అధ్యాయం 6: శ్వాసక్రియ II: అనుసంధాన చర్య, క్రెబ్స్ వలయం, ETS, ATP దిగుబడి, ఉభయచర పథం మరియు శ్వాసక్రియా నిష్పత్తి (Respiration II: Link Reaction, Krebs Cycle, ETS, ATP Yield, Amphibolic Pathway and Respiratory Quotient)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
పైరువిక్ ఆమ్లం మైటోకాండ్రియాలోకి ఎలా ప్రవేశిస్తుంది, ఎసిటైల్ CoA గా ఎలా మారుతుంది.
క్రెబ్స్ (TCA) వలయంలోని ప్రతి దశ, ప్రతి చక్రం ఇచ్చే ఉత్పన్నాలు.
ఎలక్ట్రాన్ రవాణా వ్యవస్థలోని సముదాయాలు, ఆక్సీకరణ ఫాస్ఫారిలేషన్ ATP ని ఎలా తయారుచేస్తుంది.
వాయుసహిత శ్వాసక్రియలోని 38 ATP ని ఎలా లెక్కించాలి, ఆ లెక్క వెనుక ఉన్న ఊహలు.
శ్వాసక్రియ పథాన్ని ఉభయచర (amphibolic) అని ఎందుకు అంటారు.
వేర్వేరు ఆధార పదార్థాలకు శ్వాసక్రియా నిష్పత్తి (RQ) నిర్వచనం, లెక్క.
6.1 వాయుసహిత శ్వాసక్రియ: ప్రణాళిక
ఆక్సిజన్ ఉన్నప్పుడు పైరువిక్ ఆమ్లం కణద్రవ్యం నుండి మైటోకాండ్రియా (mitochondria) లోకి వెళ్తుంది. అక్కడ అది పూర్తిగా CO₂, నీరుగా విచ్ఛిన్నమవుతుంది.
మైటోకాండ్రియాన్ రెండు చోట్ల రెండు పనులు చేస్తుంది:
| పని | ఎక్కడ | ఏమి జరుగుతుంది |
|---|---|---|
| పైరువిక్ ఆమ్లం పూర్తి ఆక్సీకరణం | మాతృక (matrix) | హైడ్రోజన్ పరమాణువులు దశలవారీగా తొలగిపోతాయి; మూడు కార్బన్లు మూడు CO₂ గా బయటకు వెళ్తాయి |
| ATP సంశ్లేషణతో ఎలక్ట్రాన్లను O₂ కు అందించడం | లోపలి త్వచం | NADH, FADH₂ నుండి ఎలక్ట్రాన్లు O₂ కు ప్రవహిస్తాయి; ATP తయారవుతుంది |
6.2 అనుసంధాన చర్య: పైరువిక్ ఆమ్లం నుండి ఎసిటైల్ CoA
మాతృక లోపల పైరువిక్ ఆమ్లం ఆక్సీకరణ డీకార్బాక్సిలేషన్ (oxidative decarboxylation) చెందుతుంది. అది ఒక CO₂, రెండు హైడ్రోజన్లను కోల్పోతుంది. ఎంజైమ్ పైరువేట్ డీహైడ్రోజినేజ్ సముదాయం. దీనికి కోఎంజైమ్ A (CoA), NAD⁺, Mg²⁺ అవసరం.
ఈ దశ గ్లైకాలిసిస్ను క్రెబ్స్ వలయంతో కలుపుతుంది. ప్రతి గ్లూకోజ్కు ఇది రెండుసార్లు జరిగి 2 ఎసిటైల్ CoA, 2 CO₂, 2 NADH ను ఇస్తుంది.
6.3 క్రెబ్స్ (TCA) వలయం
ఈ వలయాన్ని హాన్స్ క్రెబ్స్ వివరించాడు. దీని మొదటి ఉత్పన్నం పేరు మీద దీనిని ట్రైకార్బాక్సిలిక్ ఆమ్ల (TCA) వలయం లేదా సిట్రిక్ ఆమ్ల వలయం అని కూడా అంటారు. ఇది మైటోకాండ్రియా మాతృకలో జరుగుతుంది.
ఒక చక్రంలోని దశలు:
ఎసిటైల్ CoA లోని ఎసిటైల్ సమూహం (2C) ఆక్సలోఎసిటిక్ ఆమ్లం (OAA, 4C), నీటితో కలిసి సిట్రిక్ ఆమ్లం (6C) ఇస్తుంది. ఎంజైమ్ సిట్రేట్ సింథేజ్. CoA విడుదలవుతుంది.
సిట్రిక్ ఆమ్లం పునర్వ్యవస్థీకరణ చెంది ఐసోసిట్రేట్ (6C) అవుతుంది.
ఐసోసిట్రేట్ CO₂ ను కోల్పోయి α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లం (5C) అవుతుంది. NAD⁺ → NADH.
α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లం CO₂ ను కోల్పోయి సక్సినైల్ CoA (4C) అవుతుంది. NAD⁺ → NADH.
సక్సినైల్ CoA → సక్సినిక్ ఆమ్లం. ఆధార పదార్థ స్థాయి ఫాస్ఫారిలేషన్ ద్వారా ఒక GTP ఏర్పడుతుంది. GTP తన ఫాస్ఫేట్ను ADP కి ఇచ్చి ATP ని ఇస్తుంది.
సక్సినిక్ ఆమ్లం → ఫ్యూమరిక్ ఆమ్లం. FAD → FADH₂.
ఫ్యూమరిక్ ఆమ్లం నీటిని తీసుకుని → మాలిక్ ఆమ్లం అవుతుంది.
మాలిక్ ఆమ్లం → OAA. NAD⁺ → NADH. ఇప్పుడు OAA తర్వాతి చక్రానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది.
| క్రెబ్స్ వలయం ఒక చక్రానికి | ప్రతి గ్లూకోజ్కు (2 చక్రాలు) |
|---|---|
| 2 CO₂ | 4 CO₂ |
| 3 NADH | 6 NADH |
| 1 FADH₂ | 2 FADH₂ |
| 1 ATP (GTP ద్వారా) | 2 ATP |
OAA పునరుత్పత్తి అవుతుంది, కాబట్టి అది ఖర్చవ్వదు. కానీ వలయానికి NAD⁺, FAD నిరంతరంగా అందాలి; ETS లో NADH, FADH₂ ఆక్సీకరణం చెందినప్పుడే అవి తిరిగి వస్తాయి.
ఒక పైరువిక్ ఆమ్లానికి అనుసంధాన చర్య, ఒక క్రెబ్స్ చక్రాన్ని కలిపితే:
ప్రతి గ్లూకోజ్కు కార్బన్ లెక్క: అనుసంధాన చర్య నుండి 2 CO₂ + క్రెబ్స్ వలయం నుండి 4 CO₂ = 6 CO₂. గ్లూకోజ్ ఆరు కార్బన్లూ ఇప్పుడు విడుదలైపోయాయి.

సిట్రిక్ ఆమ్లం నుండి సవ్యదిశలో చదవండి: రెండు CO₂ కుడివైపు వెళ్తాయి, సక్సినైల్ CoA వద్ద ATP (GTP ద్వారా), సక్సినిక్ ఆమ్లం వద్ద FADH₂, మాలిక్ ఆమ్లం OAA గా మారేటప్పుడు చివరి NADH ఏర్పడతాయి.
