ఫారెస్ట్ బీట్ ఆఫీసర్ కోసం సాధారణ శాస్త్ర అనుబంధం · Chapter 9

విశ్వం, అంతరిక్షం మరియు ఉపగ్రహాలు

గుర్తుంచుకోవలసినవి

విశ్వంలో బిలియన్ల గెలాక్సీలు ఉన్నాయి; ప్రతి గెలాక్సీలో బిలియన్ల నక్షత్రాలు ఉంటాయి. మన గెలాక్సీ పాలపుంత (Milky Way), మన నక్షత్రం సూర్యుడు.
గ్రహాలు గురుత్వాకర్షణ వల్ల సూర్యుడి చుట్టూ తిరుగుతాయి; ఉపగ్రహాలు గ్రహాల చుట్టూ తిరుగుతాయి. ఉపగ్రహం వేగం, ఎత్తు దాని కక్ష్యను, ఉపయోగాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.
భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమాన్ని ISRO నిర్వహిస్తుంది; ప్రయోగ వాహకాలు (PSLV, GSLV), సమాచార, దూరసంవేదన, నావిగేషన్ ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శ్రీహరికోట ప్రయోగ కేంద్రం.

విశ్వం మరియు నక్షత్రాలు

బిగ్ బ్యాంగ్ సిద్ధాంతం ప్రకారం విశ్వం సుమారు 13.8 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం వేడి, సాంద్ర స్థితి నుంచి మొదలై అప్పటి నుంచి విస్తరిస్తోంది. గెలాక్సీ అంటే గురుత్వాకర్షణతో బంధితమైన నక్షత్రాలు, వాయువు, ధూళి గల భారీ వ్యవస్థ. గెలాక్సీ ఆకారాలు: సర్పిలాకార, దీర్ఘవృత్తాకార, అక్రమాకార. పాలపుంత సర్పిలాకార గెలాక్సీ. సమీపంలోని పెద్ద గెలాక్సీ ఆండ్రోమెడా.

కాంతి సంవత్సరం అంటే కాంతి ఒక సంవత్సరంలో ప్రయాణించే దూరం, సుమారు 9.46 × 10¹² km. ఇది దూరం యొక్క ప్రమాణం, కాలం కాదు. ఖగోళ ప్రమాణం (AU) అంటే భూమి–సూర్యుల సగటు దూరం, సుమారు 1.5 × 10⁸ km. సూర్యుడి నుంచి కాంతి మనల్ని చేరడానికి సుమారు 8 నిమిషాలు పడుతుంది; కాంతి వేగం సుమారు 3 × 10⁸ m/s.

నక్షత్రాలు కేంద్రక సంలీనం ద్వారా శక్తిని తయారు చేస్తాయి: హైడ్రోజన్ కేంద్రకాలు కలిసి హీలియం ఏర్పడుతుంది. సూర్యుడు మధ్యస్థ పరిమాణం గల పసుపు నక్షత్రం. సూర్యుడి తర్వాత భూమికి అతి దగ్గరి నక్షత్రం ప్రాక్సిమా సెంటారీ. ధ్రువ నక్షత్రం (పోలారిస్) ఉత్తర ఆకాశంలో దాదాపు స్థిరంగా కనిపిస్తుంది. నక్షత్ర రాశి (Constellation) అంటే ఒక ఆకృతిని ఏర్పరిచే నక్షత్రాల సమూహం, ఉదాహరణకు సప్తర్షి మండలం (Ursa Major లేదా Great Bear), ఓరియన్.

నక్షత్ర జీవితం: వాయు మేఘం నక్షత్రంగా మారుతుంది; సూర్యుడి వంటి నక్షత్రం ఎర్ర దైత్యుడిగా (red giant), తర్వాత శ్వేత కుబ్జంగా (white dwarf) మారుతుంది. చాలా భారీ నక్షత్రం సూపర్‌నోవాతో అంతమై న్యూట్రాన్ నక్షత్రాన్ని లేదా కృష్ణ బిలం (black hole)ను మిగల్చవచ్చు. కృష్ణ బిలం గురుత్వాకర్షణ ఎంత బలమైనదంటే కాంతి కూడా తప్పించుకోలేదు. చంద్రశేఖర్ పరిమితి (సుమారు 1.4 సౌర ద్రవ్యరాశులు) శ్వేత కుబ్జం గరిష్ఠ ద్రవ్యరాశి. ఇది భారత సంతతి శాస్త్రవేత్త ఎస్. చంద్రశేఖర్ పేరు మీద ఉంది.

