SSC స్థాయి జనరల్ స్టడీస్ పునాది · Chapter 3

అధ్యాయం 3: పౌరశాస్త్రం: ప్రజాస్వామ్యం, పార్టీలు, ఉద్యమాలు, ఐక్యరాజ్యసమితి

గుర్తుంచుకోవాల్సినవి

ప్రజాస్వామ్యం అంటే ఎన్నికైన ప్రతినిధుల ద్వారా ప్రజల పాలన; అధికార భాగస్వామ్యం, సమాఖ్య విధానం అధికారం ఒకే చేతిలో కేంద్రీకృతం కాకుండా ఆపుతాయి.
ఎన్నికల మధ్య పౌరులు పాల్గొనే మార్గాలు రాజకీయ పార్టీలు, ఒత్తిడి సంఘాలు, సామాజిక ఉద్యమాలు; లింగం, కులం ప్రజాస్వామ్యం ఇంకా పని చేయాల్సిన రంగాలు.
ఐక్యరాజ్యసమితి ఆరు ప్రధాన అంగాల ద్వారా పనిచేస్తుంది; భద్రతా మండలిలో వీటో అధికారం ఉన్న ఐదు శాశ్వత సభ్యులు ఉన్నారు.

1. ప్రజాస్వామ్యం

ప్రజాస్వామ్యం అనేది ప్రజలు తమ పాలకులను ఎన్నుకుని, పాలకులు జవాబుదారీగా ఉండే ప్రభుత్వ రూపం. లక్షణాలు:

పాలకులను ప్రజలు ఎన్నుకుంటారు.
ఒక వ్యక్తికి ఒక ఓటు, ఒక విలువ.
నిజమైన ఎంపికతో కూడిన స్వేచ్ఛాయుత, నిష్పాక్షిక ఎన్నికలు.
చట్ట పాలన; రాజ్యాంగం హామీ ఇచ్చిన హక్కులు.

అబ్రహం లింకన్ దీన్ని "ప్రజల యొక్క, ప్రజల చేత, ప్రజల కొరకు ప్రభుత్వం" అన్నారు. ప్రజాస్వామ్యం పౌరులకు గౌరవాన్ని ఇస్తుంది, తప్పులను సరిదిద్దుకోవడానికి అవకాశం కల్పిస్తుంది, చర్చ ద్వారా విభేదాలను పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. జనాభా పరంగా భారతదేశం అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్యం. మొదటి నుండే సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కును ఇచ్చారు (61వ సవరణ తర్వాత ఓటు వయస్సు ఇప్పుడు 18).

2. అధికార భాగస్వామ్యం

అధికార భాగస్వామ్యం సమూహాల మధ్య ఘర్షణను నివారించి ప్రభుత్వాన్ని స్థిరంగా ఉంచుతుంది. రెండు ఉదాహరణలు వ్యత్యాసాన్ని చూపుతాయి:

అంశం	బెల్జియం	శ్రీలంక
సమూహాలు	డచ్ మాట్లాడేవారు, ఫ్రెంచ్ మాట్లాడేవారు	సింహళీయులు, తమిళులు
తీసుకున్న చర్య	సర్దుబాటు: సముదాయ ప్రభుత్వం, సమాన మంత్రులు	మెజారిటీ పాలన: సింహళం ఏకైక అధికార భాషగా మారింది (1956)
ఫలితం	శాంతి, సమతుల్యత	ఉద్రిక్తత, సుదీర్ఘ అంతర్యుద్ధం

అధికార భాగస్వామ్య రూపాలు

1. సమాంతర: ప్రభుత్వ అంగాల మధ్య, అంటే శాసన నిర్మాణ శాఖ, కార్యనిర్వాహక శాఖ, న్యాయ శాఖ, ఇవి ఒకదానిపై ఒకటి నియంత్రణ చేస్తాయి.
2. నిలువు: స్థాయిల మధ్య, అంటే కేంద్ర, రాష్ట్ర, స్థానిక ప్రభుత్వాలు (సమాఖ్య).
3. సామాజిక సమూహాల మధ్య: శాసనసభలు, స్థానిక సంస్థల్లో SC/ST, మహిళలకు రిజర్వు చేసిన స్థానాలు.
4. పార్టీలు, ఉద్యమాలు, ఒత్తిడి సంఘాల మధ్య: పోటీ, సంకీర్ణాలు.

3. సమాఖ్య విధానం

సమాఖ్య విధానం అధికారాన్ని కేంద్ర అధికార వ్యవస్థకు, దేశంలోని యూనిట్లకు మధ్య పంచుతుంది. లక్షణాలు: రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ స్థాయిల ప్రభుత్వాలు; ప్రతిదానికి తన సొంత పరిధి; విభజన రాజ్యాంగంలో రాసి ఉండటం; వివాదాలను కోర్టులు పరిష్కరించడం; ఆర్థిక స్వతంత్రత.

