Chapter 8 of 11 · 27 min read

అధ్యాయం 6: ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి (Binding Energy per Nucleon)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • స్థిరత్వానికి కొలత మొత్తం బంధన శక్తి కాదు, ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి ఎందుకు.

  • BE/A వర్సెస్ A వక్రం ఆకారం, దానిపై ముఖ్య విలువలు.

  • సంతృప్తి, ఉపరితల న్యూక్లియాన్‌లు, కూలుంబ్ వికర్షణ ఆ ఆకారాన్ని ఎలా వివరిస్తాయి.

  • బరువైన కేంద్రకాల విచ్ఛిత్తి, తేలికైన కేంద్రకాల సంలీనం రెండూ శక్తిని ఎందుకు విడుదల చేస్తాయి.

  • BE/A విలువల నుంచి విడుదలయ్యే శక్తిని ఎలా కనుగొనాలి.

6.1 ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి

పరిమాణం పెరిగే కొద్దీ మొత్తం బంధన శక్తి పెరుగుతుంది. ²³⁸U బంధన శక్తి సుమారు 1802 MeV; ⁴He కు కేవలం 28.3 MeV. కానీ దీనివల్ల యురేనియం ఎక్కువ స్థిరమైనది కాదు. దానిలో న్యూక్లియాన్‌లు ఎక్కువగా ఉన్నాయి అంతే.

సరైన పోలిక కోసం న్యూక్లియాన్‌ల సంఖ్యతో భాగించాలి:

BE per nucleon=EbA\text{BE per nucleon} = \frac{E_b}{A}

ఇది కేంద్రకం నుంచి ఒక న్యూక్లియాన్‌ను బయటకు లాగడానికి కావలసిన సగటు శక్తి. BE/A ఎంత ఎక్కువైతే ప్రతి న్యూక్లియాన్ అంత గట్టిగా బంధించబడి ఉంటుంది, కేంద్రకం అంత ఎక్కువ స్థిరమైనది. ఒక జట్టులో 11 మంది, మరో జట్టులో 15 మంది ఆటగాళ్లు ఉంటే, రెండు క్రికెట్ జట్లను మొత్తం పరుగులతో కాకుండా ఒక్కో ఆటగాడి పరుగులతో పోల్చాలి.

కేంద్రకంAమొత్తం BE (MeV)BE/A (MeV)
²H22.221.11
³He37.722.57
⁴He428.37.07
⁶Li632.05.33
⁷Li739.25.61
¹²C1292.27.68
¹⁶O16127.67.98
⁵⁶Fe56492.38.79
⁶²Ni62545.38.79
²³⁵U23517847.59
²³⁸U23818027.57

6.2 BE/A వక్రం

అన్ని స్థిర కేంద్రకాలకు BE/A ని A తో గ్రాఫ్ గీయండి. భౌతిక శాస్త్రంలోని అతి ముఖ్యమైన గ్రాఫులలో ఒకటి వస్తుంది.

చిత్రం 6.1 · ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి, ద్రవ్యరాశి సంఖ్యతో
చిత్రం 6.1 · ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి, ద్రవ్యరాశి సంఖ్యతో

వక్రం సుమారు A = 20 వరకు వేగంగా ఎక్కి, ఇనుము వద్ద సుమారు 8.8 MeV గరిష్టాన్ని చేరి, తర్వాత యురేనియం వద్ద సుమారు 7.6 MeV కు నెమ్మదిగా తగ్గుతుంది; రెండు బాణాలూ ఎత్తు వైపు, అంటే మరింత గట్టిగా బంధించబడిన కేంద్రకాల వైపు చూపుతాయి.

వక్రాన్ని నాలుగు భాగాలుగా చదవండి.

  • తేలికైన కేంద్రకాలు (A సుమారు 20 కంటే తక్కువ). BE/A, ²H కు 1.1 MeV నుంచి వేగంగా పెరుగుతుంది. వక్రం ఎగుడుదిగుడుగా ఉంటుంది. ⁴He, ¹²C, ¹⁶O శిఖరాలుగా కనిపిస్తాయి. అవి పూర్తి ఆల్ఫా-కణ యూనిట్లతో తయారైనవి; ముఖ్యంగా ⁴He తన పొరుగు ³He, ⁶Li లతో పోలిస్తే అధికంగా గట్టిగా బంధించబడింది (7.07 MeV).

  • మధ్య శ్రేణి (సుమారు 30 నుంచి 170). BE/A దాదాపు సమతలంగా, సుమారు 8.0 నుంచి 8.8 MeV ఉంటుంది. NEET కోసం సుమారు విలువ 8 నుంచి 8.5 MeV.

  • శిఖరం. గరిష్టం, సుమారు 8.8 MeV, A = 56 నుంచి 62 (ఇనుము, నికెల్) దగ్గర ఉంటుంది. ప్రకృతిలో అతి గట్టిగా బంధించబడిన కేంద్రకాలు ఇవే.

  • బరువైన కేంద్రకాలు (A సుమారు 170 కంటే ఎక్కువ). BE/A నెమ్మదిగా తగ్గి, యురేనియంకు సుమారు 7.6 MeV అవుతుంది.

6.3 వక్రానికి ఈ ఆకారం ఎందుకు

సమతల మధ్యభాగం: సంతృప్తి (Saturation). కేంద్రక బలం స్వల్ప వ్యాప్తి గలది. ప్రతి న్యూక్లియాన్ తన దగ్గరి పొరుగువాటితో మాత్రమే అన్యోన్యచర్య జరుపుతుంది, ఏ పెద్ద కేంద్రకంలోనైనా వాటి సంఖ్య దాదాపు ఒకటే. ఇంకా న్యూక్లియాన్‌లు చేర్చినా ఒక్కో న్యూక్లియాన్‌కు బంధాలు పెరగవు. కాబట్టి BE/A దాదాపు అలాగే ఉంటుంది. ప్రతి న్యూక్లియాన్ మిగతా అన్నిటినీ ఆకర్షిస్తే, A తో పాటు BE/A పెరుగుతూనే ఉండేది. అలా జరగదు.

