నక్షత్రాలు, సౌరకుటుంబం మరియు సహజ దృగ్విషయాలు

గుర్తుంచుకోవలసినవి

• సూర్యుడు ఒక నక్షత్రం; సౌరకుటుంబంలో ఎనిమిది గ్రహాలు ఉన్నాయి, మధ్యలో సూర్యుడు ఉంటాడు, అలాగే మరుగుజ్జు గ్రహాలు, గ్రహశకలాలు, తోకచుక్కలు వంటి చిన్న వస్తువులు ఉంటాయి. పగలు, రాత్రి భ్రమణం వల్ల ఏర్పడతాయి; రుతువులు పరిభ్రమణం వల్ల మరియు భూ అక్షం 23.5° వాలు వల్ల ఏర్పడతాయి.
• గ్రహణాలు, చంద్రకళలు సూర్యుడు, భూమి, చంద్రుల స్థానాల వల్ల ఏర్పడతాయి; అలలు ప్రధానంగా చంద్రుని గురుత్వాకర్షణ వల్ల కలుగుతాయి.
• మెరుపు, ఉరుము, భూకంపాలు, తుఫానులు, ఇంద్రధనస్సు సహజ దృగ్విషయాలు; వీటికి సరళమైన శాస్త్రీయ కారణాలు, భద్రతా నియమాలు ఉన్నాయి.

విశ్వం, గెలాక్సీలు మరియు నక్షత్రాలు

• విశ్వం: పదార్థం, అంతరిక్షం, శక్తి అన్నీ కలిపి. గెలాక్సీ: గురుత్వాకర్షణతో బంధించబడిన నక్షత్రాలు, వాయువు, ధూళి గల అతి పెద్ద వ్యవస్థ. మన గెలాక్సీ పాలపుంత (Milky Way) (సర్పిలాకారం); సమీపంలోని పెద్ద గెలాక్సీ ఆండ్రోమెడ (Andromeda).
• నక్షత్రాలు వేడి వాయువుతో నిండిన భారీ గోళాలు; ఇవి కేంద్రక సంలీనం (హైడ్రోజన్ హీలియంగా కలవడం) ద్వారా స్వయంగా కాంతిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి. సూర్యుడు సమీపంలోని నక్షత్రం. ఇతర నక్షత్రాలు చాలా దూరంలో ఉండటం వల్ల చిన్న చుక్కల్లా కనిపిస్తాయి. వాతావరణంలోని కదిలే పొరల వల్ల కాంతి వక్రీభవనం చెందడంతో నక్షత్రాలు మిణుకుమిణుకుమంటాయి; గ్రహాలు దగ్గరగా ఉండి చిన్న బిళ్లల్లా కనిపిస్తాయి కాబట్టి అవి అంతగా మిణుకుమిణుకుమనవు.
• దూర ప్రమాణాలు:
• ఖగోళ ప్రమాణం (AU): భూమి–సూర్యుల మధ్య సగటు దూరం, సుమారు 1.5 × 10¹¹ m (15 కోట్ల కి.మీ).
• కాంతి సంవత్సరం: కాంతి ఒక సంవత్సరంలో ప్రయాణించే దూరం, సుమారు 9.46 × 10¹⁵ m. కాంతి వేగం సుమారు 3 × 10⁸ m/s.
• సాధన ఉదాహరణ: సూర్యుని నుంచి కాంతి చేరడానికి పట్టే సమయం = దూరం/వేగం = 1.5 × 10¹¹ / 3 × 10⁸ = 500 s, అంటే సుమారు 8 నిమిషాల 20 సెకన్లు. చంద్రుని నుంచి కాంతికి సుమారు 1.3 సెకన్లు పడుతుంది.
• ప్రాక్సిమా సెంటారీ (Proxima Centauri) సూర్యుని తర్వాత సమీపంలోని నక్షత్రం (సుమారు 4.2 కాంతి సంవత్సరాలు).
• నక్షత్ర రంగు ఉష్ణోగ్రతను సూచిస్తుంది: నీలం, తెలుపు అత్యంత వేడిగా ఉంటాయి, పసుపు (సూర్యునిలా) మధ్యస్థం, ఎరుపు అత్యంత చల్లనిది.
• నక్షత్ర జీవిత చక్రం: నిహారిక (nebula), ప్రోటోస్టార్, ప్రధాన శ్రేణి నక్షత్రం, ఎర్ర దిగ్గజం, ఆ తర్వాత శ్వేత కుబేరం (సూర్యుని వంటి నక్షత్రాలు) లేదా సూపర్‌నోవా తర్వాత న్యూట్రాన్ నక్షత్రం లేదా కృష్ణబిలం (భారీ నక్షత్రాలు). భారతదేశంలో జన్మించిన ఖగోళ భౌతిక శాస్త్రవేత్త ఎస్. చంద్రశేఖర్ (S. Chandrasekhar), శ్వేత కుబేరం ద్రవ్యరాశి సూర్యుని ద్రవ్యరాశికి సుమారు 1.4 రెట్లు మించలేదని చూపించారు (చంద్రశేఖర్ పరిమితి).
• నక్షత్రరాశులు: ఒక ఆకృతిలా కనిపించే నక్షత్రాల సమూహాలు. ఉర్సా మేజర్ (Ursa Major) (గ్రేట్ బేర్, సప్తర్షి మండలం, బిగ్ డిప్పర్) వేసవిలో ఉత్తర ఆకాశంలో కనిపిస్తుంది. ఓరియన్ (Orion) (వేటగాడు) శీతాకాలంలో కనిపిస్తుంది; కాసియోపియా (Cassiopeia) W లేదా M ఆకారంలో ఉంటుంది. ధ్రువ నక్షత్రం (Polaris) ఉత్తర దిశలో దాదాపు స్థిరంగా, భూ అక్షానికి దాదాపు సరళరేఖలో కనిపిస్తుంది. గ్రేట్ బేర్ గరిటె చివరి రెండు ("సూచిక") నక్షత్రాలను కలిపి దీనిని కనుగొనవచ్చు. భూమి భ్రమణం చేయడం వల్ల ఇతర నక్షత్రాలు ఆకాశంలో కదులుతున్నట్లు కనిపిస్తాయి.