కలిసి రావడం సమాఖ్య: స్వతంత్ర రాష్ట్రాలు కలుస్తాయి (అమెరికా, స్విట్జర్లాండ్).
కలిపి ఉంచడం సమాఖ్య: పెద్ద దేశం యూనిట్ల మధ్య అధికారాన్ని పంచాలని నిర్ణయిస్తుంది (భారతదేశం, స్పెయిన్).
భారత రాజ్యాంగం భారతదేశాన్ని రాష్ట్రాల సమాఖ్య (Union of States) అంటుంది (ఆర్టికల్ 1). ఏడో షెడ్యూల్‌లో మూడు జాబితాలు ఉన్నాయి: కేంద్ర జాబితా (రక్షణ, విదేశీ వ్యవహారాలు, కరెన్సీ), రాష్ట్ర జాబితా (పోలీసు, వ్యవసాయం, శాంతి భద్రతలు), ఉమ్మడి జాబితా (విద్య, అడవులు, వివాహం), వీటిపై ఇరువురూ చట్టాలు చేయవచ్చు. అవశిష్ట అధికారాలు కేంద్రానికి చెందుతాయి.
భాషా ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాలు: 1953 తర్వాత భాషా ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాలు ఏర్పడ్డాయి. భాషా ప్రాతిపదికన ఏర్పడిన మొదటి రాష్ట్రం 1953లో ఆంధ్ర రాష్ట్రం.
భాషా విధానం: దేవనాగరి లిపిలో హిందీ అధికార భాష, కానీ జాతీయ భాష లేదు. ఎనిమిదో షెడ్యూల్ షెడ్యూల్డ్ భాషలను జాబితా చేస్తుంది.
వికేంద్రీకరణ: 73, 74వ సవరణలు (1992) స్థానిక ప్రభుత్వాన్ని మూడో అంచెగా చేశాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పంచాయతీరాజ్, పట్టణ ప్రాంతాల్లో మున్సిపాలిటీలు పనిచేస్తాయి.

4. రాజకీయ పార్టీలు

రాజకీయ పార్టీ అంటే ఎన్నికల్లో పోటీ చేయడానికి, ప్రభుత్వంలో అధికారాన్ని చేపట్టడానికి కలిసే వ్యక్తుల సమూహం.

విధులు: ఎన్నికల్లో పోటీ చేయడం, విధానాలు, కార్యక్రమాలను ప్రతిపాదించడం, చట్టాలు చేయడం, ప్రభుత్వాలను ఏర్పరిచి నడపడం, ప్రతిపక్షంగా వ్యవహరించడం, ప్రజాభిప్రాయాన్ని రూపొందించడం, సంక్షేమ పథకాలకు ప్రజలకు అందుబాటు కల్పించడం.

సవాళ్లు: అంతర్గత ప్రజాస్వామ్యం లేకపోవడం, వారసత్వ రాజకీయాలు, డబ్బు, కండబలం పాత్ర, అర్థవంతమైన ఎంపిక లేకపోవడం. సంస్కరణలు: పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం (52వ సవరణ, 1985, పదో షెడ్యూల్), అభ్యర్థులు నేర కేసులను, ఆస్తులను వెల్లడించడం, పార్టీలకు ఆదాయపు పన్ను రిటర్నులు తప్పనిసరి చేయడం.

పార్టీ వ్యవస్థలు: ఏక-పార్టీ (చైనా), ద్వి-పార్టీ (అమెరికా, యూకే), బహుళ-పార్టీ (భారతదేశం). భారతదేశం బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థను అనుసరిస్తుంది. ఎన్నికల సంఘం ఎన్నికల్లో పనితీరు ఆధారంగా పార్టీలను జాతీయ లేదా రాష్ట్ర పార్టీలుగా గుర్తిస్తుంది.

జాతీయ స్థాయి పార్టీలకు ఉదాహరణలు: భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, భారతీయ జనతా పార్టీ, బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ, కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్), నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ; జాబితా మారవచ్చు, కాబట్టి తాజా అధికారిక గుర్తింపును సరిచూసుకోండి.

5. సామాజిక ఉద్యమాలు, ఒత్తిడి సంఘాలు

ఒత్తిడి సంఘం అధికారాన్ని కోరకుండా ప్రభుత్వ విధానాన్ని ప్రభావితం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. రకాలు: ప్రయోజన సంఘాలు (కార్మిక సంఘాలు, వ్యాపార సంస్థలు), ప్రజా ప్రయోజన సంఘాలు.

ఉద్యమాలు విస్తృతమైనవి, దీర్ఘకాలికమైనవి.

ఉద్యమం	అంశం
చిప్కో	హిమాలయాల్లో చెట్లను కాపాడటం; గ్రామస్థులు చెట్లను కౌగిలించుకున్నారు
నర్మదా బచావో ఆందోళన్	డ్యాముల వల్ల నిర్వాసితం
సమాచార హక్కు ఉద్యమం	పారదర్శకత; RTI చట్టం, 2005కు దారితీసింది
ఆంధ్రప్రదేశ్, నెల్లూరు ప్రాంతంలో సారా వ్యతిరేక ఉద్యమం	మద్యానికి వ్యతిరేకంగా మహిళల నిరసన
దళిత, మహిళా ఉద్యమాలు	సమాన హోదా, హక్కులు

ఉద్యమం తరువాత రాజకీయ పార్టీగా మారవచ్చు.

