Chapter 4 of 6 · 43 min read

హైడ్రోజన్ మరియు s-బ్లాక్ మూలకాలు

గుర్తుంచుకోవలసినవి

  • హైడ్రోజన్ మూడు రకాల హైడ్రైడ్‌లను (hydride) ఏర్పరుస్తుంది: అయానిక (s-బ్లాక్, H⁻ కలిగి ఉంటుంది), సమయోజనీయ (p-బ్లాక్; ఎలక్ట్రాన్ లోపం గలవి, ఎలక్ట్రాన్ ఖచ్చితమైనవి లేదా ఎలక్ట్రాన్ సమృద్ధి గలవి) మరియు అంతరాళ లేదా లోహ హైడ్రైడ్‌లు (d-బ్లాక్, అస్థాయిక్ మితీయ). 7, 8, 9 గ్రూపులు హైడ్రైడ్‌ను ఏర్పరచవు.
  • హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ ఒక ఓపెన్ బుక్ ఆకారపు అణువు, దానిలో ఆక్సిజన్ −1 స్థితిలో ఉంటుంది. ఇది ఆమ్ల, క్షార యానకాలలో ఆక్సీకరణం చేస్తుంది మరియు బలమైన ఆక్సీకారకాలను క్షయకరణం కూడా చేస్తుంది. ఘనపరిమాణ సామర్థ్యం = 11.2 × మోలారిటీ.
  • s-బ్లాక్‌లో క్రిందికి పోయేకొద్దీ అయనీకరణ ఎంథాల్పీ తగ్గుతుంది, క్రియాశీలత పెరుగుతుంది; కానీ Li భారీ జలయోజన ఎంథాల్పీ వల్ల నీటిలో బలమైన క్షయకారిణి. Li ఆక్సైడ్‌ను, Na పెరాక్సైడ్‌ను, K, Rb, Cs సూపర్‌ఆక్సైడ్‌ను ఇస్తాయి.
  • గ్రూప్ 2 సల్ఫేట్‌ల ద్రావణీయత క్రిందికి తగ్గుతుంది; గ్రూప్ 2 హైడ్రాక్సైడ్‌ల ద్రావణీయత పెరుగుతుంది. కార్బొనేట్‌లు, నైట్రేట్‌ల ఉష్ణస్థిరత్వం రెండు గ్రూపులలోనూ క్రిందికి పెరుగుతుంది; Li మెగ్నీషియంను పోలి ఉంటుంది, Be అల్యూమినియంను పోలి ఉంటుంది.
  • సాల్వే పద్ధతి: NaCl + NH₃ + CO₂ + H₂O → NaHCO₃ + NH₄Cl, తరువాత NaHCO₃ ను వేడిచేస్తే Na₂CO₃ వస్తుంది. ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ CaSO₄·½H₂O; దీనిని జిప్సం నుండి 393 K వద్ద తయారుచేస్తారు.

హైడ్రోజన్: స్థానం, ఐసోటోపులు, తయారీ మరియు ధర్మాలు

హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం 1s¹. ఆ ఒక్క ఎలక్ట్రాన్ వల్ల ఇది క్షార లోహంలా కనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఇది H⁺ ను ఏర్పరుస్తుంది మరియు దీని బాహ్య కక్ష్య ns¹. కానీ హైడ్రోజన్ H₂ అణువులతో కూడిన వాయువు, దీని అయనీకరణ ఎంథాల్పీ (1312 kJ mol⁻¹) Li కంటే చాలా ఎక్కువ, మరియు H⁺ నీటిలో స్వేచ్ఛగా ఉండదు; అది H₃O⁺ గా ఉంటుంది. హీలియంకు ఒక ఎలక్ట్రాన్ తక్కువగా ఉండటం వల్ల హైడ్రోజన్ హాలోజన్‌ను కూడా పోలి ఉంటుంది: ఇది H₂ ను ఏర్పరుస్తుంది, మరియు క్రియాశీల లోహాలతో ఒక ఎలక్ట్రాన్‌ను స్వీకరించి H⁻ ను ఇస్తుంది. ఈ రెండు స్థానాలూ సరిగా సరిపోవు, కాబట్టి హైడ్రోజన్‌ను ఆవర్తన పట్టిక పైన లేదా గ్రూప్ 1 పైభాగాన ఒక ప్రత్యేక సందర్భంగా ఉంచుతారు.

మూడు ఐసోటోపులు (isotope) ఉన్నాయి. ప్రోటియం (¹H) సహజ హైడ్రోజన్‌లో 99.98% ఉంటుంది మరియు దీనిలో న్యూట్రాన్ ఉండదు. డ్యుటీరియం (²H లేదా D) లో ఒక న్యూట్రాన్ ఉంటుంది మరియు దీని సమృద్ధి సుమారు 0.0156%. ట్రిషియం (³H లేదా T) లో రెండు న్యూట్రాన్‌లు ఉంటాయి, ఇది రేడియోధార్మికమైనది, β⁻ కణాలను ఉద్గారిస్తుంది, దీని అర్ధ జీవితకాలం సుమారు 12.3 సంవత్సరాలు.

ప్రయోగశాలలో తయారీ క్రియాశీలతా శ్రేణిలో హైడ్రోజన్ కంటే పైన ఉన్న లోహాన్ని ఉపయోగిస్తుంది:

  • Zn + H₂SO₄(dilute) → ZnSO₄ + H₂
  • Zn + 2NaOH → Na₂ZnO₂ + H₂ (జింక్ ఆంఫోటెరిక్, కాబట్టి క్షారం కూడా పనిచేస్తుంది)

పరిశ్రమలో హైడ్రోజన్‌ను హైడ్రోకార్బన్‌లు, బొగ్గు నుండి పొందుతారు:

  • CH₄ + H₂O → CO + 3H₂ నికెల్ మీద సుమారు 1270 K వద్ద (ఆవిరి సంస్కరణం)
  • C + H₂O → CO + H₂ (ఎర్రగా కాలిన కోక్ నుండి వాటర్ గ్యాస్ లేదా సింగాస్)
  • CO + H₂O → CO₂ + H₂ ఐరన్(III) ఆక్సైడ్–క్రోమియం ఆక్సైడ్ ఉత్ప్రేరకంపై సుమారు 673 K వద్ద (వాటర్–గ్యాస్ షిఫ్ట్); CO₂ ను సోడియం ఆర్సనైట్ ద్రావణంతో లేదా క్షార ప్రక్షాళనతో తొలగిస్తారు.
  • ఆమ్లీకృత నీటి విద్యుద్విశ్లేషణ.

హైడ్రోజన్ రంగులేనిది, వాసనలేనిది, నీటిలో దాదాపు కరగదు, మరియు అన్నింటికంటే తేలికైన వాయువు. H–H బంధం (435.9 kJ mol⁻¹) బలమైనది, కాబట్టి గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఈ వాయువు క్రియాశీలం కాదు; దీనికి వేడి, ఉత్ప్రేరకం లేదా నిప్పురవ్వ అవసరం.

  • O₂ తో: 2H₂ + O₂ → 2H₂O, చాలా ఉష్ణమోచకం, మిశ్రమాలలో పేలుతుంది.
  • N₂ తో: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ (ఇనుము ఉత్ప్రేరకం, 200 atm, సుమారు 700 K, హేబర్ పద్ధతి).
  • ఇది CuO ను Cu గా క్షయకరణం చేస్తుంది, మరియు నికెల్ సమక్షంలో వంటనూనెను కొవ్వుగా హైడ్రోజనీకరణం చేస్తుంది.

హైడ్రోజన్ ఒక ఇంధనం కూడా. H₂(g) + ½O₂(g) → H₂O(l) ఒక మోల్‌కు 286 kJ విడుదల చేస్తుంది, అంటే గ్రాముకు సుమారు 143 kJ, ఇది పెట్రోలు కంటే దాదాపు మూడు రెట్లు, మరియు ఏకైక ఉత్పన్నం నీరు. ఇబ్బందులు ఆచరణాత్మకమైనవి: వాయువు ఎక్కువ స్థలం ఆక్రమిస్తుంది, సులభంగా లీక్ అవుతుంది, మరియు ఈ రోజు ఎక్కువగా శిలాజ ఇంధనం నుండే తయారవుతోంది. సంపీడన వాయువుగా, 20 K వద్ద ద్రవంగా లేదా లోహ హైడ్రైడ్‌లలో నిల్వ చేయడం, మరియు నేరుగా విద్యుత్తును ఇచ్చే ఇంధన ఘటాలు అనేవి ప్రయత్నిస్తున్న మార్గాలు.

ఉదాహరణ 1: 3.27 g ద్రవ్యరాశి గల జింక్‌ను అధిక వేడి NaOH ద్రావణంతో చర్య జరిపారు. STP వద్ద ఏర్పడే H₂ ఘనపరిమాణం ఎంత (22.4 L mol⁻¹)? Zn = 65.4.

సమీకరణం: Zn + 2NaOH → Na₂ZnO₂ + H₂.

Zn మోల్‌లు = 3.27 / 65.4 = 0.05.

నిష్పత్తి 1 : 1, కాబట్టి H₂ మోల్‌లు = 0.05.

ఘనపరిమాణం = 0.05 × 22.4 = 1.12 L.

సమాధానం: 1.12 L. NaOH అధికంగా ఉంది, కాబట్టి జింక్ పరిమాణమే మొత్తాన్ని నిర్ణయిస్తుంది; Zn, H₂ మధ్య నిష్పత్తి ఆమ్లంలో కూడా ఇదే.

హైడ్రైడ్‌లు

హైడ్రైడ్ అంటే హైడ్రోజన్ మరొక మూలకంతో ఏర్పరచే సంయోగపదార్థం. అది ఎలా నిర్మితమై ఉంటుందనేది ఆ మూలకం ఎక్కడ ఉందనే దానిపై ఆధారపడుతుంది.