సౌరకుటుంబం

• సూర్యుడు: వ్యవస్థ ద్రవ్యరాశిలో సుమారు 99 శాతం. ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత సుమారు 6000 K. దీని గురుత్వాకర్షణ గ్రహాలను కక్ష్యలో ఉంచుతుంది.
• సూర్యుని నుంచి గ్రహాల క్రమం: బుధుడు, శుక్రుడు, భూమి, అంగారకుడు, గురుడు, శని, యురేనస్, నెప్ట్యూన్. గుర్తుపెట్టుకునే సూత్రం: "My Very Educated Mother Just Served Us Noodles".

• అంతర గ్రహాలు (బుధుడు నుంచి అంగారకుడు వరకు) రాతితో కూడినవి, చిన్నవి. బాహ్య గ్రహాలు (గురుడు నుంచి నెప్ట్యూన్ వరకు) పెద్దవి, ఎక్కువగా వాయువు, మంచుతో ఏర్పడినవి.
• మరుగుజ్జు గ్రహాలు: ప్లూటోను అంతర్జాతీయ ఖగోళ సంఘం 2006లో మరుగుజ్జు గ్రహంగా వర్గీకరించింది (దాని కక్ష్యలోని ఇతర వస్తువులను అది తొలగించలేదు). సెరెస్ (Ceres) గ్రహశకలాల వలయంలో ఉన్న మరుగుజ్జు గ్రహం.
• గ్రహశకలాలు: ప్రధానంగా అంగారకుడు, గురుడి మధ్య ఉన్న వలయంలోని రాతి వస్తువులు. తోకచుక్కలు: సూర్యునికి వ్యతిరేక దిశలో పొడవైన తోక గల మంచు వస్తువులు. హేలీ తోకచుక్క సుమారు ప్రతి 76 సంవత్సరాలకు తిరిగి వస్తుంది. ఉల్కలు ("రాలే నక్షత్రాలు") వాతావరణంలో మండిపోయే ఉల్కాపదార్థాలు; నేలను చేరిన ముక్క ఉల్కాశిల.
• కెప్లర్ నియమాలు (సరళ రూపంలో): గ్రహాలు దీర్ఘవృత్తాల్లో కదులుతాయి; సూర్యునికి దగ్గరగా ఉన్న గ్రహాలు వేగంగా కదులుతాయి; సూర్యుని నుంచి ఎంత దూరంలో ఉంటే గ్రహ సంవత్సరం అంత ఎక్కువ.
• ఉపగ్రహాలు: సహజ (చంద్రుడు), కృత్రిమ (మనుషులు తయారుచేసినవి). చంద్రుడు: వ్యాసం భూమి వ్యాసంలో సుమారు నాలుగో వంతు, గురుత్వాకర్షణ భూమి గురుత్వాకర్షణలో సుమారు ఆరో వంతు, వాతావరణం లేదు, కాబట్టి శబ్దం ఉండదు, ఆకాశం నల్లగా కనిపిస్తుంది. దీని భ్రమణ, పరిభ్రమణ కాలాలు సమానం కాబట్టి ఎల్లప్పుడూ ఒకే ముఖాన్ని భూమికి చూపిస్తుంది.

భూమి, చంద్రుడు, సూర్యుడు: పగలు, రుతువులు, కళలు, గ్రహణాలు, అలలు

• భ్రమణం: భూమి తన అక్షంపై పడమర నుంచి తూర్పుకు సుమారు 24 గంటల్లో తిరుగుతుంది; దీనివల్ల పగలు, రాత్రి ఏర్పడతాయి, సూర్యుడు తూర్పు నుంచి పడమరకు కదులుతున్నట్లు కనిపిస్తాడు.
• పరిభ్రమణం: భూమి సూర్యుని చుట్టూ సుమారు 365¼ రోజుల్లో తిరుగుతుంది; అదనపు పావు రోజును సరిచేయడానికి ప్రతి నాలుగు సంవత్సరాలకు ఒక రోజు కలిపి లీపు సంవత్సరం వస్తుంది.
• రుతువులు: భూమి పరిభ్రమించేటప్పుడు అక్షం వాలు (23.5°) వల్ల ఏర్పడతాయి, సూర్యుని నుంచి దూరం మారడం వల్ల కాదు. ఉత్తరార్ధగోళం సూర్యుని వైపు వాలినప్పుడు వేసవి ఉంటుంది, పగలు ఎక్కువగా ఉంటుంది.
• విషువత్తు: పగలు, రాత్రి సమానంగా ఉంటాయి (సుమారు మార్చి 21, సెప్టెంబర్ 23). అయనాంతం: అతి పొడవైన పగలు (ఉత్తరార్ధగోళంలో సుమారు జూన్ 21), అతి చిన్న పగలు (సుమారు డిసెంబర్ 22).
• చంద్రకళలు: చంద్రుడు పరావర్తనం చెందిన సూర్యకాంతితో ప్రకాశిస్తాడు. అమావాస్య (కనిపించదు) నుంచి శుక్ల పక్ష నెలవంక, మొదటి పావు, గిబ్బస్ మరియు పౌర్ణమి, ఆ తర్వాత కృష్ణ పక్షం. పూర్తి చక్రం సుమారు 29.5 రోజులు.
• సూర్యగ్రహణం: చంద్రుడు సూర్యుడు, భూమి మధ్యకు వస్తాడు, అమావాస్య రోజున. దీనిని ఎప్పుడూ కంటితో నేరుగా చూడకూడదు; సరైన ఫిల్టర్లు వాడాలి. చంద్రగ్రహణం: భూమి సూర్యుడు, చంద్రుని మధ్యకు వస్తుంది, పౌర్ణమి రోజున, దీనిని చూడటం సురక్షితం. చంద్రుని కక్ష్య వాలుగా ఉండటం వల్ల గ్రహణాలు ప్రతి నెలా రావు.
• అలలు: సముద్ర మట్టం పెరగడం, తగ్గడం; ఇవి ఎక్కువగా చంద్రుని గురుత్వాకర్షణ (మరియు సూర్యుని) వల్ల కలుగుతాయి. పోటు రోజుకు సుమారు రెండుసార్లు వస్తుంది. ఉధృత అలలు (spring tides) అత్యంత ఎత్తైన అలలు, అమావాస్య, పౌర్ణమి రోజుల్లో వస్తాయి; మందగించిన అలలు (neap tides) బలహీనమైనవి, పావు దశల్లో వస్తాయి.

