లోహాలు, అలోహాలు మరియు సహజ వనరులు
గుర్తుంచుకోవలసినవి
- లోహాలు ఎలక్ట్రాన్లను కోల్పోయి ధనాయనాలను ఏర్పరుస్తాయి; అలోహాలు ఎలక్ట్రాన్లను గ్రహించి రుణాయనాలను ఏర్పరుస్తాయి. లోహాలు మెరుస్తాయి, సాగే గుణం (malleable), తీగలా సాగే గుణం (ductile) కలిగి ఉంటాయి, మంచి వాహకాలు. అలోహాలు ఎక్కువగా పెళుసుగా ఉంటాయి, పేలవమైన వాహకాలు (గ్రాఫైట్ ప్రధాన మినహాయింపు).
- క్రియాశీలతా శ్రేణి లోహ నిష్కర్షణ పద్ధతిని నిర్ణయిస్తుంది: చాలా క్రియాశీల లోహాలను విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా, మధ్యస్థ లోహాలను ఆక్సైడ్‌లను కార్బన్‌తో క్షయకరణం చేసి, తక్కువ క్రియాశీల లోహాలు స్వేచ్ఛా స్థితిలో లభిస్తాయి లేదా వేడి చేసి క్షయకరిస్తారు.
- శిలాజ ఇంధనాలు (బొగ్గు, పెట్రోలియం, సహజ వాయువు) తరిగిపోయే సహజ వనరులు; వాటిని ఆదా చేయడం, ప్రత్యామ్నాయాలను వాడటం వనరుల నిర్వహణలో ప్రాథమిక భాగం.
భౌతిక, రసాయన ధర్మాలు
లోహాలు మెరుపు కలిగి ఉంటాయి, గట్టిగా ఉంటాయి (కత్తితో కోయగలిగే సోడియం, పొటాషియం మినహా), ధ్వనిస్తాయి (sonorous), అధిక ద్రవీభవన స్థానాలు కలిగి ఉంటాయి. గాలియం, సీసియం చాలా తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద కరుగుతాయి. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవంగా ఉండే ఏకైక లోహం పాదరసం; ద్రవ రూపంలో ఉండే ఏకైక అలోహం బ్రోమిన్. వెండి ఉష్ణ, విద్యుత్ వాహకతలో ఉత్తమం, తర్వాత రాగి. లోహాలలో సీసం, పాదరసం పేలవమైన వాహకాలు. బంగారం, వెండి అత్యంత సాగే, తీగలా సాగే లోహాలు.
కార్బన్ (వజ్రం), సల్ఫర్, ఫాస్ఫరస్ వంటి అలోహాలు పెళుసుగా, మెరుపు లేకుండా ఉంటాయి. వజ్రం సహజ పదార్థాలలో అత్యంత గట్టిది, విద్యుత్తును ప్రవహింపజేయదు. గ్రాఫైట్‌లో స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు ఉండటం వల్ల విద్యుత్తును ప్రవహింపజేస్తుంది. అయోడిన్ మెరిసే అలోహం.
లోహాల రసాయన ప్రవర్తన:
- లోహం + ఆక్సిజన్ → లోహ ఆక్సైడ్. లోహ ఆక్సైడ్‌లు క్షారాలు. అల్యూమినియం ఆక్సైడ్, జింక్ ఆక్సైడ్ వంటి కొన్ని ఆక్సైడ్‌లు ఆమ్లాలతో, క్షారాలతో రెండింటితో చర్య జరుపుతాయి. వీటిని ద్విగుణాత్మక ఆక్సైడ్‌లు (amphoteric oxides) అంటారు.
- లోహం + నీరు: సోడియం, పొటాషియం చల్లని నీటితో తీవ్రంగా చర్య జరిపి హైడ్రోజన్‌ను ఇస్తాయి. కాల్షియం తక్కువ తీవ్రతతో చర్య జరుపుతుంది. మెగ్నీషియం వేడి నీటితో చర్య జరుపుతుంది. అల్యూమినియం, జింక్, ఇనుము నీటి ఆవిరితో చర్య జరుపుతాయి. రాగి, వెండి, బంగారం చర్య జరపవు.
- లోహం + విలీన ఆమ్లం → లవణం + హైడ్రోజన్ వాయువు. రాగి విలీన ఆమ్లం నుంచి హైడ్రోజన్‌ను విడుదల చేయదు.
- ఎక్కువ క్రియాశీల లోహం తక్కువ క్రియాశీల లోహాన్ని దాని లవణ ద్రావణం నుంచి స్థానభ్రంశం చేస్తుంది. ఉదాహరణకు, ఇనుము కాపర్ సల్ఫేట్ ద్రావణం నుంచి రాగిని స్థానభ్రంశం చేస్తుంది.
అలోహ ఆక్సైడ్‌లు ఆమ్లాలు (ఉదాహరణ CO₂, SO₂) లేదా తటస్థాలు (ఉదాహరణ CO, నీరు, N₂O). అలోహాలు నీటితో లేదా విలీన ఆమ్లాలతో చర్య జరిపి హైడ్రోజన్‌ను ఇవ్వవు.