6.4 ఎలక్ట్రాన్ రవాణా వ్యవస్థ మరియు ఆక్సీకరణ ఫాస్ఫారిలేషన్
ఇప్పటివరకు గ్లూకోజ్ శక్తి చాలావరకు NADH, FADH₂ లలో ఉంది. మైటోకాండ్రియా లోపలి త్వచంపై ఉన్న ఎలక్ట్రాన్ రవాణా వ్యవస్థ (electron transport system, ETS) ఆ శక్తిని విడుదల చేస్తుంది.
| సముదాయం | పేరు | పని |
|---|---|---|
| I | NADH డీహైడ్రోజినేజ్ | (మాతృకలో తయారైన) NADH నుండి ఎలక్ట్రాన్లను తీసుకుని యుబిక్వినోన్కు అందిస్తుంది |
| II | సక్సినేట్ డీహైడ్రోజినేజ్ | FADH₂ నుండి ఎలక్ట్రాన్లను యుబిక్వినోన్కు అందిస్తుంది |
| యుబిక్వినోన్ | త్వచంలో కదలే వాహకం | యుబిక్వినాల్గా (క్షయకరణం చెందినది) మారి ఎలక్ట్రాన్లను సముదాయం III కు తీసుకెళ్తుంది |
| III | సైటోక్రోమ్ bc₁ సముదాయం | యుబిక్వినాల్ నుండి ఎలక్ట్రాన్లను తీసుకుని సైటోక్రోమ్ c కి అందిస్తుంది |
| సైటోక్రోమ్ c | లోపలి త్వచం బయటి ఉపరితలంపై ఉన్న చిన్న ప్రోటీన్ | సముదాయం III నుండి IV కు కదలే వాహకం |
| IV | సైటోక్రోమ్ c ఆక్సిడేజ్ | సైటోక్రోమ్లు a, a₃, రెండు రాగి కేంద్రాలు ఉంటాయి; ఎలక్ట్రాన్లను O₂ కు అందిస్తుంది |
| V | ATP సింథేజ్ | ప్రోటాన్ ప్రవాహాన్ని వాడి ATP ని తయారుచేస్తుంది |
ఆక్సిజన్ అంతిమ గ్రహీత. అది H⁺ తో కలిసి ఎలక్ట్రాన్లను స్వీకరించి నీటిని ఏర్పరుస్తుంది. చివరలో O₂ లేకపోతే మొత్తం గొలుసు నిలిచిపోయి ఆగిపోతుంది. ఆక్సిజన్ ఈ చివరి దశలో మాత్రమే పనిచేస్తుంది, కానీ మొత్తం ప్రక్రియను నడిపిస్తుంది.
ATP ఎలా తయారవుతుంది. ఎలక్ట్రాన్లు సముదాయం I నుండి IV వరకు వెళ్తున్నప్పుడు ప్రోటాన్లు మాతృక నుండి త్వచాంతర ప్రదేశంలోకి (intermembrane space) పంపు అవుతాయి. హరితరేణువులో లాగానే (అధ్యాయం 2) ఒక ప్రోటాన్ ప్రవణత ఏర్పడుతుంది. ప్రోటాన్లు సముదాయం V (ATP సింథేజ్) ద్వారా తిరిగి మాతృకలోకి ప్రవహిస్తాయి:
F₀ త్వచంలో పొదిగి ఉంటుంది, ప్రోటాన్ మార్గాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.
F₁ మాతృక వైపు ఉన్న తల భాగం. ఇక్కడ ADP, Pi నుండి ATP తయారవుతుంది.
తయారయ్యే ప్రతి ATP కి 2 H⁺ త్వచాంతర ప్రదేశం నుండి F₀ ద్వారా మాతృకలోకి వెళ్తాయి.
ఆక్సీకరణ-క్షయకరణ శక్తిని వాడి ATP తయారుచేయడాన్ని ఆక్సీకరణ ఫాస్ఫారిలేషన్ (oxidative phosphorylation) అంటారు. హరితరేణువులో కాంతి శక్తి ప్రవణతను నిర్మిస్తుంది, అందుకే అక్కడ దానిని కాంతి ఫాస్ఫారిలేషన్ అంటారు.
NCERT విధానంలో ఒక NADH ఆక్సీకరణం 3 ATP, ఒక FADH₂ 2 ATP ఇస్తాయి. FADH₂ ఎలక్ట్రాన్లు సముదాయం I తర్వాత గొలుసులోకి ప్రవేశిస్తాయి కాబట్టి తక్కువ ఇస్తుంది.

ఎలక్ట్రాన్లు (చుక్కల గీత) NADH లేదా FADH₂ నుండి యుబిక్వినోన్, సముదాయం III, సైటోక్రోమ్ c ద్వారా సముదాయం IV, O₂ కు వెళ్తాయి; బయటకు పంపు అయిన ప్రోటాన్లు F₀ ద్వారా తిరిగి వస్తాయి, F₁ మాతృకలో ATP ని తయారుచేస్తుంది.
6.5 శక్తి సంబంధాలు: ATP లెక్క
ప్రతి గ్లూకోజ్కు 38 ATP అనే లెక్క నాలుగు ఊహలపై ఆధారపడి ఉంటుంది:
పథం క్రమబద్ధంగా నడుస్తుంది: గ్లైకాలిసిస్, తర్వాత అనుసంధాన చర్య, క్రెబ్స్ వలయం, తర్వాత ETS.
గ్లైకాలిసిస్లో తయారైన NADH మైటోకాండ్రియాలోకి ప్రవేశించి అక్కడ ఆక్సీకరణం చెందుతుంది.
ఇతర సమ్మేళనాల తయారీకి ఏ మధ్యంతర సమ్మేళనమూ తీసివేయబడదు.
గ్లూకోజ్ మాత్రమే శ్వాసక్రియకు వాడబడుతుంది; మధ్య దశలో ఇతర ఆధార పదార్థాలు ప్రవేశించవు.
| దశ | నేరుగా ATP | NADH | FADH₂ | మొత్తం ATP |
|---|---|---|---|---|
| గ్లైకాలిసిస్ | 2 (నికరం) | 2 → 6 ATP | 0 | 8 |
| అనుసంధాన చర్య | 0 | 2 → 6 ATP | 0 | 6 |
| క్రెబ్స్ వలయం | 2 | 6 → 18 ATP | 2 → 4 ATP | 24 |
| మొత్తం | 4 | 10 → 30 ATP | 2 → 4 ATP | 38 |
నిజమైన కణాలలో ఈ ఊహలు పూర్తిగా నిలబడవు. కొన్ని మధ్యంతర సమ్మేళనాలు ఎప్పుడూ తీసివేయబడుతూనే ఉంటాయి, గ్లైకాలిసిస్ NADH మైటోకాండ్రియాలోకి పంపబడినప్పుడు తక్కువ ATP ఇవ్వవచ్చు. కాబట్టి నిజమైన దిగుబడి తక్కువ. 38 అనేది NEET లో వాడే పాఠ్యపుస్తక గరిష్ఠ విలువ.
| లక్షణం | కిణ్వనం | వాయుసహిత శ్వాసక్రియ |
|---|---|---|
| గ్లూకోజ్ విచ్ఛిన్నం | పాక్షికం | పూర్తి, CO₂, H₂O వరకు |
| ప్రతి గ్లూకోజ్కు నికర ATP | 2 | 38 (పాఠ్యపుస్తక విలువ) |
| NADH → NAD⁺ ఆక్సీకరణం | నెమ్మది | వేగంగా, చురుకుగా |
| స్థానం | కణద్రవ్యం మాత్రమే | కణద్రవ్యం, మైటోకాండ్రియా |
6.6 శ్వాసక్రియ పథం ఉభయచరమైనది
శ్వాసక్రియను సాధారణంగా విచ్ఛిన్న (కేటాబాలిక్) ప్రక్రియగా చూస్తారు. కానీ దాని పథం నిర్మాణ (అనబాలిక్) అణువులకు కూడా ముడి పదార్థాలను అందిస్తుంది. రెండూ చేసే పథాన్ని ఉభయచర (amphibolic) పథం అంటారు.