అంతరిక్ష పరిశోధన (భారతదేశం)

• ఇస్రో (ISRO) ప్రయోగాలు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శ్రీహరికోట (సతీష్ ధవన్ అంతరిక్ష కేంద్రం) నుంచి జరుగుతాయి. ఆర్యభట్ట భారతదేశపు మొదటి ఉపగ్రహం. చంద్రయాన్ ప్రయోగాలు చంద్రుని అన్వేషించాయి; చంద్రయాన్-3 చంద్రుని దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతం సమీపంలో సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్ చేసింది. మంగళయాన్ (మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్) అంగారకుని చుట్టూ కక్ష్యలో ఒక ప్రోబ్‌ను ప్రవేశపెట్టింది. ఆదిత్య-L1 సూర్యుని అధ్యయనం చేస్తుంది. కృత్రిమ ఉపగ్రహాలు సమాచార, వాతావరణ, దిశానిర్దేశన మరియు రిమోట్ సెన్సింగ్ కోసం ఉపయోగపడతాయి.

సహజ దృగ్విషయాలు

• మెరుపు: మేఘాల మధ్య లేదా మేఘం, భూమి మధ్య విద్యుత్ విసర్జన. మేఘాల్లోని మంచు, నీటి బిందువులు రాపిడి వల్ల ఆవేశాన్ని పొందుతాయి. వేడెక్కి వ్యాకోచించిన గాలి నుంచి వచ్చే శబ్దమే ఉరుము. కాంతి వేగం శబ్ద వేగం (గాలిలో సుమారు 340 m/s) కంటే చాలా ఎక్కువ కాబట్టి కాంతి ముందు కనిపిస్తుంది. సాధన ఉదాహరణ: మెరుపు తర్వాత 3 s కు ఉరుము వినిపిస్తే, దూరం = 340 × 3 = సుమారు 1020 m.
• మెరుపు భద్రత: చెట్టు కింద లేదా బహిరంగ పొలాల్లో నిలబడవద్దు; లోహ వస్తువులు, నీటికి దూరంగా ఉండండి; భవనం లేదా కారు లోపలికి వెళ్లండి; ఎత్తైన భవనాలపై మెరుపు నిరోధకం (lightning conductor) వాడండి. ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల ప్లగ్‌లను తీసివేయండి.
• స్థిర విద్యుత్: ఆవేశం పొందిన దువ్వెన కాగితం ముక్కలను ఆకర్షిస్తుంది; సజాతి ఆవేశాలు వికర్షించుకుంటాయి, విజాతి ఆవేశాలు ఆకర్షించుకుంటాయి. ఎలక్ట్రోస్కోప్ (electroscope) ఆవేశాన్ని గుర్తిస్తుంది. ఎర్తింగ్ ఆవేశాన్ని సురక్షితంగా భూమిలోకి పంపుతుంది.
• భూకంపం: భూపటలంలో శక్తి ఒక్కసారిగా విడుదల కావడం, ఫలకాల కదలిక వల్ల కలుగుతుంది. భూకంప నాభి (focus) భూగర్భంలో పుట్టిన స్థానం; భూకంప కేంద్రం (epicentre) దానిపైన ఉపరితలంపై ఉన్న స్థానం. సిస్మోగ్రాఫ్ తరంగాలను నమోదు చేస్తుంది; రిక్టర్ స్కేల్ తీవ్రతను కొలుస్తుంది (ప్రతి పూర్తి సంఖ్య పెరుగుదల ఆయామంలో పదిరెట్లు పెరుగుదల). ప్రాథమిక (P) తరంగాలు ద్వితీయ (S) తరంగాల కంటే వేగంగా ఉంటాయి. భద్రత: కిందకు వంగి, కప్పుకుని, బల్ల కింద పట్టుకుని ఉండండి; గాజు, బరువైన వస్తువులకు దూరంగా ఉండండి; బహిరంగ ప్రదేశానికి వెళ్లండి.
• సునామీ: సముద్రగర్భ భూకంపాలు లేదా అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాల వల్ల కలిగే భారీ సముద్ర తరంగాలు.
• తుఫాను: బలమైన గాలులతో కూడిన అల్పపీడన వ్యవస్థ; గాలులు ప్రశాంతమైన కేంద్రం (నేత్రం, eye) చుట్టూ సర్పిలాకారంగా వీస్తాయి. ఇది వెచ్చని ఉష్ణమండల సముద్రాలపై ఏర్పడుతుంది. భారతదేశంలో తుఫానులు ఎక్కువగా ఆంధ్రప్రదేశ్ తూర్పు తీరాన్ని, సమీప రాష్ట్రాలను తాకుతాయి. భారత వాతావరణ శాఖ హెచ్చరికలు ఇస్తుంది; తీరప్రాంత ఆశ్రయాలు, ముందస్తు తరలింపు ప్రాణాలను కాపాడతాయి.
• ఇంద్రధనస్సు: సూర్యకాంతి వర్షపు చినుకుల్లో వక్రీభవనం చెంది, ఏడు రంగులుగా విడిపోయి (VIBGYOR), అంతర్గత పరావర్తనం చెంది, బయటకు వచ్చేటప్పుడు మళ్లీ వక్రీభవనం చెందుతుంది. సూర్యుడు మీ వెనుక, వర్షం ముందు ఉన్నప్పుడు ఇది కనిపిస్తుంది. ప్రాథమిక ధనస్సులో ఎరుపు బయటి అంచున ఉంటుంది.
• నీలి ఆకాశం, ఎర్రని సూర్యాస్తమయం: నీలి కాంతి గాలి అణువుల వల్ల ఎక్కువగా పరిక్షేపణం చెందుతుంది; సూర్యోదయ, సూర్యాస్తమయ సమయాల్లో కాంతి ఎక్కువ దూరం ప్రయాణిస్తుంది, మిగిలిన ఎరుపు కాంతి కంటిని చేరుతుంది. ఎండమావి (Mirage): వేడి గాలి పొరల్లో సంపూర్ణ అంతర్గత పరావర్తనం వల్ల కలిగే దృశ్య ప్రభావం.
• ఆరోరా: సూర్యుని నుంచి వచ్చే ఆవేశిత కణాలు వాతావరణాన్ని తాకినప్పుడు ధ్రువాల దగ్గర కనిపించే రంగు రంగుల కాంతులు.
• ఉరుములతో కూడిన తుఫాను మరియు వర్షం: బాష్పీభవనం, సాంద్రీకరణం, వర్షం అనే జలచక్రం; రుతుపవనాలు భారతదేశానికి వర్షం తెస్తాయి.

