమాణం మాత్రమే మారుతుంది.
గ్రాహం విసరణ మరియు ఉత్సరణ నియమం
ఒక వాయువు మరొక వాయువులోకి వ్యాపించడాన్ని విసరణం (diffusion) అంటారు. ఒక వాయువు చాలా చిన్న రంధ్రం ద్వారా శూన్యంలోకి తప్పించుకోవడాన్ని ఉత్సరణం (effusion) అంటారు. ఒకే ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద రేటు సాంద్రత వర్గమూలానికి విలోమానుపాతంలో ఉంటుందని గ్రాహం కనుగొన్నాడు; సాంద్రత వర్గమూలం అంటే మోలార్ ద్రవ్యరాశి వర్గమూలమే:
దీనికి కారణం కింద ఉన్న గతిజ సిద్ధాంతంలో ఉంది: ఒకే $T$ వద్ద సగటు గతిశక్తి సమానం, కాబట్టి తేలికైన అణువులు వేగంగా కదులుతాయి, మరియు రేటు అణువుల వడిపై ఆధారపడుతుంది.
సమాన ఘనపరిమాణాల వాయువుకు, పట్టే కాలం రేటుకు విలోమానుపాతంలో ఉంటుంది, కాబట్టి $\dfrac{t_1}{t_2} = \sqrt{\dfrac{M_1}{M_2}}$. పీడనాలు వేరుగా ఉంటే $r \propto \dfrac{P}{\sqrt{M}}$; మిశ్రమం నుండి ప్రతి వాయువు, దాని పాక్షిక పీడనాన్ని $\sqrt{M}$ తో భాగించగా వచ్చే విలువకు అనులోమానుపాతంలో ఉత్సరణం చెందుతుంది.
ఉదాహరణ 3: ఒక అజ్ఞాత వాయువు, ఒకే పరిస్థితులలో ఒకే రంధ్రం గుండా హీలియం (helium) కంటే మూడు రెట్లు ఎక్కువ సమయం తీసుకొని ఉత్సరణం చెందుతుంది. దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి కనుక్కోండి. (He = 4.)
దశ 1: $\dfrac{t_X}{t_{He}} = 3 = \sqrt{\dfrac{M_X}{4}}$.
దశ 2: రెండు వైపులా వర్గం చేస్తే: $9 = \dfrac{M_X}{4}$.
దశ 3: $M_X = 36$ g mol⁻¹.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: మూడు రెట్లు ఎక్కువ సమయం తీసుకునే వాయువు మూడో వంతు రేటుతో కదులుతుంది, కాబట్టి దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి తొమ్మిది రెట్లు ఎక్కువ. వర్గం చేయడం మరచిపోతే 12 వస్తుంది; ఇదే సాధారణంగా జరిగే పొరపాటు.
వాయువుల గతిజ సిద్ధాంతం
ఆదర్శ వాయు నియమాలను ఒక సరళ నమూనా వివరిస్తుంది.
- వాయువు అతి పెద్ద సంఖ్యలో ఒకే రకమైన అణువులతో ఉంటుంది; అవి నిరంతరం, యాదృచ్ఛికంగా కదులుతూ ఉంటాయి.
- అణువులు చాలా చిన్నవి, చాలా దూరంగా ఉంటాయి; కాబట్టి వాటి స్వంత ఘనపరిమాణం పాత్ర ఘనపరిమాణంతో పోలిస్తే నగణ్యం.
- ఢీకొనే సమయంలో తప్ప, అణువుల మధ్య ఆకర్షణ లేదా వికర్షణ బలాలు ఉండవు.
- అణువుల మధ్య, మరియు గోడలతో ఢీకొనడం పూర్తిగా స్థితిస్థాపకం (elastic); కాబట్టి గతిశక్తి నష్టం ఉండదు.
- ఢీకొనడాల మధ్య అణువులు సరళరేఖలో కదులుతాయి. గోడలను అవి ఢీకొనడం వల్లే పీడనం కలుగుతుంది.
- అణువుల సగటు గతిశక్తి పరమ ఉష్ణోగ్రతకు అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది, వాయువు రకంపై ఆధారపడదు.
గతిజ వాయు సమీకరణం
$V$ ఘనపరిమాణం గల పాత్రలో, ఒక్కొక్కటి $m$ ద్రవ్యరాశి గల $N$ అణువులను తీసుకోండి. గోడను నేరుగా ఢీకొట్టే అణువు తన వేగ అంశాన్ని తిప్పికొడుతుంది; దాంతో గోడకు $2mu_x$ సంవేగం బదిలీ అవుతుంది. అన్ని అణువుల ఢీకొనడాలను ఒక సెకనుకు కూడి, మూడు దిశలలోనూ చలనం సమానంగా సంభవమని ఉపయోగిస్తే, $\overline{u_x^2} = \tfrac{1}{3}\overline{u^2}$. ఫలితం
ఇక్కడ $\overline{u^2}$ అనేది వడుల వర్గాల సగటు. దాని వర్గమూలం వర్గమూల సగటు వర్గ వడి (root mean square speed) $u_{rms}$. ఒక మోల్కు $N = N_A$ మరియు $mN_A = M$, కాబట్టి $PV = \tfrac{1}{3} M u_{rms}^2$.
దీనిని ఒక మోల్కు $PV = RT$ తో పోలిస్తే $u_{rms}^2 = \dfrac{3RT}{M}$ వస్తుంది. అప్పుడు ఒక మోల్ సగటు స్థానాంతర గతిశక్తి $\tfrac{1}{2} M u_{rms}^2 = \tfrac{3}{2}RT$, మరియు ఒక అణువుది $\tfrac{3}{2}kT$, ఇక్కడ $k = R/N_A$. ఇవి రెండూ వాయువు రకంపై ఆధారపడవు.
మూడు రకాల వడులు
వాయువులోని అణువులన్నీ ఒకే వడితో కదలవు. ఢీకొనడాలు వాటిని నిరంతరం మారుస్తూ ఉంటాయి; దీనివల్ల మాక్స్వెల్ విభాజనం (Maxwell distribution) వర్ణించే వడుల విస్తరణ ఏర్పడుతుంది: కొన్ని చాలా నెమ్మదిగా, కొన్ని చాలా వేగంగా, చాలావరకు మధ్య విలువ దగ్గర ఉంటాయి. దీనిని మూడు వడులు వర్ణిస్తాయి:
| వడి | అర్థం | సమీకరణం | $u_{mp}$ తో పోలిస్తే విలువ |
|---|---|---|---|
| అత్యంత సంభావ్య వడి (most probable), $u_{mp}$ | వక్రం శిఖరం వద్ద వడి | $\sqrt{\dfrac{2RT}{M}}$ | 1 |
| సగటు వడి (average), $u_{avg}$ | వడుల అంకమధ్యమం | $\sqrt{\dfrac{8RT}{\pi M}}$ | 1.128 |
| వర్గమూల సగటు వర్గ వడి (root mean square), $u_{rms}$ | వడుల వర్గాల సగటు యొక్క వర్గమూలం | $\sqrt{\dfrac{3RT}{M}}$ | 1.224 |
ఈ సూత్రాలలో $R = 8.314$ J K⁻¹ mol⁻¹ తీసుకున్నప్పుడు $M$ ను kg mol⁻¹ లో ఉంచాలి, లేకపోతే జవాబు m s⁻¹ లో రాదు. అలాగే $u_{mp} < u_{avg} < u_{rms}$ ఎల్లప్పుడూ ఉంటుంది, ఎందుకంటే వర్గం చేయడం వల్ల వేగవంతమైన అణువులకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం వస్తుంది.

చిత్రం 1.1: అణు వడుల విభాజనం. వేడి చేసినప్పుడు శిఖరం కుడివైపుకు జరిగి, కిందికి దిగి, వక్రం చదునవుతుంది; అయినా వక్రం కింది వైశాల్యం (మొత్తం అణువుల సంఖ్య) అలాగే ఉంటుంది.
ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద తేలికైన వాయువుకు $u_{mp}$ ఎక్కువ; కాబట్టి దాని వక్రం కుడివైపుకు జరిగి చదునుగా ఉంటుంది.
ఉదాహరణ 4: (a) 300 K వద్ద O₂ కు $u_{rms}$, $u_{avg}$ మరియు $u_{mp}$ కనుక్కోండి. (b) 300 K వద్ద O₂ కు ఉన్న $u_{rms}$ నే H₂ కు కలిగించే ఉష్ణోగ్రత ఎంత?
దశ 1: $M = 0.032$ kg mol⁻¹. $u_{rms} = \sqrt{\dfrac{3 \times 8.314 \times 300}{0.032}} = \sqrt{2.338 \times 10^5} \approx 484$ m s⁻¹.
దశ 2: నిష్పత్తులను వాడండి: $u_{avg} = 0.921\,u_{rms} \approx 445$ m s⁻¹ మరియు $u_{mp} = 0.816\,u_{rms} \approx 395$ m s⁻¹.
దశ 3: $u_{rms}$ సమానం అంటే $\dfrac{T}{M}$ సమానం: $\dfrac{T_{H_2}}{2} = \dfrac{300}{32}$, కాబట్టి $T_{H_2} = 18.75$ K.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: $T/M$ నిష్పత్తి మాత్రమే ముఖ్యం. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద బరువైన వాయువులా నెమ్మదిగా కదలాలంటే, తేలికైన వాయువు చాలా చల్లగా ఉండాలి.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: $u_{mp} < u_{avg} < u_{rms}$ కోసం "Most Average Rooms", నిష్పత్తి 1 : 1.13 : 1.22, లేదా $\sqrt{2} : \sqrt{8/\pi} : \sqrt{3}$ (వర్గమూలం కింది సంఖ్యలు 2, 2.55, 3). దీనిని చెప్పుకుంటే క్రమం, సూత్రాలు రెండూ కలిసి గుర్తుంటాయి.
ఆదర్శ ప్రవర్తన నుండి విచలనం
వాస్తవ వాయువులు $PV = nRT$ ను తక్కువ పీడనం, ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మాత్రమే బాగా పాటిస్తాయి. అవి ఎలా, ఎందుకు విఫలమవుతాయో చూడడానికి సంపీడ్యతా కారకం (compressibility factor) ను నిర్వచిద్దాం
ఆదర్శ వాయువుకు అన్ని పీడనాల వద్దా $Z = 1$. $Z < 1$ అయితే ఆ వాయువు ఆదర్శ వాయువు కంటే ఎక్కువ సంపీడ్యం; ఎందుకంటే ఆకర్షణ బలాలు అణువులను దగ్గరకు లాగడానికి తోడ్పడతాయి. $Z > 1$ అయితే వాయువు తక్కువ సంపీడ్యం; ఎందుకంటే అణువుల పరిమిత పరిమాణం నొక్కడాన్ని నిరోధిస్తుంది.
స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద సాధారణ $Z$ - $P$ వక్రం: గణనీయమైన ఆకర్షణ గల వాయువులకు (సాధారణ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద CO₂, NH₃, CH₄) ఇది 1 కంటే కిందికి దిగి, కనిష్ఠానికి చేరి, తర్వాత 1 ను దాటి అధిక విలువలకు పెరుగుతుంది. చాలా బలహీన ఆకర్షణలు గల H₂ మరియు He లకు మొదటి నుంచే $Z > 1$. చాలా అధిక పీడనం వద్ద అన్ని వాయువులకూ $Z > 1$, ఎందుకంటే అణువులు దాదాపు తాకుతూ ఉంటాయి, వికర్షణ గెలుస్తుంది.
అణువులు దూరంగా, వేగంగా ఉండే తక్కువ పీడనం, ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాస్తవ వాయువులు ఆదర్శ వాయువులకు దగ్గరగా ఉంటాయి.
వాండర్ వాల్స్ సమీకరణం
$PV = nRT$ కు రెండు సవరణలు, విఫలమయ్యే రెండు ఊహలను లెక్కలోకి తీసుకుంటాయి.
- ఘనపరిమాణ సవరణ. అణువులకు పరిమాణం ఉంటుంది, కాబట్టి అవి కదలగల స్వేచ్ఛా స్థలం $V$ కాదు, $V - nb$. స్థిరాంకం $b$ ను ఒక మోల్కు బహిష్కృత ఘనపరిమాణం అంటారు. ఇది ఒక మోల్లోని అణువుల నిజ ఘనపరిమాణానికి సుమారు నాలుగు రెట్లు, ఎందుకంటే రెండు గోళాలు వాటి వ్యాసార్ధాల మొత్తం కంటే దగ్గరకు రాలేవు.
- పీడన సవరణ. వాయువు లోపలి అణువును అన్ని దిశలలో సమానంగా లాగుతారు. గోడను ఢీకొట్టబోయే అణువును దాని వెనుక ఉన్న ఇతర అణువులు వెనక్కి లాగుతాయి, కాబట్టి అది తక్కువ బలంతో ఢీకొడుతుంది. కొలిచిన పీడనం ఆదర్శ పీడనం కంటే తక్కువగా ఉంటుంది; ఆ తగ్గుదల ఉపరితల పొరలో ఎన్ని అణువులు ఉన్నాయి, ఎన్ని వెనక్కి లాగుతున్నాయి అనే వాటిపై ఆధారపడుతుంది, మరియు రెండూ గాఢత $\dfrac{n}{V}$ కు అనులోమానుపాతంలో ఉంటాయి. కాబట్టి సవరణ $\dfrac{an^2}{V^2}$.
రెండూ కలిపితే:
కాబట్టి $P = \dfrac{nRT}{V - nb} - \dfrac{an^2}{V^2}$.
సమీకరణం నుండి ప్రమాణాలు వస్తాయి: $a$ ప్రమాణం atm L² mol⁻² (లేదా Pa m⁶ mol⁻²) మరియు $b$ ప్రమాణం L mol⁻¹ (లేదా m³ mol⁻¹). పెద్ద $a$ అంటే బలమైన ఆకర్షణ, అందువల్ల సులభంగా ద్రవీకరించగల వాయువు. NH₃ మరియు CO₂ లకు $a$ పెద్దది; He మరియు H₂ లకు $a$ చాలా చిన్నది.
ఈ సమీకరణం $Z$ వక్రాన్ని కూడా వివరిస్తుంది. ఒక మోల్కు $Z = \dfrac{V}{V - b} - \dfrac{a}{RTV}$ అని రాయండి. $V$, $b$ తో పోలిస్తే పెద్దదైనప్పుడు విస్తరిస్తే $Z \approx 1 + \dfrac{b - a/RT}{V}$ వస్తుంది, మరియు ఒక స్థూల అంచనాకు $V$ బదులు $RT/P$ ఉంచితే,
తక్కువ పీడనం, మధ్యస్థ ఉష్ణోగ్రత వద్ద $a/RT$ పదం గెలుస్తుంది, $Z < 1$. చాలా అధిక పీడనం వద్ద $V$ తగ్గి $b$ కు దగ్గరవుతుంది, సమీకరణం $Z \approx 1 + \dfrac{bP}{RT}$ గా మారుతుంది; ఇది 1 కంటే ఎక్కువ, మరియు $P$ తో సరళరేఖలో పెరుగుతుంది. తగినంత ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద $\dfrac{a}{RT}$, $b$ కంటే చిన్నదవుతుంది, అప్పుడు తక్కువ పీడనం వద్ద కూడా $Z$ 1 కంటే ఎక్కువగానే ఉంటుంది; గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద H₂ అలా ప్రవర్తించడానికి కారణం ఇదే.
| పరిస్థితి | ప్రధాన ప్రభావం | $Z$ | ఆదర్శంతో పోలిస్తే పీడనం |
|---|---|---|---|
| తక్కువ $P$, తక్కువ $T$ | ఆకర్షణ ($a$) | 1 కంటే తక్కువ | తక్కువ |
| చాలా అధిక $P$ | అణు పరిమాణం ($b$) | 1 కంటే ఎక్కువ | ఎక్కువ |
| తక్కువ $P$, ఎక్కువ $T$ | ఏదీ కాదు | 1 దగ్గర | దాదాపు సమానం |
ఉదాహరణ 5: వాండర్ వాల్స్ సమీకరణంతో, 300 K వద్ద 5 L పాత్రలో 2 mol CO₂ పీడనం కనుక్కోండి; $a = 3.6$ atm L² mol⁻², $b = 0.043$ L mol⁻¹. ఆదర్శ విలువతో పోల్చండి.