తేలికైన కేంద్రకాలకు తక్కువ విలువలు: ఉపరితల ప్రభావం (Surface effect). ఉపరితలంపై ఉన్న న్యూక్లియాన్‌కు ఒకే వైపు పొరుగువారు ఉంటారు. అది తక్కువ గట్టిగా బంధించబడి ఉంటుంది. చిన్న కేంద్రకంలో న్యూక్లియాన్‌లలో పెద్ద భాగం ఉపరితలంపైనే ఉంటుంది. వృత్తంగా కూర్చున్న విద్యార్థుల గుంపును ఊహించండి: పెద్ద గుంపు మధ్యలో ఉన్నవారికి చుట్టూ స్నేహితులు ఉంటారు, కానీ నలుగురి గుంపులో అందరూ అంచునే ఉంటారు.

బరువైన కేంద్రకాలకు తగ్గుదల: కూలుంబ్ వికర్షణ. కూలుంబ్ బలం దీర్ఘ వ్యాప్తి గలది కాబట్టి ప్రతి ప్రోటాన్ కేవలం పొరుగువాటినే కాకుండా మిగతా ప్రతి ప్రోటాన్‌నూ వికర్షిస్తుంది. Z పెరిగే కొద్దీ ఈ వికర్షణ సుమారుగా Z² లాగా పెరుగుతుంది, కేంద్రక ఆకర్షణ కేవలం A లాగా పెరుగుతుంది. వికర్షణ బంధనాన్ని తినేస్తుంది, కాబట్టి BE/A తగ్గుతుంది.

ఇనుము దగ్గరి శిఖరం ఈ ప్రభావాలు అత్యుత్తమంగా సమతుల్యమయ్యే చోటు.

6.4 శిఖరం వైపు కదలడం వల్ల శక్తి

న్యూక్లియాన్‌లను తక్కువ BE/A నుంచి ఎక్కువ BE/A కు తీసుకెళ్లే ఏ ప్రక్రియ అయినా శక్తిని విడుదల చేస్తుంది. అవే న్యూక్లియాన్‌లు చివరకు మరింత గట్టిగా బంధించబడతాయి, తేడా శక్తిగా బయటకు వస్తుంది.

  • విచ్ఛిత్తి (Fission). ఒక బరువైన కేంద్రకాన్ని (BE/A సుమారు 7.6 MeV) రెండు మధ్యస్థ కేంద్రకాలుగా (సుమారు 8.5 MeV) విడగొట్టండి. ప్రతి న్యూక్లియాన్ సుమారు 0.9 MeV లాభపడుతుంది.

  • సంలీనం (Fusion). రెండు అతి తేలికైన కేంద్రకాలను (తక్కువ BE/A) ⁴He (7.07 MeV) వంటి బరువైన తేలిక కేంద్రకంగా కలపండి. ప్రతి న్యూక్లియాన్ అనేక MeV లాభపడుతుంది.

రెండు సందర్భాలలోనూ న్యూక్లియాన్ సంఖ్య మారదు. కాబట్టి విడుదలయ్యే శక్తి:

Q=∑(A×BE/A)products−∑(A×BE/A)reactantsQ = \sum (A \times \text{BE/A})_{\text{products}} - \sum (A \times \text{BE/A})_{\text{reactants}}

అదే తర్కం ప్రకారం, ఇనుము కేంద్రకాన్ని విడగొట్టినా, రెండు ఇనుము కేంద్రకాలను కలిపినా శక్తి శోషించబడుతుంది. అందుకే నక్షత్రాలలో ఇనుముతో ప్రయాణం ఆగిపోతుంది: నక్షత్రం కేంద్రం ఇనుముగా మారిన తర్వాత సంలీనం ఇక లాభం ఇవ్వదు.

చర్యలోని స్వేచ్ఛా న్యూట్రాన్‌ల బంధన శక్తి శూన్యం. వాటిని A లో లెక్కించండి, కానీ BE మొత్తానికి ఏమీ కలపకండి.

6.5 వేరుచేసే శక్తి (NEET కఠిన స్థాయి విస్తరణ)

BE/A ఒక సగటు. ఒక ప్రత్యేక న్యూక్లియాన్‌ను తొలగించడానికి కావలసిన శక్తి, అంటే వేరుచేసే శక్తి (Separation energy), దీనికి భిన్నంగా ఉండవచ్చు. న్యూట్రాన్‌కు:

Sn=[M(A−1)+mn−M(A)]c2S_n = \left[M(A-1) + m_n - M(A)\right]c^2

¹³C కు: S_n = (12.000000 + 1.008665 − 13.003355) × 931.5 = 4.95 MeV, ఇది ¹³C సగటు 7.47 MeV కంటే చాలా తక్కువ. అదనపు న్యూట్రాన్ వదులుగా బంధించబడి ఉంటుంది.

సాధించిన ఉదాహరణలు

సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: ⁴He బంధన శక్తి 28.3 MeV, ²H బంధన శక్తి 2.22 MeV. ప్రతి దానికీ BE/A కనుగొనండి. ఏది ఎక్కువ స్థిరమైనది?