రకంమూలకాలుహైడ్రోజన్ స్వభావంఉదాహరణలుముఖ్య ధర్మాలు
అయానిక (లవణ సదృశ)గ్రూప్ 1, 2 (BeH₂, MgH₂ ఎక్కువగా సమయోజనీయం)H⁻ అయాన్NaH, CaH₂తెల్లని స్ఫటిక ఘనపదార్థాలు, అధిక ద్రవీభవన స్థానం, ద్రవస్థితిలో విద్యుత్ వాహకాలు (ఆనోడ్ వద్ద H₂), నీటితో చర్యపొంది H₂ ఇస్తాయి
సమయోజనీయ (అణు)p-బ్లాక్, గ్రూప్ 13 నుండి 17పంచుకున్న జంటB₂H₆, CH₄, NH₃, H₂O, HFబాష్పశీల వాయువులు లేదా ద్రవాలు; కొన్ని హైడ్రోజన్ బంధం కలిగి ఉంటాయి
అంతరాళ (లోహ)d-బ్లాక్, f-బ్లాక్ఖాళీలలో H పరమాణువులుTiH₁.₇, PdH₀.₆, ZrH₁.₉అస్థాయిక్ మితీయ, వాహకాలు, కఠినమైనవి, వేడిచేస్తే హైడ్రోజన్‌ను కోల్పోతాయి
ఆల్ట్ టెక్స్ట్: ఆవర్తన పట్టిక గ్రూప్‌లకు పద్దెనిమిది పెట్టెలు ఒక వరుసలో ఒకటి నుండి పద్దెనిమిది వరకు సంఖ్యలతో ఉన్నాయి; గ్రూప్ 1, 2 (అయానిక హైడ్రైడ్‌లు) నేవీ నీలం రంగులో, గ్రూప్ 3 నుండి 6 మరియు 10 నుండి 12 (అంతరాళ హైడ్రైడ్‌లు) నారింజ రంగులో, గ్రూప్ 7 నుండి 9 (హైడ్రైడ్ ఖాళీ) బూడిద రంగులో, గ్రూప్ 13 నుండి 17 (సమయోజనీయ హైడ్రైడ్‌లు) ఆకుపచ్చ రంగులో ఉన్నాయి, గ్రూప్ 18 హైడ్రైడ్ లేదని సూచిస్తూ లేత బూడిద రంగులో ఉంది; క్రింద ఉన్న సూచిక ప్రతి రంగుకు ఉదాహరణలను తెలుపుతుంది

చిత్రం 4.1: ప్రతి రకం హైడ్రైడ్ ఎక్కడ ఏర్పడుతుంది

అయానిక హైడ్రైడ్‌లను లోహాన్ని హైడ్రోజన్‌లో వేడిచేసి తయారుచేస్తారు. H⁻ అయాన్ చాలా బలమైన క్షారం మరియు క్షయకారిణి, కాబట్టి NaH + H₂O → NaOH + H₂ చర్య తీవ్రంగా ఉంటుంది, మరియు హైడ్రైడ్‌ను తేమ నుండి దూరంగా ఉంచాలి. కరిగిన LiH లేదా CaH₂ విద్యుద్విశ్లేషణ ఆనోడ్ వద్ద హైడ్రోజన్‌ను ఇస్తుంది; హైడ్రోజన్ H⁻ గా ఉందని ఇదే రుజువు.

సమయోజనీయ హైడ్రైడ్‌లను ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్య ఆధారంగా వర్గీకరిస్తారు.

  • ఎలక్ట్రాన్ లోపం గలవి: ప్రతి బంధానికి ఒక జంట ఇవ్వడానికి సరిపడా ఎలక్ట్రాన్‌లు ఉండవు. B₂H₆ మరియు (AlH₃)ₙ ప్రామాణిక ఉదాహరణలు; B₂H₆ లో రెండు వంతెన త్రికేంద్ర ద్వి-ఎలక్ట్రాన్ బంధాలు ఉంటాయి.
  • ఎలక్ట్రాన్ ఖచ్చితమైనవి: సరిగ్గా సరిపడా ఎలక్ట్రాన్‌లు ఉంటాయి, CH₄, SiH₄, GeH₄ లలో వలె.
  • ఎలక్ట్రాన్ సమృద్ధి గలవి: అదనపు ఎలక్ట్రాన్‌లు కేంద్ర పరమాణువుపై ఒంటరి జంటలుగా కనిపిస్తాయి, NH₃ (ఒక ఒంటరి జంట), H₂O (రెండు) మరియు HF (మూడు) లలో వలె. ఇవి హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి, అందువల్లే NH₃, H₂O, HF ల బాష్పీభవన స్థానాలు అసాధారణంగా ఎక్కువ.

అంతరాళ హైడ్రైడ్‌లు అస్థాయిక్ మితీయమైనవి, ఎందుకంటే H పరమాణువులు లోహ జాలకంలోని ఖాళీలలో ఉంటాయి మరియు ఆక్రమణ మారుతూ ఉంటుంది. పల్లేడియం తన సొంత ఘనపరిమాణానికి సుమారు 900 రెట్ల హైడ్రోజన్‌ను శోషించుకుంటుంది. 7, 8, 9 గ్రూపులు అసలు హైడ్రైడ్‌నే ఏర్పరచవు (హైడ్రైడ్ ఖాళీ).

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: అయానిక ఎడమ వైపు, సమయోజనీయ కుడి వైపు, అంతరాళ మధ్యలో. దీనిని "ఎడమన ఉప్పు, కుడిన పంచుకోవడం, మధ్యన పీల్చుకోవడం!" అని చెప్పుకోండి.

లోహం ఆధారంగా మాత్రమే హైడ్రైడ్ రకాన్ని గుర్తించడానికి దీనిని వాడండి: Ca ఎడమ వైపు ఉంది, కాబట్టి CaH₂ అయానికం; Pd మధ్యలో ఉంది, కాబట్టి అది హైడ్రోజన్‌ను పీల్చుకుంటుంది.

నీరు, కఠిన జలం మరియు భార జలం

నీటి అణువు వంగిన ఆకారం కలిగి ఉంటుంది, H–O–H కోణం 104.5° (రెండు ఒంటరి జంటల వల్ల 109.5° కంటే తక్కువ). అణువు ధ్రువీయమైనది మరియు హైడ్రోజన్ బంధం కలిగినది; అందువల్లే దీనికి అధిక ద్రవీభవన స్థానం, అధిక బాష్పీభవన స్థానం, అధిక బాష్పీభవన ఉష్ణం, మరియు 277 K (4 °C) వద్ద గరిష్ఠ సాంద్రత ఉన్నాయి. మంచు నీటి కంటే తక్కువ సాంద్రత కలిగి ఉంటుంది, ఎందుకంటే ప్రతి అణువు నాలుగు హైడ్రోజన్ బంధాలతో ఒక తెరచిన గూడులో బంధించబడి ఉంటుంది.

రసాయనికంగా నీరు ఆంఫోటెరిక్. ఇది క్షారానికి ప్రోటాన్‌ను ఇస్తుంది (NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻) మరియు ఆమ్లం నుండి ప్రోటాన్‌ను స్వీకరిస్తుంది (H₂O + HCl → H₃O⁺ + Cl⁻). క్రియాశీల లోహాలు దీనిని క్షయకరణం చేయగలవు, ఫ్లోరిన్ దీనిని ఆక్సీకరణం చేయగలదు:

  • 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂
  • 2F₂ + 2H₂O → 4HF + O₂

కఠిన జలం సబ్బుతో నురుగు ఇవ్వదు, ఎందుకంటే Ca²⁺, Mg²⁺ లు స్టియరేట్‌తో కరగని ముద్దను ఏర్పరుస్తాయి. మృదు జలం సులభంగా నురుగు ఇస్తుంది.

  • తాత్కాలిక కాఠిన్యం Ca(HCO₃)₂, Mg(HCO₃)₂ ల వల్ల కలుగుతుంది. నీటిని మరిగిస్తే ఇది పోతుంది: Ca(HCO₃)₂ → CaCO₃ + H₂O + CO₂. క్లార్క్ పద్ధతిలో సరిగ్గా అవసరమైన మొత్తంలో సున్నం కలుపుతారు: Ca(HCO₃)₂ + Ca(OH)₂ → 2CaCO₃ + 2H₂O. మెగ్నీషియం హైడ్రోజన్‌కార్బొనేట్‌కు రెండు యూనిట్ల సున్నం అవసరం: Mg(HCO₃)₂ + 2Ca(OH)₂ → 2CaCO₃ + Mg(OH)₂ + 2H₂O.
  • శాశ్వత కాఠిన్యం కాల్షియం, మెగ్నీషియంల క్లోరైడ్‌లు, సల్ఫేట్‌ల వల్ల కలుగుతుంది. మరిగించినా ఇది పోదు. వాషింగ్ సోడా దీనిని తొలగిస్తుంది: CaCl₂ + Na₂CO₃ → CaCO₃ + 2NaCl.
  • కాల్గాన్ (సోడియం హెక్సామెటాఫాస్ఫేట్, Na₆P₆O₁₈) ఏదీ అవక్షేపించదు; అది Ca²⁺, Mg²⁺ లను కరిగే సంక్లిష్ట ఆనయాన్ [Na₄P₆O₁₈]²⁻ లో బంధిస్తుంది. అయాన్ వినిమయ రెసిన్‌లు మరియు జియోలైట్ Ca²⁺, Mg²⁺ లను Na⁺ తో భర్తీ చేస్తాయి మరియు రెండు రకాల కాఠిన్యాన్నీ తొలగిస్తాయి.

ఉదాహరణ 2: 1000 L ట్యాంకులో 81 g Ca(HCO₃)₂ ఉన్న నీరు ఉంది. క్లార్క్ పద్ధతికి ఎంత ద్రవ్యరాశి Ca(OH)₂ అవసరం? Ca(HCO₃)₂ = 162, Ca(OH)₂ = 74.

Ca(HCO₃)₂ మోల్‌లు = 81 / 162 = 0.5.

నిష్పత్తి 1 : 1, కాబట్టి అవసరమైన Ca(OH)₂ = 0.5 mol.

ద్రవ్యరాశి = 0.5 × 74 = 37 g.

సమాధానం: 37 g. దీని కంటే ఎక్కువ కలపకూడదు, ఎందుకంటే అదనపు సున్నం నుండి వచ్చే Ca²⁺ వల్ల నీరు మళ్లీ కఠినమవుతుంది.

భార జలం, D₂O, సాధారణ నీటిని పదేపదే విద్యుద్విశ్లేషణ చేసి తయారుచేస్తారు, ఎందుకంటే H₂O త్వరగా విఘటనం చెందుతుంది మరియు మిగిలిన ద్రవంలో D₂O శాతం పెరుగుతుంది. ఇది 276.8 K వద్ద ద్రవీభవిస్తుంది, 374.6 K వద్ద మరుగుతుంది; రెండూ H₂O విలువల కంటే ఎక్కువ, మరియు దీని గరిష్ఠ సాంద్రత సుమారు 284 K వద్ద ఉంటుంది. ఇది అణు రియాక్టర్లలో న్యూట్రాన్ మందకారి, మరియు చర్యా విధానాల అధ్యయనంలో ట్రేసర్. దీని చర్యలు నీటి చర్యలను పోలి ఉంటాయి, H స్థానంలో D ఉంటుంది:

  • CaC₂ + 2D₂O → C₂D₂ + Ca(OD)₂
  • SO₃ + D₂O → D₂SO₄

ప్రతి D₂O అణువు 10 న్యూట్రాన్‌లను కలిగి ఉంటుంది: ప్రతి డ్యుటీరియం కేంద్రకంలో ఒకటి, ఆక్సిజన్‌లో ఎనిమిది. దీని మోలార్ ద్రవ్యరాశి 20 g mol⁻¹.

హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్

తయారీ. ప్రయోగశాలలో, చల్లని విలీన ఆమ్లం ఒక పెరాక్సైడ్ మీద చర్య జరుపుతుంది:

  • BaO₂·8H₂O + H₂SO₄ → BaSO₄ + H₂O₂ + 8H₂O
  • Na₂O₂ + H₂SO₄ (cold, dilute) → Na₂SO₄ + H₂O₂

కరగని BaSO₄ ను వడపోసి తొలగిస్తారు. పారిశ్రామిక పద్ధతిలో 2-ఇథైల్ ఆంత్రాక్వినాల్ (2-ఇథైల్ ఆంత్రాక్వినోన్ మరియు H₂ నుండి) ను గాలితో స్వయం-ఆక్సీకరణం చేస్తారు, దీనివల్ల H₂O₂ వస్తుంది మరియు క్వినోన్ తిరిగి ఏర్పడుతుంది. రెండవ పద్ధతిలో సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని అధిక గాఢతలో విద్యుద్విశ్లేషణ చేసి పెరాక్సోడైసల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం, H₂S₂O₈, తయారుచేసి, తరువాత జలవిశ్లేషణ చేస్తారు: 2HSO₄⁻ → HO₃SOOSO₃H + 2H⁺ + 2e⁻, తరువాత H₂S₂O₈ + 2H₂O → 2H₂SO₄ + H₂O₂.