తరగతి గది కృత్యం

గ్రహణాలు, కళలను చూపించడానికి టార్చ్‌లైట్, ఒక బంతి, ఒక చిన్న బంతి వాడండి. రుతువులను చూపించడానికి అక్షంపై వాల్చిన గ్లోబ్ వాడండి. P, S తరంగాలను చూపించడానికి స్ప్రింగ్ స్లింకీ వాడండి. విద్యార్థులు పాఠశాల మైదానంలో సౌరకుటుంబాన్ని ప్రమాణానుసారం గీయనివ్వండి.

పరీక్షలో తప్పులు చేసే చోట్లు

• అత్యంత వేడి గ్రహం శుక్రుడు (బుధుడు కాదు); బుధుడు సమీపంలోనిది, అతి చిన్నది.
• గురుడు అతి పెద్దది; శని అతి తక్కువ సాంద్రత గలది.
• రుతువులు అక్షం వాలు వల్ల, సూర్యుని నుంచి దూరం వల్ల కాదు.
• సూర్యగ్రహణం అమావాస్య రోజున; చంద్రగ్రహణం పౌర్ణమి రోజున.
• ప్లూటో మరుగుజ్జు గ్రహం, గ్రహం కాదు.
• కాంతి సంవత్సరం దూర ప్రమాణం, కాల ప్రమాణం కాదు.
• రిక్టర్ స్కేల్ తీవ్రతను (శక్తిని) కొలుస్తుంది; సిస్మోగ్రాఫ్ అనేది పరికరం.
• భూకంప కేంద్రం ఉపరితలంపై ఉంటుంది; నాభి భూగర్భంలో ఉంటుంది.
• ఉల్క అంటే కాంతి చారిక; ఉల్కాశిల అంటే నేలను చేరిన రాయి.
• ప్రాథమిక ఇంద్రధనస్సులో ఎరుపు బయటి రంగు; వైలెట్ లోపలి రంగు.

ఒక్కమాట సూత్రాలు

• 1. సూర్యుడు ఎక్కువగా హైడ్రోజన్, హీలియంతో నిండిన నక్షత్రం.
• 2. సూర్యుని నుంచి కాంతి భూమిని చేరడానికి సుమారు 8 నిమిషాల 20 సెకన్లు పడుతుంది.
• 3. బుధుడు అతి చిన్న గ్రహం; గురుడు అతి పెద్దది.
• 4. శుక్రుడు అత్యంత వేడి గ్రహం, తూర్పు నుంచి పడమరకు తిరుగుతుంది.
• 5. అంగారకుడిని ఎర్ర గ్రహం అంటారు.
• 6. పోలారిస్ ధ్రువ నక్షత్రం.
• 7. గ్రహశకలాల వలయం అంగారకుడు, గురుడి మధ్య ఉంది.
• 8. హేలీ తోకచుక్క సుమారు ప్రతి 76 సంవత్సరాలకు తిరిగి వస్తుంది.
• 9. చంద్రుని గురుత్వాకర్షణ భూమి గురుత్వాకర్షణలో సుమారు ఆరో వంతు.
• 10. సతీష్ ధవన్ అంతరిక్ష కేంద్రం శ్రీహరికోటలో ఉంది.
• 11. శబ్దం కాంతి కంటే నెమ్మదిగా ఉండటం వల్ల మెరుపు తర్వాత ఉరుము వినిపిస్తుంది.
• 12. వర్షపు చినుకుల్లో సూర్యకాంతి విడిపోవడం (విక్షేపణం) వల్ల ఇంద్రధనస్సు ఏర్పడుతుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