6. రాజకీయాల్లో లింగం, మతం, కులం

లింగం: మహిళలు శ్రమ లైంగిక విభజనను (ఇంటి పని మహిళలది, ప్రజా పని పురుషులది) ఎదుర్కొంటారు. శాసనసభల్లో వారి వాటా తక్కువ. మహిళల అక్షరాస్యత, వేతనాలు వెనుకబడి ఉన్నాయి. భారతదేశం పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీల్లో మహిళలకు మూడో వంతు రిజర్వేషన్ ఇస్తుంది. సమాన వేతన చట్టం (1976, ఇప్పుడు వేతనాల కోడ్, 2019లో కలిసిపోయింది, 2025 నవంబర్ 21 నుండి అమలులో ఉంది), వరకట్నం, గృహ హింసకు వ్యతిరేక చట్టాలు ఉన్నాయి.
కులం: కుల అసమానత వివక్షకు ఆధారం. ఆర్టికల్ 15 వివక్షను నిషేధిస్తుంది; ఆర్టికల్ 17 అంటరానితనాన్ని రద్దు చేస్తుంది. SC/STలకు రిజర్వేషన్ ప్రాతినిధ్యాన్ని కల్పిస్తుంది. ఎన్నికల్లో కులం ఒక అంశం, కానీ ఏకైక అంశం కాదు: ఓటర్లు తరచుగా ప్రస్తుత సభ్యులను తిరస్కరిస్తారు, ఏ పార్టీ కూడా ఒక కులం ఓట్లన్నింటినీ గెలవదు.
మతం: భారతదేశం లౌకికం. ప్రభుత్వానికి అధికారిక మతం లేదు, అన్నింటినీ సమానంగా గౌరవిస్తుంది. మతమే సముదాయ రాజకీయాలకు ఆధారమనే దృక్పథమే మతతత్వం; ఇది లౌకిక ప్రజాస్వామ్యానికి ముప్పు.

7. ఐక్యరాజ్యసమితి (అంగాలు)

ఆరు ప్రధాన అంగాలు

అంగం	పాత్ర	కేంద్రం
సర్వసభ్య సభ	సభ్యులందరూ; ఒక్కొక్కరికి ఒక ఓటు; అన్ని విషయాలను చర్చిస్తుంది, బడ్జెట్‌ను ఆమోదిస్తుంది	న్యూయార్క్
భద్రతా మండలి	శాంతిని కాపాడుతుంది; వీటో అధికారం ఉన్న 5 శాశ్వత సభ్యులు (అమెరికా, యూకే, ఫ్రాన్స్, రష్యా, చైనా), రెండేళ్ల కోసం ఎన్నికయ్యే 10 తాత్కాలిక సభ్యులు	న్యూయార్క్
ఆర్థిక, సామాజిక మండలి (ECOSOC)	ఆర్థిక, సామాజిక, మానవతా కార్యక్రమాలు	న్యూయార్క్
ధర్మకర్తృత్వ మండలి	ధర్మకర్తృత్వ ప్రాంతాలను పర్యవేక్షించింది; 1994లో కార్యకలాపాలను నిలిపివేసింది	న్యూయార్క్
అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం (ICJ)	న్యాయ అంగం; 15 మంది న్యాయమూర్తులు, తొమ్మిదేళ్లు సేవ చేస్తారు	ది హేగ్
సచివాలయం	పరిపాలనా అంగం, సెక్రటరీ-జనరల్ నాయకత్వం	న్యూయార్క్

ప్రత్యేక సంస్థలు: WHO (జెనీవా), ILO (జెనీవా), FAO (రోమ్), UNESCO (పారిస్), అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి, ప్రపంచ బ్యాంక్ (వాషింగ్టన్). UNICEF పిల్లల కోసం ఐరాస కార్యక్రమం. మానవ హక్కుల సార్వత్రిక ప్రకటన 1948 డిసెంబర్ 10న ఆమోదించబడింది; దీన్ని ఇప్పుడు మానవ హక్కుల దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.

భారతదేశం ఐరాస వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు; శాశ్వత సీటుతో సహా భద్రతా మండలి సంస్కరణలకు మద్దతు ఇస్తుంది.

8. ప్రజాస్వామ్యానికి పౌరులు ఎందుకు అవసరం

విధులు, భాగస్వామ్యం లేని హక్కులు పనిచేయవు. పౌరులు ఓటు వేస్తారు, గ్రామ సభల్లో చర్చిస్తారు, విధానాలను చదివి ప్రశ్నిస్తారు, సమాచార హక్కు చట్టం వంటి సాధనాలను ఉపయోగిస్తారు. స్వతంత్ర సంస్థలు కూడా సహాయపడతాయి: ఎన్నికల సంఘం ఎన్నికలు నిర్వహిస్తుంది, న్యాయ శాఖ హక్కులను కాపాడుతుంది, రాజ్యాంగాన్ని ఉల్లంఘించే చట్టాలను కొట్టివేయగలదు, స్వేచ్ఛా పత్రికా రంగం ప్రజలకు తెలియజేస్తుంది.

ప్రభుత్వంపై నియంత్రణలు: పార్లమెంటు మంత్రులను ప్రశ్నిస్తుంది, కమిటీలు చట్టాలను, ఖర్చును సమీక్షిస్తాయి, కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ లెక్కలను పరిశీలిస్తారు. ప్రతిపక్ష పార్టీలు ప్రజాస్వామ్యంలో అవసరమైన భాగం, ఎందుకంటే అవి లోపాలను ఎత్తి చూపి ప్రత్యామ్నాయాలను అందిస్తాయి.