ఇతర ఆధార పదార్థాలు పథంలోకి ప్రవేశిస్తాయి:
కొవ్వులు గ్లిసరాల్, కొవ్వు ఆమ్లాలుగా విడిపోతాయి. కొవ్వు ఆమ్లాలు ఎసిటైల్ CoA గా విచ్ఛిన్నమవుతాయి. గ్లిసరాల్ PGAL (3-ఫాస్ఫోగ్లిసరాల్డిహైడ్) గా మారి గ్లైకాలిసిస్లోకి ప్రవేశిస్తుంది.
ప్రోటీన్లు అమైనో ఆమ్లాలుగా విడిపోతాయి. అమైనో సమూహం తొలగించిన తర్వాత (డీఅమినేషన్), వాటి నిర్మాణాన్ని బట్టి పైరువిక్ ఆమ్లం, ఎసిటైల్ CoA లేదా క్రెబ్స్ వలయ మధ్యంతర సమ్మేళనం వద్ద ప్రవేశిస్తాయి.
మధ్యంతర సమ్మేళనాలు పథం నుండి బయటకు వెళ్తాయి:
శరీరానికి కొవ్వు అవసరమైనప్పుడు, కొవ్వు ఆమ్లాల తయారీకి ఎసిటైల్ CoA తీసివేయబడుతుంది.
α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లం, OAA వంటి క్రెబ్స్ వలయ మధ్యంతర సమ్మేళనాలు అమైనో ఆమ్లాలకు కార్బన్ అస్థిపంజరాలను ఇస్తాయి.
అవే సమ్మేళనాలు విచ్ఛిన్నం కోసం లోపలికి, సంశ్లేషణ కోసం బయటకు ప్రవహిస్తాయి. ఇటార్సీ వంటి రైలు జంక్షన్ దీనికి మంచి ఉదాహరణ: ఒకే స్టేషన్ ద్వారా అనేక మార్గాలలో రైళ్లు వస్తాయి, వెళ్తాయి.
6.7 శ్వాసక్రియా నిష్పత్తి (RQ)
RQ = విడుదలైన CO₂ ఘనపరిమాణం ÷ వినియోగించిన O₂ ఘనపరిమాణం. RQ శ్వాసక్రియలో వాడే ఆధార పదార్థంపై ఆధారపడుతుంది.
కార్బోహైడ్రేట్లు. గ్లూకోజ్: C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O. RQ = 6/6 = 1.0.
కొవ్వులు. కొవ్వు అణువులలో ఆక్సిజన్ తక్కువ, కాబట్టి విడుదల చేసే CO₂ కంటే ఎక్కువ O₂ అవసరం. ట్రైపామిటిన్కు:
ప్రోటీన్లు. RQ సుమారు 0.9.
కర్బన ఆమ్లాలు. వీటిలో ఆక్సిజన్ సమృద్ధిగా ఉంటుంది, కాబట్టి తక్కువ O₂ సరిపోతుంది. RQ 1 కంటే ఎక్కువ. మాలిక్ ఆమ్లానికి:
అవాయు శ్వాసక్రియ. CO₂ విడుదలవుతుంది కానీ O₂ తీసుకోదు, కాబట్టి RQ అనంతం (infinity).
| ఆధార పదార్థం | RQ |
|---|---|
| కార్బోహైడ్రేట్ | 1.0 |
| ప్రోటీన్ | సుమారు 0.9 |
| కొవ్వు (ట్రైపామిటిన్) | సుమారు 0.7 |
| కర్బన ఆమ్లం (మాలిక్ ఆమ్లం) | సుమారు 1.33 (1 కంటే ఎక్కువ) |
| అవాయు శ్వాసక్రియ | అనంతం |
జీవులలో ఆధార పదార్థం తరచుగా మిశ్రమంగా ఉంటుంది, కాబట్టి కొలిచిన RQ విలువలు వీటి మధ్య ఉంటాయి. శుద్ధమైన ప్రోటీన్లు లేదా కొవ్వులే ఏకైక ఇంధనంగా ఉండటం అరుదు. కొవ్వు ఎక్కువగా ఉన్న మొలకెత్తుతున్న వేరుశెనగ విత్తనం RQ 1 కంటే తక్కువగా చూపుతుంది. పిండిపదార్థం ఎక్కువగా ఉన్న మొలకెత్తుతున్న గోధుమ గింజ RQ 1 కి దగ్గరగా చూపుతుంది.
6.8 సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: ఎసిటైల్ సమూహం ప్రవేశించిన వెంటనే ఏర్పడే క్రెబ్స్ వలయంలోని 6C, 5C, 4C ఆమ్లాల పేర్లు చెప్పండి.
సాధన: 6C: సిట్రిక్ ఆమ్లం (తర్వాత ఐసోసిట్రేట్). 5C: α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లం. 4C: సక్సినైల్ CoA, తర్వాత సక్సినిక్, ఫ్యూమరిక్, మాలిక్ ఆమ్లాలు, చివరకు OAA.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: ప్రతి గ్లూకోజ్కు (i) అనుసంధాన చర్యలో (ii) క్రెబ్స్ వలయంలో ఎన్ని CO₂ విడుదలవుతాయి?
సాధన: (i) ప్రతి పైరువిక్ ఆమ్లానికి ఒక CO₂, కాబట్టి గ్లూకోజ్కు 2. (ii) ప్రతి చక్రానికి రెండు CO₂, రెండు చక్రాలు, కాబట్టి 4. మొత్తం 6 — గ్లూకోజ్ ఆరు కార్బన్లతో సరిపోతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: NADH = 3 ATP, FADH₂ = 2 ATP అని తీసుకుని, మైటోకాండ్రియాలో ఒక పైరువిక్ ఆమ్లం పూర్తి ఆక్సీకరణం నుండి వచ్చే ATP ని కనుగొనండి.
సాధన: అనుసంధాన చర్య: 1 NADH = 3 ATP. క్రెబ్స్ చక్రం: 3 NADH = 9 ATP, 1 FADH₂ = 2 ATP, నేరుగా 1 ATP. మొత్తం = 3 + 9 + 2 + 1 = 15 ATP.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: ఒక వేరు కణం 3 గ్లూకోజ్ అణువులను వాయుసహితంగా శ్వాసక్రియ చేస్తుంది. పాఠ్యపుస్తక విలువ ప్రకారం ఎన్ని ATP తయారవుతాయి? అవే 3 గ్లూకోజ్లను ఈస్ట్ కిణ్వనం చేస్తే ఎన్ని వస్తాయి?
సాధన: వాయుసహితం: 3 × 38 = 114 ATP. కిణ్వనం: 3 × 2 = 6 ATP. వాయుసహిత శ్వాసక్రియ 19 రెట్లు ఎక్కువ ATP ఇస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: ఆక్సాలిక్ ఆమ్లానికి RQ ను లెక్కించండి. సమీకరణం 2C₂H₂O₄ + O₂ → 4CO₂ + 2H₂O.