దశ 1: స్వేచ్ఛా ఘనపరిమాణం $V - nb = 5 - 2(0.043) = 4.914$ L.
దశ 2: $\dfrac{nRT}{V - nb} = \dfrac{2 \times 0.0821 \times 300}{4.914} = \dfrac{49.26}{4.914} = 10.02$ atm.
దశ 3: $\dfrac{an^2}{V^2} = \dfrac{3.6 \times 4}{25} = 0.576$ atm.
దశ 4: $P = 10.02 - 0.576 = 9.45$ atm.
దశ 5: ఆదర్శ పీడనం $\dfrac{49.26}{5} = 9.85$ atm.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: ఆకర్షణ పీడనాన్ని 0.58 atm తగ్గిస్తుంది, బహిష్కృత ఘనపరిమాణం దానిని సుమారు 0.17 atm పెంచుతుంది. నికర ఫలితం ఆదర్శం కంటే తక్కువ, కాబట్టి ఇక్కడ $Z < 1$.

చిత్రం 1.2: సాధారణ ఉష్ణోగ్రత వద్ద పీడనానికి వ్యతిరేకంగా Z. ఆదర్శ వాయువు 1 వద్ద సమాంతర రేఖ. పెద్ద a గల వాయువు 1 కంటే కిందికి దిగి, తర్వాత పెరుగుతుంది. H₂ వంటి చాలా చిన్న a గల వాయువు వెంటనే పెరుగుతుంది.
అంతరణుక అన్యోన్య చర్యలు
వాస్తవ వాయువు అణువులు, అలాగే ప్రతి ద్రవం, ఘనం యొక్క అణువులు ఒకదానినొకటి ఆకర్షించుకుంటాయి. ఈ ఆకర్షణలు బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు వాటిని వాండర్ వాల్స్ బలాలు అంటారు; అవి కింది రకాలు.
| అన్యోన్య చర్య | దేని మధ్య | దూరంపై శక్తి ఆధారం | సాధారణ బలం |
|---|---|---|---|
| అయాన్-అయాన్ (అయానిక బంధం) | రెండు అయాన్లు | $\dfrac{1}{r}$ | చాలా బలం |
| అయాన్-ద్విధ్రువం | ఒక అయాన్, ఒక ధ్రువ అణువు | $\dfrac{1}{r^2}$ | బలం |
| ద్విధ్రువ-ద్విధ్రువం (స్థిర) | స్థానంలో నిలిచిన రెండు ధ్రువ అణువులు | $\dfrac{1}{r^3}$ | మధ్యస్థం |
| ద్విధ్రువ-ద్విధ్రువం (భ్రమణ) | స్వేచ్ఛగా తిరిగే రెండు ధ్రువ అణువులు | $\dfrac{1}{r^6}$ | మధ్యస్థం |
| ద్విధ్రువ-ప్రేరిత ద్విధ్రువం | ధ్రువ అణువు, అధ్రువ అణువు | $\dfrac{1}{r^6}$ | బలహీనం |
| లండన్ విక్షేపణ బలాలు | ఏ రెండు అణువులైనా, అధ్రువమైనా | $\dfrac{1}{r^6}$ | బలహీనం, పరిమాణంతో పెరుగుతుంది |
| హైడ్రోజన్ బంధం | N, O లేదా F పై H, మరియు N, O లేదా F పై ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ జంట | తక్కువ వ్యాప్తి, దిశాత్మకం | ఇతర వాండర్ వాల్స్ బలాల కంటే బలం |
లండన్ (విక్షేపణ) బలాలు ఏర్పడడానికి కారణం, అణువు ఎలక్ట్రాన్ మేఘం స్థిరంగా ఉండదు. ఏ క్షణంలోనైనా అది కొద్దిగా ఒక పక్కకు ఒరిగి ఉంటుంది; దాంతో చిన్న తాత్కాలిక ద్విధ్రువం ఏర్పడి, పొరుగు అణువులో వ్యతిరేక ద్విధ్రువాన్ని ప్రేరేపిస్తుంది. ఇవి ప్రతి పదార్థంలోనూ ఉంటాయి; అణువులో ఎక్కువ ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటే, సులభంగా వికృతమైతే (ఎక్కువ ధ్రువణీయత), అవి పెద్దవవుతాయి. అందుకే జడ వాయువుల మరుగు స్థానాలు గ్రూపులో కిందికి పెరుగుతాయి: He −269 °C, Ne −246 °C, Ar −186 °C.
బలహీన ఆకర్షణలన్నీ దూరంతో $\dfrac{1}{r^6}$ గా తగ్గుతాయి, కాబట్టి అణువులు దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే అవి ముఖ్యం. కానీ అణువులు మరీ దగ్గరకు వచ్చినప్పుడు, వాటి ఎలక్ట్రాన్ మేఘాలు అతిపాతం చెంది బలంగా వికర్షిస్తాయి; ఈ శక్తి సుమారుగా $\dfrac{1}{r^{12}}$ గా పెరుగుతుంది. రెండింటి మొత్తం చిత్రం 1.3 లోని వక్రాన్ని ఇస్తుంది; అణువులు ఉండడానికి ఇష్టపడే దూరం వద్ద దానికి కనిష్ఠం ఉంటుంది.

చిత్రం 1.3: వేరు చేసిన దూరానికి వ్యతిరేకంగా రెండు అణువుల శక్తి. శక్తి దూరం σ వద్ద శూన్యాన్ని దాటుతుంది, సమతాస్థితి దూరం వద్ద అత్యల్పంగా ఉంటుంది, మరియు ఎక్కువ దూరం వద్ద కిందినుంచి శూన్యం వైపు పెరుగుతుంది.
బావి ఎంత లోతుగా ఉంటే, మరుగు స్థానం మరియు బాష్పీభవన ఉష్ణం అంత ఎక్కువ, బాష్పపీడనం అంత తక్కువ, మరియు వాయువులో వాండర్ వాల్స్ $a$ అంత పెద్దది.
హైడ్రోజన్ బంధం వల్లే ఇథనాల్ (78 °C), దాని సమావయవి అయిన డైమిథైల్ ఈథర్ (−24 °C) కంటే చాలా తక్కువ బాష్పశీలం కలది.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "Ion-ion one, ion-dipole two, fixed dipole three, everything else six." ఇవి శక్తికి $\dfrac{1}{r}$ ఘాతాలు. అణువులను దూరం చేసినప్పుడు ఏ అన్యోన్య చర్య వేగంగా తగ్గుతుందో వరుసలో పెట్టడానికి దీన్ని వాడండి.
ద్రవాలు
ద్రవంలో అణువులు దగ్గరగా ఉండి ఒకదానినొకటి ఆకర్షించుకుంటాయి, అయినా అవి కదులుతూ ఒకదానిపై ఒకటి జారుతూ ఉంటాయి. ఈ సమతౌల్యం నుండి మూడు ధర్మాలు వస్తాయి.
బాష్పపీడనం
ద్రవ ఉపరితలంపై తగినంత శక్తి గల అణువులు పైన ఉన్న వాయువులోకి తప్పించుకుంటాయి. బాష్పంలోని అణువులు కూడా ఉపరితలాన్ని ఢీకొని తిరిగి వస్తాయి. ఈ రెండు రేట్లు సమానమైనప్పుడు ద్రవం మరియు దాని బాష్పం గతిక సమతాస్థితిలో ఉంటాయి, మరియు బాష్ప పీడనమే ఆ ఉష్ణోగ్రత వద్ద బాష్పపీడనం (vapour pressure).