సాధన: ⁴He: 28.3/4 = 7.07 MeV. ²H: 2.22/2 = 1.11 MeV. ⁴He చాలా ఎక్కువ స్థిరమైనది, ఎందుకంటే దానిలో ప్రతి న్యూక్లియాన్ సుమారు ఆరు రెట్లు గట్టిగా బంధించబడి ఉంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: ⁵⁶Fe (పరమాణు ద్రవ్యరాశి 55.934937 u) కు BE/A కనుగొనండి. m_H = 1.007825 u, m_n = 1.008665 u వాడండి.

సాధన: Δm = 26(1.007825) + 30(1.008665) − 55.934937 = 26.203450 + 30.259950 − 55.934937 = 0.528463 u. E_b = 0.528463 × 931.5 = 492.3 MeV. BE/A = 492.3/56 = 8.79 MeV.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: A = 240, BE/A = 7.6 MeV గల కేంద్రకం రెండు సమాన ముక్కలుగా విడిపోతుంది, ప్రతి దాని BE/A = 8.5 MeV. విడుదలయ్యే శక్తిని కనుగొనండి.

సాధన: ప్రారంభ BE = 240 × 7.6 = 1824 MeV. చివరి BE = 2 × 120 × 8.5 = 2040 MeV. Q = 2040 − 1824 = 216 MeV. సులభ మార్గం: 240 × (8.5 − 7.6) = 216 MeV.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: రెండు డ్యూటెరాన్‌లు (BE/A = 1.11 MeV) సంలీనమై ⁴He (BE/A = 7.07 MeV) ఏర్పడుతుంది. విడుదలయ్యే శక్తిని కనుగొనండి.

సాధన: ప్రారంభ BE = 2 × 2 × 1.11 = 4.44 MeV. చివరి BE = 4 × 7.07 = 28.28 MeV. Q = 28.28 − 4.44 = 23.8 MeV. (అధ్యాయం 5 లో ద్రవ్యరాశుల నుంచి కూడా 23.8 MeV వచ్చింది, అలాగే రావాలి.)

సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: X కేంద్రకం (A = 180, BE/A = 8.0 MeV) Y (A = 110, BE/A = 8.4 MeV), Z (A = 70, BE/A = 8.5 MeV) గా విడిపోతుంది. Q కనుగొనండి.

సాధన: ఉత్పన్నాలు: 110 × 8.4 + 70 × 8.5 = 924 + 595 = 1519 MeV. క్రియాజనకం: 180 × 8.0 = 1440 MeV. Q = 79 MeV.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: ¹³C న్యూట్రాన్ వేరుచేసే శక్తిని కనుగొనండి. ద్రవ్యరాశులు: ¹²C 12.000000 u, ¹³C 13.003355 u, n 1.008665 u.

సాధన: తొలగించిన తర్వాత ద్రవ్యరాశి = 12.000000 + 1.008665 = 13.008665 u. ¹³C కంటే అధికం = 0.005310 u. S_n = 0.005310 × 931.5 = 4.95 MeV.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.7: ఇంధనంలోని ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు విడుదలయ్యే శక్తిని కనుగొనండి: (a) 17.6 MeV విడుదల చేసే D–T సంలీనం, (b) సుమారు 200 MeV విడుదల చేసే ²³⁵U విచ్ఛిత్తి. పోల్చండి.

సాధన: (a) ఇంధన న్యూక్లియాన్‌లు = 2 + 3 = 5. 17.6/5 = న్యూక్లియాన్‌కు 3.5 MeV. (b) ఇంధన న్యూక్లియాన్‌లు = 235 + 1 (చర్యను ప్రారంభించే న్యూట్రాన్) = 236. 200/236 = న్యూక్లియాన్‌కు 0.85 MeV. ఒక్కో విచ్ఛిత్తి సంఘటన ఎక్కువ శక్తిని ఇచ్చినా, ఇంధన ప్రతి యూనిట్ ద్రవ్యరాశికి సంలీనం సుమారు 4 రెట్లు ఎక్కువ శక్తిని ఇస్తుంది.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • BE/A = E_b/A స్థిరత్వాన్ని కొలుస్తుంది; ఎక్కువ అంటే ఎక్కువ స్థిరం.

  • ముఖ్య విలువలు: ²H 1.1, ⁴He 7.07, ¹²C 7.68, ¹⁶O 7.98, ⁵⁶Fe 8.79, ²³⁸U 7.57 MeV.

  • శిఖరం సుమారు 8.8 MeV, A = 56 నుంచి 62 దగ్గర; A = 30 నుంచి 170 వరకు సుమారు 8 నుంచి 8.8 MeV వద్ద సమతలం.

  • సమతల మధ్యభాగం: సంతృప్తి. తక్కువ ప్రారంభం: ఉపరితల ప్రభావం. బరువైనవాటికి తగ్గుదల: కూలుంబ్ వికర్షణ.

  • విచ్ఛిత్తి, సంలీనం రెండూ శిఖరం వైపు కదలడం ద్వారా శక్తిని విడుదల చేస్తాయి.

  • Q = (ఉత్పన్నాల మొత్తం BE) − (క్రియాజనకాల మొత్తం BE).

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • మొత్తం బంధన శక్తితో స్థిరత్వాన్ని నిర్ణయించడం. BE/A వాడండి.

  • స్వేచ్ఛా న్యూట్రాన్‌లకు బంధన శక్తి కలపడం. స్వేచ్ఛా న్యూక్లియాన్ BE శూన్యం.

  • ఏ సంలీనమైనా శక్తిని విడుదల చేస్తుందని అనుకోవడం. ఇనుము శిఖరం దాటిన కేంద్రకాలను కలిపితే శక్తి శోషించబడుతుంది.

  • కారణాలను కలపడం: సంతృప్తి సమతల భాగాన్ని, కూలుంబ్ వికర్షణ తగ్గుదలను, ఉపరితల ప్రభావం తక్కువ ప్రారంభాన్ని వివరిస్తాయి.