నిర్మాణం. అణువు తలీయం కానిది (non-planar), సగం తెరిచిన పుస్తకం ఆకారంలో ఉంటుంది; O–O బంధం వెన్నెముకగా, ప్రతి పేజీలో ఒక O–H బంధం ఉంటాయి. వాయుస్థితిలో డైహెడ్రల్ కోణం 111.5°, ఘనస్థితిలో 90.2°. O–O దూరం సుమారు 148 pm, O–H సుమారు 95 pm, H–O–O కోణం సుమారు 94.8°. ఒకే తలంలో లేని రెండు H–O–O తలాలు O–O బంధానికి అటూ ఇటూ ఉన్న ఒంటరి జంటల వికర్షణ వల్ల ఏర్పడతాయి.

ఆల్ట్ టెక్స్ట్: హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ ఓపెన్ బుక్ రూపంలో ఉన్న త్రిమితీయ చిత్రం; రెండు పేజీలు రెండు ఆక్సిజన్ పరమాణువులను కలిపే ఒక క్షితిజ సమాంతర రేఖ వెంట కలుస్తాయి, ఒక పేజీ పైకి వంగి ఎడమ ఆక్సిజన్‌కు హైడ్రోజన్ పరమాణువు అంటి ఉంది, మరొక పేజీ క్రిందికి వంగి కుడి ఆక్సిజన్‌కు హైడ్రోజన్ పరమాణువు అంటి ఉంది; ఎడమవైపు ఉన్న జాబితా O–O పొడవు, O–H పొడవు, H–O–O కోణం మరియు వాయు, ఘన స్థితులలో డైహెడ్రల్ కోణాలను ఇస్తుంది

చిత్రం 4.2: హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ ఓపెన్ బుక్ నిర్మాణం

ధర్మాలు. స్వచ్ఛమైన H₂O₂ లేత నీలం రంగు, చిక్కని ద్రవం, నీటిలో అన్ని నిష్పత్తులలో కలుస్తుంది. ఇది ఉష్ణగతికంగా అస్థిరమైనది: 2H₂O₂ → 2H₂O + O₂; కాంతి, గాజు నుండి వచ్చే స్వల్ప క్షారం, మరియు లోహ అయాన్‌లు దీనిని వేగవంతం చేస్తాయి. దీనిని ప్లాస్టిక్ లేదా మైనం పూసిన సీసాలలో, చీకటిలో, యూరియా వంటి స్థిరీకారిణితో నిల్వ చేస్తారు.

ఆక్సిజన్ −1 వద్ద ఉంది, అది −2 మరియు 0 మధ్యలో ఉంది కాబట్టి, అణువు రెండు దిశలలోనూ వెళ్లగలదు.

ఆక్సీకారకంగా (H₂O₂ → ఆమ్లంలో H₂O, లేదా క్షారంలో → OH⁻):

  • 2Fe²⁺ + 2H⁺ + H₂O₂ → 2Fe³⁺ + 2H₂O (ఆమ్ల)
  • PbS + 4H₂O₂ → PbSO₄ + 4H₂O (నల్లబడిన చిత్రలేఖనాలను ఈ విధంగా పునరుద్ధరిస్తారు)
  • Mn²⁺ + 2OH⁻ + H₂O₂ → MnO₂ + 2H₂O (క్షార)

క్షయకారిణిగా (H₂O₂ → O₂):

  • 2MnO₄⁻ + 6H⁺ + 5H₂O₂ → 2Mn²⁺ + 8H₂O + 5O₂ (ఆమ్ల; ఊదా రంగు మాయమవుతుంది)
  • Ag₂O + H₂O₂ → 2Ag + H₂O + O₂

ఉపయోగాలు: విరంజనం, క్రిమినాశకాలు మరియు రాకెట్ చోదకాలు.

సామర్థ్యం. "10 ఘనపరిమాణ" నమూనా విఘటనంలో ప్రతి mL ద్రావణానికి STP వద్ద 10 mL O₂ ఇస్తుంది. 1 mol H₂O₂ ½ mol O₂ = 11.2 L ఇస్తుంది కాబట్టి,

$$\text{volume strength} = 11.2 \times M$$

మరియు లీటరుకు H₂O₂ ద్రవ్యరాశి 34 × M గ్రాములు. కాబట్టి 10 ఘనపరిమాణం అంటే 0.893 M, సుమారు 30.4 g L⁻¹ లేదా దాదాపు 3% w/v.

ఉదాహరణ 3: 6.8% (w/v) H₂O₂ ద్రావణం ఉంది. దాని మోలారిటీ, ఘనపరిమాణ సామర్థ్యం కనుక్కోండి. H₂O₂ = 34.

6.8% w/v అంటే 100 mL లో 6.8 g, కాబట్టి 1 L లో 68 g.

మోలారిటీ = 68 / 34 = 2 M.

ఘనపరిమాణ సామర్థ్యం = 11.2 × 2 = 22.4.

నేరుగా సరిచూడండి: 1 L లో 2 mol ఉన్నాయి, ఇది 1 mol O₂ = లీటరుకు 22.4 L ఇస్తుంది, కాబట్టి 22.4 ఘనపరిమాణం.

సమాధానం: 2 M, 22.4 ఘనపరిమాణం. 11.2 కారకాన్నే వాడండి, 22.4 కాదు, ఎందుకంటే ఒక మోల్ O₂ కు రెండు మోల్‌ల H₂O₂ అవసరం.

s-బ్లాక్: ఎలక్ట్రాన్ నిర్మాణం, ప్రవణతలు మరియు క్రియాశీలత

క్షార లోహాలు (Li, Na, K, Rb, Cs, Fr) బాహ్య ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం ns¹; క్షారమృత్తిక లోహాలు (Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra) ns². రెండు గ్రూపులూ తమ s ఎలక్ట్రాన్‌లను కోల్పోయి M⁺, M²⁺ లను ఏర్పరుస్తాయి, దాదాపు అన్ని సంయోగపదార్థాలలో ఆ ఒక్క ఆక్సీకరణ స్థితినే చూపుతాయి.

ఏ గ్రూపులోనైనా క్రిందికి పోయేకొద్దీ వ్యాసార్ధం పెరుగుతుంది, అయనీకరణ ఎంథాల్పీ, ఋణ విద్యుదాత్మకత తగ్గుతాయి. గ్రూప్ 2 లోహాలు గ్రూప్ 1 లోని వాటి పొరుగు లోహాల కంటే చిన్నవి, కఠినమైనవి, ఎక్కువ సాంద్రత కలవి మరియు ఎక్కువ ద్రవీభవన స్థానాలు కలవి, ఎందుకంటే లోహ బంధంలో రెండు ఎలక్ట్రాన్‌లు పాల్గొంటాయి.

అతి చిన్న అయాన్‌కు జలయోజన ఎంథాల్పీ అత్యధికం, కాబట్టి Li⁺ అత్యంత ఎక్కువగా జలయోజనం చెందుతుంది.

జ్వాల రంగులు జ్వాల వల్ల ఉత్తేజితమైన ఎలక్ట్రాన్‌లు తిరిగి దిగువ స్థాయికి రావడం వల్ల కలుగుతాయి.

మూలకంLiNaKRbCsCaSrBa
జ్వాలముదురు ఎరుపుబంగారు పసుపుఊదాఎరుపు-ఊదానీలంఇటుక ఎరుపుముదురు ఎరుపుఆపిల్ ఆకుపచ్చ

Be, Mg ఏ రంగునూ ఇవ్వవు, ఎందుకంటే జ్వాల శక్తి వాటి దృఢంగా బంధించబడిన ఎలక్ట్రాన్‌లను ఉత్తేజితం చేయలేదు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: "Little Ned Kicked Rare Cats; Brick, Crimson, Apple" అంటే Li ముదురు ఎరుపు, Na బంగారు పసుపు, K ఊదా, Rb ఎరుపు-ఊదా, Cs నీలం, ఆ తరువాత Ca ఇటుక, Sr ముదురు ఎరుపు, Ba ఆపిల్ ఆకుపచ్చ.

జ్వాల పరీక్షకు సంబంధించిన ఏ ప్రశ్నకైనా దీనిని తనిఖీ జాబితాగా వాడండి.

గాలితో చర్య. క్షార లోహాలు వెంటనే మసకబారతాయి. ఉత్పన్నం ధనాయన్ పరిమాణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది, ఎందుకంటే పెద్ద ధనాయన్ పెద్ద ఋణాయన్‌ను స్థిరపరుస్తుంది.

లోహంగాలిలో మండించినపుడు ప్రధాన ఉత్పన్నంఋణాయన్
LiLi₂O (మరియు కొంత Li₃N)O²⁻
NaNa₂O₂O₂²⁻
K, Rb, CsKO₂, RbO₂, CsO₂O₂⁻

గ్రూప్ 2 లో, లోహాలు MO ను ఇస్తాయి, గాలిలో మండించినపుడు కొద్దిగా M₃N₂ కూడా వస్తుంది. Be, Mg లను ఉపరితల ఆక్సైడ్ పొర రక్షిస్తుంది, మరియు Mg గట్టిగా వేడిచేసినపుడు మాత్రమే ప్రకాశవంతంగా మండుతుంది.

నీటితో చర్య. క్షార లోహాలు MOH, H₂ లను ఇస్తాయి: 2M + 2H₂O → 2MOH + H₂. Li నుండి Cs వరకు క్రియాశీలత పెరుగుతుంది; K మరియు అంతకంటే భారీ లోహాలు మంటలంటుకుంటాయి. Be నీటితో లేదా ఆవిరితో చర్య జరపదు, Mg ఆవిరితో చర్య జరుపుతుంది, Ca, Sr, Ba చల్లని నీటితో చర్య జరుపుతాయి.

డైహైడ్రోజన్, హాలోజన్లు, ఆమ్లాలు. H₂ తో వేడిచేస్తే MH (గ్రూప్ 1) మరియు MH₂ (Ca, Sr, Ba) ఏర్పడతాయి. హాలోజన్లతో అయానిక MX ఏర్పడుతుంది, సమయోజనీయ BeCl₂ మినహా. అన్నీ విలీన ఆమ్లాల నుండి H₂ ను విడుదల చేస్తాయి; గాఢ నైట్రిక్ ఆమ్లం Be ను నిష్క్రియం చేస్తుంది.

క్షయకరణ స్వభావం. నీటిలో E° (M⁺/M) Li కు −3.05 V, Na కు −2.71 V, K కు −2.93 V. కాబట్టి Li జల ద్రావణంలో బలమైన క్షయకారిణి, గ్రూపులో దీనికి అత్యధిక అయనీకరణ ఎంథాల్పీ ఉన్నప్పటికీ. కారణం చిన్న Li⁺ అయాన్ యొక్క పెద్ద జలయోజన ఎంథాల్పీ, ఇది ఎలక్ట్రాన్ కోల్పోవడానికి అయ్యే శక్తి కంటే ఎక్కువ. వాయుస్థితిలో క్రమం తిరగబడుతుంది, Cs బలమైన క్షయకారిణి. Li నీటితో Na లేదా K కంటే నెమ్మదిగా చర్య జరుపుతుంది; ఇది వేగానికి సంబంధించిన విషయం, శక్తికి కాదు.