1. సౌర కుటుంబంలో అతిపెద్ద గ్రహం

   1. గురుడు (బృహస్పతి)
   2. నెప్ట్యూన్
   3. భూమి
   4. శని
   సమాధానం

   A. గురుడు (బృహస్పతి)

   The largest planet of the solar system is

   1. Jupiter
   2. Neptune
   3. Earth
   4. Saturn

2. అత్యంత వేడిగా ఉండే గ్రహం

   1. బుధుడు
   2. అంగారకుడు
   3. గురుడు
   4. శుక్రుడు
   సమాధానం

   D. శుక్రుడు

   The hottest planet is

   1. Mercury
   2. Mars
   3. Jupiter
   4. Venus

3. సూర్యునికి అతి దగ్గరగా ఉన్న అతి చిన్న గ్రహం

   1. బుధుడు
   2. శుక్రుడు
   3. ప్లూటో
   4. అంగారకుడు
   సమాధానం

   A. బుధుడు

   The smallest planet and nearest to the Sun is

   1. Mercury
   2. Venus
   3. Pluto
   4. Mars

4. ఎరుపు గ్రహంగా పిలిచే గ్రహం

   1. బుధుడు
   2. అంగారకుడు
   3. గురుడు
   4. శుక్రుడు
   సమాధానం

   B. అంగారకుడు

   The planet known as the red planet is

   1. Mercury
   2. Mars
   3. Jupiter
   4. Venus

5. స్పష్టమైన వలయాలు ఉన్న, నీటి కంటే తక్కువ సాంద్రత గల గ్రహం

   1. శని
   2. గురుడు
   3. బుధుడు
   4. అంగారకుడు
   సమాధానం

   A. శని

   The planet with prominent rings, less dense than water, is

   1. Saturn
   2. Jupiter
   3. Mercury
   4. Mars

6. ధ్రువ నక్షత్రాన్ని ఇంకా ఏమని పిలుస్తారు

   1. వేగా
   2. సిరియస్
   3. ఓరియన్
   4. పోలారిస్
   సమాధానం

   D. పోలారిస్

   The Pole Star is also called

   1. Vega
   2. Sirius
   3. Orion
   4. Polaris

7. మన సౌర కుటుంబం ఉన్న గెలాక్సీ

   1. ఓరియన్
   2. ఆండ్రోమెడా
   3. పాలపుంత (మిల్కీవే)
   4. ట్రయాంగులమ్
   సమాధానం

   C. పాలపుంత (మిల్కీవే)

   The galaxy to which our solar system belongs is the

   1. Orion
   2. Andromeda
   3. Milky Way
   4. Triangulum

8. గ్రహశకలాల పట్టీ (asteroid belt) ఏ కక్ష్యల మధ్య ఉంది

   1. భూమి, అంగారకుడు
   2. అంగారకుడు, గురుడు
   3. శుక్రుడు, భూమి
   4. గురుడు, శని
   సమాధానం

   B. అంగారకుడు, గురుడు

   The asteroid belt lies between the orbits of

   1. Earth and Mars
   2. Mars and Jupiter
   3. Venus and Earth
   4. Jupiter and Saturn

9. సూర్యుని నుండి అత్యంత దూరంలో ఉన్న గ్రహం

   1. ప్లూటో
   2. శని
   3. యురేనస్
   4. నెప్ట్యూన్
   సమాధానం

   D. నెప్ట్యూన్

   The farthest planet from the Sun is

   1. Pluto
   2. Saturn
   3. Uranus
   4. Neptune

10. భూకంప తరంగాలను నమోదు చేసే పరికరం

    1. సీస్మోగ్రాఫ్
    2. బారోమీటర్
    3. హైగ్రోమీటర్
    4. ఎనిమోమీటర్
    సమాధానం

    A. సీస్మోగ్రాఫ్

    The instrument that records earthquake waves is the

    1. seismograph
    2. barometer
    3. hygrometer
    4. anemometer

11. కాంతి సంవత్సరం దేని యూనిట్

    1. వేగం
    2. ప్రకాశం
    3. దూరం
    4. కాలం
    సమాధానం

    C. దూరం

    A light year is a unit of

    1. speed
    2. brightness
    3. distance
    4. time

12. అంగారకుని ఉపగ్రహాలు

    1. యూరోపా, అయో
    2. చారన్, నిక్స్
    3. ఫోబోస్, డీమోస్
    4. టైటాన్, ట్రైటాన్
    సమాధానం

    C. ఫోబోస్, డీమోస్

    The moons of Mars are

    1. Europa and Io
    2. Charon and Nix
    3. Phobos and Deimos
    4. Titan and Triton

13. భారతదేశ ఉపగ్రహ ప్రయోగ కేంద్రమైన సతీష్ ధవన్ అంతరిక్ష కేంద్రం ఎక్కడ ఉంది

    1. తుంబ
    2. హైదరాబాద్
    3. బెంగళూరు
    4. శ్రీహరికోట
    సమాధానం

    D. శ్రీహరికోట

    India's satellite launch centre Satish Dhawan Space Centre is at

    1. Thumba
    2. Hyderabad
    3. Bengaluru
    4. Sriharikota

14. భారతదేశ మొట్టమొదటి ఉపగ్రహం

    1. ఆర్యభట్ట
    2. రోహిణి
    3. INSAT
    4. భాస్కర
    సమాధానం

    A. ఆర్యభట్ట

    India's first satellite was

    1. Aryabhata
    2. Rohini
    3. INSAT
    4. Bhaskara

15. ప్లూటోను ఏ విధంగా వర్గీకరించారు

    1. నక్షత్రం
    2. మరుగుజ్జు గ్రహం
    3. గ్రహం
    4. తోకచుక్క
    సమాధానం

    B. మరుగుజ్జు గ్రహం

    Pluto is classified as a

    1. star
    2. dwarf planet
    3. planet
    4. comet

16. సూర్యుని తర్వాత భూమికి అతి దగ్గరగా ఉన్న నక్షత్రం

    1. పోలారిస్
    2. బెటెల్‌గ్యూస్
    3. ప్రాక్సిమా సెంటారీ
    4. సిరియస్
    సమాధానం