9. పోలిక: ఒత్తిడి సంఘాలు, పార్టీలు

అంశం	రాజకీయ పార్టీ	ఒత్తిడి సంఘం
లక్ష్యం	అధికారం గెలవడం	విధానాన్ని ప్రభావితం చేయడం
ఎన్నికల్లో పోటీ	అవును	కాదు
సభ్యత్వం	విస్తృతం	తరచుగా ఒక నిర్దిష్ట ప్రయోజనం
ఉదాహరణ	గుర్తింపు పొందిన పార్టీ	కార్మిక సంఘం, రైతు సంఘం, విద్యార్థి సంస్థ

10. స్థానిక ప్రభుత్వం, మహిళలు

స్థానిక స్వపరిపాలన ప్రజాస్వామ్యాన్ని ప్రజలకు దగ్గరగా తెస్తుంది. గ్రామ సభ అంటే గ్రామంలోని వయోజన ఓటర్లందరి సమావేశం. పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీల్లో మహిళలకు కనీసం మూడో వంతు స్థానాలు ఉన్నాయి; ఇది అనేక మంది మహిళలను మొదటిసారి ప్రజా జీవితంలోకి తెచ్చింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ స్థానిక సంస్థల్లో మహిళలకు రిజర్వేషన్‌లో కనీస పరిమితిని మించి కూడా ముందుకెళ్లింది; కాబట్టి ఖచ్చితమైన వాటా కోసం తాజా అధికారిక నియమాన్ని సరిచూసుకోండి. స్థానిక సంస్థలు బాగా పనిచేయడానికి ఇంకా నిధులు, సిబ్బంది, అధికారాలు కావాలి.

పరీక్ష ఉచ్చులు

సమాంతర vs నిలువు అధికార భాగస్వామ్యం.
కేంద్ర జాబితా vs రాష్ట్ర జాబితా vs ఉమ్మడి జాబితా.
కలిసి రావడం vs కలిపి ఉంచడం సమాఖ్య విధానం.
ఎన్నికల సంఘం ఇచ్చే జాతీయ పార్టీ vs రాష్ట్ర పార్టీ గుర్తింపు.
ఒత్తిడి సంఘం vs రాజకీయ పార్టీ: మొదటిది అధికారాన్ని కోరదు.
సర్వసభ్య సభ vs భద్రతా మండలి: ఒక్కొక్కరికి ఒక ఓటు vs శాశ్వత సభ్యులకు వీటో.
ICJ (ది హేగ్) vs ఐరాస ప్రధాన కార్యాలయం (న్యూయార్క్).
ధర్మకర్తృత్వ మండలి vs ECOSOC.

ఒక్క వాక్యంలో

1. బెల్జియం సర్దుబాటును ఉపయోగించింది; శ్రీలంక మెజారిటీ పాలనను ఉపయోగించింది.
2. భారతదేశంలో స్థానిక ప్రభుత్వం మూడో అంచెగా మూడు అంచెల సమాఖ్య నిర్మాణం ఉంది.
3. ఆర్టికల్ 1 భారతదేశాన్ని రాష్ట్రాల సమాఖ్యగా వర్ణిస్తుంది.
4. ఏడో షెడ్యూల్‌లో కేంద్ర, రాష్ట్ర, ఉమ్మడి జాబితాలు ఉన్నాయి.
5. 73వ సవరణ పంచాయతీలకు, 74వ సవరణ మున్సిపాలిటీలకు సంబంధించినవి.
6. పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం పదో షెడ్యూల్‌లో ఉంది.
7. చిప్కో ఉద్యమం అడవులను కాపాడే ఉద్యమం.
8. ఆర్టికల్ 17 అంటరానితనాన్ని రద్దు చేస్తుంది.
9. భద్రతా మండలిలో వీటో అధికారం ఉన్న ఐదు శాశ్వత సభ్యులు ఉన్నారు.
10. ICJ ది హేగ్‌లో ఉంది.
11. WHO ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవాలో ఉంది.
12. మానవ హక్కుల సార్వత్రిక ప్రకటన 1948 డిసెంబర్ 10న ఆమోదించబడింది.