ద్రవ అమ్మోనియాలో ద్రావణాలు. క్షార లోహాలు మరియు Ca, Sr, Ba కూడా ద్రవ అమ్మోనియాలో కరిగి విద్యుత్తును ప్రసరింపజేసే ముదురు నీలం ద్రావణాలను ఇస్తాయి: M + (x + y)NH₃ → [M(NH₃)ₓ]⁺ + [e(NH₃)ᵧ]⁻. నీలి రంగు అమ్మోనియా-సంయోజిత ఎలక్ట్రాన్ వల్ల కలుగుతుంది, ఇది ఎరుపు ప్రాంతంలో శోషిస్తుంది. ఈ విలీన ద్రావణాలు స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్ వల్ల పారా అయస్కాంతం, మరియు బలమైన క్షయకారకాలు. అధిక గాఢత వద్ద రంగు కంచు రంగుకు మారుతుంది మరియు ఎలక్ట్రాన్‌లు జంటగా లేదా గుంపులుగా ఏర్పడటం వల్ల ద్రావణం లోహ వాహకతతో డయా అయస్కాంతం అవుతుంది. నిలవ ఉంచితే ద్రావణం నెమ్మదిగా హైడ్రోజన్‌ను, ఎమైడ్‌ను ఇస్తుంది: 2M + 2NH₃ → 2MNH₂ + H₂.

ఉదాహరణ 4: శ్వాస ముసుగులో CO₂ ను శోషించడానికి 7.1 g పొటాషియం సూపర్‌ఆక్సైడ్, KO₂, ఉపయోగిస్తారు. STP వద్ద ఎంత O₂ విడుదలవుతుంది? KO₂ = 71.

సమీకరణం: 4KO₂ + 2CO₂ → 2K₂CO₃ + 3O₂.

KO₂ మోల్‌లు = 7.1 / 71 = 0.1.

O₂ మోల్‌లు = 0.1 × 3/4 = 0.075.

ఘనపరిమాణం = 0.075 × 22.4 = 1.68 L.

సమాధానం: 1.68 L. ముసుగు CO₂ ను తొలగించి అదే దశలో O₂ ను ఇస్తుంది; అందుకే అక్కడ సూపర్‌ఆక్సైడ్ వాడతారు.

ఆక్సైడ్‌లు, హైడ్రాక్సైడ్‌లు, హాలైడ్‌లు మరియు ఆక్సో ఆమ్లాల లవణాలు

ఆక్సైడ్‌లు, హైడ్రాక్సైడ్‌లు. s-బ్లాక్ లోహాల ఆక్సైడ్‌లు క్షారయుతమైనవి మరియు క్షారత్వం గ్రూపులో క్రిందికి పెరుగుతుంది. అవి నీటితో చర్య జరుపుతాయి: M₂O + H₂O → 2MOH మరియు MO + H₂O → M(OH)₂. BeO, Be(OH)₂ ఆంఫోటెరిక్, ఆమ్లంలో, క్షారంలో రెండింటిలోనూ కరుగుతాయి: Be(OH)₂ + 2OH⁻ → [Be(OH)₄]²⁻. పెరాక్సైడ్‌లు ఆమ్లంతో H₂O₂ ను ఇస్తాయి; సూపర్‌ఆక్సైడ్‌లు H₂O₂, O₂ లను ఇస్తాయి. Na₂O₂ డయా అయస్కాంతం (O₂²⁻ లో అన్ని ఎలక్ట్రాన్‌లు జంటగా ఉన్నాయి), అయితే KO₂ పారా అయస్కాంతం మరియు పసుపు రంగులో ఉంటుంది, ఎందుకంటే O₂⁻ లో ఒక జతకాని ఎలక్ట్రాన్ ఉంది. KO₂ మీద నీరు: 4KO₂ + 2H₂O → 4KOH + 3O₂.

అన్ని క్షార హైడ్రాక్సైడ్‌లు బలమైన క్షారాలు మరియు కరిగేవి, LiOH అత్యంత బలహీనమైనది. గ్రూప్ 2 హైడ్రాక్సైడ్‌ల ద్రావణీయత క్రిందికి పెరుగుతుంది: Mg(OH)₂ స్వల్పంగా కరుగుతుంది, Ba(OH)₂ బాగా కరుగుతుంది.

హాలైడ్‌లు. క్షార హాలైడ్‌లు అయానికం, రంగులేనివి మరియు నీటిలో కరిగేవి, LiF మినహా; దీని జాలక ఎంథాల్పీ చాలా ఎక్కువ కాబట్టి ఇది స్వల్పంగా మాత్రమే కరుగుతుంది. LiCl, LiBr, LiI లు ఇథనాల్, పిరిడిన్‌లలో కరుగుతాయి, ఎందుకంటే చిన్న Li⁺ హాలైడ్‌ను ధ్రువీకరించి పాక్షిక సమయోజనీయ లక్షణాన్ని ఇస్తుంది. BeCl₂ సమయోజనీయం, కర్బన ద్రావణులలో కరుగుతుంది మరియు నీటితో జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది. ఘనస్థితిలో ఇది గొలుసు పాలిమర్, ప్రతి Be రెండు వంతెన క్లోరిన్‌ల ద్వారా నాలుగు Cl పరమాణువులతో కలిసి ఉంటుంది; సుమారు 1200 K వద్ద బాష్పంలో ఇది రేఖీయ మోనోమర్, తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో డైమర్.

ఆక్సో ఆమ్లాల లవణాలు.

లవణంప్రవణత మరియు కారణం
కార్బొనేట్‌లుLi₂CO₃ → Li₂O + CO₂ మినహా అన్ని గ్రూప్ 1 కార్బొనేట్‌లు వేడికి స్థిరం. గ్రూప్ 2 కార్బొనేట్‌లు వేడిచేస్తే విఘటనం చెందుతాయి, MCO₃ → MO + CO₂, మరియు అవసరమైన ఉష్ణోగ్రత గ్రూపులో క్రిందికి పెరుగుతుంది.
సల్ఫేట్‌లుగ్రూప్ 2 ద్రావణీయత క్రిందికి తగ్గుతుంది: BeSO₄, MgSO₄ కరుగుతాయి, CaSO₄ స్వల్పంగా కరుగుతుంది, BaSO₄ కరగదు. సల్ఫేట్ అయాన్ పెద్దది, కాబట్టి జాలక ఎంథాల్పీ ఎక్కువగా మారదు, కానీ M²⁺ జలయోజన ఎంథాల్పీ తీవ్రంగా తగ్గుతుంది.
హైడ్రాక్సైడ్‌లుద్రావణీయత క్రిందికి పెరుగుతుంది, ఎందుకంటే చిన్న ఋణాయన్‌కు, ధనాయన్ పెరిగేకొద్దీ జాలక ఎంథాల్పీ జలయోజన ఎంథాల్పీ కంటే వేగంగా తగ్గుతుంది.
నైట్రేట్‌లుNaNO₃ → NaNO₂ + ½O₂, కానీ LiNO₃, మరియు అన్ని గ్రూప్ 2 నైట్రేట్‌లు ఆక్సైడ్, NO₂, O₂ లను ఇస్తాయి, ఉదా. 4LiNO₃ → 2Li₂O + 4NO₂ + O₂.
హైడ్రోజన్‌కార్బొనేట్‌లుఘన MHCO₃ Na, K, Rb, Cs లకు ఉంటుంది; గ్రూప్ 2 మరియు Li హైడ్రోజన్‌కార్బొనేట్‌లు ద్రావణంలో మాత్రమే ఉంటాయి.

పెద్ద ధనాయన్‌లు కార్బొనేట్ అయాన్‌ను తక్కువగా ధ్రువీకరిస్తాయి, కాబట్టి కార్బొనేట్ విచ్ఛిన్నం కావడాన్ని నిరోధిస్తుంది. అందుకే రెండు గ్రూపులలోనూ క్రిందికి స్థిరత్వం పెరుగుతుంది.

లిథియం, బెరీలియంల అసాధారణ ప్రవర్తన

ప్రతి గ్రూపులో మొదటి మూలకం మిగిలిన వాటికంటే భిన్నంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే దాని చిన్న పరిమాణం, అధిక ఆవేశ-పరిమాణ నిష్పత్తి మరియు, Be కి, d ఆర్బిటాళ్లు లేకపోవడం వల్ల దాని సమయోజనీయత నాలుగుకు పరిమితమవుతుంది.

లిథియం మెగ్నీషియంను పోలి ఉంటుంది (వికర్ణ సంబంధం). Li గ్రూప్ 1 లోని మిగిలిన వాటికంటే కఠినమైనది మరియు ఎక్కువ ద్రవీభవన స్థానం కలది.

  • ఇది N₂ తో చర్య జరిపి Li₃N ను ఇస్తుంది, Mg Mg₃N₂ ను ఇచ్చినట్లే.
  • దీని కార్బొనేట్, నైట్రేట్, హైడ్రాక్సైడ్ వేడిచేస్తే ఆక్సైడ్‌గా విఘటనం చెందుతాయి.
  • దీని హైడ్రోజన్‌కార్బొనేట్ ఘనరూపంలో ఉండదు.
  • LiCl ఇథనాల్‌లో కరుగుతుంది మరియు తేమను పీల్చుకుని కరుగుతుంది (ద్రవీభవన శీలం), LiCl·2H₂O గా స్ఫటికీకరిస్తుంది; మెగ్నీషియం క్లోరైడ్ కూడా అలాగే ప్రవర్తిస్తుంది.
  • LiF, Li₂CO₃, Li₃PO₄ లు స్వల్పంగా కరుగుతాయి, Mg సంయోగపదార్థాలు కూడా అంతే.

బెరీలియం అల్యూమినియంను పోలి ఉంటుంది.

  • Be, Al రెండూ గాఢ నైట్రిక్ ఆమ్లం వల్ల నిష్క్రియం అవుతాయి.
  • రెండూ క్షారంలో కరుగుతాయి: Be + 2NaOH + 2H₂O → Na₂[Be(OH)₄] + H₂.
  • BeO, Be(OH)₂, Al₂O₃, Al(OH)₃ లాగే ఆంఫోటెరిక్.
  • క్లోరైడ్‌లు గొలుసు లేదా డైమర్ నిర్మాణం గల సమయోజనీయ లూయిస్ ఆమ్లాలు, తేమ గాలిలో పొగలు వెదజల్లుతాయి మరియు జలవిశ్లేషణ చెందుతాయి.
  • కార్బైడ్‌లు నీటితో మీథేన్‌ను ఇస్తాయి: Be₂C + 4H₂O → 2Be(OH)₂ + CH₄, Al₄C₃ కూడా అదే చేస్తుంది.