సాధన: విడుదలైన CO₂ = 4 ఘనపరిమాణాలు. వాడిన O₂ = 1 ఘనపరిమాణం. RQ = 4 ÷ 1 = 4. ఆక్సాలిక్ ఆమ్లంలో ఆక్సిజన్ చాలా ఎక్కువ, కాబట్టి దానికి చాలా తక్కువ O₂ సరిపోతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: ట్రైఓలిన్కు RQ ను లెక్కించండి. సమీకరణం C₅₇H₁₀₄O₆ + 80O₂ → 57CO₂ + 52H₂O.
సాధన: RQ = 57 ÷ 80 = 0.71 (రెండు దశాంశ స్థానాల వరకు). ఇతర కొవ్వుల లాగానే ఇది 0.7 కు దగ్గరగా ఉంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.7: ఒక మొక్క విత్తనాలు అంకురోత్పత్తి మొదటి రోజుల్లో 0.7 RQ చూపి, తర్వాత 1.0 కు పెరుగుతాయి. ఇది ఏమి చెబుతుంది?
సాధన: RQ 0.7 కు దగ్గరగా ఉంటే మొలక మొదట నిల్వ కొవ్వును వాడుతోంది. 1.0 కు పెరగడం తర్వాత కార్బోహైడ్రేట్ను వాడుతోందని చూపుతుంది. చాలా నూనె విత్తనాలు అంకురోత్పత్తిలో నిల్వ కొవ్వును చక్కెరగా మారుస్తాయి, తర్వాత మొలక ఆ చక్కెరను శ్వాసక్రియకు వాడుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.8: ఒక మందు మైటోకాండ్రియా లోపలి త్వచాన్ని ప్రోటాన్లకు కారేలా (leaky) చేస్తుంది, కానీ ఎలక్ట్రాన్లు ఇంకా O₂ కు ప్రవహిస్తాయి. O₂ వినియోగం, ATP దిగుబడి, ఉష్ణంపై ప్రభావాన్ని ఊహించండి. (NEET-కఠినం)
సాధన: NADH, FADH₂ నుండి O₂ కు ఎలక్ట్రాన్ ప్రవాహం కొనసాగుతుంది, కాబట్టి O₂ ఇంకా వాడబడుతుంది, నీరు ఇంకా ఏర్పడుతుంది. కానీ ప్రోటాన్లు F₀ ద్వారా వెళ్ళకుండానే తిరిగి కారిపోతాయి. ప్రవణత కూలిపోయి సముదాయం V ద్వారా జరిగే ATP సంశ్లేషణ తగ్గుతుంది. ఎలక్ట్రాన్ ప్రవాహ శక్తి బదులుగా ఉష్ణంగా వృథా అవుతుంది. ETSను, ATP తయారీని కలిపే లంకె ప్రోటాన్ ప్రవణత అని ఇది చూపుతుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
అనుసంధాన చర్య (మాతృక): పైరువిక్ ఆమ్లం + CoA + NAD⁺ → ఎసిటైల్ CoA + CO₂ + NADH; పైరువేట్ డీహైడ్రోజినేజ్, Mg²⁺.
క్రెబ్స్ వలయం (మాతృక): ఎసిటైల్ CoA + OAA → సిట్రిక్ ఆమ్లం → ఐసోసిట్రేట్ → α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లం → సక్సినైల్ CoA → సక్సినిక్ → ఫ్యూమరిక్ → మాలిక్ → OAA.
ప్రతి చక్రానికి: 2 CO₂, 3 NADH, 1 FADH₂, 1 ATP (GTP ద్వారా).
లోపలి త్వచంపై ETS: సముదాయాలు I నుండి IV, కదలే వాహకాలుగా యుబిక్వినోన్, సైటోక్రోమ్ c; O₂ అంతిమ గ్రహీత. సముదాయం V = ATP సింథేజ్ (F₀ మార్గం, F₁ తల).
NADH = 3 ATP, FADH₂ = 2 ATP. ప్రతి గ్లూకోజ్కు మొత్తం = 38 ATP (పాఠ్యపుస్తక గరిష్ఠం).
ఉభయచరం: కొవ్వు ఆమ్లాలు → ఎసిటైల్ CoA, గ్లిసరాల్ → PGAL, అమైనో ఆమ్లాలు → పైరువేట్, ఎసిటైల్ CoA లేదా క్రెబ్స్ ఆమ్లాలు; కొవ్వు ఆమ్లాల కోసం ఎసిటైల్ CoA తీసివేయబడుతుంది.
RQ = విడుదలైన CO₂ ÷ వాడిన O₂. కార్బోహైడ్రేట్ 1, ప్రోటీన్ 0.9, కొవ్వు 0.7, కర్బన ఆమ్లం 1 కంటే ఎక్కువ, అవాయు అనంతం.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
క్రెబ్స్ వలయం మాతృకలో; ETS లోపలి త్వచంపై. వీటిలో దేనినీ కణద్రవ్యంలో ఉంచవద్దు.
క్రెబ్స్ వలయం మొదటి ఉత్పన్నం సిట్రిక్ ఆమ్లం, OAA కాదు. OAA గ్రహీత.
క్రెబ్స్ వలయంలో ATP (GTP) సక్సినైల్ CoA → సక్సినిక్ ఆమ్లం దశలో; FADH₂ సక్సినిక్ → ఫ్యూమరిక్ ఆమ్లం దశలో ఏర్పడతాయి.
సైటోక్రోమ్ c III, IV మధ్య కదలే వాహకం; యుబిక్వినోన్ I లేదా II, III మధ్య వాహకం.
కొవ్వు RQ 1 కంటే తక్కువ, కర్బన ఆమ్లాల RQ 1 కంటే ఎక్కువ. విద్యార్థులు తరచుగా వీటిని తారుమారు చేస్తారు.