  • శిఖరాన్ని A = 238 వద్ద రాయడం. అక్కడ బరువైన స్థిర కేంద్రకాలలో BE/A అతి తక్కువ; శిఖరం ఇనుము వద్ద ఉంటుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6

స్థాయి 1: భావన పరిశీలన

1. ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి ఈ ద్రవ్యరాశి సంఖ్య దగ్గర ఉన్న కేంద్రకాలకు అతిపెద్దది (a) 4 (b) 56 (c) 120 (d) 238

2. ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి గరిష్ట విలువ సుమారు (a) 7.6 MeV (b) 1.1 MeV (c) 13.6 eV (d) 8.8 MeV

3. ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు ఎక్కువ బంధన శక్తి గల కేంద్రకం (a) ఎక్కువ స్థిరమైనది (b) తక్కువ స్థిరమైనది (c) ఎప్పుడూ విచ్ఛిత్తి చెందగలది (d) ఎప్పుడూ బరువైనది

4. 30 < A < 170 కు, ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి (a) వేగంగా పెరుగుతుంది (b) శూన్యం (c) సుమారు 8 నుంచి 8.8 MeV వద్ద దాదాపు స్థిరంగా ఉంటుంది (d) వేగంగా తగ్గుతుంది

5. విస్తృత A శ్రేణిలో BE/A దాదాపు స్థిరంగా ఉండటానికి కారణం (a) కూలుంబ్ వికర్షణ (b) కేంద్రక బలం దీర్ఘ వ్యాప్తి (c) న్యూట్రాన్ ఆవేశం (d) కేంద్రక బలం స్వల్ప వ్యాప్తి, సంతృప్తి

6. బరువైన కేంద్రకాలకు BE/A తగ్గడానికి ప్రధాన కారణం (a) ఉపరితల ప్రభావం (b) ప్రోటాన్‌ల మధ్య కూలుంబ్ వికర్షణ (c) న్యూట్రాన్‌లు లేకపోవడం (d) గురుత్వాకర్షణ

7. విచ్ఛిత్తి, సంలీనం రెండూ శక్తిని విడుదల చేయడానికి కారణం, ఉత్పన్నాలకు (a) ఎక్కువ ప్రతి న్యూక్లియాన్ బంధన శక్తి ఉంటుంది (b) తక్కువ ప్రతి న్యూక్లియాన్ బంధన శక్తి ఉంటుంది (c) ఎక్కువ మొత్తం నిశ్చల ద్రవ్యరాశి ఉంటుంది (d) ఎక్కువ ప్రోటాన్‌లు ఉంటాయి

8. ఏ కేంద్రకానికి ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు అతిపెద్ద బంధన శక్తి ఉంది? (a) ²H (b) ⁴He (c) ⁵⁶Fe (d) ²³⁸U

9. తన పొరుగు ³He, ⁶Li లతో పోలిస్తే ⁴He కేంద్రకానికి (a) తక్కువ BE/A (b) అసాధారణంగా ఎక్కువ BE/A (c) శూన్య BE/A (d) అదే BE/A ఉంటుంది

10. డ్యూటెరాన్ ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి సుమారు (a) 2.22 MeV (b) 7.07 MeV (c) 0.511 MeV (d) 1.11 MeV

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. ⁴He బంధన శక్తి 28.3 MeV. దాని ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి (a) 7.07 MeV (b) 14.15 MeV (c) 28.3 MeV (d) 3.54 MeV

12. ⁵⁶Fe ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి 8.79 MeV. దాని మొత్తం బంధన శక్తి సుమారు (a) 8.79 MeV (b) 157 MeV (c) 492 MeV (d) 4920 MeV

13. ఒక కేంద్రకం (A = 240, BE/A = 7.6 MeV) A = 120 గల రెండు కేంద్రకాలుగా విడిపోతుంది, ప్రతి దాని BE/A = 8.5 MeV. విడుదలయ్యే శక్తి (a) 108 MeV (b) 216 MeV (c) 2040 MeV (d) 1824 MeV

14. రెండు ²H కేంద్రకాలు (BE/A = 1.1 MeV) సంలీనమై ⁴He (BE/A = 7.0 MeV) ఏర్పడుతుంది. విడుదలయ్యే శక్తి (a) 5.9 MeV (b) 28 MeV (c) 32.4 MeV (d) 23.6 MeV

15. X కేంద్రకం (A = 180, BE/A = 8.0 MeV) Y (A = 110, BE/A = 8.4 MeV), Z (A = 70, BE/A = 8.5 MeV) గా విడిపోతుంది. విడుదలయ్యే శక్తి (a) 0.9 MeV (b) 159 MeV (c) 79 MeV (d) 1519 MeV

16. ఏ ప్రక్రియ శక్తిని విడుదల చేస్తుంది? (a) రెండు అతి తేలికైన కేంద్రకాలు సంలీనమై A, 4 నుంచి 20 మధ్య ఉన్న కేంద్రకంగా మారడం (b) A = 56 గల కేంద్రకం రెండు సమాన భాగాలుగా విచ్ఛిత్తి చెందడం (c) A = 56 గల రెండు కేంద్రకాల సంలీనం (d) ⁴He ను రెండు డ్యూటెరాన్‌లుగా విడగొట్టడం

17. ¹⁶O BE/A 7.98 MeV. దాన్ని పూర్తిగా స్వేచ్ఛా న్యూక్లియాన్‌లుగా విడగొట్టడానికి కావలసిన శక్తి సుమారు (a) 7.98 MeV (b) 8.0 MeV (c) 15.96 MeV (d) 127.7 MeV