    C. ప్రాక్సిమా సెంటారీ

    The nearest star to Earth after the Sun is

    1. Polaris
    2. Betelgeuse
    3. Proxima Centauri
    4. Sirius

17. గ్రహశకలాల పట్టీలో ఉన్న మరుగుజ్జు గ్రహం

    1. సెరిస్
    2. ప్లూటో
    3. టైటాన్
    4. ఈరిస్
    సమాధానం

    A. సెరిస్

    The dwarf planet located in the asteroid belt is

    1. Ceres
    2. Pluto
    3. Titan
    4. Eris

18. భూమిపై రుతువులు ఏర్పడటానికి కారణం

    1. భూమి భ్రమణం మాత్రమే
    2. భూమి అక్షం వాలు
    3. సూర్యుని నుండి మారుతున్న దూరం
    4. చంద్రుని కళలు
    సమాధానం

    B. భూమి అక్షం వాలు

    The seasons on Earth are caused by

    1. Earth's rotation alone
    2. the tilt of Earth's axis
    3. changing distance from the Sun
    4. the Moon's phases

19. సూర్యగ్రహణం ఏర్పడేది ఎప్పుడంటే

    1. చంద్రుడు పూర్ణ చంద్రుడిగా ఉన్నప్పుడు
    2. భూమి సూర్యునికి, చంద్రునికి మధ్యకు వచ్చినప్పుడు
    3. సూర్యుడు భూమికి, చంద్రునికి మధ్యకు వచ్చినప్పుడు
    4. చంద్రుడు సూర్యునికి, భూమికి మధ్యకు వచ్చినప్పుడు
    సమాధానం

    D. చంద్రుడు సూర్యునికి, భూమికి మధ్యకు వచ్చినప్పుడు

    A solar eclipse occurs when the

    1. Moon is full
    2. Earth comes between the Sun and Moon
    3. Sun comes between Earth and Moon
    4. Moon comes between the Sun and Earth

20. చంద్రగ్రహణం ఏర్పడగలిగేది కేవలం

    1. అమావాస్య రోజున
    2. పౌర్ణమి రోజున
    3. అర్ధచంద్రుని రోజున
    4. విషువత్తు రోజున మాత్రమే
    సమాధానం

    B. పౌర్ణమి రోజున

    A lunar eclipse can occur only on a

    1. new moon day
    2. full moon day
    3. quarter moon day
    4. day of the equinox only

21. చంద్రుని ఎప్పుడూ ఒకే ముఖం మనకు కనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే దాని

    1. భ్రమణ కాలం, పరిభ్రమణ కాలం సమానం
    2. కక్ష్య వృత్తాకారం
    3. గురుత్వాకర్షణ శూన్యం
    4. భ్రమణం పరిభ్రమణం కంటే వేగంగా ఉంటుంది
    సమాధానం

    A. భ్రమణ కాలం, పరిభ్రమణ కాలం సమానం

    We always see the same face of the Moon because its

    1. rotation period equals its revolution period
    2. orbit is circular
    3. gravity is zero
    4. rotation is faster than revolution

22. నక్షత్రాలు మిణుకుమిణుకుమంటాయి, ఎందుకంటే

    1. అవి మనకు దగ్గరగా ఉన్నాయి
    2. అవి కన్ను కొడతాయి
    3. కదులుతున్న గాలి పొరల వల్ల వాటి కాంతి వక్రీభవనం చెందుతుంది
    4. అవి దీపాల వలె స్పందిస్తాయి
    సమాధానం

    C. కదులుతున్న గాలి పొరల వల్ల వాటి కాంతి వక్రీభవనం చెందుతుంది

    Stars twinkle because

    1. they are close to us
    2. they blink
    3. their light is refracted by moving layers of air
    4. they pulse like lamps

23. అత్యంత వేడి నక్షత్రాలు ఏ రంగులో కనిపిస్తాయి

    1. నారింజ
    2. ఎరుపు
    3. పసుపు
    4. నీలం-తెలుపు
    సమాధానం

    D. నీలం-తెలుపు

    The hottest stars appear

    1. orange
    2. red
    3. yellow
    4. blue-white

24. మెరుపు కనిపించిన తర్వాత ఉరుము వినిపిస్తుంది, ఎందుకంటే

    1. ధ్వని కాంతి కంటే నెమ్మదిగా ప్రయాణిస్తుంది
    2. మేఘాలు ధ్వనిని తర్వాత ఉత్పత్తి చేస్తాయి
    3. కాంతి ఒక ధ్వని తరంగం
    4. గాలి ధ్వనిని అడ్డుకుంటుంది
    సమాధానం

    A. ధ్వని కాంతి కంటే నెమ్మదిగా ప్రయాణిస్తుంది

    Thunder is heard after lightning is seen because

    1. sound travels slower than light
    2. sound is produced later by the clouds
    3. light is a sound wave
    4. air blocks sound