- ఇది ద్రవంపై మరియు ఉష్ణోగ్రతపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది. కొంత ద్రవం మిగిలి ఉన్నంతవరకు, ద్రవ పరిమాణంపై గానీ ఉపరితల వైశాల్యంపై గానీ ఆధారపడదు.
- ఉష్ణోగ్రతతో ఇది తీవ్రంగా పెరుగుతుంది, ఎందుకంటే ఎక్కువ అణువులు తప్పించుకోగలవు.
- బలమైన అంతరణుక బలాలు గల ద్రవానికి, అదే ఉష్ణోగ్రత వద్ద బాష్పపీడనం తక్కువ. 25 °C వద్ద ఈథర్కు బాష్పపీడనం ఎక్కువ; నీటికి తక్కువ; గ్లిసరాల్కు చాలా తక్కువ.
- ద్రవ బాష్పపీడనం బాహ్య పీడనానికి సమానమైనప్పుడు అది మరుగుతుంది. 1 atm వద్ద ఆ ఉష్ణోగ్రత సాధారణ మరుగు స్థానం (normal boiling point). ఎత్తైన పర్వతంపై బాహ్య పీడనం తక్కువ, కాబట్టి నీరు 100 °C కంటే తక్కువ వద్ద మరుగుతుంది; ప్రెషర్ కుక్కర్లో పీడనం పెంచబడుతుంది, కాబట్టి 100 °C కంటే ఎక్కువ వద్ద మరుగుతుంది.
తలతన్యత
ద్రవం లోపలి అణువును అన్ని దిశలలో సమానంగా లాగుతారు. ఉపరితలంపై ఉన్న అణువును లోపలికి లాగుతారు, ఎందుకంటే దాని పైన ఏ అణువులూ ఉండవు. కాబట్టి ఉపరితలం సాగదీసిన చర్మంలా ప్రవర్తించి, వీలైనంత చిన్నదిగా ఉండాలని ప్రయత్నిస్తుంది. తలతన్యత (surface tension) $\gamma$ అంటే ఉపరితలంలో ప్రమాణ పొడవు గల రేఖ వెంట పనిచేసే బలం (N m⁻¹ లో), లేదా అదే విధంగా ప్రమాణ వైశాల్యం గల కొత్త ఉపరితలాన్ని సృష్టించడానికి కావలసిన శక్తి (J m⁻² లో).
- బలమైన అంతరణుక బలాలు గల ద్రవాలకు ఇది ఎక్కువ: నీరు (25 °C వద్ద సుమారు 0.072 N m⁻¹) మరియు పాదరసం (సుమారు 0.47 N m⁻¹) ఎక్కువ; ఇథనాల్ వంటి కర్బన ద్రవాలకు తక్కువ.
- ఉష్ణోగ్రత పెరిగితే ఇది తగ్గుతుంది, మరియు సందిగ్ధ ఉష్ణోగ్రత (critical temperature) వద్ద శూన్యమవుతుంది; అక్కడ ద్రవం, బాష్పం వేరుచేయలేనివిగా మారతాయి.
- ఇది చిన్న బిందువులను, బుడగలను గోళాకారంగా చేస్తుంది, ఎందుకంటే ఇచ్చిన ఘనపరిమాణానికి గోళానికి అత్యల్ప ఉపరితల వైశాల్యం ఉంటుంది.
తలతన్యత కేశనాళికీయతను (capillary action) కూడా వివరిస్తుంది. $r$ వ్యాసార్ధం గల సన్నని గొట్టంలో, గోడను తడిపే ద్రవం (శుభ్రమైన గాజుపై నీరు) పైకి ఎక్కుతుంది, ఎందుకంటే ద్రవం మరియు గోడ మధ్య ఆసంజనం (adhesion), ద్రవం లోపలి సంసంజనం (cohesion) కంటే బలంగా ఉంటుంది; గోడను తడపని ద్రవం (గాజుపై పాదరసం) కిందికి నెట్టబడుతుంది. $\rho$ సాంద్రత, $\theta$ స్పర్శ కోణం గల ద్రవానికి,
సన్నని గొట్టాలలో మరియు ఎక్కువ తలతన్యతకు ఎత్తు ఎక్కువ.
స్నిగ్ధత
ద్రవం యొక్క ఒక పొర మరొక పొరను దాటి ప్రవహించేటప్పుడు, పొరల మధ్య ప్రవాహాన్ని వ్యతిరేకించే ఘర్షణ ఉంటుంది. $A$ వైశాల్యం గల పొరను వడి గ్రేడియంట్ $\dfrac{dv}{dx}$ తో కదిలిస్తూ ఉంచడానికి కావలసిన బలం $F = \eta A\dfrac{dv}{dx}$, ఇక్కడ $\eta$ స్నిగ్ధతా గుణకం (coefficient of viscosity). దీని SI ప్రమాణం Pa s (kg m⁻¹ s⁻¹ కు సమానం). పాత ప్రమాణం పాయిజ్ (poise), 1 poise $= 0.1$ Pa s.
- బలమైన అంతరణుక బలాలు గల ద్రవాలు, లేదా చిక్కుపడే పెద్ద లేదా పొడవైన అణువులు గల ద్రవాలు ఎక్కువ స్నిగ్ధంగా ఉంటాయి. హైడ్రోజన్ బంధం గల మూడు –OH సమూహాలు ఉన్న గ్లిసరాల్, నీటి కంటే చాలా ఎక్కువ స్నిగ్ధం.
- ఉష్ణోగ్రత పెరిగితే ద్రవ స్నిగ్ధత తగ్గుతుంది, ఎందుకంటే ఆకర్షణను అధిగమించడానికి అణువులు శక్తి పొందుతాయి. అందుకే వేడి నూనె చల్లని నూనె కంటే సులభంగా ప్రవహిస్తుంది.
- వాయువులు దీనికి వ్యతిరేకంగా ప్రవర్తిస్తాయి: ఉష్ణోగ్రతతో వాటి స్నిగ్ధత పెరుగుతుంది, ఎందుకంటే వేగవంతమైన అణువులు పొరల మధ్య సంవేగాన్ని మరింత సమర్థంగా మోస్తాయి.
| ధర్మం | బలమైన అంతరణుక బలాల ప్రభావం | ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత ప్రభావం (ద్రవం) |
|---|---|---|
| బాష్పపీడనం | తగ్గుతుంది | పెరుగుతుంది |
| మరుగు స్థానం | పెరుగుతుంది | వర్తించదు |
| తలతన్యత | పెరుగుతుంది | తగ్గుతుంది |
| స్నిగ్ధత | పెరుగుతుంది | తగ్గుతుంది |
ఉదాహరణ 7: నీటి తలతన్యత 0.07 N m⁻¹, సాంద్రత 1000 kg m⁻³, అది గాజును పూర్తిగా తడుపుతుంది. 0.5 mm వ్యాసార్ధం గల కేశనాళికలో నీరు ఎంత ఎత్తు ఎక్కుతుందో కనుక్కోండి. $g = 10$ m s⁻² తీసుకోండి.
దశ 1: పూర్తిగా తడపడం అంటే $\theta = 0$ మరియు $\cos\theta = 1$.
దశ 2: $h = \dfrac{2 \times 0.07}{(0.5 \times 10^{-3}) \times 1000 \times 10} = \dfrac{0.14}{5} = 0.028$ m.
దశ 3: $h = 2.8$ cm.
ఇది ఎందుకు పనిచేస్తుంది: వ్యాసార్ధాన్ని సూత్రంలో మీటర్లలో ఉంచాలి. $0.5 \times 10^{-3}$ బదులు 0.5 వాడితే జవాబు వెయ్యి రెట్లు తప్పు అవుతుంది.
సాధారణ ఉచ్చులు
- $PV = nRT$ లో °C లో ఉష్ణోగ్రత పెట్టడం → ఎల్లప్పుడూ ముందు కెల్విన్కు మార్చండి.