సౌర కుటుంబం

సూర్యుడు, ఎనిమిది గ్రహాలు, వాటి చంద్రులు, మరుగుజ్జు గ్రహాలు, గ్రహశకలాలు, తోకచుక్కలు కలిసి సౌర కుటుంబం ఏర్పడుతుంది.

గ్రహం	ముఖ్య వాస్తవం
బుధుడు	అతి చిన్న గ్రహం; సూర్యుడికి అత్యంత దగ్గరగా ఉంటుంది
శుక్రుడు	అత్యంత వేడి గ్రహం; చాలా గ్రహాలకు వ్యతిరేక దిశలో తిరుగుతుంది; ఆకాశంలో అత్యంత ప్రకాశవంతమైన గ్రహం
భూమి	జీవం ఉన్నట్లు తెలిసిన ఏకైక గ్రహం; ఒక చంద్రుడు
అంగారకుడు	ఐరన్ ఆక్సైడ్ వల్ల ఎర్ర గ్రహం; రెండు చిన్న చంద్రులు
బృహస్పతి	అతి పెద్ద గ్రహం; గ్రేట్ రెడ్ స్పాట్
శని	ప్రముఖమైన వలయాలు; అత్యల్ప సాంద్రత
యురేనస్	ప్రక్కకు ఒరిగి తిరుగుతుంది
నెప్ట్యూన్	అత్యంత దూరపు గ్రహం

సూర్యుడి నుంచి క్రమం: బుధుడు, శుక్రుడు, భూమి, అంగారకుడు, బృహస్పతి, శని, యురేనస్, నెప్ట్యూన్. భౌమ (రాతి) గ్రహాలు లోపలి నాలుగు; బృహస్పతి, శని వాయు దైత్యాలు; యురేనస్, నెప్ట్యూన్ మంచు దైత్యాలు. 2006లో ప్లూటోను మరుగుజ్జు గ్రహంగా వర్గీకరించారు. గ్రహశకల వలయం అంగారకుడు, బృహస్పతి మధ్య ఉంది. తోకచుక్కలు (Comets) సూర్యుడికి వ్యతిరేక దిశలో తోక ఉండే మంచు పదార్థాలు. చిన్న రాతి ముక్కలు వాతావరణంలో మండినప్పుడు కనిపించే కాంతి చారలు ఉల్కలు (Meteors); భూమిని చేరే వాటిని ఉల్కాశిలలు (Meteorites) అంటారు.

భూమి వాస్తవాలు: సుమారు 24 గంటలకు ఒకసారి భ్రమణం చేస్తుంది (రాత్రి, పగలు), సుమారు 365 1/4 రోజులలో సూర్యుడి చుట్టూ పరిభ్రమిస్తుంది (సంవత్సరం). అక్షం వాలు, సుమారు 23.5 డిగ్రీలు, రుతువులకు కారణం. అయనాంతాలు (solstices), విషువత్తులు (equinoxes) రుతు మార్పులను సూచిస్తాయి. చంద్రుడు భూమిని చుట్టి రావడానికి సుమారు 27 రోజులు పడుతుంది. చంద్రుడు సూర్యుడు, భూమి మధ్య ఉన్నప్పుడు సూర్య గ్రహణం వస్తుంది (అమావాస్య). భూమి సూర్యుడు, చంద్రుడి మధ్య ఉన్నప్పుడు చంద్ర గ్రహణం వస్తుంది (పౌర్ణమి). చంద్రుడు కాంతి వనరు కాదు; అది సూర్యకాంతిని పరావర్తనం చేస్తుంది.