క్రియాశీలతా శ్రేణి
అత్యధిక నుంచి అత్యల్ప క్రియాశీలత వరకు: K, Na, Ca, Mg, Al, Zn, Fe, Pb, [H], Cu, Hg, Ag, Au. హైడ్రోజన్‌ను పోలిక కోసం మాత్రమే శ్రేణిలో ఉంచారు. హైడ్రోజన్ కంటే పైన ఉన్న లోహాలు విలీన ఆమ్లాల నుంచి హైడ్రోజన్‌ను స్థానభ్రంశం చేస్తాయి.
లోహం నుంచి అలోహానికి ఎలక్ట్రాన్ల బదిలీ వల్ల అయానిక సమ్మేళనాలు ఏర్పడతాయి. అవి గట్టి ఘనపదార్థాలు, అధిక ద్రవీభవన, మరిగే స్థానాలు కలిగి ఉంటాయి, నీటిలో కరుగుతాయి, ద్రవీభవించిన స్థితిలో లేదా ద్రావణంలో విద్యుత్తును ప్రవహింపజేస్తాయి, ఘన స్థితిలో కాదు.
| సమూహం | లోహాలు | నిష్కర్షణ పద్ధతి |
|---|---|---|
| అత్యధిక క్రియాశీలత | K, Na, Ca, Mg, Al | ద్రవీభవించిన క్లోరైడ్ లేదా ఆక్సైడ్ విద్యుద్విశ్లేషణ |
| మధ్యస్థ క్రియాశీలత | Zn, Fe, Pb | ఆక్సైడ్‌ను కార్బన్ (కోక్) లేదా కార్బన్ మోనాక్సైడ్‌తో క్షయకరణం |
| తక్కువ క్రియాశీలత | Cu, Hg, Ag, Au | ఖనిజాన్ని వేడి చేయడం, లేదా ప్రకృతిలో స్వేచ్ఛగా లభించడం |
లోహాల నిష్కర్షణ
ఖనిజం (Mineral) అంటే లోహాన్ని కలిగి ఉన్న సహజ పదార్థం. ముడి ఖనిజం (Ore) అంటే లాభదాయకంగా లోహాన్ని తీయగలిగే ఖనిజం. ముడి ఖనిజంలోని మట్టి మలినాలను గాంగ్ (gangue) అంటారు.
దశలు: ముడి ఖనిజ సాంద్రీకరణ, ఆక్సైడ్‌గా మార్చడం, లోహానికి క్షయకరణం, శుద్ధి చేయడం.
- భర్జనం (Roasting): సల్ఫైడ్ ఖనిజాన్ని అధిక గాలిలో బాగా వేడి చేసి ఆక్సైడ్ పొందడం. ఉదాహరణ: 2ZnS + 3O₂ → 2ZnO + 2SO₂.
- నిస్తాపనం (Calcination): కార్బొనేట్ ఖనిజాన్ని పరిమిత గాలిలో వేడి చేసి ఆక్సైడ్ పొందడం. ఉదాహరణ: ZnCO₃ → ZnO + CO₂.
- క్షయకరణం: ZnO + C → Zn + CO.
- థర్మైట్ చర్య: అల్యూమినియం ఇనుప ఆక్సైడ్‌ను క్షయకరిస్తూ అపారమైన ఉష్ణాన్ని ఇస్తుంది; ద్రవీభవించిన ఇనుము రైలు పట్టాలను వెల్డింగ్ చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. Fe₂O₃ + 2Al → 2Fe + Al₂O₃.
- విద్యుద్విశ్లేషణ శుద్ధి: అశుద్ధ లోహం ఆనోడ్, స్వచ్ఛ లోహపు సన్నని పట్టీ కాథోడ్. స్వచ్ఛ లోహం కాథోడ్‌పై చేరుతుంది. మలినాలు ఆనోడ్ కింద ఆనోడ్ బురదగా స్థిరపడతాయి.
- అల్యూమినియంను బాక్సైట్ నుంచి పొందుతారు (శుద్ధి చేసి అల్యూమినాగా మార్చి, ద్రవీభవించిన క్రయోలైట్‌లో విద్యుద్విశ్లేషణ చేస్తారు). సోడియంను ద్రవీభవించిన సోడియం క్లోరైడ్ నుంచి పొందుతారు.
సాధారణ ముడి ఖనిజాలు: బాక్సైట్ (అల్యూమినియం), హెమటైట్, మాగ్నటైట్ (ఇనుము), సిన్నబార్ (పాదరసం), గెలీనా (సీసం), జింక్ బ్లెండ్ (జింక్), కాపర్ పైరైట్స్ (రాగి), రాతి ఉప్పు (సోడియం క్లోరైడ్).