18. A = 20 గల కేంద్రకానికి BE/A = 8.0 MeV. దాని ద్రవ్యరాశి లోపం సుమారు (a) 0.0086 u (b) 0.172 u (c) 1.72 u (d) 160 u

19. తేలికైన కేంద్రకాలకు (A విలువ 20 కంటే తక్కువ) తక్కువ BE/A ఉండటానికి ప్రధాన కారణం (a) వాటి న్యూక్లియాన్‌లలో పెద్ద భాగం తక్కువ పొరుగువారితో ఉపరితలంపై ఉంటుంది (b) వాటి కూలుంబ్ వికర్షణ అతిపెద్దది (c) వాటిలో న్యూట్రాన్‌లు ఉండవు (d) వాటిలో కేంద్రక బలం బలహీనంగా ఉంటుంది

20. ద్రవ్యరాశులు: ¹²C 12.000000 u, ¹³C 13.003355 u, n 1.008665 u. ¹³C నుంచి ఒక న్యూట్రాన్‌ను తొలగించడానికి కావలసిన శక్తి సుమారు (a) 8.0 MeV (b) 0.495 MeV (c) 4.95 MeV (d) 1.008 MeV

21. A = 200 గల కేంద్రకానికి BE/A = 7.5 MeV. దాని మొత్తం బంధన శక్తి (a) 26.7 MeV (b) 1500 MeV (c) 7.5 MeV (d) 207.5 MeV

22. ఇనుము సమూహ కేంద్రకాలు విచ్ఛిత్తి ద్వారా గానీ, సంలీనం ద్వారా గానీ శక్తిని విడుదల చేయవు, ఎందుకంటే (a) వాటిలో న్యూట్రాన్‌లు లేవు (b) అవి మరీ తేలికైనవి (c) అవి రేడియోధార్మికమైనవి (d) అవి BE/A వక్రం శిఖరంపై ఉన్నాయి

స్థాయి 3: సవాలు

23. A = 236 (BE/A = 7.6 MeV) గల కేంద్రకం A = 140 (BE/A = 8.3 MeV), A = 94 (BE/A = 8.6 MeV) కేంద్రకాలుగా, రెండు న్యూట్రాన్‌లుగా విడిపోతుంది. విడుదలయ్యే శక్తి సుమారు (a) 1970 MeV (b) 7.6 MeV (c) 177 MeV (d) 88 MeV

24. m_H = 1.007825 u, m_n = 1.008665 u, ⁷Li పరమాణు ద్రవ్యరాశి = 7.016004 u వాడితే ⁷Li BE/A సుమారు (a) 5.61 MeV (b) 39.25 MeV (c) 7.07 MeV (d) 6.25 MeV

25. BE/A విలువలు: ²H 1.11 MeV, ³H 2.83 MeV, ⁴He 7.07 MeV. ²H + ³H → ⁴He + n లో విడుదలయ్యే శక్తి సుమారు (a) 3.13 MeV (b) 11.0 MeV (c) 28.3 MeV (d) 17.6 MeV

26. D–T సంలీనం 17.6 MeV, ²³⁵U విచ్ఛిత్తి (దానిని ప్రారంభించే న్యూట్రాన్‌తో) 200 MeV విడుదల చేస్తాయి. ఇంధనంలోని ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు విడుదలయ్యే శక్తి నిష్పత్తి, సంలీనం : విచ్ఛిత్తి, (a) 0.09 (b) సుమారు 4 (c) సుమారు 1 (d) సుమారు 11

27. ⁴He BE/A 7.07 MeV, ⁸Be BE/A 7.06 MeV. రెండు ⁴He కేంద్రకాలు కలిసి ⁸Be ఏర్పడినప్పుడు ఆ ప్రక్రియ (a) 56.5 MeV విడుదల చేస్తుంది (b) సుమారు 0.08 MeV విడుదల చేస్తుంది (c) సుమారు 0.08 MeV అవసరం (d) శక్తిలో ఏ మార్పూ ఉండదు

28. ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి సరైన క్రమం (a) ²H < ²³⁸U < ⁵⁶Fe (b) ⁵⁶Fe < ²³⁸U < ²H (c) ²³⁸U < ²H < ⁵⁶Fe (d) ²H < ⁵⁶Fe < ²³⁸U

29. ప్రతిపాదన (A): బరువైన కేంద్రకం రెండు మధ్యస్థ ద్రవ్యరాశి కేంద్రకాలుగా విడిపోయినప్పుడు శక్తి విడుదలవుతుంది.
కారణం (R): రెండు న్యూక్లియాన్‌ల మధ్య కేంద్రక బలం వాటి ఆవేశంపై ఆధారపడదు.
(a) రెండూ సత్యం, R అనేది A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సత్యం, R అనేది A ను వివరించదు (c) A సత్యం, R అసత్యం (d) A అసత్యం, R సత్యం

30. వాక్యం I: అతిపెద్ద మొత్తం బంధన శక్తి గల కేంద్రకం అత్యంత స్థిరమైనది.
వాక్యం II: ⁴He ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి ⁶Li దానికంటే ఎక్కువ.
(a) రెండూ సత్యం (b) రెండూ అసత్యం (c) I సత్యం, II అసత్యం (d) I అసత్యం, II సత్యం