సాధన ప్రశ్నలు

ప్రజాస్వామ్యాన్ని ఉత్తమంగా వర్ణించేది
1. సైన్యం పాలన
2. ఎన్నికలు లేకుండా ఒకే పార్టీ పాలన
3. ఎన్నుకున్న ప్రతినిధుల ద్వారా ప్రజల పాలన
4. వంశపారంపర్య రాజు ఒక్కడి పాలన
సమాధానం
C. ఎన్నుకున్న ప్రతినిధుల ద్వారా ప్రజల పాలన
Democracy is best described as
1. rule by the army
2. rule by a single party without elections
3. rule by the people through elected representatives
4. rule by one hereditary king
ఒక వ్యక్తి, ఒక ఓటు, ఒక విలువ అనేది దేని లక్షణం?
1. భూస్వామ్య విధానం
2. సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు
3. సైనిక పాలన
4. రాచరికం
సమాధానం
B. సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు
One person, one vote, one value is a feature of
1. feudalism
2. universal adult franchise
3. military rule
4. monarchy
భారతదేశంలో కనీస ఓటింగ్ వయస్సు
1. 25 సంవత్సరాలు
2. 21 సంవత్సరాలు
3. 16 సంవత్సరాలు
4. 18 సంవత్సరాలు
సమాధానం
D. 18 సంవత్సరాలు
The minimum voting age in India is
1. 25 years
2. 21 years
3. 16 years
4. 18 years
బెల్జియంలో భాషా సమూహాల మధ్య సమస్యను ఎలా పరిష్కరించారు?
1. ఫ్రెంచ్‌పై నిషేధం ద్వారా
2. మెజారిటీ పాలన ద్వారా
3. సర్దుబాటు మరియు అధికార భాగస్వామ్యం ద్వారా
4. బలవంతపు వలసల ద్వారా
సమాధానం
C. సర్దుబాటు మరియు అధికార భాగస్వామ్యం ద్వారా
In Belgium, the problem between language groups was handled by
1. a ban on French
2. majority rule
3. accommodation and shared power
4. forced migration
శ్రీలంకలో 1956 మెజారిటీ పాలన చర్య ఏ భాషను ఏకైక అధికార భాషగా చేసింది?
1. సింహళం
2. పాళీ
3. ఇంగ్లీష్
4. తమిళం
సమాధానం
A. సింహళం
Sri Lanka's majority-rule step of 1956 made which language the only official language?
1. Sinhala
2. Pali
3. English
4. Tamil
శాసన, కార్యనిర్వాహక, న్యాయ వ్యవస్థల మధ్య అధికార భాగస్వామ్యాన్ని ఏమంటారు?
1. సమాజ అధికార భాగస్వామ్యం
2. క్షితిజ సమాంతర అధికార భాగస్వామ్యం (Horizontal)
3. నిలువు అధికార భాగస్వామ్యం (Vertical)
4. పార్టీ అధికార భాగస్వామ్యం
సమాధానం
B. క్షితిజ సమాంతర అధికార భాగస్వామ్యం (Horizontal)
Power sharing among legislature, executive and judiciary is called
1. community power sharing
2. horizontal power sharing
3. vertical power sharing
4. party power sharing
కేంద్ర, రాష్ట్ర, స్థానిక ప్రభుత్వాల మధ్య అధికార భాగస్వామ్యం
1. నిలువు అధికార భాగస్వామ్యం (Vertical)
2. సంకీర్ణం
3. క్షితిజ సమాంతర అధికార భాగస్వామ్యం
4. వీటో
సమాధానం
A. నిలువు అధికార భాగస్వామ్యం (Vertical)
Power sharing among Union, State and local governments is
1. vertical power sharing
2. coalition
3. horizontal power sharing
4. veto
శాసనసభల్లో SC/ST లకు సీట్ల రిజర్వేషన్ అనేది దేనిలోని అధికార భాగస్వామ్యం?
1. ప్రభుత్వ అంగాల మధ్య
2. దేశాల మధ్య
3. సామాజిక సమూహాల మధ్య
4. ప్రభుత్వ స్థాయిల మధ్య
సమాధానం
C. సామాజిక సమూహాల మధ్య
Reservation of seats for SC/ST in legislatures is power sharing among
1. organs of government
2. countries
3. social groups
4. levels of government
రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 1 భారతదేశాన్ని ఎలా వర్ణిస్తుంది?
1. సమాఖ్య కూటమి (Confederation)
2. రాష్ట్రాల సమాఖ్య (Union of States)
3. ప్రావిన్సుల సమాఖ్య
4. ఏకకేంద్ర గణతంత్రం
సమాధానం
B. రాష్ట్రాల సమాఖ్య (Union of States)
Article 1 of the Constitution describes India as a
1. Confederation
2. Union of States
3. Federation of Provinces
4. Unitary republic
కింది వాటిలో కేంద్ర జాబితాలో ఉన్న అంశం ఏది?
1. వ్యవసాయం
2. పోలీసు
3. శాంతి భద్రతలు
4. రక్షణ
సమాధానం
D. రక్షణ
Which of these subjects is in the Union List?
1. Agriculture
2. Police
3. Public order
4. Defence
విద్య మరియు అడవులు ఏ జాబితాలో ఉన్నాయి?
1. కేంద్ర జాబితా
2. ఉమ్మడి జాబితా
3. రాష్ట్ర జాబితా
4. అవశిష్ట జాబితా
సమాధానం
B. ఉమ్మడి జాబితా
Education and forests are in the
1. Union List
2. Concurrent List
3. State List
4. Residuary List
భారతదేశంలో అవశిష్ట అధికారాలు ఎవరి వద్ద ఉన్నాయి?
1. పంచాయతీలు
2. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు
3. కేంద్ర ప్రభుత్వం
4. కోర్టులు
సమాధానం
C. కేంద్ర ప్రభుత్వం
Residuary powers in India are with the
1. Panchayats
2. State governments
3. Union government
4. Courts
స్వతంత్ర రాష్ట్రాలు కలిసినప్పుడు ఏర్పడే సమాఖ్యలను ఏమంటారు?
1. కలిసి వచ్చే సమాఖ్యలు (Coming-together)
2. సైనిక పాలనలు
3. కలిపి ఉంచే సమాఖ్యలు (Holding-together)
4. ఏకకేంద్ర వ్యవస్థలు
సమాధానం
A. కలిసి వచ్చే సమాఖ్యలు (Coming-together)
Federations formed when independent states join are called
1. coming-together federations
2. military regimes
3. holding-together federations
4. unitary systems
భారతదేశం దేనికి ఉదాహరణ?
1. ఏకకేంద్ర వ్యవస్థ
2. సమాఖ్య కూటమి
3. కలిసి వచ్చే సమాఖ్య విధానం
4. కలిపి ఉంచే సమాఖ్య విధానం
సమాధానం
D. కలిపి ఉంచే సమాఖ్య విధానం
India is an example of
1. a unitary system
2. a confederation
3. coming-together federalism
4. holding-together federalism
భారతదేశంలో భాషా ప్రాతిపదికన ఏర్పడిన మొదటి రాష్ట్రం
1. మహారాష్ట్ర
2. ఆంధ్ర
3. పంజాబ్
4. గుజరాత్
సమాధానం
B. ఆంధ్ర
The first State formed on a linguistic basis in India was
1. Maharashtra
2. Andhra
3. Punjab
4. Gujarat
73వ, 74వ సవరణలు దేనికి సంబంధించినవి?
1. పంచాయతీలు మరియు పురపాలికలు
2. పార్టీ ఫిరాయింపు నిరోధం
3. పార్లమెంటు మరియు సుప్రీంకోర్టు
4. పౌరసత్వం మరియు ఎన్నికలు
సమాధానం
A. పంచాయతీలు మరియు పురపాలికలు
The 73rd and 74th Amendments concern
1. Panchayats and municipalities
2. anti-defection
3. Parliament and the Supreme Court
4. citizenship and elections
పార్టీ ఫిరాయింపు నిరోధక చట్టం ఏ షెడ్యూల్‌లో ఉంది?
1. ఏడవ షెడ్యూల్
2. ఎనిమిదవ షెడ్యూల్
3. పదవ షెడ్యూల్
4. పదకొండవ షెడ్యూల్
సమాధానం
C. పదవ షెడ్యూల్
The Anti-Defection law is found in the
1. Seventh Schedule
2. Eighth Schedule
3. Tenth Schedule
4. Eleventh Schedule
రాజకీయ పార్టీ అంటే ఎలాంటి వ్యక్తుల సమూహం?
1. రాజకీయాలకు దూరంగా ఉండేవారు
2. అధికారం చేపట్టడానికి ఎన్నికల్లో పోటీ చేసేవారు
3. పాఠశాలలు మాత్రమే నడిపేవారు
4. విరాళాలు మాత్రమే ఇచ్చేవారు
సమాధానం
B. అధికారం చేపట్టడానికి ఎన్నికల్లో పోటీ చేసేవారు
A political party is a group of people who
1. avoid politics
2. contest elections to hold power
3. only run schools
4. only give donations
రాజకీయ పార్టీలను జాతీయ లేదా రాష్ట్ర పార్టీలుగా గుర్తించే సంస్థ ఏది?
1. పార్లమెంటు
2. సుప్రీంకోర్టు
3. రాష్ట్రపతి
4. ఎన్నికల సంఘం
సమాధానం
D. ఎన్నికల సంఘం
Which body recognises political parties as national or State parties?
1. Parliament
2. Supreme Court
3. President
4. Election Commission
భారతదేశం ఏ పార్టీ వ్యవస్థను అనుసరిస్తుంది?
1. ద్విపార్టీ వ్యవస్థ
2. పార్టీలు లేని వ్యవస్థ
3. ఏకపార్టీ వ్యవస్థ
4. బహుపార్టీ వ్యవస్థ
సమాధానం
D. బహుపార్టీ వ్యవస్థ
India follows which party system?
1. Two-party system
2. No-party system
3. One-party system
4. Multi-party system
రాజకీయ పార్టీల ముందున్న ప్రధాన సవాలు
1. ఎన్నికలు లేకపోవడం
2. అసలు నిధులు లేకపోవడం
3. అంతర్గత ప్రజాస్వామ్యం లోపించడం
4. ఓటర్లకు మరీ ఎక్కువ ఎంపికలు ఉండటం
సమాధానం
C. అంతర్గత ప్రజాస్వామ్యం లోపించడం
A major challenge before political parties is
1. absence of elections
2. no funding at all
3. lack of internal democracy
4. too much choice for voters
అధికారాన్ని కోరకుండా ప్రభుత్వ విధానాలను ప్రభావితం చేయడానికి ప్రయత్నించే సమూహం
1. ఒత్తిడి సమూహం (Pressure group)
2. రాజకీయ పార్టీ
3. ప్రభుత్వం
4. శాసనసభ
సమాధానం
A. ఒత్తిడి సమూహం (Pressure group)
A group that tries to influence government policy without seeking power is a
1. pressure group
2. political party
3. government
4. legislature
చిప్కో ఉద్యమం దేనికోసం ప్రారంభమైంది?
1. ఉప్పు పన్ను రద్దు కోసం
2. ఆనకట్టకు మద్దతు కోసం
3. కొత్త రాష్ట్రం కోసం డిమాండ్ చేయడానికి
4. చెట్లు, అడవులను కాపాడటానికి
సమాధానం
D. చెట్లు, అడవులను కాపాడటానికి
The Chipko movement was started to
1. end the salt tax
2. support a dam