మిశ్రమ లోహాలు మరియు తుప్పు
మిశ్రమ లోహం (Alloy) అంటే ఒక లోహం ఇతర లోహాలతో లేదా అలోహాలతో కలిసిన సజాతీయ మిశ్రమం. మిశ్రమ లోహాలు స్వచ్ఛ లోహం కంటే గట్టివి, బలమైనవి, తుప్పుకు ఎక్కువ నిరోధకత కలిగినవి.
| మిశ్రమ లోహం | ప్రధాన అంశాలు | ఉపయోగం |
|---|---|---|
| ఇత్తడి | రాగి + జింక్ | పాత్రలు, పరికరాలు |
| కంచు | రాగి + తగరం | విగ్రహాలు, పతకాలు |
| స్టెయిన్‌లెస్ స్టీల్ | ఇనుము + క్రోమియం + నికెల్ + కార్బన్ | కత్తులు, చెంచాలు, శస్త్రచికిత్స పరికరాలు |
| టంకం (Solder) | సీసం + తగరం | తీగలను కలపడం |
| అమాల్గం | పాదరసం + మరొక లోహం | దంతాలలో పూరకాలు |
స్వచ్ఛ బంగారం 24 క్యారెట్లు. 22 క్యారెట్ల బంగారం సుమారు 91.6 శాతం బంగారం ఉన్న మిశ్రమ లోహం. ఇనుములో కొద్ది, నియంత్రిత మొత్తంలో కార్బన్ కలిపితే అది ఉక్కు అవుతుంది.
తుప్పు (Corrosion) అంటే గాలి, తేమ లేదా రసాయనాల వల్ల లోహం నెమ్మదిగా క్షీణించడం. తుప్పు పట్టడానికి ఆక్సిజన్, నీరు రెండూ అవసరం. తుప్పు అంటే ఆర్ద్ర ఐరన్(III) ఆక్సైడ్, Fe₂O₃·xH₂O. వెండి నల్లగా మారుతుంది (సిల్వర్ సల్ఫైడ్), రాగి ఆకుపచ్చగా మారుతుంది (క్షారీయ కాపర్ కార్బొనేట్), అల్యూమినియం రక్షణ ఆక్సైడ్ పొరను ఏర్పరుస్తుంది.
నివారణ: రంగు వేయడం, నూనె పూయడం, గాల్వనీకరణ (ఇనుముపై జింక్ పూత), తగరం పూత, క్రోమ్ పూత, మిశ్రమ లోహం చేయడం, త్యాగ రక్షణ (మెగ్నీషియం లేదా జింక్ వంటి ఎక్కువ క్రియాశీల లోహాన్ని ఇనుముకు కలిపితే ఇనుముకు బదులు అదే తుప్పు పడుతుంది).
ముఖ్యమైన అలోహాలు
- కార్బన్: రూపాంతరాలు వజ్రం, గ్రాఫైట్, ఫుల్లరీన్ (ఉదాహరణ C₆₀). గ్రాఫైట్ మెత్తగా, జారుడుగా ఉంటుంది; పెన్సిల్ లెడ్లలో, కందెనగా ఉపయోగిస్తారు.
- సల్ఫర్: పసుపు రంగు ఘనం; సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం, తుపాకీ మందు, రబ్బరు వల్కనీకరణలో ఉపయోగిస్తారు.
- ఫాస్ఫరస్: తెల్ల ఫాస్ఫరస్ చాలా క్రియాశీలమైనది; నీటి కింద నిల్వ చేస్తారు. ఎర్ర ఫాస్ఫరస్ స్థిరమైనది; అగ్గిపెట్టెలపై ఉపయోగిస్తారు.
- నైట్రోజన్: గాలిలో ఘనపరిమాణంలో సుమారు 78 శాతం. ఆక్సిజన్ సుమారు 21 శాతం. గాలిలో అత్యధికంగా ఉండే ఉత్కృష్ట వాయువు ఆర్గాన్.
- హాలోజన్లు: ఫ్లోరిన్, క్లోరిన్, బ్రోమిన్, అయోడిన్. తాగునీటిని క్రిమిరహితం చేయడానికి క్లోరిన్ వాడతారు.
- ఉత్కృష్ట వాయువులు: హీలియం, నియాన్, ఆర్గాన్, క్రిప్టాన్, జినాన్. ఇవి జడ వాయువులు. హీలియంను బెలూన్లలో, నియాన్‌ను ప్రకటనల దీపాలలో ఉపయోగిస్తారు.
సహజ వనరులు
సహజ వనరులు పునరుత్పాదకాలు (అడవులు, నీరు, సూర్యకాంతి, గాలి) లేదా అపునరుత్పాదకాలు (బొగ్గు, పెట్రోలియం, సహజ వాయువు, ఖనిజాలు).
- బొగ్గు లక్షల సంవత్సరాల పాటు భూమిలో కూరుకుపోయిన వృక్ష పదార్థం నుంచి ఏర్పడుతుంది. కార్బన్ శాతం ప్రకారం తక్కువ నుంచి ఎక్కువ వరకు శ్రేణులు: పీట్, లిగ్నైట్, బిటుమినస్, ఆంత్రసైట్. ఆంత్రసైట్‌లో కార్బన్ శాతం, ఉష్ణ విలువ అత్యధికం.
- పెట్రోలియం హైడ్రోకార్బన్ల మిశ్రమం. దీనిని అంశిక స్వేదనం ద్వారా పెట్రోలియం వాయువు, పెట్రోల్, కిరోసిన్, డీజిల్, కందెన నూనె, బిటుమెన్‌గా వేరు చేస్తారు. తేలికైన అంశం స్తంభంలో అత్యంత పైకి చేరుతుంది.