38 ATP అనేది ఊహలపై ఆధారపడిన పాఠ్యపుస్తక గరిష్ఠం; ప్రతి కణంలో కొలిచిన దిగుబడి కాదు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. క్రెబ్స్ వలయం జరిగే చోటు (a) కణద్రవ్యం (b) మైటోకాండ్రియా మాతృక (c) మైటోకాండ్రియా లోపలి త్వచం (d) మైటోకాండ్రియా బాహ్య త్వచం
2. అనుసంధాన చర్య ఎంజైమ్ (a) సిట్రేట్ సింథేజ్ (b) పైరువేట్ కైనేజ్ (c) హెక్సోకైనేజ్ (d) పైరువేట్ డీహైడ్రోజినేజ్
3. క్రెబ్స్ వలయం మొదటి ఉత్పన్నం (a) ఆక్సలోఎసిటిక్ ఆమ్లం (b) α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లం (c) సిట్రిక్ ఆమ్లం (d) సక్సినిక్ ఆమ్లం
4. వాయుసహిత శ్వాసక్రియలో అంతిమ ఎలక్ట్రాన్ గ్రహీత (a) NAD⁺ (b) O₂ (c) FAD (d) సైటోక్రోమ్ c
5. కార్బోహైడ్రేట్ల RQ (a) 0.7 (b) 1.0 (c) 0.9 (d) 1 కంటే ఎక్కువ
6. ఎలక్ట్రాన్ రవాణా వ్యవస్థ ఉండే చోటు (a) మైటోకాండ్రియా మాతృక (b) మైటోకాండ్రియా బాహ్య త్వచం (c) కణద్రవ్యం (d) మైటోకాండ్రియా లోపలి త్వచం
7. ETS లోని సముదాయం IV (a) NADH డీహైడ్రోజినేజ్ (b) సైటోక్రోమ్ bc₁ సముదాయం (c) ATP సింథేజ్ (d) సైటోక్రోమ్ c ఆక్సిడేజ్
8. ఒక గ్లూకోజ్ వాయుసహిత శ్వాసక్రియ నుండి నికర ATP పాఠ్యపుస్తక విలువ (a) 38 (b) 2 (c) 24 (d) 8
9. శ్వాసక్రియ పథాన్ని ఉత్తమంగా ఇలా అంటారు (a) కేవలం విచ్ఛిన్నకర (b) కేవలం నిర్మాణకర (c) ఉభయచర (d) కిరణజన్య
10. NCERT విధానంలో ETS లో ఒక FADH₂ ఆక్సీకరణం ఇచ్చేది (a) 3 ATP (b) 1 ATP (c) 2 ATP (d) 4 ATP
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. ప్రతి గ్లూకోజ్కు కేవలం క్రెబ్స్ వలయంలో విడుదలయ్యే CO₂ సంఖ్య (a) 2 (b) 4 (c) 6 (d) 3
12. క్రెబ్స్ వలయంలో ఆధార పదార్థ స్థాయి ఫాస్ఫారిలేషన్ ఏ మార్పులో జరుగుతుంది? (a) సిట్రిక్ ఆమ్లం → ఐసోసిట్రేట్ (b) మాలిక్ ఆమ్లం → OAA (c) α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లం → సక్సినైల్ CoA (d) సక్సినైల్ CoA → సక్సినిక్ ఆమ్లం
13. క్రెబ్స్ వలయంలో FADH₂ ఎప్పుడు ఏర్పడుతుంది? (a) ఐసోసిట్రేట్ α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లంగా మారినప్పుడు (b) మాలిక్ ఆమ్లం OAA గా మారినప్పుడు (c) సిట్రిక్ ఆమ్లం ఏర్పడినప్పుడు (d) సక్సినిక్ ఆమ్లం ఫ్యూమరిక్ ఆమ్లంగా మారినప్పుడు
14. సముదాయం III, సముదాయం IV మధ్య కదలే వాహకం (a) సైటోక్రోమ్ c (b) యుబిక్వినోన్ (c) FAD (d) సైటోక్రోమ్ a₃
15. కొవ్వు ఆమ్లాలు శ్వాసక్రియ పథంలోకి ఇలా ప్రవేశిస్తాయి (a) ఎసిటైల్ CoA (b) PGAL (c) పైరువిక్ ఆమ్లం (d) OAA
16. కాలమ్ I ను కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. సముదాయం I B. సముదాయం III C. సముదాయం IV D. సముదాయం V
కాలమ్ II: i. ATP సింథేజ్ ii. సైటోక్రోమ్ c ఆక్సిడేజ్ iii. సైటోక్రోమ్ bc₁ సముదాయం iv. NADH డీహైడ్రోజినేజ్
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
17. కొవ్వుల నుండి వచ్చే గ్లిసరాల్ శ్వాసక్రియ పథంలోకి ఇలా ప్రవేశిస్తుంది (a) PGAL (b) ఎసిటైల్ CoA (c) α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లం (d) సిట్రిక్ ఆమ్లం
18. ట్రైపామిటిన్ RQ సుమారు (a) 1.0 (b) 1.33 (c) 0.7 (d) 4
19. క్రెబ్స్ వలయం ఒక చక్రం ఉత్పత్తి చేసేది (a) 2 NADH, 2 FADH₂ (b) 4 NADH, 1 FADH₂ (c) 3 NADH, 1 FADH₂, 1 ATP (GTP ద్వారా) (d) 1 NADH, 3 FADH₂
20. ఒక గ్లూకోజ్కు అనుసంధాన చర్య ఉత్పత్తి చేసేది (a) 2 NADH, 2 CO₂ (b) 1 NADH, 1 CO₂ (c) 2 FADH₂, 2 CO₂ (d) 4 NADH, 2 CO₂
21. NCERT ప్రకారం తయారయ్యే ప్రతి ATP కి F₀ ద్వారా వెళ్లే H⁺ సంఖ్య (a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4
22. కొవ్వు ఎక్కువగా ఉన్న ఆముదం విత్తనాలు మొలకెత్తుతున్నప్పుడు చూపే RQ (a) 1 కంటే ఎక్కువ (b) 1 కంటే తక్కువ (c) సరిగ్గా 1 (d) అనంతం
స్థాయి 3: సవాలు
23. పాఠ్యపుస్తక విలువ ప్రకారం 3 గ్లూకోజ్ అణువుల వాయుసహిత శ్వాసక్రియ ఇచ్చేది (a) 76 ATP (b) 108 ATP (c) 114 ATP (d) 6 ATP
24. NADH = 3 ATP, FADH₂ = 2 ATP అని తీసుకుంటే, మైటోకాండ్రియాలో ఒక పైరువిక్ ఆమ్లం పూర్తి ఆక్సీకరణం ఇచ్చేది (a) 12 ATP (b) 15 ATP (c) 18 ATP (d) 38 ATP
25. మాలిక్ ఆమ్లానికి (C₄H₆O₅ + 3O₂ → 4CO₂ + 3H₂O) RQ (a) 0.75 (b) 1.33 (c) 1.0 (d) 4
26. ఆల్కహాలిక్ కిణ్వనం సమయంలో ఈస్ట్ RQ (a) అనంతం (b) సున్నా (c) 1.0 (d) 0.7
27. కొవ్వు ఆమ్లాల తయారీకి శరీరం శ్వాసక్రియ పథం నుండి ఎసిటైల్ CoA ను తీసివేసినప్పుడు, అది చూపేది (a) పథం కేవలం విచ్ఛిన్నకరమే (b) గ్లైకాలిసిస్ ఆగిపోయింది (c) శ్వాసక్రియ పథం ఉభయచరమైనది (d) క్రెబ్స్ వలయానికి ఇక OAA అవసరం లేదు
28. సైనైడ్ సైటోక్రోమ్ c ఆక్సిడేజ్ను అడ్డుకుంటుంది. కణంలో వెంటనే కలిగే ఫలితం (a) గ్లైకాలిసిస్ మాత్రమే ఆగిపోతుంది (b) O₂ ఎలక్ట్రాన్లను స్వీకరించలేదు, కాబట్టి ETS, ఆక్సీకరణ ఫాస్ఫారిలేషన్ ఆగిపోతాయి (c) ETS లో ఎక్కువ ATP తయారవుతుంది (d) క్రెబ్స్ వలయం వేగం పుంజుకుంటుంది