సోడియం, కాల్షియం సంయోగపదార్థాలు

సోడియం కార్బొనేట్, Na₂CO₃. సాల్వే పద్ధతిలో తయారుచేస్తారు. చల్లని ఉప్పునీటిలోకి అమ్మోనియా, CO₂ లను పంపుతారు, మరియు మిశ్రమంలో అత్యల్పంగా కరిగే లవణం NaHCO₃ వేరవుతుంది:

NaCl + NH₃ + CO₂ + H₂O → NaHCO₃ + NH₄Cl

NaHCO₃ ను వడపోసి వేడిచేస్తారు: 2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + H₂O + CO₂. CO₂ ను పునఃచక్రీయం చేస్తారు మరియు సున్నపురాయి నుండి భర్తీ చేస్తారు, CaCO₃ → CaO + CO₂. లభించిన పొడి సున్నాన్ని నీటితో చల్లార్చి Ca(OH)₂ ను తయారుచేస్తారు, ఇది ఉప ఉత్పన్నం నుండి అమ్మోనియాను విడుదల చేస్తుంది: 2NH₄Cl + Ca(OH)₂ → 2NH₃ + CaCl₂ + 2H₂O. నికర చర్య: CaCO₃ + 2NaCl → Na₂CO₃ + CaCl₂, CaCl₂ మాత్రమే వ్యర్థం. ఈ పద్ధతి K₂CO₃ కు విఫలమవుతుంది, ఎందుకంటే KHCO₃ అవక్షేపించడానికి చాలా ఎక్కువగా కరుగుతుంది.

ఆల్ట్ టెక్స్ట్: సాల్వే పద్ధతి ప్రవాహ చిత్రం; అమ్మోనియాతో కూడిన ఉప్పునీరు కార్బొనేషన్ గోపురంలోకి ప్రవహించి సోడియం హైడ్రోజన్‌కార్బొనేట్‌ను ఇస్తుంది, దానిని వేడిచేస్తే సోడియం కార్బొనేట్ మరియు గోపురంలోకి తిరిగి వెళ్లే కార్బన్ డయాక్సైడ్ వస్తాయి; ఒక సున్నపురాయి బట్టీ గోపురానికి కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను, మరియు కాల్షియం ఆక్సైడ్‌ను అందిస్తుంది, ఆ కాల్షియం ఆక్సైడ్‌ను చల్లార్చి అమ్మోనియం క్లోరైడ్ నుండి అమ్మోనియాను తిరిగి పొంది ఉప్పునీటికి పంపడానికి అమ్మోనియా స్టిల్‌లో వాడతారు

చిత్రం 4.3: సాల్వే పద్ధతి ప్రవాహ చిత్రం

వాషింగ్ సోడా Na₂CO₃·10H₂O; వేడిచేస్తే నిర్జల సోడా యాష్ వస్తుంది. ద్రావణం జలవిశ్లేషణ వల్ల క్షారయుతం: CO₃²⁻ + H₂O ⇌ HCO₃⁻ + OH⁻. దీనిని గాజు, సబ్బు, కాగితం, నీటి మృదూకరణంలో వాడతారు.

సోడియం క్లోరైడ్, NaCl. సముద్రపు నీటిని ఆవిరిచేసి లేదా రాతి ఉప్పుగా తవ్వి పొందుతారు. ముడి ఉప్పు CaCl₂, MgCl₂ ల వల్ల తడిగా ఉంటుంది. సంతృప్త ద్రావణంలోకి HCl వాయువును పంపితే ఉమ్మడి అయాన్ ప్రభావం వల్ల స్వచ్ఛమైన NaCl స్ఫటికీకరిస్తుంది. ఇది Na₂CO₃, NaOH, Cl₂ లకు ముడి పదార్థం.

సోడియం హైడ్రాక్సైడ్, NaOH. క్లోర్-ఆల్కలీ పద్ధతిలో తయారుచేస్తారు: 2NaCl + 2H₂O → 2NaOH + Cl₂ + H₂. మెర్క్యురీ ఘటంలో (కాస్ట్నర్–కెల్నర్) సోడియం పాదరస కాథోడ్ వద్ద అమాల్గమ్‌గా ఏర్పడుతుంది, అది తరువాత నీటితో చర్య జరుపుతుంది. NaOH తేమను పీల్చుకుని కరుగుతుంది, గాలిలోని CO₂ ను గ్రహిస్తుంది, Zn, Al లను కరిగిస్తుంది, మరియు క్లోరిన్‌తో చల్లగా NaOCl, NaCl లను, వేడిగా NaClO₃, NaCl లను ఇస్తుంది. ఉపయోగాలు: సబ్బు, కాగితం, రంగులు.

సోడియం హైడ్రోజన్‌కార్బొనేట్, NaHCO₃. Na₂CO₃ ద్రావణంలోకి CO₂ ను పంపి తయారుచేస్తారు. ఇది స్వల్ప క్షారయుతం, ఆమ్లహరి, మరియు బేకింగ్ పౌడర్, సోడా-ఆమ్ల అగ్నిమాపకాలలో క్రియాశీల భాగం. సుమారు 373 K పైన ఇది CO₂, నీటిని కోల్పోతుంది.

కాల్షియం ఆక్సైడ్, CaO. పొడి సున్నం సున్నపురాయిని 1070–1270 K వద్ద వేడిచేసి లభిస్తుంది; CO₂ ను తొలగిస్తూ ఉంటే సమతాస్థితి ముందుకు జరుగుతుంది. ఇది నీటితో చర్య జరిపి ఉష్ణం విడుదల చేస్తూ చల్లార్చిన సున్నాన్ని ఇస్తుంది, SiO₂ తో CaSiO₃ మడ్డిని ఇస్తుంది, మరియు విద్యుత్ కొలిమిలో కోక్‌తో CaC₂ ను ఇస్తుంది. ఉపయోగాలు: సిమెంట్, ఉక్కు తయారీ, అమ్మోనియాను ఆరబెట్టడం.

కాల్షియం హైడ్రాక్సైడ్, Ca(OH)₂. సున్నపు నీరు స్వచ్ఛమైన ద్రావణం, సున్నపు పాలు అవలంబనం. సున్నపు నీరు CO₂ తో పాలలా తెల్లబడుతుంది (కరగని CaCO₃), అధిక CO₂ తో తేటగా అవుతుంది (కరిగే Ca(HCO₃)₂). దీని కరిగే ధర్మం ఉష్ణమోచకం కాబట్టి ఉష్ణోగ్రత పెరిగే కొద్దీ ద్రావణీయత తగ్గుతుంది. క్లోరిన్‌తో బ్లీచింగ్ పౌడర్‌ను ఇస్తుంది; ఇసుకతో కలిపితే గారను తయారుచేస్తుంది, అది CO₂ ను గ్రహించి గట్టిపడుతుంది.

కాల్షియం కార్బొనేట్, CaCO₃. సున్నపురాయి, పాలరాయి, సుద్ద రూపంలో లభిస్తుంది. సున్నపు నీటిలోకి CO₂ ను పంపి లేదా Na₂CO₃, CaCl₂ ద్రావణాలను కలిపి తయారుచేస్తారు. వేడిచేస్తే విఘటనం చెందుతుంది మరియు సిమెంట్, టూత్‌పేస్ట్‌లో, ద్రావకంగా (flux) ఉపయోగిస్తారు.

ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్, CaSO₄·½H₂O. జిప్సం, CaSO₄·2H₂O, ను 393 K వరకు వేడిచేస్తే దాని నీటి అణువులలో ఒకటిన్నర కోల్పోతుంది: 2CaSO₄·2H₂O → 2(CaSO₄·½H₂O) + 3H₂O. సుమారు 473 K పైన ఉత్పన్నం నిర్జల CaSO₄, డెడ్ బర్న్ట్ ప్లాస్టర్, ఇది గట్టిపడదు. ప్లాస్టర్‌ను నీటితో కలిపితే అది జిప్సం యొక్క గట్టి ముద్దగా గట్టిపడుతుంది, కొద్దిగా వ్యాకోచిస్తుంది, కాబట్టి అచ్చును పూర్తిగా నింపుతుంది: CaSO₄·½H₂O + 1½H₂O → CaSO₄·2H₂O. ఉపయోగాలు: ఎముక విరుపులకు కట్లు, విగ్రహాలు, పైకప్పులు, దంత వైద్యం.

ఉదాహరణ 5: 145 g ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ గట్టిపడినప్పుడు ఎంత నీరు గ్రహిస్తుంది, ఎంత ద్రవ్యరాశి జిప్సం ఏర్పడుతుంది? Ca = 40, S = 32.

CaSO₄·½H₂O మోలార్ ద్రవ్యరాశి = 136 + 9 = 145 g, కాబట్టి 145 g అంటే 1 mol.

గట్టిపడటంలో 1.5 mol నీరు చేరుతుంది: 1.5 × 18 = 27 g.

జిప్సం ద్రవ్యరాశి = 145 + 27 = 172 g, ఇది CaSO₄·2H₂O మోలార్ ద్రవ్యరాశికి (136 + 36) సమానం.

సమాధానం: 27 g నీరు, 172 g జిప్సం. ఈ రెండు సమాధానాలు ఒకదానినొకటి సరిచూస్తాయి.