- సహజ వాయువు ప్రధానంగా మీథేన్. వాహనాలకు CNG (సంపీడిత సహజ వాయువు)గా, ఇళ్లకు PNG (గొట్టాల ద్వారా సహజ వాయువు)గా వాడతారు. LPG ప్రధానంగా బ్యూటేన్, ప్రొపేన్.
- మైకా, బాక్సైట్, బొగ్గు, ఇనుప ఖనిజం, సున్నపురాయి, బారైట్స్ భారతదేశంలోని ముఖ్యమైన ఖనిజాలు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో తీరప్రాంతం, నదులు, అడవులు, ఖనిజ నిక్షేపాలు ఉన్నాయి, కాబట్టి గనుల తవ్వకం అటవీ, పర్యావరణ నిబంధనలను పాటించాలి.
- మంచి పద్ధతులు: తగ్గించడం, పునర్వినియోగం, పునఃచక్రీయం (reduce, reuse, recycle), ప్రజా రవాణా వాడటం, సౌర, పవన శక్తికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం.
పరీక్ష ఉచ్చులు
- 1. పాదరసం ఏకైక ద్రవ లోహం; బ్రోమిన్ ఏకైక ద్రవ అలోహం.
- 2. వెండి ఉత్తమ వాహకం, రాగి కాదు; కానీ చౌక కాబట్టి తీగలకు రాగిని వాడతారు.
- 3. గ్రాఫైట్ విద్యుత్తును ప్రవహింపజేస్తుంది; వజ్రం ప్రవహింపజేయదు, రెండూ స్వచ్ఛ కార్బన్ అయినా.
- 4. భర్జనంలో సల్ఫైడ్ ఖనిజాలను అధిక గాలిలో, నిస్తాపనంలో కార్బొనేట్ ఖనిజాలను పరిమిత గాలిలో వేడి చేస్తారు.
- 5. ముడి ఖనిజం, ఖనిజం ఒకటి కావు: ప్రతి ముడి ఖనిజం ఒక ఖనిజం, కానీ ప్రతి ఖనిజం ముడి ఖనిజం కాదు.
- 6. ఇత్తడి రాగి, జింక్; కంచు రాగి, తగరం.
- 7. తుప్పు పట్టడానికి గాలి, నీరు రెండూ కావాలి; పొడి గాలిలోని ఇనుము లేదా గాలి లేకుండా మరిగించిన నీటిలోని ఇనుము తుప్పు పట్టదు.
- 8. గాల్వనీకరణకు జింక్ వాడతారు, తగరం కాదు.
ఒక్క వాక్యంలో
- 1. సోడియం, పొటాషియంలను కిరోసిన్‌లో నిల్వ చేస్తారు.
- 2. భూపటలంలో అత్యధికంగా ఉండే లోహం అల్యూమినియం.
- 3. భూపటలంలో అత్యధికంగా ఉండే మూలకం ఆక్సిజన్.
- 4. హెమటైట్ ఇనుము ఖనిజం; బాక్సైట్ అల్యూమినియం ఖనిజం.
- 5. సిన్నబార్ పాదరసం ఖనిజం.
- 6. థర్మైట్ వెల్డింగ్‌లో అల్యూమినియం, ఇనుప ఆక్సైడ్ వాడతారు.
- 7. ఆంత్రసైట్ అత్యుత్తమ నాణ్యత గల బొగ్గు.
- 8. తుప్పు ఆర్ద్ర ఇనుప ఆక్సైడ్.
- 9. ఇత్తడిలో రాగి, జింక్ ఉంటాయి.
- 10. CNG ప్రధానంగా మీథేన్.
- 11. తెల్ల ఫాస్ఫరస్‌ను నీటి కింద నిల్వ చేస్తారు.
- 12. అల్యూమినియం ఆక్సైడ్ ఒక ద్విగుణాత్మక ఆక్సైడ్.
సాధించిన ఉదాహరణలు
- 1. Fe₂O₃లో ఇనుము శాతం (Fe = 56, O = 16): అణుభారం = 2 × 56 + 3 × 16 = 160. ఇనుము = 112/160 = 70 శాతం.
- 2. 54 g అల్యూమినియం నుంచి ఏర్పడే అల్యూమినియం ఆక్సైడ్ ద్రవ్యరాశి (Al = 27, Al₂O₃ = 102): 4Al + 3O₂ → 2Al₂O₃. 108 g Al నుంచి 204 g ఆక్సైడ్ వస్తుంది, కాబట్టి 54 g నుంచి 102 g.
- 3. 100 g కాల్షియం కార్బొనేట్‌ను వేడి చేస్తే వచ్చే CO₂ ద్రవ్యరాశి (CaCO₃ = 100, CO₂ = 44): CaCO₃ → CaO + CO₂. 100 g నుంచి 44 g CO₂ వస్తుంది.