25. ఇంద్రధనస్సు ఏర్పడేది

    1. సూర్యకాంతి వివర్తనం వల్ల
    2. మేఘాల నుండి పరావర్తనం వల్ల
    3. వర్షపు బిందువులలో సూర్యకాంతి విక్షేపణం వల్ల
    4. కాంతి ధ్రువణం వల్ల
    సమాధానం

    C. వర్షపు బిందువులలో సూర్యకాంతి విక్షేపణం వల్ల

    A rainbow is formed by

    1. diffraction of sunlight
    2. reflection from clouds
    3. dispersion of sunlight in raindrops
    4. polarisation of light

26. అత్యధిక ఆటుపోట్లైన స్ప్రింగ్ టైడ్స్ ఏర్పడేది

    1. మొదటి, మూడవ పాదాల వద్ద
    2. అమావాస్య, పౌర్ణమి రోజులలో
    3. పౌర్ణమి రోజున మాత్రమే
    4. అమావాస్య రోజున మాత్రమే
    సమాధానం

    B. అమావాస్య, పౌర్ణమి రోజులలో

    Spring tides, the highest tides, occur at

    1. first and third quarter
    2. new moon and full moon
    3. only at full moon
    4. only at new moon

27. ఆకాశం నీలంగా కనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే గాలి అణువులు

    1. నీలి కాంతిని ఉద్గారిస్తాయి
    2. ఎరుపు కాంతిని మాత్రమే గ్రహిస్తాయి
    3. ఎరుపు కంటే నీలి కాంతిని ఎక్కువగా పరిక్షేపణం చేస్తాయి
    4. సముద్రాన్ని పరావర్తనం చేస్తాయి
    సమాధానం

    C. ఎరుపు కంటే నీలి కాంతిని ఎక్కువగా పరిక్షేపణం చేస్తాయి

    The sky looks blue because air molecules

    1. emit blue light
    2. absorb red light only
    3. scatter blue light more than red
    4. reflect the ocean

28. చంద్రశేఖర్ పరిమితి (తెల్లని మరుగుజ్జు గరిష్ఠ ద్రవ్యరాశి) సుమారుగా

    1. సూర్యుని ద్రవ్యరాశికి 100 రెట్లు
    2. సూర్యుని ద్రవ్యరాశికి 10 రెట్లు
    3. సూర్యుని ద్రవ్యరాశికి 0.1 రెట్లు
    4. సూర్యుని ద్రవ్యరాశికి 1.4 రెట్లు
    సమాధానం

    D. సూర్యుని ద్రవ్యరాశికి 1.4 రెట్లు

    The Chandrasekhar limit (maximum mass of a white dwarf) is about

    1. 100 times the mass of the Sun
    2. 10 times the mass of the Sun
    3. 0.1 times the mass of the Sun
    4. 1.4 times the mass of the Sun

29. చంద్రునిపై ఆకాశం నల్లగా కనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే చంద్రునికి

    1. కాంతిని పరిక్షేపణం చేయడానికి వాతావరణం లేదు
    2. సూర్యుని నుండి చాలా దూరంగా ఉంది
    3. లోహంతో తయారైంది
    4. ఎల్లప్పుడూ నీడలో ఉంటుంది
    సమాధానం

    A. కాంతిని పరిక్షేపణం చేయడానికి వాతావరణం లేదు

    The sky on the Moon appears black because the Moon

    1. has no atmosphere to scatter light
    2. is very far from the Sun
    3. is made of metal
    4. is always in shadow

30. మెరుపులతో కూడిన తుఫాను సమయంలో సురక్షిత ప్రదేశం

    1. ఎత్తైన చెట్టు కింద
    2. లోహపు కంచె దగ్గర
    3. ఖాళీ మైదానంలో
    4. మూసి ఉన్న భవనం లేదా కారు లోపల
    సమాధానం

    D. మూసి ఉన్న భవనం లేదా కారు లోపల

    During a lightning storm a safe place is

    1. under a tall tree
    2. near a metal fence
    3. in an open field
    4. inside a closed building or car

31. సూర్యుని నుండి కాంతి (దూరం సుమారు 1.5 × 10¹¹ m; కాంతి వేగం 3 × 10⁸ m/s) చేరడానికి పట్టే సమయం సుమారుగా

    1. 5 s
    2. 500 s
    3. 50 s
    4. 5000 s
    సమాధానం

    B. 500 s

    Light from the Sun (distance about 1.5 × 10¹¹ m; speed of light 3 × 10⁸ m/s) takes about

    1. 5 s
    2. 500 s
    3. 50 s
    4. 5000 s

32. మెరుపు కనిపించిన 4 s తర్వాత ఉరుము వినిపించింది. ధ్వని వేగం 340 m/s అయితే దూరం

    1. 340 m
    2. 85 m
    3. 680 m
    4. 1360 m
    సమాధానం

    D. 1360 m

    Thunder is heard 4 s after lightning. If the speed of sound is 340 m/s the distance is

    1. 340 m
    2. 85 m
    3. 680 m
    4. 1360 m

33. ఒక వస్తువు భూమిపై 600 N బరువు ఉంది. చంద్రునిపై (గురుత్వం ఆరవ వంతు) దాని బరువు సుమారుగా

    1. 6 N
    2. 100 N
    3. 3600 N
    4. 600 N
    సమాధానం

    B. 100 N

    A body weighs 600 N on Earth. On the Moon (gravity one sixth) it weighs about

    1. 6 N
    2. 100 N
    3. 3600 N
    4. 600 N

34. 2 s లో కాంతి ప్రయాణించే దూరం (వేగం 3 × 10⁸ m/s)

    1. 3 × 10⁸ m
    2. 9 × 10⁸ m
    3. 6 × 10⁸ m
    4. 1.5 × 10⁸ m
    సమాధానం

    C. 6 × 10⁸ m

    Light travels in 2 s a distance of (speed 3 × 10⁸ m/s)

    1. 3 × 10⁸ m
    2. 9 × 10⁸ m
    3. 6 × 10⁸ m
    4. 1.5 × 10⁸ m

35. భూమి ఒక గంటలో ఎన్ని డిగ్రీలు తిరుగుతుంది?