సాధారణ తప్పులు

  • హైడ్రోజన్‌ను గ్రూప్ 1 లో మాత్రమే ఉంచడం → ఇది అలోహం, గ్రూప్ 1, గ్రూప్ 17 రెండింటి లక్షణాలు కలిగి ఉంది.
  • కరిగిన NaH విద్యుద్విశ్లేషణ కాథోడ్ వద్ద H₂ ఇస్తుందని చెప్పడం → అది ఆనోడ్ వద్ద వస్తుంది, ఎందుకంటే హైడ్రోజన్ H⁻ గా ఉంది.
  • ప్రతి లోహ హైడ్రైడ్‌నూ అయానికంగా భావించడం → గ్రూప్ 1, 2 (Be, Mg మినహా) మాత్రమే అయానికం; d-బ్లాక్ హైడ్రైడ్‌లు అంతరాళ, అస్థాయిక్ మితీయమైనవి.
  • ఘనపరిమాణ సామర్థ్యంలో 22.4 ను కారకంగా వాడటం → ఒక మోల్ H₂O₂ అర మోల్ O₂ ఇస్తుంది, కాబట్టి కారకం 11.2.
  • H₂O₂ ను ఆక్సీకారకం మాత్రమే అనడం → MnO₄⁻, O₃, Ag₂O లేదా HOCl సమక్షంలో ఇది క్షయకారిణి.
  • Li కు అత్యల్ప అయనీకరణ ఎంథాల్పీ ఉన్నందున అది బలమైన క్షయకారిణి అని చెప్పడం → గ్రూప్ 1 లో దానికే అత్యధికం ఉంది, నీటిలో క్షయకారక బలం జలయోజన ఎంథాల్పీ నుండి వస్తుంది.
  • గాలిలో సోడియం మండినప్పుడు ఉత్పన్నం Na₂O అని రాయడం → ప్రధానంగా Na₂O₂; K, KO₂ ను ఇస్తుంది.
  • Li₂CO₃ కూడా Na₂CO₃ అంత స్థిరమని భావించడం → చిన్న Li⁺ కార్బొనేట్‌ను వికృతం చేయడం వల్ల Li₂CO₃ విఘటనం చెందుతుంది.
  • గ్రూప్ 2 సల్ఫేట్‌లను, హైడ్రాక్సైడ్‌లను ఒకేలా భావించడం → గ్రూపులో క్రిందికి సల్ఫేట్ ద్రావణీయత తగ్గుతుంది, హైడ్రాక్సైడ్ ద్రావణీయత పెరుగుతుంది.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • Zn నుండి H₂: విలీన H₂SO₄ తో లేదా NaOH తో (Na₂ZnO₂); Ni మీద 1270 K వద్ద CH₄ + H₂O నుండి.
  • B₂H₆ ఎలక్ట్రాన్ లోపం గలది; CH₄ ఎలక్ట్రాన్ ఖచ్చితమైనది; NH₃, H₂O, HF ఎలక్ట్రాన్ సమృద్ధి గలవి.
  • తాత్కాలిక కాఠిన్యం: Ca/Mg హైడ్రోజన్‌కార్బొనేట్‌లు; మరిగించడం లేదా క్లార్క్ సున్నంతో తొలగించాలి. శాశ్వత కాఠిన్యం: క్లోరైడ్‌లు, సల్ఫేట్‌లు; వాషింగ్ సోడా, కాల్గాన్ లేదా అయాన్ వినిమయంతో తొలగించాలి.
  • H₂O₂ ఓపెన్ బుక్ ఆకారం, డైహెడ్రల్ కోణం వాయువులో 111.5°, ఘనంలో 90.2°, ఆక్సిజన్ −1 వద్ద.
  • H₂O₂ ఘనపరిమాణ సామర్థ్యం = 11.2 × మోలారిటీ; 10 ఘనపరిమాణం అంటే 0.893 M.
  • జ్వాల రంగులు: Li ముదురు ఎరుపు, Na బంగారు పసుపు, K ఊదా, Rb ఎరుపు-ఊదా, Cs నీలం, Ca ఇటుక ఎరుపు, Sr ముదురు ఎరుపు, Ba ఆపిల్ ఆకుపచ్చ.
  • గాలిలో మండినపుడు: Li, Li₂O ఇస్తుంది, Na, Na₂O₂ ఇస్తుంది, K, Rb, Cs లు MO₂ ఇస్తాయి.
  • ద్రవ NH₃ లో క్షార లోహాల విలీన ద్రావణాలు నీలం రంగు, పారా అయస్కాంతం; గాఢమైనవి కంచు రంగు, డయా అయస్కాంతం.
  • గ్రూప్ 2: క్రిందికి సల్ఫేట్ ద్రావణీయత తగ్గుతుంది, హైడ్రాక్సైడ్ ద్రావణీయత పెరుగుతుంది; కార్బొనేట్ స్థిరత్వం పెరుగుతుంది.
  • Li మెగ్నీషియం లాగా, Be అల్యూమినియం లాగా ప్రవర్తిస్తాయి; BeCl₂ ఘనస్థితిలో సమయోజనీయ గొలుసు పాలిమర్.
  • సాల్వే: NaCl + NH₃ + CO₂ + H₂O → NaHCO₃ + NH₄Cl; 2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + H₂O + CO₂.
  • ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ CaSO₄·½H₂O, జిప్సం నుండి 393 K వద్ద తయారవుతుంది; డెడ్ బర్న్ట్ ప్లాస్టర్ నిర్జల CaSO₄.

సాధన ప్రశ్నలు

  1. కరిగిన కాల్షియం హైడ్రైడ్‌ను విద్యుద్విశ్లేషణ చేస్తే హైడ్రోజన్ వాయువు విడుదలయ్యేది

    1. కాథోడ్ వద్ద
    2. ఆనోడ్ వద్ద
    3. రెండు ఎలక్ట్రోడ్‌ల వద్ద సమానంగా
    4. ఏ ఎలక్ట్రోడ్ వద్ద కాదు
    సమాధానం

    B. ఆనోడ్ వద్ద

    CaH₂ లో H⁻ అయాన్‌లు ఉంటాయి. విద్యుద్విశ్లేషణలో ఋణాయన్‌లు ఆనోడ్ వైపు కదులుతాయి, అక్కడ H⁻ ఒక ఎలక్ట్రాన్‌ను కోల్పోతుంది: 2H⁻ → H₂ + 2e⁻.

  2. క్రింది హైడ్రైడ్‌లలో ఎలక్ట్రాన్ లోపం గలది ఏది?

    1. NH₃
    2. CH₄
    3. H₂O
    4. B₂H₆
    సమాధానం

    D. B₂H₆

    B₂H₆ లో ప్రతి B–H, B–B బంధానికి ద్వికేంద్ర బంధం ఇవ్వడానికి సరిపడా ఎలక్ట్రాన్‌లు లేవు, కాబట్టి అది రెండు వంతెన త్రికేంద్ర బంధాలను ఉపయోగిస్తుంది. NH₃, H₂O ఎలక్ట్రాన్ సమృద్ధి గలవి, CH₄ ఎలక్ట్రాన్ ఖచ్చితమైనది.

  3. CaSO₄ మరియు MgCl₂ వల్ల కలిగే నీటి శాశ్వత కాఠిన్యాన్ని దీని ద్వారా తొలగించవచ్చు

    1. కాల్గాన్‌తో శుద్ధి చేయడం
    2. సరిగ్గా అవసరమైన మొత్తంలో సున్నం కలపడం (క్లార్క్ పద్ధతి)
    3. నీటిలో CO₂ ను పంపడం
    4. నీటిని మరిగించడం
    సమాధానం

    A. కాల్గాన్‌తో శుద్ధి చేయడం

    మరిగించడం, క్లార్క్ సున్నం హైడ్రోజన్‌కార్బొనేట్‌లపై మాత్రమే పనిచేస్తాయి. కాల్గాన్ Ca²⁺, Mg²⁺ లను కరిగే సంక్లిష్ట ఆనయాన్‌గా బంధిస్తుంది, కాబట్టి సల్ఫేట్‌లను, క్లోరైడ్‌లను కూడా తొలగిస్తుంది.

  4. అధిక గాలిలో మండించినపుడు, ఈ లోహాలలో ప్రధానంగా సూపర్‌ఆక్సైడ్, MO₂ ను ఇచ్చేది ఏది?

    1. Li
    2. Na
    3. K
    4. Mg
    సమాధానం

    C. K

    పెద్ద ధనాయన్‌లు పెద్ద ఋణాయన్‌లను స్థిరపరుస్తాయి. Li, Li₂O ను; Na, Na₂O₂ ను; Mg, MgO ను; K, KO₂ ను ఇస్తాయి.

  5. ప్రయోగశాల బర్నర్‌లో బలంగా వేడిచేసినపుడు ఏ కార్బొనేట్ ఆక్సైడ్, CO₂ లను ఇస్తుంది?

    1. Na₂CO₃
    2. K₂CO₃
    3. Cs₂CO₃
    4. Li₂CO₃
    సమాధానం

    D. Li₂CO₃

    చిన్న Li⁺ CO₃²⁻ ను బలంగా ధ్రువీకరిస్తుంది మరియు Li₂O జాలక ఎంథాల్పీ ఎక్కువ, కాబట్టి Li₂CO₃ విఘటనం చెందుతుంది: Li₂CO₃ → Li₂O + CO₂. మిగిలిన కార్బొనేట్‌లు ఆ ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్థిరంగా ఉంటాయి.

  6. ద్రవ అమ్మోనియాలో సోడియం విలీన ద్రావణం యొక్క ముదురు నీలి రంగుకు కారణం

    1. అమ్మోనియా-సంయోజిత ఎలక్ట్రాన్‌లు
    2. ఎమైడ్ అయాన్ NH₂⁻
    3. Na₂ గుంపులు
    4. Na⁺ అయాన్‌లు
    సమాధానం

    A. అమ్మోనియా-సంయోజిత ఎలక్ట్రాన్‌లు

    సోడియం కరిగి Na⁺ మరియు అమ్మోనియా అణువులతో చుట్టబడిన స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్‌ను ఇస్తుంది. అమ్మోనియా-సంయోజిత ఎలక్ట్రాన్ ఎరుపు ప్రాంతంలో శోషిస్తుంది, కాబట్టి ద్రావణం నీలంగా కనిపిస్తుంది మరియు పారా అయస్కాంతం.

  7. ఘన హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్‌లో రెండు H–O–O తలాల మధ్య డైహెడ్రల్ కోణం

    1. 94.8°
    2. 104.5°
    3. 90.2°
    4. 111.5°
    సమాధానం

    C. 90.2°

    ఓపెన్ బుక్ కోణం వాయుస్థితిలో 111.5°, హైడ్రోజన్ బంధం వల్ల స్ఫటికంలో 90.2° కు తగ్గుతుంది. 94.8° అనేది H–O–O బంధ కోణం.

  8. జిప్సంను 393 K వద్ద వేడిచేస్తే వచ్చేది

    1. నిర్జల CaSO₄
    2. CaSO₄·½H₂O
    3. CaSO₄·H₂O
    4. CaO
    సమాధానం

    B. CaSO₄·½H₂O

    జిప్సం, CaSO₄·2H₂O, 393 K వద్ద ఒకటిన్నర నీటి అణువులను కోల్పోయి ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్‌ను ఇస్తుంది. నిర్జల CaSO₄ (డెడ్ బర్న్ట్ ప్లాస్టర్) సుమారు 473 K పైన మాత్రమే ఏర్పడుతుంది.

  9. ఘనస్థితిలో బెరీలియం క్లోరైడ్ నిర్మాణం

    1. ఆరు సమన్వయ Be తో సమతల డైమర్
    2. వివిక్త రేఖీయ BeCl₂ అణువులు
    3. క్లోరిన్ వంతెనలు, నాలుగు సమన్వయ Be తో గొలుసు పాలిమర్
    4. NaCl వంటి త్రిమితీయ అయానిక జాలకం
    సమాధానం

    C. క్లోరిన్ వంతెనలు, నాలుగు సమన్వయ Be తో గొలుసు పాలిమర్

    Be కి d ఆర్బిటాళ్లు లేవు మరియు అది చిన్నది, కాబట్టి BeCl₂ సమయోజనీయం. ప్రతి Be నాలుగు Cl పరమాణువులతో చతుర్ముఖీయంగా కలిసి ఉంటుంది, వాటిలో రెండు గొలుసులో తరువాతి Be కి వంతెనగా ఉంటాయి. రేఖీయ మోనోమర్ చాలా అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద బాష్పంలో మాత్రమే ఉంటుంది.

  10. గ్రూప్ 2 సల్ఫేట్‌లలో నీటిలో అత్యధికంగా కరిగేది

    1. BaSO₄
    2. CaSO₄
    3. SrSO₄
    4. BeSO₄
    సమాధానం

    D. BeSO₄

    సల్ఫేట్ అయాన్ పెద్దది, కాబట్టి గ్రూపులో క్రిందికి జాలక ఎంథాల్పీ కొద్దిగా మాత్రమే మారుతుంది, కానీ M²⁺ జలయోజన ఎంథాల్పీ తీవ్రంగా తగ్గుతుంది. కాబట్టి ద్రావణీయత Be నుండి Ba వరకు తగ్గుతుంది.

  11. PdH₀.₆ ను ఉత్తమంగా ఇలా వర్ణించవచ్చు

    1. అంతరాళ హైడ్రైడ్
    2. H⁻ కలిగిన అయానిక హైడ్రైడ్
    3. ఎలక్ట్రాన్ లోపం గల సమయోజనీయ హైడ్రైడ్
    4. ఎలక్ట్రాన్ సమృద్ధి గల సమయోజనీయ హైడ్రైడ్
    సమాధానం

    A. అంతరాళ హైడ్రైడ్

    పల్లేడియం d-బ్లాక్ లోహం. హైడ్రోజన్ పరమాణువులు దాని జాలకంలోని ఖాళీలలో ఉంటాయి మరియు సంఘటనం అస్థాయిక్ మితీయం (0.6), కాబట్టి ఇది అంతరాళ హైడ్రైడ్, అయానికం లేదా అణు హైడ్రైడ్ కాదు.