- పీడనం Pa లో లేదా ఘనపరిమాణం m³ లో ఉన్నప్పుడు $R = 0.0821$ వాడటం → ప్రమాణాలు సరిపోల్చండి: Pa మరియు m³ లకు 8.314 వాడాలి.
- ఏ ఉష్ణోగ్రత వద్దనైనా 22.4 L mol⁻¹ వాడటం → ఇది 273.15 K, 1 atm వద్ద మాత్రమే వర్తిస్తుంది; లేకపోతే $PV = nRT$ వాడండి.
- గ్రాహం నియమాన్ని $\dfrac{r_1}{r_2} = \dfrac{M_2}{M_1}$ గా రాయడం → వర్గమూలం ఉంది: $\sqrt{M_2/M_1}$.
- $R = 8.314$ తో $\sqrt{3RT/M}$ లో $M$ ను g mol⁻¹ లో పెట్టడం → m s⁻¹ రావాలంటే kg mol⁻¹ వాడండి.
- మూడు వడులు సమానమని, లేదా $u_{avg}$ అతి పెద్దదని చెప్పడం → క్రమం $u_{mp} < u_{avg} < u_{rms}$.
- ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద తేలికైన వాయువుకు సగటు గతిశక్తి ఎక్కువ అని నమ్మడం → సగటు గతిశక్తి అన్ని వాయువులకూ $\tfrac{3}{2}RT$; వడి మాత్రమే వేరు.
- వాండర్ వాల్స్ స్థిరాంకాలను కలగలపడం → $a$ ఆకర్షణకు సవరణ (పీడన పదం), $b$ అణు పరిమాణానికి సవరణ (ఘనపరిమాణ పదం).
- $b$ ను అణువుల నిజ ఘనపరిమాణంగా తీసుకోవడం → $b$ ఆ ఘనపరిమాణానికి నాలుగు రెట్లు.
- ఎక్కువ ద్రవం లేదా విశాల ఉపరితలంతో బాష్పపీడనం పెరుగుతుందని అనుకోవడం → అది ద్రవంపై మరియు ఉష్ణోగ్రతపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది.
శీఘ్ర పునశ్చరణ
- $PV = nRT$; $R = 0.0821$ L atm K⁻¹ mol⁻¹ $= 8.314$ J K⁻¹ mol⁻¹; 273.15 K, 1 atm వద్ద మోలార్ ఘనపరిమాణం 22.4 L.
- బాయిల్: $PV$ స్థిరం. ఛార్లెస్: $V/T$ స్థిరం. గే-లూసాక్: $P/T$ స్థిరం. అవోగాడ్రో: $V/n$ స్థిరం.
- $d = \dfrac{PM}{RT}$, కాబట్టి స్థిర $P$, $T$ వద్ద సాంద్రత $M$ కు అనులోమానుపాతం.
- డాల్టన్: $p_i = x_iP$; నీటి మీద వాయువు: $P_{dry} = P_{total} - p_{water}$.
- గ్రాహం: $\dfrac{r_1}{r_2} = \sqrt{\dfrac{M_2}{M_1}}$ మరియు సమాన ఘనపరిమాణాలకు $\dfrac{t_1}{t_2} = \sqrt{\dfrac{M_1}{M_2}}$.
- గతిజ సమీకరణం: $PV = \tfrac{1}{3} mN\,\overline{u^2}$.
- గతిశక్తి మోల్కు $= \tfrac{3}{2}RT$, అణువుకు $= \tfrac{3}{2}kT$; ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద అన్ని వాయువులకూ సమానం.
- $u_{rms} = \sqrt{3RT/M}$, $u_{avg} = \sqrt{8RT/\pi M}$, $u_{mp} = \sqrt{2RT/M}$; నిష్పత్తి 1.224 : 1.128 : 1.
- $Z = \dfrac{PV}{nRT}$; $Z < 1$ అంటే ఆకర్షణ ప్రధానం, $Z > 1$ అంటే పరిమాణం ప్రధానం.
- వాండర్ వాల్స్: $\left(P + \dfrac{an^2}{V^2}\right)(V - nb) = nRT$; $a$ atm L² mol⁻² లో, $b$ L mol⁻¹ లో.
- అధిక పీడనం వద్ద $Z \approx 1 + \dfrac{bP}{RT}$; తక్కువ పీడనం వద్ద $Z \approx 1 + \dfrac{1}{RT}\left(b - \dfrac{a}{RT}\right)P$.
- అన్యోన్య చర్యల శక్తి: అయాన్-అయాన్ $\dfrac{1}{r}$, అయాన్-ద్విధ్రువం $\dfrac{1}{r^2}$, స్థిర ద్విధ్రువ-ద్విధ్రువం $\dfrac{1}{r^3}$, లండన్ మరియు భ్రమణ ద్విధ్రువ బలాలు $\dfrac{1}{r^6}$.
- బాష్పపీడనం ద్రవంపై మరియు ఉష్ణోగ్రతపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది; ద్రవ బాష్పపీడనం బాహ్య పీడనానికి సమానమైనప్పుడు అది మరుగుతుంది.
- తలతన్యత మరియు ద్రవ స్నిగ్ధత రెండూ ఉష్ణోగ్రతతో తగ్గుతాయి, బలమైన అంతరణుక బలాలతో పెరుగుతాయి; వాయు స్నిగ్ధత ఉష్ణోగ్రతతో పెరుగుతుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
సెల్సియస్ మానంలో వ్యక్తపరిచిన ఉష్ణోగ్రత యొక్క పరమ శూన్యం
- 0 °C
- −373.15 °C
- −273.15 °C
- −100 °C
సమాధానం
C. −273.15 °C
ఆదర్శ వాయువు ఘనపరిమాణాన్ని శూన్యం వరకు పొడిగిస్తే T = 0 K వస్తుంది, మరియు T = t + 273.15, కాబట్టి t = −273.15 °C.
H₂ మరియు CH₄ సమాన ఘనపరిమాణాలను ఒకే ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద తీసుకున్నారు. వాటిలో సమానంగా ఉండేది
- పరమాణువుల సంఖ్య
- ద్రవ్యరాశి
- సాంద్రత
- అణువుల సంఖ్య
సమాధానం
D. అణువుల సంఖ్య
అవోగాడ్రో నియమం: ఒకే T, P వద్ద సమాన ఘనపరిమాణాలలో అణువుల సంఖ్య సమానం. పరమాణువులు వేరు (H₂ లో 2, CH₄ లో 5), అలాగే ద్రవ్యరాశి, సాంద్రత కూడా వేరు.
కింది వాయు మిశ్రమాలలో డాల్టన్ పాక్షిక పీడన నియమాన్ని పాటించనిది ఏది?
- N₂ మరియు O₂
- NH₃ మరియు HCl
- H₂ మరియు He
- CH₄ మరియు Ar
సమాధానం
B. NH₃ మరియు HCl
డాల్టన్ నియమానికి చర్య జరపని వాయువులు కావాలి. NH₃ మరియు HCl కలిసి ఘన NH₄Cl ను ఏర్పరుస్తాయి, కాబట్టి పీడనం పాక్షిక పీడనాల మొత్తం కంటే తగ్గుతుంది.
ఒకే ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద ఈ వాయువులలో ఏది అతి నెమ్మదిగా ఉత్సరణం చెందుతుంది?
- NH₃
- He
- CH₄
- H₂
సమాధానం
A. NH₃
రేటు 1/√M కు అనులోమానుపాతం. మోలార్ ద్రవ్యరాశులు 17, 2, 4 మరియు 16; అత్యధిక M గల NH₃ కు రేటు అత్యల్పం.