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1bఇనుము దగ్గర శిఖరం
2dA = 56 నుంచి 62 వద్ద సుమారు 8.8 MeV
3aప్రతి న్యూక్లియాన్ మరింత గట్టిగా బంధించబడుతుంది
4cవక్రం సమతల మధ్యభాగం
5dప్రతి న్యూక్లియాన్ పొరుగువాటితో మాత్రమే బంధితమవుతుంది
6bవికర్షణ సుమారు Z² లాగా పెరుగుతుంది
7aశిఖరం వైపు కదలడం శక్తిని విడుదల చేస్తుంది
8cఇచ్చినవాటిలో 8.79 MeV అతిపెద్దది
9b2.57, 5.33 MeV లతో పోలిస్తే 7.07 MeV
10d2.22/2 = 1.11 MeV
11a28.3/4
12c56 × 8.79 = 492 MeV
13b240 × 0.9 = 216 MeV
14d28 − 4.4 = 23.6 MeV
15c1519 − 1440 = 79 MeV
16aతేలిక కేంద్రకాలు నిటారు వైపు పైకి కదులుతాయి
17d16 × 7.98 = 127.7 MeV
18b160/931.5 = 0.172 u
19aఉపరితల న్యూక్లియాన్‌లకు తక్కువ పొరుగువారు
20c0.005310 × 931.5 = 4.95 MeV
21b200 × 7.5
22dశిఖరం నుంచి ఏ మార్పూ BE/A ని పెంచదు
23c1162 + 808.4 − 1793.6 = 176.8 MeV
24a39.25/7 = 5.61 MeV
25d28.28 − (2.22 + 8.49) = 17.6 MeV
26bన్యూక్లియాన్‌కు 3.52 వర్సెస్ 0.85 MeV
27c8 × (7.06 − 7.07) = −0.08 MeV
28a1.11, 7.57, 8.79 MeV
29bR సత్యం, కానీ అసలు కారణం BE/A పెరగడం
30d²³⁸U కు అతిపెద్ద మొత్తం BE ఉంది, కానీ అది అత్యంత స్థిరమైనది కాదు

అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు బంధన శక్తి BE/A = మొత్తం BE ను A తో భాగించగా వచ్చేది. ప్రతి న్యూక్లియాన్ ఎంత గట్టిగా బంధించబడిందో ఇది కొలుస్తుంది.

  • ఎక్కువ BE/A అంటే ఎక్కువ స్థిరమైన కేంద్రకం.

  • తేలికైన కేంద్రకాలకు (A సుమారు 20 కంటే తక్కువ) BE/A వక్రం వేగంగా పెరుగుతుంది, ⁴He, ¹²C, ¹⁶O వద్ద ముల్లుల్లా శిఖరాలు ఉంటాయి.

  • A సుమారు 30 నుంచి 170 వరకు అది దాదాపు సమతలంగా, సుమారు 8 నుంచి 8.8 MeV ఉంటుంది, ఎందుకంటే కేంద్రక బలం సంతృప్తి చెందుతుంది.

  • గరిష్టం సుమారు 8.8 MeV, A = 56 దగ్గర (ఇనుము ప్రాంతం).

  • బరువైన కేంద్రకాలకు కూలుంబ్ వికర్షణ పెరగడం వల్ల BE/A నెమ్మదిగా తగ్గుతుంది (²³⁸U కు సుమారు 7.6 MeV).

  • తేలికైన కేంద్రకాల న్యూక్లియాన్‌లలో పెద్ద భాగం తక్కువ పొరుగువారితో ఉపరితలంపై ఉంటుంది, అందుకే వాటి BE/A తక్కువ.

  • బరువైన కేంద్రకం రెండు మధ్యస్థ కేంద్రకాలుగా విచ్ఛిత్తి చెందితే BE/A పెరిగి శక్తి విడుదలవుతుంది.

  • రెండు తేలిక కేంద్రకాలు సంలీనమై బరువైనదిగా మారితే BE/A పెరిగి శక్తి విడుదలవుతుంది.

  • రెండు ప్రక్రియలూ వక్రం శిఖరం వైపు కదులుతాయి. ఇనుము సంలీనం వల్లగానీ విచ్ఛిత్తి వల్లగానీ శక్తిని ఇవ్వదు.

  • Q = (ఉత్పన్నాల A × BE/A మొత్తం) − (క్రియాజనకాల A × BE/A మొత్తం).

  • BE/A తగ్గినచోట కూడా మొత్తం BE, A తో పెరుగుతుంది: ²³⁸U మొత్తం BE, ⁵⁶Fe కంటే చాలా ఎక్కువ.

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

కేంద్రకంBE/A (MeV)మొత్తం BE (MeV)
²H1.112.22
⁴He7.0728.3
¹²C7.6892.2
¹⁶O7.98127.6
⁵⁶Fe8.79492
²³⁸U7.571802

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "ఎక్కు, పీఠభూమి, జారు" (Climb, Plateau, Slide): వక్రం వేగంగా ఎక్కుతుంది (తేలికైనవి), సమతలంగా ఉంటుంది (మధ్యస్థమైనవి), నెమ్మదిగా జారుతుంది (బరువైనవి).

  • "ఇనుము శిఖరం": శక్తిని విడుదల చేసే ప్రతి కేంద్రక మార్పూ A = 56 వైపు ఎత్తుకు నడుస్తుంది.

  • "1, 7, 8.8, 7.6": డ్యూటెరాన్, హీలియం, ఇనుము, యురేనియం BE/A (MeV); ఏ కేంద్రకాన్నైనా వక్రంపై గుర్తించడానికి.

  • "మొత్తం పెరుగుతుంది, తలసరి శిఖరిస్తుంది": మొత్తం BE ఎప్పుడూ A తో పెరుగుతుంది; ప్రతి న్యూక్లియాన్‌కు BE ఇనుము వద్ద గరిష్టం.

భావనల అనుసంధానం

  • BE/A వక్రం వాలులు, శిఖరాలను చదవడం భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 2: గతిశాస్త్రంలోని గ్రాఫ్ నైపుణ్యాలను వాడుతుంది.