- 4. ఇనుము కాపర్ సల్ఫేట్ నుంచి రాగిని స్థానభ్రంశం చేసినప్పుడు నిక్షేపితమయ్యే రాగి ద్రవ్యరాశి: Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu. 56 g ఇనుము నుంచి 63.5 g రాగి వస్తుంది.
సాధన ప్రశ్నలు
గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవ రూపంలో ఉండే ఏకైక లోహం ఏది
- సోడియం
- గాలియం
- సీసం
- పాదరసం (Mercury)
సమాధానం
D. పాదరసం (Mercury)
Which is the only metal that is liquid at room temperature?
- Sodium
- Gallium
- Lead
- Mercury
విద్యుత్తును అత్యుత్తమంగా వాహకం చేసే లోహం ఏది
- అల్యూమినియం
- రాగి
- ఇనుము
- వెండి
సమాధానం
D. వెండి
Which metal is the best conductor of electricity?
- Aluminium
- Copper
- Iron
- Silver
రైలు పట్టాలను వెల్డింగ్ చేయడానికి థర్మైట్ చర్యను ఉపయోగిస్తారు. ఇందులో ఐరన్ ఆక్సైడ్‌ను క్షయకరణం చేసే పదార్థం ఏది
- అల్యూమినియం
- కార్బన్
- జింక్
- హైడ్రోజన్
సమాధానం
A. అల్యూమినియం
Thermite reaction is used for welding railway tracks. Which substance reduces iron oxide in it?
- Aluminium
- Carbon
- Zinc
- Hydrogen
అల్యూమినియం ధాతువు ఏది
- బాక్సైట్
- గెలీనా
- సిన్నబార్
- హెమటైట్
సమాధానం
A. బాక్సైట్
Which is the ore of aluminium?
- Bauxite
- Galena
- Cinnabar
- Haematite
సల్ఫైడ్ ధాతువును అధిక గాలిలో బాగా వేడి చేసి ఆక్సైడ్‌గా మార్చడాన్ని ఏమంటారు
- విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా స్మెల్టింగ్
- భస్మీకరణం (calcination)
- స్వేదనం
- భర్జనం (roasting)
సమాధానం
D. భర్జనం (roasting)
Heating a sulphide ore strongly in excess air to convert it to oxide is called
- smelting by electrolysis
- calcination
- distillation
- roasting
రాగి మరియు జింక్‌తో తయారయ్యే మిశ్రమలోహం ఏది
- టంకం (Solder)
- స్టెయిన్‌లెస్ స్టీల్
- ఇత్తడి (Brass)
- కంచు (Bronze)
సమాధానం
C. ఇత్తడి (Brass)
Which alloy is made of copper and zinc?
- Solder
- Stainless steel
- Brass
- Bronze
తుప్పు పట్టకుండా ఇనుముపై జింక్ పలుచని పొరను పూయడాన్ని ఏమంటారు
- గాల్వనీకరణం (galvanisation)
- వల్కనీకరణం
- భస్మీకరణం
- ఆనోడైజింగ్
సమాధానం
A. గాల్వనీకరణం (galvanisation)
Coating iron with a thin layer of zinc to prevent rusting is called
- galvanisation
- vulcanisation
- calcination
- anodising
కార్బన్ యొక్క ఏ రూపాంతరం విద్యుత్తును వాహకం చేస్తుంది
- ఫాస్ఫరస్
- వజ్రం
- సల్ఫర్
- గ్రాఫైట్
సమాధానం
D. గ్రాఫైట్
Which allotrope of carbon conducts electricity?
- Phosphorus
- Diamond
- Sulphur
- Graphite
అత్యధిక కార్బన్ ఉండే అత్యుత్తమ నాణ్యత గల బొగ్గు ఏది
- పీట్
- లిగ్నైట్
- బిటుమినస్
- ఆంత్రసైట్
సమాధానం
D. ఆంత్రసైట్
Which is the best quality coal with the highest carbon content?
- Peat
- Lignite
- Bituminous
- Anthracite
తుప్పు రసాయనికంగా
- ఐరన్ సల్ఫైడ్
- జలయోజిత ఐరన్(III) ఆక్సైడ్
- ఐరన్ కార్బొనేట్ మాత్రమే
- ఐరన్ క్లోరైడ్
సమాధానం
B. జలయోజిత ఐరన్(III) ఆక్సైడ్
Rust is chemically
- iron sulphide
- hydrated iron(III) oxide
- iron carbonate only
- iron chloride
గాలి మరియు నీటితో తీవ్రంగా చర్య జరపడం వల్ల కిరోసిన్‌లో నిల్వ చేసే లోహం ఏది
- సోడియం
- బంగారం
- రాగి
- వెండి
సమాధానం
A. సోడియం
Which metal is stored under kerosene because it reacts vigorously with air and water?