ఒక ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉన్న ఆదర్శ వాయు నమూనాకు మూడు అణు వడుల సరైన క్రమం
- సగటు < అత్యంత సంభావ్య < వర్గమూల సగటు వర్గ
- వర్గమూల సగటు వర్గ < సగటు < అత్యంత సంభావ్య
- అత్యంత సంభావ్య < సగటు < వర్గమూల సగటు వర్గ
- అత్యంత సంభావ్య < వర్గమూల సగటు వర్గ < సగటు
సమాధానం
C. అత్యంత సంభావ్య < సగటు < వర్గమూల సగటు వర్గ
నిష్పత్తి √2 : √(8/π) : √3, అంటే 1.414 : 1.596 : 1.732, కాబట్టి u_mp < u_avg < u_rms.
300 K వద్ద H₂ అణువుకు సగటు స్థానాంతర గతిశక్తిని O₂ అణువుకు ఉన్న దానితో పోలిస్తే అది
- నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ
- పదహారు రెట్లు ఎక్కువ
- నాలుగు రెట్లు తక్కువ
- సమానం
సమాధానం
D. సమానం
సగటు గతిశక్తి (3/2)kT, వాయువుపై ఆధారపడదు. వడులు మాత్రమే వేరు.
మధ్యస్థ పీడనం, సాధారణ ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాస్తవ వాయువు Z < 1 చూపడానికి ప్రధాన కారణం
- అణువుల మధ్య ఢీకొనడాలు అస్థితిస్థాపకం
- అణువుల మధ్య ఆకర్షణ వల్ల అది ఆదర్శ వాయువు కంటే సులభంగా సంపీడనం చెందుతుంది
- అణువులకు పరిమిత ఘనపరిమాణం ఉంటుంది
- అణువులు ఆదర్శ వాయువు అనుమతించే దానికంటే వేగంగా కదులుతాయి
సమాధానం
B. అణువుల మధ్య ఆకర్షణ వల్ల అది ఆదర్శ వాయువు కంటే సులభంగా సంపీడనం చెందుతుంది
ఆకర్షణలు అణువులను దగ్గరకు లాగుతాయి, కాబట్టి ఘనపరిమాణం ఆదర్శ ఘనపరిమాణం కంటే తక్కువ అవుతుంది, మరియు Z = V/V_ideal 1 కంటే తగ్గుతుంది. అణువుల పరిమిత పరిమాణం వ్యతిరేక ప్రభావం చూపి Z > 1 ఇస్తుంది.
వాండర్ వాల్స్ స్థిరాంకం a యొక్క ప్రమాణాలు
- atm L² mol⁻²
- atm L mol⁻¹
- atm L⁻² mol²
- L mol⁻¹
సమాధానం
A. atm L² mol⁻²
పదం a n²/V² కు పీడన ప్రమాణాలు ఉంటాయి, కాబట్టి a = atm × L² / mol² = atm L² mol⁻².
H₂, CH₄, CO₂ మరియు NH₃ లలో వాండర్ వాల్స్ స్థిరాంకం a అత్యధికంగా ఉండేది
- CO₂
- NH₃
- CH₄
- H₂
సమాధానం
B. NH₃
NH₃ లో హైడ్రోజన్ బంధం మరియు శాశ్వత ద్విధ్రువం ఉన్నాయి, కాబట్టి దాని ఆకర్షణలు బలమైనవి. atm L² mol⁻² లో a యొక్క సాధారణ విలువలు సుమారు 4.2 (NH₃), 3.6 (CO₂), 2.3 (CH₄) మరియు 0.24 (H₂).
రెండు అధ్రువ అణువుల మధ్య లండన్ విక్షేపణ బలాల వల్ల కలిగే ఆకర్షణ స్థితిజ శక్తి వాటి వేర్పాటు దూరం r తో ఎలా మారుతుంది?
- r⁻³
- r⁻²
- r⁻¹
- r⁻⁶
సమాధానం
D. r⁻⁶
విక్షేపణ శక్తి 1/r⁶ గా తగ్గుతుంది. 1, 2 మరియు 3 ఘాతాలు అయాన్-అయాన్, అయాన్-ద్విధ్రువం మరియు స్థిర ద్విధ్రువ-ద్విధ్రువ శక్తులకు చెందుతాయి.
25 °C వద్ద ఈ ద్రవాలలో అత్యధిక తలతన్యత గలది ఏది?
- నీరు
- ఇథనాల్
- బెంజీన్
- డైఇథైల్ ఈథర్
సమాధానం
A. నీరు
నీటిలో బలమైన హైడ్రోజన్ బంధం ఉంది, దాని తలతన్యత సుమారు 0.072 N m⁻¹. మిగతా మూడింటికి 0.017 నుండి 0.028 N m⁻¹.
ఉష్ణోగ్రత పెంచినప్పుడు, ద్రవ స్నిగ్ధత మరియు వాయు స్నిగ్ధత వరుసగా
- పెరుగుతుంది మరియు పెరుగుతుంది
- తగ్గుతుంది మరియు తగ్గుతుంది
- తగ్గుతుంది మరియు పెరుగుతుంది
- పెరుగుతుంది మరియు తగ్గుతుంది
సమాధానం
C. తగ్గుతుంది మరియు పెరుగుతుంది
ద్రవంలో ఎక్కువ శక్తి అణువులు ఆకర్షణను అధిగమించడానికి సహాయపడుతుంది, కాబట్టి η తగ్గుతుంది. వాయువులో వేగవంతమైన అణువులు పొరల మధ్య ఎక్కువ సంవేగాన్ని బదిలీ చేస్తాయి, కాబట్టి η పెరుగుతుంది.
ఒక ద్రవాన్ని స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద మూసిన పాత్రలో ఉంచారు, మరియు ఎల్లప్పుడూ కొంత ద్రవం ఉంది. దాని బాష్పపీడనం దేనిపై ఆధారపడదు?
- ఉష్ణోగ్రత
- ఉన్న ద్రవ పరిమాణం
- అంతరణుక బలాల బలం
- ద్రవ స్వభావం
సమాధానం
B. ఉన్న ద్రవ పరిమాణం
బాష్పపీడనం ద్రవం మరియు ఉష్ణోగ్రత ద్వారా నిర్ణయించబడుతుంది. ద్రవం ఎక్కువ లేదా తక్కువ వాడినా అది మారదు.
చాలా అధిక పీడనం వద్ద ఒక మోల్ వాండర్ వాల్స్ వాయువుకు Z
- 1 కంటే ఎక్కువ, మరియు సుమారుగా P కు అనులోమానుపాతంలో పెరుగుతుంది
- 1 కంటే తక్కువ, మరియు P పెరిగే కొద్దీ తగ్గుతుంది
- 1 కంటే తక్కువ, మరియు P పెరిగే కొద్దీ పెరుగుతుంది
- అన్ని పీడనాల వద్దా 1 కు సమానం
సమాధానం
A. 1 కంటే ఎక్కువ, మరియు సుమారుగా P కు అనులోమానుపాతంలో పెరుగుతుంది
చాలా అధిక P వద్ద స్వేచ్ఛా ఘనపరిమాణం V − b చిన్నది, P(V − b) ≈ RT, కాబట్టి PV ≈ RT + bP మరియు Z ≈ 1 + bP/RT; ఇది 1 కంటే ఎక్కువ, P తో సరళం.
273.15 K, 1 atm వద్ద 4.4 g CO₂ ఆక్రమించే ఘనపరిమాణం లీటర్లలో ఎంత? (C = 12, O = 16; ఈ పరిస్థితులలో ఆదర్శ వాయువు మోలార్ ఘనపరిమాణం 22.4 L)
- 1.12
- 4.48
- 0.224
- 2.24
సమాధానం
D. 2.24
n = 4.4/44 = 0.1 mol. V = 0.1 × 22.4 = 2.24 L.
ఒక వాయువు 27 °C వద్ద 300 mL ఆక్రమిస్తుంది. స్థిర పీడనం వద్ద దాని ఘనపరిమాణం రెట్టింపు అయ్యే వరకు వేడి చేస్తే, చివరి ఉష్ణోగ్రత °C లో ఎంత?