  • బరువైన కేంద్రకాలకు BE/A ని తగ్గించే కూలుంబ్ వికర్షణ, భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 11: స్థిర విద్యుత్ శాస్త్రంలోని అదే బలం.

  • స్థిరత్వం, శక్తి విడుదల భావనలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణంలోని బంధ శక్తులకు సమాంతరంగా ఉంటాయి.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)

31. ప్రతి కేంద్రకాన్ని (జాబితా I) దాని సుమారు BE/A తో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ²H
B. ⁴He
C. ⁵⁶Fe
D. ²³⁸U
జాబితా II:
i. 8.79 MeV
ii. 7.57 MeV
iii. 1.11 MeV
iv. 7.07 MeV
(a) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i

32. BE/A వక్రంలోని ప్రతి ప్రాంతాన్ని (జాబితా I) దాని లక్షణంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. A విలువ 20 కంటే తక్కువ
B. A సుమారు 30 నుంచి 170
C. A సుమారు 56
D. A విలువ 170 కంటే ఎక్కువ
జాబితా II:
i. దాదాపు సమతలం, సుమారు 8 నుంచి 8.8 MeV
ii. నెమ్మదిగా తగ్గుదల; విచ్ఛిత్తి అనుకూలం
iii. ⁴He, ¹²C, ¹⁶O వద్ద శిఖరాలతో వేగవంతమైన పెరుగుదల
iv. గరిష్ట BE/A, అత్యంత స్థిర కేంద్రకాలు
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii

33. ప్రతి కేంద్రకాన్ని, దాని మొత్తం బంధన శక్తిని (జాబితా I) దాని BE/A తో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ⁴He, 28.3 MeV
B. ¹²C, 92.2 MeV
C. ¹⁶O, 127.6 MeV
D. ⁵⁶Fe, 492 MeV
జాబితా II:
i. 7.98 MeV
ii. 8.79 MeV
iii. 7.07 MeV
iv. 7.68 MeV
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i

34. వక్రంలోని ప్రతి లక్షణాన్ని (జాబితా I) దాని కారణంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. మధ్యస్థ కేంద్రకాలకు BE/A దాదాపు స్థిరం
B. బరువైన కేంద్రకాలకు BE/A తగ్గుతుంది
C. అతి తేలికైన కేంద్రకాలకు BE/A తక్కువ
D. ⁴He తన పొరుగువాటి కంటే పైన ఉంటుంది
జాబితా II:
i. న్యూక్లియాన్‌లలో పెద్ద భాగం తక్కువ పొరుగువారితో ఉపరితలంపై ఉంటుంది
ii. కేంద్రక బలం సంతృప్తి
iii. రెండు ప్రోటాన్‌లు, రెండు న్యూట్రాన్‌లు చాలా సంఘనమైన, గట్టిగా బంధితమైన యూనిట్‌గా ఏర్పడతాయి
iv. ప్రోటాన్‌ల మధ్య పెరుగుతున్న కూలుంబ్ వికర్షణ
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఎక్కువ BE/A అంటే ఎక్కువ స్థిరమైన కేంద్రకం.
B. ²³⁸U మొత్తం బంధన శక్తి ⁵⁶Fe దానికంటే ఎక్కువ.
C. ²³⁸U BE/A, ⁵⁶Fe దానికంటే ఎక్కువ.
D. విచ్ఛిత్తి, సంలీనం రెండూ కేంద్రకాలను BE/A వక్రం శిఖరం వైపు కదుపుతాయి.
(a) 2 (b) 4 (c) 1 (d) 3

36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. Q = (ఉత్పన్నాల మొత్తం BE) − (క్రియాజనకాల మొత్తం BE).
B. రెండు డ్యూటెరాన్‌లను (న్యూక్లియాన్‌కు 1.11 MeV) ⁴He (న్యూక్లియాన్‌కు 7.07 MeV) గా సంలీనం చేస్తే సుమారు 23.8 MeV విడుదలవుతుంది.
C. A = 240, BE/A = 7.6 MeV గల కేంద్రకం A = 120, BE/A = 8.5 MeV గల రెండు కేంద్రకాలుగా విడిపోతే సుమారు 216 MeV విడుదలవుతుంది.
D. వక్రం శిఖరంపై ఉన్న కేంద్రకాన్ని రెండు సమాన భాగాలుగా విడగొడితే శక్తి విడుదలవుతుంది.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. ఏ వాక్యాలు సరైనవి?
A. డ్యూటెరాన్ BE/A 2.22 MeV.
B. ⁵⁶Fe లోని న్యూక్లియాన్‌లు అన్ని కేంద్రకాలలోకెల్లా అతి గట్టిగా బంధించబడినవాటిలో ఉన్నాయి.
C. మధ్యస్థ కేంద్రకాలకు మొత్తం BE సుమారుగా A కి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.
D. తేలికైన కేంద్రకాలు ప్రధానంగా విచ్ఛిత్తి ద్వారా శక్తిని విడుదల చేస్తాయి.
(a) A, B మాత్రమే (b) C, D మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే

38. BE/A వక్రం గురించి ఈ వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. దాని శిఖర విలువ సుమారు 8.8 MeV.
B. ⁴He తన పొరుగువాటి ధోరణి కంటే పైన ఉంటుంది.
C. ⁵⁶Fe ను రెండు సమాన భాగాలుగా విడగొట్టడానికి శక్తిని ఇవ్వాలి.
D. ²³⁸U BE/A సుమారు 7.6 MeV.
E. BE/A యురేనియం వరకు A తో క్రమంగా పెరుగుతూనే ఉంటుంది.
(a) 3 (b) 4 (c) 5 (d) 2