- Sodium
- Gold
- Copper
- Silver
అల్యూమినియం ఆక్సైడ్ ఆమ్లాలతో మరియు క్షారాలతో రెండింటితోనూ చర్య జరుపుతుంది. అలాంటి ఆక్సైడ్‌లను ఏమంటారు
- క్షార ఆక్సైడ్‌లు
- తటస్థ ఆక్సైడ్‌లు
- ద్విగుణ (amphoteric) ఆక్సైడ్‌లు
- ఆమ్ల ఆక్సైడ్‌లు
సమాధానం
C. ద్విగుణ (amphoteric) ఆక్సైడ్‌లు
Aluminium oxide reacts with both acids and bases. Such oxides are called
- basic oxides
- neutral oxides
- amphoteric oxides
- acidic oxides
చర్యాశీలత శ్రేణిలో జింక్ మరియు సీసం మధ్య ఉండే లోహం ఏది
- వెండి
- ఇనుము
- రాగి
- సోడియం
సమాధానం
B. ఇనుము
Which metal is placed between zinc and lead in the reactivity series?
- Silver
- Iron
- Copper
- Sodium
రాగిని విద్యుత్ విశ్లేషణ ద్వారా శుద్ధి చేసేటప్పుడు స్వచ్ఛమైన రాగి ఎక్కడ నిక్షిప్తమవుతుంది
- ఆనోడ్
- విద్యుద్విశ్లేష్య ఉపరితలం
- కాథోడ్
- ఆనోడ్ బురద
సమాధానం
C. కాథోడ్
In electrolytic refining of copper, the pure copper is deposited at the
- anode
- electrolyte surface
- cathode
- anode mud
జింక్ వంటి చర్యాశీల లోహం విలీన హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లంతో చర్య జరిపినప్పుడు విడుదలయ్యే వాయువు ఏది
- హైడ్రోజన్
- కార్బన్ డయాక్సైడ్
- క్లోరిన్
- ఆక్సిజన్
సమాధానం
A. హైడ్రోజన్
Which gas is released when a reactive metal such as zinc reacts with dilute hydrochloric acid?
- Hydrogen
- Carbon dioxide
- Chlorine
- Oxygen
సోడియం మరియు అల్యూమినియం వంటి అధిక చర్యాశీల లోహాలను వాటి ధాతువుల నుండి దేని ద్వారా సంగ్రహిస్తారు
- గాలిలో వేడి చేయడం
- కార్బన్‌తో క్షయకరణం
- సాధారణ భర్జనం
- ద్రవీభవించిన సమ్మేళనాల విద్యుద్విశ్లేషణ
సమాధానం
D. ద్రవీభవించిన సమ్మేళనాల విద్యుద్విశ్లేషణ
The more reactive metals such as sodium and aluminium are extracted from their ores by
- heating in air
- reduction with carbon
- simple roasting
- electrolysis of molten compounds
వీటిలో శిలాజ ఇంధనం కానిది ఏది
- బయోగ్యాస్
- సహజ వాయువు
- పెట్రోలియం
- బొగ్గు
సమాధానం
A. బయోగ్యాస్
Which of these is not a fossil fuel?
- Biogas
- Natural gas
- Petroleum
- Coal
CNG యొక్క ప్రధాన ఘటకం
- బ్యూటేన్
- మీథేన్
- ఈథేన్ మాత్రమే
- ప్రొపేన్
సమాధానం
B. మీథేన్
The main component of CNG is
- butane
- methane
- ethane only
- propane
పెట్రోలియం యొక్క ఏ భాగం అంశీకరణ స్తంభం (fractionating column) పై భాగానికి చేరుతుంది
- డీజిల్
- బిటుమెన్
- కందెన నూనె
- పెట్రోలియం వాయువు
సమాధానం
D. పెట్రోలియం వాయువు
Which fraction of petroleum rises to the top of the fractionating column?
- Diesel
- Bitumen
- Lubricating oil
- Petroleum gas
గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవ రూపంలో ఉండే ఏకైక అలోహం ఏది
- సల్ఫర్
- అయోడిన్
- బ్రోమిన్
- ఫాస్ఫరస్
సమాధానం
C. బ్రోమిన్
Which non-metal is the only one that is a liquid at room temperature?
- Sulphur
- Iodine
- Bromine
- Phosphorus
తెల్ల ఫాస్ఫరస్‌ను నీటిలో నిల్వ చేయడానికి కారణం అది
- నత్రజనితో చర్య జరుపుతుంది
- గాలిలో కరుగుతుంది
- రేడియోధార్మికత కలిగి ఉంటుంది
- గాలిలో మండుతుంది
సమాధానం
D. గాలిలో మండుతుంది
White phosphorus is stored under water because it
- reacts with nitrogen
- dissolves in air
- is radioactive
- catches fire in air
Fe2O3 లో ఇనుము శాతం ఎంత? (Fe = 56, O = 16)
- 56
- 60
- 70
- 80
సమాధానం
C. 70
What is the percentage of iron in Fe2O3? (Fe = 56, O = 16)
- 56
- 60
- 70
- 80
200 g CaCO3 పూర్తిగా వియోజనం చెందినప్పుడు ఎన్ని గ్రాముల CO2 ఏర్పడుతుంది? (CaCO3 = 100, CO2 = 44)
- 44 g
- 88 g
- 100 g
- 176 g
సమాధానం
B. 88 g
How many grams of CO2 are produced by complete decomposition of 200 g of CaCO3? (CaCO3 = 100, CO2 = 44)
- 44 g
- 88 g
- 100 g
- 176 g
4Al + 3O2 -> 2Al2O3 చర్యలో 27 g అల్యూమినియం (Al = 27) నుండి ఏర్పడే అల్యూమినియం ఆక్సైడ్ (Al2O3 = 102) ద్రవ్యరాశి ఎంత?