3. demand a new State
4. protect trees and forests
నర్మదా బచావో ఆందోళన దేనిని వ్యతిరేకించింది?
1. రైల్వేలు
2. పాఠశాల విద్య
3. ఆనకట్ట ప్రాజెక్టుల వల్ల నిర్వాసితులు కావడం
4. చెట్ల పెంపకం
సమాధానం
C. ఆనకట్ట ప్రాజెక్టుల వల్ల నిర్వాసితులు కావడం
The Narmada Bachao Andolan opposed
1. railways
2. school education
3. displacement by dam projects
4. tree planting
సమాచార హక్కు ఉద్యమం దేనికి దారితీసింది?
1. కంపెనీల చట్టం
2. సమాచార హక్కు చట్టం (RTI Act), 2005
3. MGNREGA, 2005
4. పార్టీ ఫిరాయింపు నిరోధక చట్టం
సమాధానం
B. సమాచార హక్కు చట్టం (RTI Act), 2005
The Right to Information movement led to the
1. Companies Act
2. RTI Act, 2005
3. MGNREGA, 2005
4. Anti-defection Act
శ్రమ విభజనలో లింగ భేదం (Sexual division of labour) అంటే
1. ఇంటి పనులు ఎక్కువగా మహిళలు చేయగా, బయటి పనులు పురుషులు చేయడం
2. పని సమానంగా పంచుకోవడం
3. బయటి పనులన్నీ మహిళలే చేయడం
4. ఇంటి పనులన్నీ పురుషులే చేయడం
సమాధానం
A. ఇంటి పనులు ఎక్కువగా మహిళలు చేయగా, బయటి పనులు పురుషులు చేయడం
The sexual division of labour means
1. housework is mostly done by women while public work is done by men
2. work is shared equally
3. women do all public work
4. men do all housework
పంచాయతీల్లో కనీసం ఎంత వాటా సీట్లు మహిళలకు రిజర్వ్ చేయబడ్డాయి?
1. పదవ వంతు
2. నాలుగవ వంతు
3. మూడవ వంతు
4. అన్నిచోట్ల సగం మాత్రమే
సమాధానం
C. మూడవ వంతు
Women have what share of seats reserved in Panchayats at the minimum?
1. One-tenth
2. One-fourth
3. One-third
4. One-half only everywhere
అంటరానితనాన్ని నిషేధించే ఆర్టికల్ ఏది?
1. ఆర్టికల్ 17
2. ఆర్టికల్ 21
3. ఆర్టికల్ 14
4. ఆర్టికల్ 19
సమాధానం
A. ఆర్టికల్ 17
Which Article abolishes untouchability?
1. Article 17
2. Article 21
3. Article 14
4. Article 19
లౌకిక రాజ్యం అంటే
1. అధికారిక మతం లేకుండా అందరినీ సమానంగా చూసేది
2. ఒకే మతాన్ని అనుసరించేది
3. అన్ని మతాలను నిషేధించేది
4. మెజారిటీని మాత్రమే సమర్థించేది
సమాధానం
A. అధికారిక మతం లేకుండా అందరినీ సమానంగా చూసేది
A secular state is one that
1. has no official religion and treats all equally
2. follows one religion
3. bans all religions
4. supports only the majority
మతతత్వం (Communalism) అంటే
1. అన్ని మతాల పట్ల గౌరవం
2. అందరికీ సమాన హక్కులు
3. సంచార స్వేచ్ఛ
4. మతాన్ని రాజకీయాలకు ఆధారంగా వాడుకోవడం
సమాధానం
D. మతాన్ని రాజకీయాలకు ఆధారంగా వాడుకోవడం
Communalism means
1. respect for all religions
2. equal rights for all
3. freedom of movement
4. using religion as the basis of politics
ఐక్యరాజ్యసమితికి ఎన్ని ప్రధాన అంగాలు ఉన్నాయి?
1. ఐదు
2. ఆరు
3. నాలుగు
4. ఎనిమిది
సమాధానం
B. ఆరు
How many principal organs does the UN have?
1. Five
2. Six
3. Four
4. Eight
ఐదు శాశ్వత సభ్యులకు వీటో అధికారం ఉన్న ఐరాస అంగం ఏది?
1. సచివాలయం (Secretariat)
2. ఆర్థిక, సామాజిక మండలి (ECOSOC)
3. భద్రతా మండలి
4. సాధారణ సభ
సమాధానం
C. భద్రతా మండలి
Which UN organ has five permanent members with veto power?
1. Secretariat
2. ECOSOC
3. Security Council
4. General Assembly
భద్రతా మండలిలోని తాత్కాలిక సభ్యులను ఎన్ని సంవత్సరాలకు ఎన్నుకుంటారు?
1. ఐదు సంవత్సరాలు
2. ఒక సంవత్సరం
3. పది సంవత్సరాలు
4. రెండు సంవత్సరాలు
సమాధానం
D. రెండు సంవత్సరాలు
The non-permanent members of the Security Council are elected for
1. five years
2. one year
3. ten years
4. two years
అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం ఎక్కడ ఉంది?
1. జెనీవా
2. ది హేగ్
3. న్యూయార్క్
4. రోమ్
సమాధానం
B. ది హేగ్
The International Court of Justice is located at
1. Geneva
2. The Hague
3. New York
4. Rome
ఐక్యరాజ్యసమితి సచివాలయ అధిపతి
1. సాధారణ సభ అధ్యక్షుడు
2. ప్రధాన న్యాయమూర్తి
3. ప్రధాన కార్యదర్శి (Secretary-General)
4. భద్రతా మండలి చైర్మన్
సమాధానం
C. ప్రధాన కార్యదర్శి (Secretary-General)
The head of the UN Secretariat is the
1. President of the General Assembly
2. Chief Justice
3. Secretary-General