29. ప్రతిపాదన (A): ఎలక్ట్రాన్ రవాణా వ్యవస్థ మైటోకాండ్రియా మాతృకలో ఉంటుంది. కారణం (R): ETS లో ఆక్సిజన్ అంతిమ ఎలక్ట్రాన్ గ్రహీత, నీటిని ఏర్పరుస్తుంది. (a) రెండూ నిజం, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ నిజం, R, A ను వివరించదు (c) A నిజం, R తప్పు (d) A తప్పు, R నిజం
30. వాక్యం I: క్రెబ్స్ వలయం O₂ ను విడుదల చేస్తుంది. వాక్యం II: NCERT విధానంలో ప్రతి NADH 2 ATP ఇస్తుంది. (a) రెండూ నిజం (b) రెండూ తప్పు (c) I నిజం, II తప్పు (d) I తప్పు, II నిజం
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | క్రెబ్స్ ఎంజైములు మాతృకలో ఉంటాయి |
| 2 | d | పైరువేట్ డీహైడ్రోజినేజ్ సముదాయం |
| 3 | c | ఎసిటైల్ + OAA సిట్రిక్ ఆమ్లాన్ని ఇస్తాయి |
| 4 | b | O₂ ఎలక్ట్రాన్లను స్వీకరించి నీటిని ఏర్పరుస్తుంది |
| 5 | b | CO₂, O₂ ఘనపరిమాణాలు సమానం |
| 6 | d | ETS సముదాయాలు లోపలి త్వచంలో ఉంటాయి |
| 7 | d | సముదాయం IV సైటోక్రోమ్ c ఆక్సిడేజ్ |
| 8 | a | 4 + 30 + 4 = 38 |
| 9 | c | విచ్ఛిన్నం, సంశ్లేషణ రెండింటికీ ఉపయోగపడుతుంది |
| 10 | c | FADH₂ సముదాయం I తర్వాత ప్రవేశిస్తుంది |
| 11 | b | ప్రతి చక్రానికి 2 × 2 చక్రాలు |
| 12 | d | సక్సినైల్ CoA దశలో GTP ఏర్పడుతుంది |
| 13 | d | సక్సినేట్ → ఫ్యూమరేట్ FAD ను క్షయకరణం చేస్తుంది |
| 14 | a | సైటోక్రోమ్ c III నుండి IV కు తీసుకెళ్తుంది |
| 15 | a | కొవ్వు ఆమ్లాలు ఎసిటైల్ CoA గా విచ్ఛిన్నమవుతాయి |
| 16 | d | iv, iii, ii, i |
| 17 | a | గ్లిసరాల్ PGAL గా మారుతుంది |
| 18 | c | 102 ÷ 145 సుమారు 0.7 |
| 19 | c | ప్రతి చక్రానికి 3 NADH, 1 FADH₂, 1 ATP |
| 20 | a | ప్రతి పైరువేట్కు ఒక NADH, ఒక CO₂ |
| 21 | b | ప్రతి ATP కి F₀ ద్వారా 2 H⁺ |
| 22 | b | కొవ్వు ఆధార పదార్థం RQ ని 1 కంటే తక్కువ చేస్తుంది |
| 23 | c | 3 × 38 = 114 |
| 24 | b | 3 + 9 + 2 + 1 = 15 |
| 25 | b | 4 ÷ 3 = 1.33 |
| 26 | a | CO₂ విడుదల, O₂ వాడకం లేదు |
| 27 | c | మధ్యంతర సమ్మేళనాలు సంశ్లేషణకు వాడబడతాయి |
| 28 | b | O₂ కు బదిలీ లేదు, గొలుసు ఆగిపోతుంది |
| 29 | d | ETS లోపలి త్వచంపై ఉంటుంది |
| 30 | b | క్రెబ్స్ CO₂ విడుదల చేస్తుంది; NADH 3 ATP ఇస్తుంది |
అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
వాయుసహిత శ్వాసక్రియలో పైరువిక్ ఆమ్లం మైటోకాండ్రియాలోకి ప్రవేశిస్తుంది. క్రెబ్స్ వలయం మాతృకలో జరుగుతుంది; ఎలక్ట్రాన్ రవాణా వ్యవస్థ (ETS) లోపలి త్వచంపై ఉంటుంది.
అనుసంధాన చర్య (ఆక్సీకరణ డీకార్బాక్సిలేషన్): పైరువిక్ ఆమ్లం + CoA + NAD⁺ → ఎసిటైల్ CoA + CO₂ + NADH + H⁺. ఎంజైమ్: పైరువేట్ డీహైడ్రోజినేజ్ సముదాయం; Mg²⁺ అవసరం.
హాన్స్ క్రెబ్స్ కనుగొన్న క్రెబ్స్ (TCA, సిట్రిక్ ఆమ్ల) వలయం: ఎసిటైల్ CoA (2C) + OAA (4C) + H₂O → సిట్రిక్ ఆమ్లం (6C), సిట్రేట్ సింథేజ్ ద్వారా.
క్రమం: సిట్రిక్ ఆమ్లం → ఐసోసిట్రిక్ ఆమ్లం → α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లం (5C) → సక్సినైల్ CoA (4C) → సక్సినిక్ ఆమ్లం → ఫ్యూమరిక్ ఆమ్లం → మాలిక్ ఆమ్లం → OAA.
రెండు డీకార్బాక్సిలేషన్లు ఐసోసిట్రేట్ → α-కీటోగ్లూటరేట్, α-కీటోగ్లూటరేట్ → సక్సినైల్ CoA దశలలో జరుగుతాయి.
సక్సినైల్ CoA → సక్సినిక్ ఆమ్లం GTP ఇస్తుంది, అది ATP ఇస్తుంది (ఆధార పదార్థ స్థాయి ఫాస్ఫారిలేషన్). సక్సినిక్ → ఫ్యూమరిక్ FADH₂ ఇస్తుంది.
ప్రతి చక్రానికి: 2 CO₂, 3 NADH, 1 FADH₂, 1 ATP. ప్రతి గ్లూకోజ్కు (2 చక్రాలు): 4 CO₂, 6 NADH, 2 FADH₂, 2 ATP.
ETS: సముదాయం I (NADH డీహైడ్రోజినేజ్) → యుబిక్వినోన్ → సముదాయం III (సైటోక్రోమ్ bc₁) → సైటోక్రోమ్ c → సముదాయం IV (సైటోక్రోమ్ c ఆక్సిడేజ్: cyt a, a₃, రెండు రాగి కేంద్రాలు) → O₂.
FADH₂ సముదాయం II (సక్సినేట్ డీహైడ్రోజినేజ్) వద్ద ప్రవేశిస్తుంది, సముదాయం I ని దాటవేస్తుంది. యుబిక్వినోన్, సైటోక్రోమ్ c కదిలే వాహకాలు.
O₂ అంతిమ హైడ్రోజన్, ఎలక్ట్రాన్ గ్రహీత, నీటిని ఏర్పరుస్తుంది. ఇది చివర్లో మాత్రమే అవసరం, కానీ అది లేకపోతే మొత్తం గొలుసు ఆగిపోతుంది.
సముదాయం V (ATP సింథేజ్): F₀ లోపలి త్వచంలోని ప్రోటాన్ మార్గం; F₁ ATP తయారుచేసే తల భాగం. ఇదే ఆక్సీకరణ ఫాస్ఫారిలేషన్.
పాఠ్యపుస్తక లెక్క: NADH = 3 ATP, FADH₂ = 2 ATP; ప్రతి గ్లూకోజ్కు నికరం 38 ATP (8 + 6 + 24). ఈ లెక్క క్రమబద్ధ పథం, మధ్యంతరాల తీసివేత లేకపోవడం, గ్లైకాలిసిస్ NADH మైటోకాండ్రియాలోకి ప్రవేశించడం అనే ఊహలపై ఆధారపడుతుంది.
శ్వాసక్రియ ఉభయచరం: కొవ్వులు, ప్రోటీన్లు, గ్లిసరాల్ వేర్వేరు చోట్ల ప్రవేశిస్తాయి; మధ్యంతర సమ్మేళనాలు ఇతర అణువుల నిర్మాణానికి తీసివేయబడతాయి.