- 51 g
- 27 g
- 204 g
- 102 g
సమాధానం
A. 51 g
What mass of aluminium oxide (Al2O3 = 102) is formed from 27 g of aluminium (Al = 27) in 4Al + 3O2 -> 2Al2O3?
- 51 g
- 27 g
- 204 g
- 102 g
ZnO యొక్క మోలార్ ద్రవ్యరాశి 81 (Zn = 65, O = 16). 81 g ZnO ను కార్బన్‌తో పూర్తిగా క్షయకరణం చేస్తే లభించే జింక్ ద్రవ్యరాశి ఎంత
- 65 g
- 130 g
- 81 g
- 16 g
సమాధానం
A. 65 g
The molar mass of ZnO is 81 (Zn = 65, O = 16). What mass of zinc is obtained from 81 g of ZnO by complete reduction with carbon?
- 65 g
- 130 g
- 81 g
- 16 g
Al2O3 లో ఆక్సిజన్ శాతం (Al = 27, O = 16) సుమారుగా
- 16
- 47
- 27
- 53
సమాధానం
B. 47
The percentage of oxygen in Al2O3 (Al = 27, O = 16) is closest to
- 16
- 47
- 27
- 53
థర్మైట్ చర్య Fe2O3 + 2Al -> 2Fe + Al2O3 లో 1 మోల్ Fe2O3 ను క్షయకరణం చేయడానికి ఎన్ని మోల్‌ల అల్యూమినియం అవసరం
- 1
- 3
- 2
- 4
సమాధానం
C. 2
How many moles of aluminium are needed to reduce 1 mole of Fe2O3 in the thermite reaction Fe2O3 + 2Al -> 2Fe + Al2O3?
- 1
- 3
- 2
- 4
56 g ఇనుము కాపర్ సల్ఫేట్ ద్రావణం నుండి రాగిని పూర్తిగా స్థానభ్రంశం చేస్తే (Cu = 63.5), ఏర్పడే రాగి ద్రవ్యరాశి
- 32 g
- 56 g
- 127 g
- 63.5 g
సమాధానం
D. 63.5 g
If 56 g of iron displaces copper completely from copper sulphate solution (Cu = 63.5), the mass of copper formed is
- 32 g
- 56 g
- 127 g
- 63.5 g
22 క్యారెట్ బంగారు నమూనాలో ద్రవ్యరాశి పరంగా సుమారు ఎంత బంగారం ఉంటుంది
- 91.6 శాతం
- 75 శాతం
- 50 శాతం
- 99.9 శాతం
సమాధానం
A. 91.6 శాతం
A sample of 22 carat gold contains about how much gold by mass?
- 91.6 percent
- 75 percent
- 50 percent
- 99.9 percent
12 g కార్బన్ ఆక్సిజన్‌లో పూర్తిగా మండినప్పుడు ఏర్పడే కార్బన్ డయాక్సైడ్ ద్రవ్యరాశి (C = 12, CO2 = 44)
- 32 g
- 12 g
- 44 g
- 22 g
సమాధానం
C. 44 g
The mass of carbon dioxide formed when 12 g of carbon burns completely in oxygen (C = 12, CO2 = 44) is
- 32 g
- 12 g
- 44 g
- 22 g
SO2 లో సల్ఫర్ ద్రవ్యరాశి శాతాన్ని లెక్కించండి (S = 32, O = 16).
- 66.7
- 50
- 32
- 25
సమాధానం
B. 50
Calculate the mass percentage of sulphur in SO2 (S = 32, O = 16).
- 66.7
- 50
- 32
- 25
తేమ గాలికి గురైనప్పుడు ఆకుపచ్చగా మారే రాగి గురించి ఏది సరైనది
- ఇది కాపర్ సల్ఫైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది
- ఇది కాపర్ నైట్రేట్‌ను ఏర్పరుస్తుంది
- ఇది కాపర్ ఆక్సైడ్‌ను మాత్రమే ఏర్పరుస్తుంది
- ఇది క్షారీయ కాపర్ కార్బొనేట్‌ను ఏర్పరుస్తుంది
సమాధానం
D. ఇది క్షారీయ కాపర్ కార్బొనేట్‌ను ఏర్పరుస్తుంది
Which one is correct about the copper that turns green when exposed to moist air?
- It forms copper sulphide
- It forms copper nitrate
- It forms copper oxide only
- It forms basic copper carbonate
మెగ్నీషియం వంటి మరింత చర్యాశీల లోహాన్ని ఇనుముకు జతచేసి ఇనుమును రక్షించే పద్ధతి ఏది
- త్యాగ రక్షణ (Sacrificial protection)
- తగరం పూత
- నూనె రాయడం
- పెయింటింగ్
సమాధానం
A. త్యాగ రక్షణ (Sacrificial protection)
Which method protects iron by attaching a more reactive metal such as magnesium to it?