  12. పొటాషియం కార్బొనేట్‌ను సాల్వే పద్ధతిలో తయారుచేయలేము, ఎందుకంటే

    1. NH₃ KCl ద్రావణంతో చర్య జరపదు
    2. KHCO₃ నీటిలో చాలా ఎక్కువగా కరుగుతుంది కాబట్టి ద్రావణం నుండి వేరుపడదు
    3. K₂CO₃ గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద విఘటనం చెందుతుంది
    4. KCl నీటిలో కరగదు
    సమాధానం

    B. KHCO₃ నీటిలో చాలా ఎక్కువగా కరుగుతుంది కాబట్టి ద్రావణం నుండి వేరుపడదు

    సాల్వే పద్ధతి పనిచేస్తుంది ఎందుకంటే మిశ్రమంలో NaHCO₃ అత్యల్పంగా కరిగే లవణం మరియు అది స్ఫటికీకరిస్తుంది. KHCO₃ కరిగి ఉంటుంది, కాబట్టి ఘనపదార్థం వేరుపడదు.

  13. సున్నపు నీటిలో మొదట ఏర్పడిన పాలలాంటి తెల్లదనం మాయమయ్యే వరకు CO₂ పంపారు. ఆ తేటగా ఉన్న ద్రావణంలో ఉండేది

    1. CaCO₃
    2. Ca(OH)₂
    3. CaO
    4. Ca(HCO₃)₂
    సమాధానం

    D. Ca(HCO₃)₂

    CO₂ మొదట కరగని CaCO₃ ను ఇస్తుంది (పాలలా తెల్లగా). అధిక CO₂ నీటితో కలిసి దానిని కరిగే కాల్షియం హైడ్రోజన్‌కార్బొనేట్‌గా మారుస్తుంది: CaCO₃ + CO₂ + H₂O → Ca(HCO₃)₂.

  14. అధిక జల NaOH లో కరిగే హైడ్రాక్సైడ్ ఏది?

    1. Be(OH)₂
    2. Ca(OH)₂
    3. Ba(OH)₂
    4. Mg(OH)₂
    సమాధానం

    A. Be(OH)₂

    Be(OH)₂ ఆంఫోటెరిక్, Al(OH)₃ లాగా, [Be(OH)₄]²⁻ ను ఏర్పరుస్తుంది. ఇతర గ్రూప్ 2 హైడ్రాక్సైడ్‌లు క్షారయుతం మాత్రమే.

  15. హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ ద్రావణంలో 100 mL లో 3.4 g H₂O₂ ఉంది. దాని ఘనపరిమాణ సామర్థ్యం (H₂O₂ = 34; STP వద్ద వాయు ఘనపరిమాణం)

    1. 2.8
    2. 11.2
    3. 5.6
    4. 22.4
    సమాధానం

    B. 11.2

    100 mL కు 3.4 g అంటే 34 g L⁻¹ = 1 M. ఘనపరిమాణ సామర్థ్యం = 11.2 × 1 = 11.2. సరిచూడండి: 1 L లో 1 mol ఉంది, ఇది లీటరుకు ½ mol O₂ = 11.2 L ఇస్తుంది.

  16. 13.08 g ద్రవ్యరాశి గల జింక్ అధిక NaOH ద్రావణంతో చర్య జరుపుతుంది (Zn + 2NaOH → Na₂ZnO₂ + H₂). STP వద్ద H₂ ఘనపరిమాణం, లీటర్లలో (Zn = 65.4; మోలార్ ఘనపరిమాణం 22.4 L)

    1. 1.12
    2. 2.24
    3. 4.48
    4. 8.96
    సమాధానం

    C. 4.48

    Zn మోల్‌లు = 13.08 / 65.4 = 0.2. నిష్పత్తి 1 : 1 కాబట్టి H₂ 0.2 mol. ఘనపరిమాణం = 0.2 × 22.4 = 4.48 L.

  17. 1000 L ట్యాంకులో 14.6 g Mg(HCO₃)₂ ఉంది. క్లార్క్ పద్ధతి (Mg(HCO₃)₂ + 2Ca(OH)₂ → 2CaCO₃ + Mg(OH)₂ + 2H₂O) ద్వారా అవసరమైన Ca(OH)₂ ద్రవ్యరాశి, గ్రాములలో (Mg(HCO₃)₂ = 146; Ca(OH)₂ = 74)

    1. 29.6
    2. 10.0
    3. 7.4
    4. 14.8
    సమాధానం

    D. 14.8

    Mg(HCO₃)₂ మోల్‌లు = 14.6 / 146 = 0.1. ప్రతి మోల్‌కు రెండు మోల్‌ల సున్నం: 0.2 mol × 74 = 14.8 g. ఒక యూనిట్ సున్నం మాత్రమే వాడితే తప్పుదారి పట్టించే విలువ 7.4 వస్తుంది.

  18. 8.4 g NaHCO₃ నమూనాను ద్రవ్యరాశి తగ్గడం ఆగే వరకు వేడిచేశారు (2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + H₂O + CO₂). ద్రవ్యరాశి నష్టం, గ్రాములలో (NaHCO₃ = 84)

    1. 1.55
    2. 4.2
    3. 3.1
    4. 6.2
    సమాధానం

    C. 3.1

    8.4 g = 0.1 mol NaHCO₃, ఇది H₂O, CO₂ లను ఒక్కొక్కటి 0.05 mol ఇస్తుంది. నష్టం = 0.05 × (18 + 44) = 3.1 g. సరిచూడండి: 168 g కు 62 g నష్టం, కాబట్టి 8.4 g కు 3.1 g నష్టం.

  19. సూపర్‌ఆక్సైడ్ అయాన్ O₂⁻ లో జతకాని ఎలక్ట్రాన్‌ల సంఖ్య

    1. 0
    2. 2
    3. 1
    4. 3
    సమాధానం

    C. 1

    O₂⁻ లో 17 ఎలక్ట్రాన్‌లు ఉన్నాయి. అణు ఆర్బిటాళ్లను నింపితే రెండు ఆర్బిటాళ్లలో మూడు ఎలక్ట్రాన్‌లతో π*2p వస్తుంది, కాబట్టి ఒకటి జతకానిది. అందుకే KO₂ పారా అయస్కాంతం.

  20. 14.2 g KO₂ నీటితో చర్య జరుపుతుంది (4KO₂ + 2H₂O → 4KOH + 3O₂). STP వద్ద O₂ ఘనపరిమాణం, లీటర్లలో (KO₂ = 71; మోలార్ ఘనపరిమాణం 22.4 L)

    1. 6.72
    2. 3.36
    3. 4.48
    4. 2.24
    సమాధానం

    B. 3.36

    KO₂ మోల్‌లు = 14.2 / 71 = 0.2. O₂ మోల్‌లు = 0.2 × ¾ = 0.15. ఘనపరిమాణం = 0.15 × 22.4 = 3.36 L.

  21. CuSO₄·5H₂O లో Cu²⁺ తో సమన్వయం చెందని నీటి అణువుల సంఖ్య

    1. 4
    2. 5
    3. 2
    4. 1
    సమాధానం

    D. 1

    నాలుగు నీటి అణువులు Cu²⁺ తో సమన్వయం చెందుతాయి. ఐదవది సల్ఫేట్‌తో, నీటితో హైడ్రోజన్ బంధాల ద్వారా బంధించబడి ఉంటుంది, మరియు వేడిచేసినపుడు అది చివరగా పోతుంది.

  22. జిప్సంను 393 K వరకు వేడిచేసి 14.5 g ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ పొందారు. వాడిన జిప్సం ద్రవ్యరాశి, గ్రాములలో (CaSO₄·½H₂O = 145; CaSO₄·2H₂O = 172)

    1. 17.2
    2. 29.0
    3. 14.5
    4. 8.6
    సమాధానం

    A. 17.2

    ప్లాస్టర్ మోల్‌లు = 14.5 / 145 = 0.1. ఒక మోల్ జిప్సం ఒక మోల్ ప్లాస్టర్‌ను ఇస్తుంది, కాబట్టి 0.1 × 172 = 17.2 g. సరిచూడండి: కోల్పోయిన ద్రవ్యరాశి 2.7 g నీరు, 14.5 + 2.7 = 17.2.

  23. ఒక కర్మాగారం నష్టం లేకుండా నికర సాల్వే చర్య CaCO₃ + 2NaCl → Na₂CO₃ + CaCl₂ ద్వారా 21.2 kg Na₂CO₃ తయారుచేస్తుంది. వినియోగించిన NaCl ద్రవ్యరాశి, kg లో (Na₂CO₃ = 106; NaCl = 58.5)

    1. 23.4
    2. 46.8
    3. 5.85
    4. 11.7
    సమాధానం

    A. 23.4

    Na₂CO₃ మోల్‌లు = 21.2 / 106 = 0.2 kmol. అవసరమైన NaCl = 2 × 0.2 = 0.4 kmol = 0.4 × 58.5 = 23.4 kg.

  24. హైడ్రోజన్ H₂(g) + ½O₂(g) → H₂O(l) గా మండుతుంది, ΔH = −286 kJ ప్రతి మోల్ H₂ కు. 4 g H₂ మండినపుడు విడుదలయ్యే ఉష్ణం, kJ లో

    1. 143
    2. 572
    3. 286
    4. 1144
    సమాధానం

    B. 572

    4 g H₂ అంటే 2 mol. ఉష్ణం = 2 × 286 = 572 kJ.

  25. 40 g భార జలం, D₂O, లో న్యూట్రాన్‌ల మోల్‌ల సంఖ్య (D = 2 g mol⁻¹, ప్రతి కేంద్రకంలో ఒక న్యూట్రాన్; O = 16, ఎనిమిది న్యూట్రాన్‌లు)

    1. 10
    2. 20
    3. 16
    4. 40
    సమాధానం

    B. 20

    D₂O మోలార్ ద్రవ్యరాశి = 20, కాబట్టి 40 g అంటే 2 mol. ప్రతి అణువులో న్యూట్రాన్‌లు = 1 + 1 + 8 = 10. మొత్తం = 2 × 10 = 20 mol.

  26. 0.1 mol Na₂O₂ కు చల్లని విలీన H₂SO₄ కలిపారు. ఏర్పడిన H₂O₂ ద్రవ్యరాశి, గ్రాములలో (H₂O₂ = 34)

    1. 1.7
    2. 6.8
    3. 34
    4. 3.4
    సమాధానం

    D. 3.4

    Na₂O₂ + H₂SO₄ → Na₂SO₄ + H₂O₂ నిష్పత్తి 1 : 1, కాబట్టి 0.1 mol H₂O₂ ఏర్పడుతుంది. ద్రవ్యరాశి = 0.1 × 34 = 3.4 g.