RQ = విడుదలైన CO₂ ÷ వాడిన O₂. కార్బోహైడ్రేట్ 1, ప్రోటీన్ సుమారు 0.9, కొవ్వు సుమారు 0.7 (ట్రైపామిటిన్ 0.7), కర్బన ఆమ్లం 1 కంటే ఎక్కువ, అవాయు అనంతం.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసిన పట్టిక
| అంశం | వివరం | విలువ |
|---|---|---|
| అనుసంధాన చర్య (ప్రతి పైరువిక్ ఆమ్లానికి) | పైరువేట్ డీహైడ్రోజినేజ్, Mg²⁺ | 1 CO₂, 1 NADH |
| క్రెబ్స్ వలయం (ప్రతి చక్రానికి) | మాతృక | 2 CO₂, 3 NADH, 1 FADH₂, 1 ATP |
| సముదాయం I | NADH డీహైడ్రోజినేజ్ | NADH ప్రవేశ ద్వారం |
| సముదాయం II | సక్సినేట్ డీహైడ్రోజినేజ్ | FADH₂ ప్రవేశ ద్వారం |
| సముదాయం III | సైటోక్రోమ్ bc₁ | e⁻ ని సైటోక్రోమ్ c కి అందిస్తుంది |
| సముదాయం IV | సైటోక్రోమ్ c ఆక్సిడేజ్ (cyt a, a₃, Cu) | e⁻ ని O₂ కు అందిస్తుంది |
| సముదాయం V | ATP సింథేజ్ (F₀ + F₁) | ATP తయారీ |
| ప్రతి NADH, FADH₂ కు ATP | పాఠ్యపుస్తక విలువలు | 3, 2 |
| ప్రతి గ్లూకోజ్కు ATP | వాయుసహితం (పాఠ్యపుస్తకం) | 38 |
| RQ | కార్బోహైడ్రేట్, ప్రోటీన్, కొవ్వు, కర్బన ఆమ్లం, అవాయు | 1, 0.9, 0.7, 1 కంటే ఎక్కువ, అనంతం |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Can I Keep Selling Sweets For Money, Officer?" (ఇంగ్లీష్ సూత్రం): C = సిట్రిక్, I = ఐసోసిట్రిక్, K = α-కీటోగ్లూటారిక్, S = సక్సినైల్ CoA, S = సక్సినిక్, F = ఫ్యూమరిక్, M = మాలిక్, O = OAA.
"6-5-4 కౌంట్డౌన్": సిట్రిక్ ఆమ్లం 6C → α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లం 5C → సక్సినైల్ CoA 4C; ప్రతి దశలో ఒక CO₂ పోతుంది.
"ఒకటి, రెండు, మూడు, నాలుగు, ఐదు": సముదాయం I NADH ను తీసుకుంటుంది, II FADH₂ ను, III cyt c కి అందిస్తుంది, IV O₂ కు ఇస్తుంది, V ATP తయారుచేస్తుంది.
"8 + 6 + 24 = 38": గ్లైకాలిసిస్ 8, అనుసంధాన చర్య 6, క్రెబ్స్ 24 (పాఠ్యపుస్తక ATP).
"కొవ్వు 1 కి కిందే, ఆమ్లం 1 కి పైనే": కొవ్వుల RQ సుమారు 0.7; కర్బన ఆమ్లాల RQ 1 కంటే ఎక్కువ.
భావనల అనుసంధానం
మైటోకాండ్రియా నిర్మాణం (క్రిస్టే, మాతృక, సొంత DNA) NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 3: కణ నిర్మాణం మరియు విధులు లో ఉంది.
రసాయన ద్రవాభిసరణ ATP సంశ్లేషణ కాంతి చర్యలను కూడా నడుపుతుంది (ఈ పుస్తకంలో అధ్యాయం 2); ప్రోటాన్లు చేరే చోట్లను పోల్చండి (ల్యూమెన్ vs త్వచాంతర ప్రదేశం).
ETS లో ఆక్సీకరణ-క్షయకరణం, RQ కోసం దహన సమీకరణాల తుల్యం రెడాక్స్ చర్యలు, విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రంపై రసాయన శాస్త్రం పుస్తకంతో ముడిపడి ఉన్నాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)
31. సముదాయాన్ని దాని పేరుతో జతపరచండి.
| జాబితా I | జాబితా II |
|---|---|
| A. సముదాయం I | i. సక్సినేట్ డీహైడ్రోజినేజ్ |
| B. సముదాయం II | ii. సైటోక్రోమ్ c ఆక్సిడేజ్ |
| C. సముదాయం III | iii. NADH డీహైడ్రోజినేజ్ |
| D. సముదాయం IV | iv. సైటోక్రోమ్ bc₁ సముదాయం |
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
32. సమ్మేళనాన్ని దానిలోని కార్బన్ పరమాణువుల సంఖ్యతో జతపరచండి.
| జాబితా I | జాబితా II |
|---|---|
| A. సిట్రిక్ ఆమ్లం | i. 4 |
| B. α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లం | ii. 2 |
| C. ఆక్సలోఎసిటిక్ ఆమ్లం | iii. 6 |
| D. ఎసిటైల్ CoA లోని ఎసిటైల్ సమూహం | iv. 5 |
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
33. ఆధార పదార్థాన్ని దాని RQ తో జతపరచండి.
| జాబితా I | జాబితా II |
|---|---|
| A. గ్లూకోజ్ (వాయుసహితం) | i. సుమారు 1.33 |
| B. ట్రైపామిటిన్ | ii. 1.0 |
| C. మాలిక్ ఆమ్లం | iii. అనంతం |
| D. గ్లూకోజ్ (అవాయు, ఈస్ట్) | iv. సుమారు 0.7 |
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii
34. దశను అది ఏర్పరిచే దానితో జతపరచండి.
| జాబితా I | జాబితా II |
|---|---|
| A. అనుసంధాన చర్య | i. GTP, అది ATP ఇస్తుంది |
| B. సక్సినైల్ CoA → సక్సినిక్ ఆమ్లం | ii. NADH |
| C. సక్సినిక్ ఆమ్లం → ఫ్యూమరిక్ ఆమ్లం | iii. FADH₂ |
| D. మాలిక్ ఆమ్లం → ఆక్సలోఎసిటిక్ ఆమ్లం | iv. ఎసిటైల్ CoA, CO₂, NADH |
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (c) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. క్రెబ్స్ వలయం మైటోకాండ్రియా మాతృకలో జరుగుతుంది.
B. ETS మైటోకాండ్రియా బాహ్య త్వచంపై ఉంటుంది.
C. యుబిక్వినోన్, సైటోక్రోమ్ c కదిలే ఎలక్ట్రాన్ వాహకాలు.
D. పాఠ్యపుస్తక లెక్కలో ETS లో ఆక్సీకరణం చెందే ప్రతి NADH 3 ATP ఇస్తుంది.
E. O₂ సముదాయం I వద్ద వాడబడుతుంది.
(a) రెండు (b) నాలుగు (c) మూడు (d) ఒకటి
36. మైటోకాండ్రియాలోని ATP సింథేజ్ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. F₀ ప్రోటాన్ మార్గాన్ని ఏర్పరిచే సమగ్ర త్వచ ప్రోటీన్.
B. F₁ ATP తయారయ్యే తల భాగం.
C. ప్రోటాన్లు F₀ ద్వారా మాతృక నుండి త్వచాంతర ప్రదేశంలోకి వెళ్తాయి.
D. ప్రోటాన్ ప్రవాహ శక్తిని ADP, Pi లను కలపడానికి వాడతారు.
(a) B, C మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) A, D మాత్రమే (d) A, B, D మాత్రమే
37. శ్వాసక్రియ ఉభయచర స్వభావం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. కొవ్వు ఆమ్లాలు ఎసిటైల్ CoA గా శ్వాసక్రియలోకి ప్రవేశిస్తాయి.