    1. 15°
    2. 24°
    3. 360°
    4. 30°
    సమాధానం

    A. 15°

    Earth rotates through how many degrees in one hour?

    1. 15°
    2. 24°
    3. 360°
    4. 30°

36. రెండు ప్రదేశాల మధ్య రేఖాంశ భేదం 30°. స్థానిక కాల భేదం

    1. 3 గంటలు
    2. 1 గంట
    3. 2 గంటలు
    4. 30 నిమిషాలు
    సమాధానం

    C. 2 గంటలు

    Two places differ by 30° of longitude. The difference in local time is

    1. 3 hours
    2. 1 hour
    3. 2 hours
    4. 30 minutes

37. తీవ్రత 7 ఉన్న భూకంపం, తీవ్రత 5 ఉన్న భూకంపం కంటే ఎన్ని రెట్లు భూచలన కంపన పరిమాణం కలిగిస్తుంది?

    1. 2
    2. 10
    3. 100
    4. 20
    సమాధానం

    C. 100

    A magnitude 7 earthquake produces ground motion amplitude how many times that of magnitude 5?

    1. 2
    2. 10
    3. 100
    4. 20

38. కింది వాటిలో సరైన వాక్యం/వాక్యాలు ఏవి? 1. సూర్యుని నుండి భూమి దూరం మారడం వల్ల రుతువులు ఏర్పడతాయి. 2. భూమి అక్షం వాలు వల్ల రుతువులు ఏర్పడతాయి.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Which of the statements is/are correct? 1. Seasons are caused by the changing distance of Earth from the Sun. 2. Seasons are caused by the tilt of Earth's axis.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

39. కింది వాటిలో సరైన వాక్యం/వాక్యాలు ఏవి? 1. శుక్రుడు చాలా గ్రహాలకు వ్యతిరేక దిశలో భ్రమణం చెందుతుంది. 2. బుధునికి రెండు ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Which of the statements is/are correct? 1. Venus rotates in the direction opposite to most planets. 2. Mercury has two moons.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

40. కింది వాటిలో సరైన వాక్యం/వాక్యాలు ఏవి? 1. సూర్యగ్రహణం అమావాస్య రోజున ఏర్పడుతుంది. 2. చంద్రగ్రహణం పౌర్ణమి రోజున ఏర్పడుతుంది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Which of the statements is/are correct? 1. A solar eclipse occurs on a new moon day. 2. A lunar eclipse occurs on a full moon day.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

41. కింది వాటిలో సరైన వాక్యం/వాక్యాలు ఏవి? 1. భూకంప అధికేంద్రం ఉపరితలం కింద ఉంటుంది. 2. భూకంప కేంద్రం (focus) ఉపరితలంపై ఉంటుంది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    D. 1 లేదా 2 కాదు

    Which of the statements is/are correct? 1. The epicentre of an earthquake is below the surface. 2. The focus is on the surface.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

42. కింది వాటిలో సరైన వాక్యం/వాక్యాలు ఏవి? 1. సూర్యునికి దగ్గరగా ఉన్న గ్రహాలు కక్ష్యలో వేగంగా కదులుతాయి. 2. నెప్ట్యూన్ సంవత్సరం భూమి సంవత్సరం కంటే తక్కువ.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Which of the statements is/are correct? 1. Planets near the Sun move faster in orbit. 2. Neptune's year is shorter than Earth's year.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

43. కింది వాటిలో సరైన వాక్యం/వాక్యాలు ఏవి? 1. ప్రాథమిక ఇంద్రధనస్సు బాహ్య అంచున వైలెట్ ఉంటుంది. 2. సూర్యుడు పరిశీలకుని వెనుక ఉన్నప్పుడు ఇంద్రధనస్సు కనిపిస్తుంది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Which of the statements is/are correct? 1. Violet is on the outer edge of a primary rainbow. 2. A rainbow is seen with the Sun behind the observer.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

44. కింది వాటిలో సరైన వాక్యం/వాక్యాలు ఏవి? 1. చంద్రుడు స్వయంప్రకాశంతో వెలుగుతాడు. 2. చంద్రునికి వాతావరణం లేదు.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Which of the statements is/are correct? 1. The Moon shines by its own light. 2. The Moon has no atmosphere.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

45. గ్రహాన్ని దాని లక్షణంతో జతపరచండి: (a) గురుడు (b) శని (c) అంగారకుడు (d) శుక్రుడు; (i) వలయాలు (ii) గ్రేట్ రెడ్ స్పాట్ (iii) ఒలింపస్ మాన్స్ (iv) అత్యంత వేడి

    1. a-iii, b-i, c-ii, d-iv
    2. a-ii, b-i, c-iv, d-iii
    3. a-i, b-ii, c-iii, d-iv
    4. a-ii, b-i, c-iii, d-iv
    సమాధానం

    D. a-ii, b-i, c-iii, d-iv

    Match the planet with a feature: (a) Jupiter (b) Saturn (c) Mars (d) Venus; (i) rings (ii) Great Red Spot (iii) Olympus Mons (iv) hottest

    1. a-iii, b-i, c-ii, d-iv
    2. a-ii, b-i, c-iv, d-iii
    3. a-i, b-ii, c-iii, d-iv
    4. a-ii, b-i, c-iii, d-iv