- Sacrificial protection
- Tin plating
- Oiling
- Painting
లోహాన్ని దాని మిశ్రమలోహ భాగస్వామితో జతపరచండి: కంచు (Bronze) రాగి మరియు దేనితో తయారవుతుంది
- జింక్
- తగరం
- నికెల్
- సీసం
సమాధానం
B. తగరం
Match the metal with its alloy partner: Bronze is made of copper and
- zinc
- tin
- nickel
- lead
భూమి పొరలో అత్యధికంగా లభించే లోహం ఏది
- కాల్షియం
- రాగి
- అల్యూమినియం
- ఇనుము
సమాధానం
C. అల్యూమినియం
Which of the following is the most abundant metal in the Earth's crust?
- Calcium
- Copper
- Aluminium
- Iron
వీటిలో అలోహాల సాధారణ భౌతిక ధర్మం కానిది ఏది
- మందమైన (నిస్తేజ) రూపం
- ఉష్ణవాహకత తక్కువగా ఉండటం
- ఘాతవర్ధనీయత లేకపోవడం (భంగురత్వం)
- అధిక తాంతవత (malleability)
సమాధానం
D. అధిక తాంతవత (malleability)
Which of the following is not a physical property typical of non-metals?
- Dull appearance
- Poor conduction of heat
- Brittleness
- High malleability
చర్యాశీలత శ్రేణిలోని లోహాల గురించి ఏ ప్రకటన సరైనది
- హైడ్రోజన్ కంటే పైన ఉన్న లోహాలు విలీన ఆమ్లాల నుండి హైడ్రోజన్‌ను స్థానభ్రంశం చేస్తాయి
- సోడియం కంటే బంగారం ఎక్కువ చర్యాశీలం
- ఇనుము కంటే వెండి పైన ఉంటుంది
- రాగి విలీన ఆమ్లాల నుండి హైడ్రోజన్‌ను స్థానభ్రంశం చేస్తుంది
సమాధానం
A. హైడ్రోజన్ కంటే పైన ఉన్న లోహాలు విలీన ఆమ్లాల నుండి హైడ్రోజన్‌ను స్థానభ్రంశం చేస్తాయి
Which statement about metals in the reactivity series is correct?
- Metals above hydrogen displace hydrogen from dilute acids
- Gold is more reactive than sodium
- Silver is above iron
- Copper displaces hydrogen from dilute acids
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. కార్బొనేట్ ధాతువులను భస్మీకరణం (calcination) ద్వారా ఆక్సైడ్‌లుగా మారుస్తారు. 2. భస్మీకరణం అధిక గాలిలో చేస్తారు. ఏది/ఏవి సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Carbonate ores are converted to oxides by calcination. 2. Calcination is done in excess of air. Which is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. ఇనుము తుప్పు పట్టడానికి గాలి మరియు నీరు రెండూ అవసరం. 2. పొడి గాలి చర్య వల్ల మాత్రమే తుప్పు ఏర్పడుతుంది. ఏది/ఏవి సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Rusting of iron needs both air and water. 2. Rust is formed by the action of dry air alone. Which is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. గ్రాఫైట్ మంచి విద్యుత్ వాహకం. 2. వజ్రం మంచి విద్యుత్ వాహకం. ఏది/ఏవి సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Graphite is a good conductor of electricity. 2. Diamond is a good conductor of electricity. Which is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. లిగ్నైట్ కంటే ఆంత్రసైట్‌లో కార్బన్ శాతం ఎక్కువ. 2. సహజ వాయువు ఎక్కువగా మీథేన్. ఏది/ఏవి సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements. 1. Anthracite has higher carbon content than lignite. 2. Natural gas is mostly methane. Which is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. మిశ్రమలోహాలు సాధారణంగా స్వచ్ఛమైన లోహాల కంటే గట్టిగా ఉంటాయి. 2. స్టెయిన్‌లెస్ స్టీల్‌లో ఇనుము ఉండదు. ఏది/ఏవి సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Alloys are generally harder than pure metals. 2. Stainless steel contains no iron. Which is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. సోడియంను దాని ఆక్సైడ్‌ను కార్బన్‌తో క్షయకరణం చేసి సంగ్రహిస్తారు. 2. అధిక చర్యాశీల లోహాలను విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా సంగ్రహిస్తారు. ఏది/ఏవి సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Sodium is extracted by reducing its oxide with carbon. 2. Highly reactive metals are extracted by electrolysis. Which is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. పాదరసం గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవంగా ఉంటుంది. 2. అన్ని అలోహాలు విద్యుత్తుకు పేలవమైన వాహకాలు. ఏది/ఏవి సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Mercury is liquid at room temperature. 2. All non-metals are poor conductors of electricity. Which is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. రాగి కంటే జింక్ ఎక్కువ చర్యాశీలం. 2. రాగి జింక్ సల్ఫేట్ ద్రావణం నుండి జింక్‌ను స్థానభ్రంశం చేయగలదు. ఏది/ఏవి సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Zinc is more reactive than copper. 2. Copper can displace zinc from zinc sulphate solution. Which is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2