B. గ్లిసరాల్ PGAL గా ప్రవేశిస్తుంది.
C. ప్రోటీన్లు గ్లూకోజ్గా మారిన తర్వాతే ప్రవేశించగలవు.
D. కొవ్వు ఆమ్లాల తయారీకి ఎసిటైల్ CoA ను తీసివేయవచ్చు.
(a) A, B, D మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
38. ప్రతి గ్లూకోజ్కు 38 ATP అనే పాఠ్యపుస్తక సంఖ్య వెనుక ఉన్న ఊహలు కింది వాటిలో ఎన్ని?
A. పథం ఒక దశ తర్వాత మరొకటి, క్రమబద్ధంగా నడుస్తుంది.
B. గ్లైకాలిసిస్లో తయారైన NADH మైటోకాండ్రియాలోకి ప్రవేశించి అక్కడ ఆక్సీకరణం చెందుతుంది.
C. వేరే సమ్మేళనం తయారీకి ఏ మధ్యంతర సమ్మేళనమూ తీసివేయబడదు.
D. గ్లూకోజ్ మాత్రమే శ్వాసక్రియకు వాడబడుతుంది; మధ్యలో వేరే ఆధార పదార్థం ప్రవేశించదు.
E. జీవకణం ఎల్లప్పుడూ సరిగ్గా 38 ATP పొందుతుంది.
(a) నాలుగు (b) మూడు (c) ఐదు (d) రెండు
39. ఒక గంటలో రెండు రకాల మొలకెత్తుతున్న విత్తనాల వాయు వినిమయాన్ని ఒక బార్ చార్ట్ చూపుతుంది. విత్తనం P: O₂ వినియోగం 10 యూనిట్లు, CO₂ విడుదల 10 యూనిట్లు. విత్తనం Q: O₂ వినియోగం 14 యూనిట్లు, CO₂ విడుదల 10 యూనిట్లు. ప్రధానంగా కొవ్వును శ్వాసక్రియకు వాడుతున్న విత్తనం ఏది?
(a) P (b) Q (c) రెండూ (d) ఏదీ కాదు
40. నాలుగు నమూనాల వాయు వినిమయ దత్తాంశం (mL ప్రతి గంటకు):
| నమూనా | విడుదలైన CO₂ | వాడిన O₂ |
|---|---|---|
| W | 12 | 12 |
| X | 8 | 0 |
| Y | 7 | 10 |
| Z | 16 | 12 |
మాలిక్ ఆమ్లం వంటి కర్బన ఆమ్లాన్ని శ్వాసక్రియకు వాడుతున్న నమూనా ఏది?
(a) W (b) X (c) Z (d) Y
41. మైటోకాండ్రియా లోపలి త్వచం చిత్రంలో ఒకవైపు మాతృక, మరోవైపు త్వచాంతర ప్రదేశం ఉన్నాయి. సముదాయాలు I, III, IV ప్రోటాన్లను త్వచం దాటిస్తాయి; ATP సింథేజ్ F₁ తల మాతృక వైపు ఉంటుంది. H⁺ గాఢత ఎక్కడ ఎక్కువ, ATP ఎక్కడ తయారవుతుంది?
(a) మాతృక; త్వచాంతర ప్రదేశం (b) త్వచాంతర ప్రదేశం; మాతృక (c) మాతృక; మాతృక (d) త్వచాంతర ప్రదేశం; త్వచాంతర ప్రదేశం
Q42–43 కోసం సందర్భం: హైదరాబాద్లో ఒక విద్యార్థి మొలకెత్తుతున్న ఆముదం విత్తనాలను 25 °C వద్ద రెస్పిరోమీటర్లో ఉంచాడు. ఒక గంటలో విత్తనాలు 50 mL O₂ ను వినియోగించి, 36 mL CO₂ ను విడుదల చేశాయి.
42. విత్తనాల RQ ఎంత?
(a) 1.39 (b) 1.0 (c) 0.36 (d) 0.72
43. ఈ RQ ప్రకారం విత్తనాలు ప్రధానంగా శ్వాసక్రియకు వాడుతున్నవి:
(a) కొవ్వులు (b) కార్బోహైడ్రేట్లు (c) కర్బన ఆమ్లాలు (d) అవాయుపరంగా
44. పాఠ్యపుస్తక విలువలు (NADH = 3 ATP, FADH₂ = 2 ATP) వాడి, అనుసంధాన చర్య నుండి 2 పైరువిక్ ఆమ్ల అణువుల పూర్తి ఆక్సీకరణం ఎన్ని ATP ఇస్తుంది?
(a) 24 (b) 30 (c) 36 (d) 38
45. ట్రైపామిటిన్కు: 2C₅₁H₉₈O₆ + 145O₂ → 102CO₂ + 98H₂O. దాని RQ ఎంత?
(a) 1.42 (b) 1.00 (c) 0.70 (d) 0.97
స్థాయి 4 జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | a | I NADH డీహైడ్రోజినేజ్; II సక్సినేట్ డీహైడ్రోజినేజ్; III సైటోక్రోమ్ bc₁; IV సైటోక్రోమ్ c ఆక్సిడేజ్ |
| 32 | d | సిట్రిక్ ఆమ్లం 6C, α-కీటోగ్లూటారిక్ ఆమ్లం 5C, OAA 4C, ఎసిటైల్ సమూహం 2C |
| 33 | c | గ్లూకోజ్ 1; కొవ్వు సుమారు 0.7; మాలిక్ ఆమ్లం 4 CO₂ ÷ 3 O₂ = 1.33; అవాయు అనంతం |
| 34 | b | అనుసంధాన చర్య ఎసిటైల్ CoA; సక్సినైల్ CoA దశ GTP; సక్సినేట్ దశ FADH₂; మాలేట్ దశ NADH |
| 35 | c | A, C, D నిజం; ETS లోపలి త్వచంపై ఉంటుంది; O₂ సముదాయం IV వద్ద వాడబడుతుంది |
| 36 | d | ప్రోటాన్లు F₀ ద్వారా త్వచాంతర ప్రదేశం నుండి మాతృకలోకి ప్రవహిస్తాయి |
| 37 | a | ప్రోటీన్లు అమైనో ఆమ్లాలుగా పైరువిక్ ఆమ్లం, ఎసిటైల్ CoA లేదా క్రెబ్స్ ఆమ్లాల వద్ద ప్రవేశిస్తాయి |
| 38 | a | A నుండి D ఊహలు; నిజమైన దిగుబడి 38 కంటే తక్కువ |
| 39 | b | Q: RQ = 10 ÷ 14 = 0.71, కొవ్వుకు సాధారణం |
| 40 | c | Z: RQ = 16 ÷ 12 = 1.33, 1 కంటే ఎక్కువ |
| 41 | b | ప్రోటాన్లు త్వచాంతర ప్రదేశంలోకి పంప్ అవుతాయి; మాతృకలోని F₁ ATP తయారుచేస్తుంది |
| 42 | d | RQ = 36 ÷ 50 = 0.72 |
| 43 | a | RQ 0.7 కు దగ్గర అంటే కొవ్వు (ఆముదం విత్తనాలలో నూనె ఎక్కువ) |
| 44 | b | ప్రతి పైరువిక్ ఆమ్లానికి: 4 NADH (12) + 1 FADH₂ (2) + 1 ATP = 15; రెండింటికి 30 |
| 45 | c | RQ = 102 ÷ 145 = 0.70 |