4. Chairman of the Security Council
ఐరాసకు చెందిన ఏ సంస్థ ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవాలో ఉంది?
1. FAO
2. WHO
3. UNESCO
4. IMF
సమాధానం
B. WHO
Which agency of the UN has its headquarters at Geneva?
1. FAO
2. WHO
3. UNESCO
4. IMF
మానవ హక్కుల సార్వత్రిక ప్రకటన (Universal Declaration of Human Rights) ఆమోదించిన సంవత్సరం
1. 1950
2. 1945
3. 1966
4. 1948
సమాధానం
D. 1948
The Universal Declaration of Human Rights was adopted in
1. 1950
2. 1945
3. 1966
4. 1948
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. సాధారణ సభలో ప్రతి సభ్య దేశానికి ఒక ఓటు ఉంటుంది. 2. సాధారణ సభలో శాశ్వత సభ్యులకు వీటో అధికారం ఉంటుంది. ఏ ప్రకటన(లు) సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements. 1. In the General Assembly every member state has one vote. 2. The permanent members have veto power in the General Assembly. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. రాష్ట్ర జాబితాలో పోలీసు ఉంది. 2. ఉమ్మడి జాబితాలో రక్షణ ఉంది. ఏ ప్రకటన(లు) సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements. 1. The State List includes police. 2. The Concurrent List includes defence. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. ఒత్తిడి సమూహం ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి ఎన్నికల్లో పోటీ చేస్తుంది. 2. రాజకీయ పార్టీ అధికారాన్ని సాధించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటుంది. ఏ ప్రకటన(లు) సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements. 1. A pressure group contests elections to form the government. 2. A political party aims to gain power. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. సమాఖ్య విధానంలో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ప్రభుత్వ స్థాయిలు ఉంటాయి. 2. సమాఖ్య విధానంలో స్థాయిల మధ్య వివాదాలను పరిష్కరించడంలో కోర్టులకు పాత్ర ఉండదు. ఏ ప్రకటన(లు) సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Federalism has two or more levels of government. 2. In federalism, courts have no role in settling disputes between levels. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి. 1. భారత ఎన్నికల్లో కులం ఒక అంశం. 2. ఒక కులానికి చెందిన ఓటర్లందరూ ఒకే పార్టీకి ఓటు వేస్తారు. ఏ ప్రకటన(లు) సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Caste is a factor in Indian elections. 2. All voters of a caste vote for one party. Which of the statements is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది వాటిలో రాజకీయ పార్టీ విధి ఏది?
1. కోర్టు విచారణలు నిర్వహించడం
2. వడ్డీ రేట్లను నిర్ణయించడం
3. కరెన్సీ ముద్రించడం
4. ప్రభుత్వాలను ఏర్పాటు చేసి నడపడం లేదా ప్రతిపక్షంగా వ్యవహరించడం
సమాధానం
D. ప్రభుత్వాలను ఏర్పాటు చేసి నడపడం లేదా ప్రతిపక్షంగా వ్యవహరించడం
Which of the following is a function of a political party?
1. Conducting court trials
2. Fixing interest rates
3. Printing currency
4. Forming and running governments or acting as opposition
ట్రస్టీషిప్ మండలి (Trusteeship Council) తన కార్యకలాపాలను ఏ సంవత్సరంలో నిలిపివేసింది?
1. 1960
2. 1945
3. 1994
4. 2005
సమాధానం
C. 1994
The Trusteeship Council suspended its operation in
1. 1960
2. 1945
3. 1994
4. 2005
సమాఖ్య వ్యవస్థ లక్షణం ఏది?
1. లిఖిత రాజ్యాంగం లేకపోవడం
2. స్వతంత్ర కోర్టులు లేకపోవడం
3. అధికారాల విభజన రాజ్యాంగంలో రాసి ఉండటం
4. అన్ని అధికారాలు ఒకే స్థాయి వద్ద ఉండటం
సమాధానం
C. అధికారాల విభజన రాజ్యాంగంలో రాసి ఉండటం
Which is a feature of a federal system?
1. No written constitution
2. No independent courts
3. Division of powers is written in the Constitution
4. All powers rest with one level

Page 1 of 1

Finished reading?

Test yourself in 10 minutes

A free 10-question mini-mock on your exam's real pattern, with negative marking and an instant score. अपनी तैयारी 10 मिनट में जाँचें।

Take a free mini-mock →Topic-wise practice