- 600
- 54
- 327
- 154
సమాధానం
C. 327
కెల్విన్లో V ∝ T. T₂ = 2 × 300 = 600 K, అది 600 − 273 = 327 °C. సెల్సియస్ విలువను రెట్టింపు చేయడం (54 °C) సాధారణంగా జరిగే పొరపాటు.
ఒక వాయువు సాంద్రత 273.15 K, 1 atm వద్ద 1.25 g L⁻¹. మోలార్ ఘనపరిమాణం 22.4 L అనుకుంటే, దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి g mol⁻¹ లో ఎంత?
- 28
- 56
- 44.8
- 14
సమాధానం
A. 28
M = d × V_m = 1.25 × 22.4 = 28 g mol⁻¹. d = PM/RT తో సరిచూడండి: 1 × 28/(0.0821 × 273.15) = 1.249.
ఒక మిశ్రమంలో 4 g H₂, 32 g O₂ మరియు 28 g N₂ మొత్తం పీడనం 8 atm వద్ద ఉన్నాయి. O₂ పాక్షిక పీడనం atm లో ఎంత? (H = 1, N = 14, O = 16)
- 2
- 4
- 1
- 0.5
సమాధానం
A. 2
మోల్లు: H₂ 2, O₂ 1, N₂ 1, మొత్తం 4. x(O₂) = 1/4, కాబట్టి p = 8/4 = 2 atm. (4 atm అనేది H₂ పాక్షిక పీడనం.)
ఒకే పరిస్థితులలో Y వాయువు SO₂ కంటే నాలుగు రెట్లు వేగంగా ఉత్సరణం చెందుతుంది. Y మోలార్ ద్రవ్యరాశి g mol⁻¹ లో ఎంత? (S = 32, O = 16)
- 4
- 16
- 8
- 256
సమాధానం
A. 4
r_Y/r_SO₂ = 4 = √(64/M_Y). కాబట్టి 16 = 64/M_Y మరియు M_Y = 4 g mol⁻¹. వర్గం చేయడం మరచిపోతే 16 వస్తుంది.
27 °C వద్ద ఒక వాయువు వర్గమూల సగటు వర్గ వడి 400 m s⁻¹. అది 800 m s⁻¹ అవ్వడానికి ఉష్ణోగ్రత కెల్విన్లో ఎంత?
- 900
- 327
- 600
- 1200
సమాధానం
D. 1200
u_rms ∝ √T. వడిని రెట్టింపు చేయడానికి T నాలుగు రెట్లు కావాలి: 4 × 300 K = 1200 K.
300 K వద్ద 2 mol ఆదర్శ వాయువు మొత్తం స్థానాంతర గతిశక్తి జౌళ్లలో ఎంత? (R = 8.314 J K⁻¹ mol⁻¹)
- 3741.3
- 7482.6
- 4988.4
- 14965.2
సమాధానం
B. 7482.6
KE = (3/2)nRT = 1.5 × 2 × 8.314 × 300 = 7482.6 J.
ఒక మోల్ వాండర్ వాల్స్ వాయువును 250 K వద్ద 0.6 L లో ఉంచారు. R = 0.08 L atm K⁻¹ mol⁻¹, a = 3.6 atm L² mol⁻² మరియు b = 0.1 L mol⁻¹ తీసుకోండి. పీడనం atm లో ఎంత?
- 50
- 25
- 30
- 40
సమాధానం
C. 30
P = RT/(V − b) − a/V² = 20/0.5 − 3.6/0.36 = 40 − 10 = 30 atm. a పదాన్ని కలిపితే 50 వస్తుంది; దానిని వదిలేస్తే 40 వస్తుంది.
ఒక మోల్ వాయువు 250 K, 50 atm వద్ద 0.3 L ఆక్రమిస్తుంది. R = 0.08 L atm K⁻¹ mol⁻¹ తీసుకుంటే, దాని సంపీడ్యతా కారకం Z ఎంత?
- 1.5
- 0.3
- 1.33
- 0.75
సమాధానం
D. 0.75
Z = PV/nRT = (50 × 0.3)/(1 × 0.08 × 250) = 15/20 = 0.75. 1.33 విలువ దాని విలోమం.
ఒక వాయువుకు వాండర్ వాల్స్ స్థిరాంకం b 0.048 L mol⁻¹. ఆ వాయువు ఒక మోల్లోని అణువుల నిజ ఘనపరిమాణం cm³ లో ఎంత?
- 12
- 48
- 3
- 192
సమాధానం
A. 12
b అనేది ఒక మోల్కు నిజ అణు ఘనపరిమాణానికి నాలుగు రెట్లు. b = 48 cm³ mol⁻¹, కాబట్టి అణువులు ఆక్రమించేది 48/4 = 12 cm³.
తలతన్యత 0.07 N m⁻¹, సాంద్రత 1000 kg m⁻³ గల నీరు గాజును పూర్తిగా తడుపుతుంది. 0.5 mm వ్యాసార్ధం గల కేశనాళికలో దాని ఎక్కుదల cm లో ఎంత? (g = 10 m s⁻²)
- 0.28
- 5.6
- 2.8
- 1.4
సమాధానం
C. 2.8
h = 2γ/(rρg) = 2 × 0.07/(0.5 × 10⁻³ × 1000 × 10) = 0.14/5 = 0.028 m = 2.8 cm.
25 °C వద్ద నీటి స్నిగ్ధత 0.89 సెంటిపాయిజ్. దీనిని Pa s లో చెప్పండి. (1 poise = 0.1 Pa s; 1 centipoise = 0.01 poise)
- 0.000089
- 0.00089
- 0.089
- 0.0089
సమాధానం
B. 0.00089
0.89 cP = 0.89 × 0.01 poise = 0.0089 poise = 0.0089 × 0.1 Pa s = 0.00089 Pa s.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: స్థిర పీడనం వద్ద, నిర్దిష్ట పరిమాణం గల ఆదర్శ వాయువు ఘనపరిమాణం దాని °C లోని ఉష్ణోగ్రతకు అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది. ప్రవచనం II: సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రతకు వ్యతిరేకంగా ఆదర్శ వాయువు ఘనపరిమాణాన్ని బహిర్వేశనం చేస్తే −273.15 °C వద్ద ఘనపరిమాణం శూన్యం వస్తుంది.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
I తప్పు: V ∝ T కెల్విన్లో మాత్రమే, మరియు 0 °C వద్ద V శూన్యం కాదు. II సరైనది: పరమ శూన్యాన్ని నిర్వచించేది ఈ బహిర్వేశనమే.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: చర్య జరపని ఆదర్శ వాయువుల మిశ్రమంలో, ప్రతి వాయువు పాత్ర మొత్తాన్ని తానొక్కటే నింపి ఉంటే కలిగించే పీడనాన్ని కలిగిస్తుంది. ప్రవచనం II: అటువంటి మిశ్రమంలో ఒక వాయువు పాక్షిక పీడనం దాని మోల్ భిన్నానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
రెండూ డాల్టన్ నియమమే: p_i = x_i P_total, ఇది p_i V = n_i RT నుండి వస్తుంది.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద, అన్ని ఆదర్శ వాయువులకు మోల్కు సగటు స్థానాంతర గతిశక్తి సమానం. ప్రవచనం II: ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద, అన్ని ఆదర్శ వాయువులకు వర్గమూల సగటు వర్గ వడి సమానం.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
మోల్కు సగటు KE అన్ని వాయువులకూ (3/2)RT, కాబట్టి I సరైనది. u_rms = √(3RT/M) అనేది M పై ఆధారపడుతుంది, కాబట్టి II సరికాదు.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: వాండర్ వాల్స్ సమీకరణంలో స్థిరాంకం a అణువుల ఘనపరిమాణానికి సవరణ, స్థిరాంకం b అణువుల మధ్య ఆకర్షణలకు సవరణ. ప్రవచనం II: చాలా అధిక పీడనం వద్ద, వాస్తవ వాయువు సంపీడ్యతా కారకం 1 కంటే ఎక్కువ.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
I లో పాత్రలు తారుమారయ్యాయి: a ఆకర్షణ కోసం పీడనాన్ని సవరిస్తుంది, b అణు పరిమాణం కోసం ఘనపరిమాణాన్ని సవరిస్తుంది. II సరైనది, ఎందుకంటే Z ≈ 1 + bP/RT.