39. BE/A వర్సెస్ A గ్రాఫ్‌లో నాలుగు బిందువులు గుర్తించారు: P (A = 2, 1.1 MeV), Q (A = 4, 7.1 MeV), R (A = 56, 8.8 MeV), S (A = 235, 7.6 MeV). A = 28, A = 112 దగ్గరి బిందువులు R కంటే కింద ఉన్నాయి, A = 117 దగ్గరి బిందువు సుమారు 8.5 MeV వద్ద ఉంది. ఏ మార్పు శక్తిని విడుదల చేస్తుంది?
(a) R, A = 28 గల రెండు కేంద్రకాలుగా విడిపోవడం (b) Q, రెండు P కేంద్రకాలుగా విడిపోవడం (c) రెండు R కేంద్రకాలు A = 112 గా సంలీనం చెందడం (d) S, A = 117 దగ్గరి రెండు కేంద్రకాలుగా విడిపోవడం

40. ఒక విచ్ఛిత్తికి సంబంధించిన దత్తాంశం పట్టికలో ఉంది.

కేంద్రకంABE/A (MeV)
X (మాతృ కేంద్రకం)1808.0
Y (ప్రతి ఉత్పన్నం)908.6

X → Y + Y కు విడుదలయ్యే శక్తి:
(a) 108 MeV (b) 54 MeV (c) 1548 MeV (d) 1440 MeV

41. BE/A: ²H = 1.11 MeV, ⁴He = 7.07 MeV, ⁶Li = 5.33 MeV ఇచ్చారు. ²H + ⁴He → ⁶Li కు Q-విలువ సుమారు:
(a) 31.98 MeV (b) −1.48 MeV (c) 1.48 MeV (d) 3.48 MeV

Q42–43 కోసం పేరా. ఒక నమూనా లెక్కలో, A = 200, BE/A = 7.9 MeV గల బరువైన కేంద్రకం రెండు సమాన ముక్కలుగా విడిపోతుంది, ప్రతి దాని BE/A = 8.4 MeV. న్యూట్రాన్‌లు విడుదలవవు. R = R₀A^(1/3) తీసుకోండి.

42. విడుదలయ్యే శక్తి:
(a) 50 MeV (b) 100 MeV (c) 1680 MeV (d) 0.5 MeV

43. ఒక ముక్క వ్యాసార్ధానికి, మాతృ కేంద్రకం వ్యాసార్ధానికి నిష్పత్తి సుమారు:
(a) 0.50 (b) 0.63 (c) 0.71 (d) 0.79

44. ⁴He = 4.002603 u, ¹²C = 12.000000 u పరమాణు ద్రవ్యరాశులు వాడి, ¹²C కేంద్రకాన్ని మూడు ఆల్ఫా కణాలుగా విడగొట్టడానికి కావలసిన కనిష్ట శక్తి సుమారు:
(a) 7.27 MeV (b) 92.2 MeV (c) 84.9 MeV (d) 0.0078 MeV

45. ⁵⁶Fe (BE/A 8.79 MeV), ¹²⁰Sn (8.50 MeV), ²⁰⁸Pb (7.87 MeV), ²³⁸U (7.57 MeV) ని పరిగణించండి. ఏది సరైనది?
(a) ⁵⁶Fe కు అతిపెద్ద మొత్తం BE, అతిపెద్ద BE/A రెండూ ఉన్నాయి (b) ²³⁸U కు అతిపెద్ద మొత్తం BE, అతిపెద్ద BE/A రెండూ ఉన్నాయి (c) ²³⁸U కు అతిపెద్ద మొత్తం BE; ⁵⁶Fe కు అతిపెద్ద BE/A (d) ²⁰⁸Pb కు అతిపెద్ద మొత్తం BE; ¹²⁰Sn కు అతిపెద్ద BE/A

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31bప్రామాణిక విలువలు: 1.11, 7.07, 8.79, 7.57 MeV
32dపెరుగుదల, సమతలం, 56 వద్ద శిఖరం, బరువైనవాటికి నెమ్మది తగ్గుదల
33a28.3/4 = 7.07; 92.2/12 = 7.68; 127.6/16 = 7.98; 492/56 = 8.79
34cసంతృప్తి; కూలుంబ్ వికర్షణ; ఉపరితల ప్రభావం; సంఘనమైన ⁴He
35dC తప్పు: ఇనుముకే ఎక్కువ BE/A. B: 238 × 7.57 = 1802 MeV, 492 MeV కంటే ఎక్కువ
36aB: 4 × 7.07 − 4 × 1.11 = 23.8 MeV. C: 240 × (8.5 − 7.6) = 216 MeV. D తప్పు
37cడ్యూటెరాన్ BE/A = 2.22/2 = 1.11 MeV; తేలిక కేంద్రకాలు సంలీనం ద్వారా శక్తిని ఇస్తాయి
38bE తప్పు; వక్రం A = 56 దగ్గర శిఖరిస్తుంది
39dS మాత్రమే వక్రంలో పైకి కదులుతుంది (7.6 నుంచి 8.5 MeV); మిగతావి కిందకు కదులుతాయి
40aQ = 2 × 90 × 8.6 − 180 × 8.0 = 1548 − 1440 = 108 MeV
41cQ = 6 × 5.33 − (2 × 1.11 + 4 × 7.07) = 31.98 − 30.50 = 1.48 MeV
42bQ = 200 × (8.4 − 7.9) = 100 MeV
43dR నిష్పత్తి = (100/200)^(1/3) = 0.794
44aΔm = 3 × 4.002603 − 12 = 0.007809 u; శక్తి = 0.007809 × 931.5 = 7.27 MeV
45cమొత్తాలు: Fe 492, Sn 1020, Pb 1637, U 1802 MeV; Fe కు అతిపెద్ద BE/A
27 min left
‹
›