  27. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: Li₂CO₃ Na₂CO₃ కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద విఘటనం చెందుతుంది. ప్రవచనం II: Li⁺ Na⁺ కంటే పెద్దది, కాబట్టి కార్బొనేట్ అయాన్‌ను తక్కువగా ధ్రువీకరిస్తుంది.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు

    ప్రవచనం I సరైనది: Li₂CO₃ Li₂O, CO₂ లుగా విఘటనం చెందుతుంది. ప్రవచనం II సరికాదు: Li⁺ చిన్నది, కాబట్టి CO₃²⁻ ను ఎక్కువగా ధ్రువీకరిస్తుంది, విఘటనానికి కారణం అదే.

  28. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: Mg(OH)₂ నీటిలో Ba(OH)₂ కంటే ఎక్కువగా కరుగుతుంది. ప్రవచనం II: గ్రూప్ 2 హైడ్రాక్సైడ్‌ల ద్రావణీయత గ్రూపులో క్రిందికి పెరుగుతుంది.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    D. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది

    గ్రూప్ 2 హైడ్రాక్సైడ్‌ల ద్రావణీయత Be నుండి Ba వరకు పెరుగుతుంది, కాబట్టి Ba(OH)₂ Mg(OH)₂ కంటే ఎక్కువగా కరుగుతుంది. ప్రవచనం I సరికాదు, ప్రవచనం II సరైనది.

  29. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: Be(OH)₂ అధిక NaOH ద్రావణంలో కరుగుతుంది. ప్రవచనం II: BeCl₂ ప్రధానంగా అయానిక ఘనపదార్థం.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    C. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు

    Be(OH)₂ ఆంఫోటెరిక్ మరియు [Be(OH)₄]²⁻ ను ఏర్పరుస్తుంది, కాబట్టి ప్రవచనం I సరైనది. BeCl₂ గొలుసు నిర్మాణంతో సమయోజనీయం, కాబట్టి ప్రవచనం II సరికాదు.

  30. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: BeCl₂ కర్బన ద్రావణులలో కరుగుతుంది. ప్రవచనం II: ఘనస్థితిలో BeCl₂ గొలుసు పాలిమర్.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    A. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి

    రెండూ సరైనవే. BeCl₂ సమయోజనీయం, అందుకే కర్బన ద్రావణులలో కరుగుతుంది, మరియు ప్రతి Be గొలుసు వెంట వంతెన క్లోరిన్‌ల ద్వారా నాలుగు Cl పరమాణువులతో కలిసి ఉంటుంది.

  31. క్రింద రెండు ప్రవచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ప్రవచనం I: సోడియం పెరాక్సైడ్, Na₂O₂, పారా అయస్కాంతం. ప్రవచనం II: పొటాషియం సూపర్‌ఆక్సైడ్, KO₂, డయా అయస్కాంతం.

    1. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరైనవి
    2. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు
    3. ప్రవచనం I సరైనది కానీ ప్రవచనం II సరికాదు
    4. ప్రవచనం I సరికాదు కానీ ప్రవచనం II సరైనది
    సమాధానం

    B. ప్రవచనం I మరియు ప్రవచనం II రెండూ సరికావు

    పెరాక్సైడ్ అయాన్ O₂²⁻ లో అన్ని ఎలక్ట్రాన్‌లు జంటగా ఉంటాయి, కాబట్టి Na₂O₂ డయా అయస్కాంతం. సూపర్‌ఆక్సైడ్ అయాన్ O₂⁻ లో ఒక జతకాని ఎలక్ట్రాన్ ఉంది, కాబట్టి KO₂ పారా అయస్కాంతం. రెండు ప్రవచనాలూ సరికావు.

  32. నిశ్చితవాక్యం (A): LiCl ఇథనాల్‌లో కరుగుతుంది, అయితే NaCl దానిలో దాదాపు కరగదు. కారణం (R): Li⁺ కు అధిక ధ్రువీకరణ సామర్థ్యం ఉంది, కాబట్టి LiCl కు గణనీయమైన సమయోజనీయ లక్షణం ఉంది.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    A. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ

    చిన్న Li⁺ Cl⁻ ను ధ్రువీకరించి సమయోజనీయ లక్షణాన్ని ఇస్తుంది, మరియు సమయోజనీయ హాలైడ్‌లు కర్బన ద్రావణులలో కరుగుతాయి. R, A ని వివరిస్తుంది.

  33. నిశ్చితవాక్యం (A): కాల్గాన్ కఠిన జలాన్ని మృదువుగా చేస్తుంది. కారణం (R): కాల్గాన్ Ca²⁺, Mg²⁺ అయాన్‌లను కరగని ఫాస్ఫేట్‌లుగా అవక్షేపిస్తుంది.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    C. A సత్యం కానీ R అసత్యం

    కాల్గాన్ (సోడియం హెక్సామెటాఫాస్ఫేట్) నీటిని మృదువుగా చేస్తుంది, కానీ Ca²⁺, Mg²⁺ లతో కరిగే సంక్లిష్ట ఆనయాన్ [Na₄P₆O₁₈]²⁻ ను ఏర్పరచడం ద్వారా అలా చేస్తుంది; ఏదీ అవక్షేపించదు. A సత్యం, R అసత్యం.

  34. నిశ్చితవాక్యం (A): అధిక గాలిలో సోడియం మండినపుడు ప్రధానంగా సాధారణ ఆక్సైడ్ Na₂O వస్తుంది. కారణం (R): పెద్ద ధనాయన్ పెరాక్సైడ్ లేదా సూపర్‌ఆక్సైడ్ వంటి పెద్ద ఋణాయన్‌ను స్థిరపరుస్తుంది.

    1. A మరియు R రెండూ సత్యం, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A మరియు R రెండూ సత్యం, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
    3. A సత్యం కానీ R అసత్యం
    4. A అసత్యం కానీ R సత్యం
    సమాధానం

    D. A అసత్యం కానీ R సత్యం

    సోడియం మండినపుడు ప్రధానంగా Na₂O₂ వస్తుంది, కాబట్టి A అసత్యం. R పరిమాణ ప్రభావాన్ని తెలిపే సత్య వాక్యం మరియు K, KO₂ ను ఇవ్వడానికి కారణం అదే.

  35. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. వాషింగ్ సోడా b. బేకింగ్ సోడా c. పొడి సున్నం d. జిప్సం జాబితా II: i. CaSO₄·2H₂O ii. Na₂CO₃·10H₂O iii. CaO iv. NaHCO₃

    1. a-ii, b-iv, c-iii, d-i
    2. a-iii, b-iv, c-ii, d-i
    3. a-ii, b-iv, c-i, d-iii
    4. a-iv, b-ii, c-iii, d-i
    సమాధానం

    A. a-ii, b-iv, c-iii, d-i

    వాషింగ్ సోడా Na₂CO₃·10H₂O (ii), బేకింగ్ సోడా NaHCO₃ (iv), పొడి సున్నం CaO (iii) మరియు జిప్సం CaSO₄·2H₂O (i).

  36. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. Li b. K c. Ca d. Ba జాబితా II: i. ఊదా ii. ముదురు ఎరుపు iii. ఇటుక ఎరుపు iv. ఆపిల్ ఆకుపచ్చ

    1. a-i, b-ii, c-iii, d-iv
    2. a-ii, b-i, c-iii, d-iv
    3. a-iii, b-i, c-ii, d-iv
    4. a-ii, b-i, c-iv, d-iii
    సమాధానం

    B. a-ii, b-i, c-iii, d-iv

    Li ముదురు ఎరుపు, K ఊదా, Ca ఇటుక ఎరుపు, Ba ఆపిల్ ఆకుపచ్చ రంగులను ఇస్తాయి: a-ii, b-i, c-iii, d-iv.

  37. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి. జాబితా I: a. NaH b. B₂H₆ c. PdH₀.₆ d. NH₃ జాబితా II: i. అంతరాళ హైడ్రైడ్ ii. అయానిక హైడ్రైడ్ iii. ఎలక్ట్రాన్ లోపం గల హైడ్రైడ్ iv. ఎలక్ట్రాన్ సమృద్ధి గల హైడ్రైడ్

    1. a-iii, b-ii, c-i, d-iv
    2. a-ii, b-iv, c-i, d-iii
    3. a-i, b-iii, c-ii, d-iv
    4. a-ii, b-iii, c-i, d-iv
    సమాధానం

    D. a-ii, b-iii, c-i, d-iv

    NaH అయానికం (ii), B₂H₆ ఎలక్ట్రాన్ లోపం గలది (iii), PdH₀.₆ అంతరాళం (i) మరియు NH₃, ఒక ఒంటరి జంటతో, ఎలక్ట్రాన్ సమృద్ధి గలది (iv).

  38. ఆమ్ల టైట్రేషన్‌లో, 25.0 mL హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ ద్రావణం పూర్తిగా చర్య జరపడానికి 20.0 mL 0.50 M KMnO₄ అవసరమైంది (2MnO₄⁻ + 6H⁺ + 5H₂O₂ → 2Mn²⁺ + 8H₂O + 5O₂). H₂O₂ ద్రావణం ఘనపరిమాణ సామర్థ్యం

    1. 11.2 ఘనపరిమాణం
    2. 28 ఘనపరిమాణం
    3. 22.4 ఘనపరిమాణం
    4. 5.6 ఘనపరిమాణం
    సమాధానం

    A. 11.2 ఘనపరిమాణం

    MnO₄⁻ = 20 × 0.5 = 10 mmol. H₂O₂ = 10 × 5/2 = 25 mmol, 25 mL లో, కాబట్టి 1 M. ఘనపరిమాణ సామర్థ్యం = 11.2 × 1 = 11.2. సరిచూడండి: 1 M, లీటరుకు ½ mol O₂ = 11.2 L ఇస్తుంది.

  39. 90% స్వచ్ఛత (CaCO₃) గల 1000 kg సున్నపురాయిని ఒక సాల్వే కర్మాగారంలో ఉపయోగిస్తారు. CO₂, NH₃ అన్నీ పునఃచక్రీయం చేయబడతాయి మరియు మార్పిడి పూర్తిగా జరుగుతుంది. లభించే గరిష్ఠ Na₂CO₃ ద్రవ్యరాశి (CaCO₃ = 100; Na₂CO₃ = 106)

    1. 1908 kg
    2. 1060 kg
    3. 954 kg
    4. 477 kg
    సమాధానం

    C. 954 kg

    నికర చర్య: CaCO₃ + 2NaCl → Na₂CO₃ + CaCl₂, ఒక్కొక్కటి ఒక మోల్. CaCO₃ = 900 kg = 9 kmol. Na₂CO₃ = 9 × 106 = 954 kg. 1060 kg తప్పుదారి విలువ 10% మలినాన్ని విస్మరిస్తుంది.

  40. Na₂CO₃, NaHCO₃ ల 4.2 g మిశ్రమాన్ని స్థిర ద్రవ్యరాశి వరకు వేడిచేస్తే 0.62 g నష్టం వచ్చింది. మిశ్రమంలో NaHCO₃ శాతం (NaHCO₃ = 84; Na₂CO₃ = 106)

    1. 60%
    2. 40%
    3. 14.8%
    4. 20%
    సమాధానం

    B. 40%

    NaHCO₃ మాత్రమే ద్రవ్యరాశిని కోల్పోతుంది: 168 g కు 62 g నష్టం. NaHCO₃ = 0.62 × 168 / 62 = 1.68 g. శాతం = 1.68 / 4.2 × 100 = 40%. 14.8% తప్పుదారి విలువ ద్రవ్యరాశి నష్టాన్ని మిశ్రమంతో భాగించింది.

43 min left
‹
›