క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: ఉష్ణోగ్రత పెరిగే కొద్దీ ద్రవ తలతన్యత పెరుగుతుంది. ప్రవచనం II: ఉష్ణోగ్రత పెరిగే కొద్దీ వాయు స్నిగ్ధత తగ్గుతుంది.
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
- ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
- ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
- ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
సమాధానం
B. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
ఉష్ణోగ్రతతో తలతన్యత తగ్గుతుంది, మరియు వాయు స్నిగ్ధత ఉష్ణోగ్రతతో పెరుగుతుంది. రెండు ప్రవచనాలూ సరికావు.
నిశ్చితవాక్యం (A): తక్కువ పీడనం, ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాస్తవ వాయువులు దాదాపు ఆదర్శంగా ప్రవర్తిస్తాయి. కారణం (R): ఈ పరిస్థితులలో అణువులు దూరంగా, వేగంగా ఉంటాయి, కాబట్టి ఆకర్షణలు మరియు అణు ఘనపరిమాణం తక్కువ ప్రభావం చూపుతాయి.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
A. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
తక్కువ P వద్ద వాయువు విరళంగా ఉంటుంది, ఎక్కువ T వద్ద గతిశక్తి ఆకర్షణను అధిగమిస్తుంది. ఆదర్శ ఊహలు చెల్లుబాటు అవడానికి కారణమేమిటో కారణం ఖచ్చితంగా చెబుతుంది.
నిశ్చితవాక్యం (A): ఒకే ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద హీలియం, మీథేన్ కంటే వేగంగా ఉత్సరణం చెందుతుంది. కారణం (R): ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద హీలియం పరమాణువులకు మీథేన్ అణువుల కంటే ఎక్కువ సగటు గతిశక్తి ఉంటుంది.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
C. A సత్యం కానీ R అసత్యం
A సత్యం: రేటు ∝ 1/√M. R అసత్యం: ఒక ఉష్ణోగ్రత వద్ద సగటు గతిశక్తి అన్ని వాయువులకూ సమానం. హీలియం తేలికైనది కాబట్టి వేగంగా ఉంటుంది.
నిశ్చితవాక్యం (A): వాండర్ వాల్స్ స్థిరాంకం b, ఒక మోల్ వాయువులోని అణువుల నిజ ఘనపరిమాణానికి సమానం. కారణం (R): ఒక మోల్కు బహిష్కృత ఘనపరిమాణం అణువుల నిజ ఘనపరిమాణానికి నాలుగు రెట్లు.
- A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
- A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
- A సత్యం కానీ R అసత్యం
- A అసత్యం కానీ R సత్యం
సమాధానం
D. A అసత్యం కానీ R సత్యం
R సత్యం: b అనేది బహిష్కృత ఘనపరిమాణం, ఒక మోల్కు నిజ అణు ఘనపరిమాణానికి నాలుగు రెట్లు. కాబట్టి A అసత్యం, ఎందుకంటే b నిజ ఘనపరిమాణానికి సమానం కాదు.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. అత్యంత సంభావ్య వడి b. సగటు వడి c. వర్గమూల సగటు వర్గ వడి d. ఒక మోల్ వాయువు గతిశక్తి. జాబితా II: i. $\sqrt{\dfrac{8RT}{\pi M}}$ ii. $\sqrt{\dfrac{3RT}{M}}$ iii. $\sqrt{\dfrac{2RT}{M}}$ iv. $\dfrac{3}{2}RT$
- a-i, b-iii, c-ii, d-iv
- a-iii, b-i, c-ii, d-iv
- a-iii, b-ii, c-i, d-iv
- a-ii, b-i, c-iii, d-iv
సమాధానం
B. a-iii, b-i, c-ii, d-iv
u_mp = √(2RT/M), u_avg = √(8RT/πM), u_rms = √(3RT/M), మరియు (3/2)RT అనేది మోల్కు స్థానాంతర గతిశక్తి.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. బాయిల్ నియమం b. ఛార్లెస్ నియమం c. గే-లూసాక్ నియమం d. అవోగాడ్రో నియమం. జాబితా II: i. స్థిర n, P వద్ద V/T స్థిరం ii. స్థిర n, V వద్ద P/T స్థిరం iii. స్థిర T, P వద్ద V/n స్థిరం iv. స్థిర n, T వద్ద PV స్థిరం
- a-iv, b-i, c-iii, d-ii
- a-iv, b-i, c-ii, d-iii
- a-iv, b-ii, c-i, d-iii
- a-i, b-iv, c-ii, d-iii
సమాధానం
B. a-iv, b-i, c-ii, d-iii
బాయిల్: PV స్థిరం. ఛార్లెస్: V/T స్థిరం. గే-లూసాక్: P/T స్థిరం. అవోగాడ్రో: V/n స్థిరం.
జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. తలతన్యత b. స్నిగ్ధతా గుణకం c. వాండర్ వాల్స్ స్థిరాంకం a d. వాండర్ వాల్స్ స్థిరాంకం b. జాబితా II: i. Pa s ii. N m⁻¹ iii. L mol⁻¹ iv. atm L² mol⁻²
- a-iv, b-i, c-ii, d-iii
- a-ii, b-i, c-iii, d-iv
- a-ii, b-i, c-iv, d-iii
- a-i, b-ii, c-iv, d-iii
సమాధానం
C. a-ii, b-i, c-iv, d-iii
తలతన్యత అంటే పొడవుకు బలం (N m⁻¹), స్నిగ్ధత Pa s, a అనేది atm L² mol⁻², మరియు b అనేది మోల్కు ఘనపరిమాణం (L mol⁻¹).
2 L ఘనపరిమాణం గల పాత్ర 1 లో 4 atm వద్ద N₂, 3 L ఘనపరిమాణం గల పాత్ర 2 లో 1 atm వద్ద He ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఉన్నాయి. పాత్రలను సన్నని గొట్టంతో కలిపారు. చివరి మొత్తం పీడనం ఎంత?
- 5 atm
- 2.5 atm
- 11 atm
- 2.2 atm
సమాధానం
D. 2.2 atm
మోల్లు PV కి అనులోమానుపాతం: N₂ 8 యూనిట్లు, He 3 యూనిట్లు. 5 L లో మొత్తం 11 యూనిట్లు, P = 11/5 = 2.2 atm. (N₂ 1.6 atm + He 0.6 atm.)
ఒక మూసిన పాత్రలో ఒకే ఉష్ణోగ్రత వద్ద 32 g H₂ మరియు 32 g O₂ ఉన్నాయి. ఒక సూది రంధ్రం చేస్తే, వాయువు శూన్యంలోకి తప్పించుకుంటుంది. సెకనుకు తప్పించుకునే H₂ అణువుల సంఖ్యకు O₂ అణువుల సంఖ్యకు మొదటి నిష్పత్తి ఎంత? (H = 1, O = 16)
- 64
- 16
- 4
- 256
సమాధానం
A. 64
మోల్లు: H₂ 16, O₂ 1. అణువుల రేటు ∝ n/√M, కాబట్టి నిష్పత్తి = (16/√2)/(1/√32) = 16 × √16 = 16 × 4 = 64.
10 L సిలిండర్లో 80 atm, 250 K వద్ద ఒక వాయువు ఉంది; దాని సంపీడ్యతా కారకం 0.8. సిలిండర్లో ఎన్ని మోల్లు ఉన్నాయి? (R = 0.08 L atm K⁻¹ mol⁻¹)
- 40
- 50
- 62.5
- 32
సమాధానం
B. 50
PV = ZnRT, కాబట్టి n = PV/(ZRT) = (80 × 10)/(0.8 × 0.08 × 250) = 800/16 = 50 mol. ఆదర్శ విలువ 40 mol అయి ఉండేది.