గురుత్వాకర్షణ మరియు కక్ష్యలు

న్యూటన్ గురుత్వాకర్షణ నియమం: F = G m₁ m₂ / r². దూరంతో గురుత్వం తగ్గుతుంది. భూ ఉపరితలం దగ్గర కక్ష్య వేగం (orbital velocity) సుమారు 7.9 km/s. భూమి నుంచి పలాయన వేగం (escape velocity) సుమారు 11.2 km/s. అదే ఎత్తు వద్ద పలాయన వేగం కక్ష్య వేగానికి √2 రెట్లు. భూమిపై గురుత్వ త్వరణం సుమారు 9.8 m/s². చంద్రుడిపై అది భూమిపై దానిలో సుమారు ఆరో వంతు. బరువు స్థలాన్ని బట్టి మారుతుంది; ద్రవ్యరాశి మారదు.

కెప్లర్ నియమాలు: గ్రహాలు సూర్యుడు ఒక నాభి వద్ద ఉండే దీర్ఘవృత్తాలలో కదులుతాయి; గ్రహం నుంచి సూర్యుడికి గీచిన రేఖ సమాన కాలాలలో సమాన వైశాల్యాలను తుడుస్తుంది; పరిభ్రమణ కాలం వర్గం సగటు దూరం ఘనానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది (T² ∝ r³).

ఉపగ్రహాన్ని భూమి చుట్టూ కదిలించే అభికేంద్ర బలాన్ని గురుత్వాకర్షణ ఇస్తుంది కాబట్టి అది కక్ష్యలో ఉంటుంది. ఉపగ్రహం లోపలి వస్తువులు స్వేచ్ఛాపతనంలో ఉండటం వల్ల భారరహిత స్థితిని అనుభవిస్తాయి.

ఉపగ్రహాలు మరియు కక్ష్యలు

కక్ష్య	ఎత్తు (సుమారు)	ఉపయోగం
భూమికి తక్కువ ఎత్తు కక్ష్య (LEO)	సుమారు 2,000 km వరకు	దూరసంవేదన, చిత్రీకరణ, అంతరిక్ష కేంద్రాలు
ధ్రువ / సూర్య-సమకాలిక కక్ష్య	సుమారు 600 నుంచి 900 km	భూ పరిశీలన; ఒకే ప్రదేశం మీదుగా ఒకే స్థానిక సమయానికి వెళ్తుంది
మధ్యస్థ భూ కక్ష్య	సుమారు 20,000 km	నావిగేషన్ వ్యవస్థలు
భూస్థిర కక్ష్య (GEO)	భూమధ్యరేఖ పైన సుమారు 36,000 km	సమాచారం, వాతావరణం, ప్రసారాలు

భూస్థిర ఉపగ్రహం కాలవ్యవధి 24 గంటలు; భూమధ్యరేఖా తలంలో భూ భ్రమణ దిశలోనే తిరుగుతుంది, ఒకే బిందువు మీద స్థిరంగా కనిపిస్తుంది. సహజ ఉపగ్రహం: చంద్రుడు. కృత్రిమ ఉపగ్రహాలు: సమాచార (INSAT, GSAT), దూరసంవేదన (IRS, కార్టోశాట్, రిసోర్స్‌శాట్, RISAT), నావిగేషన్ (NavIC, గతంలో IRNSS), వాతావరణ, శాస్త్రీయ ఉపగ్రహాలు. భారతదేశ మొదటి ఉపగ్రహం ఆర్యభట్ట (1975). అంతరిక్ష ఆధారిత నావిగేషన్ వ్యవస్థలు: GPS (అమెరికా), GLONASS (రష్యా), గెలీలియో (EU), బైడౌ (చైనా), NavIC (భారతదేశం, ప్రాంతీయ).

అటవీ శాస్త్రానికి ఉపయోగాలు: దూరసంవేదన ఉపగ్రహాలు అటవీ విస్తీర్ణాన్ని మ్యాప్ చేయడానికి, అడవి మంటలను గుర్తించడానికి, అటవీ నిర్మూలనను పర్యవేక్షించడానికి, వన్యప్రాణుల ఆవాసాలను అధ్యయనం చేయడానికి చిత్రాలు ఇస్తాయి. సరిహద్దుల గుర్తింపులో GPS సహాయపడుతుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరాన్ని తాకే తుపానులను అంచనా వేయడానికి వాతావరణ ఉపగ్రహాలు సహాయపడతాయి.

భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమం

ISRO (భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ) ప్రధాన కార్యాలయం బెంగళూరులో ఉంది. డాక్టర్ విక్రమ్ సారాభాయ్‌ను భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమ పితామహుడిగా పిలుస్తారు.
శ్రీహరికోట (సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం) ప్రధాన ప్రయోగ స్థలం; ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ తూర్పు తీరంలో ఉంది.
ప్రయోగ వాహకాలు: SLV, ASLV, PSLV (ధ్రువ ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహకం, ధ్రువ కక్ష్యలకు నమ్మకమైన వాహకం), GSLV (భూసమకాలిక ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహకం), బరువైన పేలోడ్‌లకు LVM3. ఒకే ప్రయోగంలో అనేక ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించడంలో PSLV ప్రసిద్ధి.
మిషన్లు: చంద్రయాన్ (చంద్రుడు), మంగళయాన్ లేదా మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్, ఆదిత్య-L1 (సూర్యుడు), గగన్‌యాన్ (ప్రణాళికలో ఉన్న మానవ అంతరిక్ష యాత్ర). చంద్రయాన్-3 చంద్రుడి దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతం సమీపంలో దిగింది. మంగళయాన్ వల్ల భారతదేశం మొదటి ప్రయత్నంలోనే అంగారక కక్ష్యను చేరిన మొదటి దేశమైంది. ఇటీవలి మిషన్ల కోసం తాజా అధికారిక ప్రకటనను చూడండి.
రాకెట్ సూత్రం: న్యూటన్ మూడవ నియమం. వేడి వాయువులు వెనుకకు వేగంగా బయటకు వస్తాయి, రాకెట్ ముందుకు కదులుతుంది. రాకెట్లు ఘన, ద్రవ లేదా క్రయోజెనిక్ ఇంధనాన్ని వాడతాయి. క్రయోజెనిక్ ఇంజన్ చాలా తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ద్రవ హైడ్రోజన్, ద్రవ ఆక్సిజన్‌ను వాడుతుంది.
యూరీ గగారిన్ అంతరిక్షంలోకి వెళ్లిన మొదటి మానవుడు; రాకేష్ శర్మ అంతరిక్షంలోకి వెళ్లిన మొదటి భారతీయుడు; నీల్ ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్ చంద్రుడిపై కాలుమోపిన మొదటి వ్యక్తి. స్పుత్నిక్ 1 మొదటి కృత్రిమ ఉపగ్రహం.

సూర్యుడు, చంద్రుడు, భూమి గురించి మరిన్ని వివరాలు

సౌర కుటుంబ ద్రవ్యరాశిలో 99 శాతం కంటే ఎక్కువ సూర్యుడిలోనే ఉంది. దాని బాహ్య కనిపించే పొర కాంతిమండలం (photosphere), బాహ్య వాతావరణం కరోనా (సంపూర్ణ సూర్య గ్రహణం సమయంలో కనిపిస్తుంది), సౌర మచ్చలు (sunspots) చల్లని చీకటి ప్రాంతాలు. సూర్యుడి ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత దాని కేంద్ర ఉష్ణోగ్రత కంటే చాలా తక్కువ. సౌర జ్వాలలు, తుపానులు ఉపగ్రహాలను, రేడియో సంకేతాలను భంగపరచవచ్చు.

చంద్రుడికి వాతావరణం లేదు, ఉపరితలంపై ద్రవ నీరు లేదు, అందువల్ల పగలు, రాత్రి మధ్య అతని ఉష్ణోగ్రత తీవ్రంగా మారుతుంది. చంద్రుడు ఒకసారి పరిభ్రమించడానికి పట్టే సమయంలోనే ఒకసారి భ్రమణం చేస్తాడు, అందువల్ల భూమికి ఎల్లప్పుడూ ఒకే ముఖాన్ని చూపుతాడు. భూమిపై అలలు (Tides) ప్రధానంగా చంద్రుడి గురుత్వాకర్షణ వల్ల వస్తాయి; సూర్యుడు వాటికి తోడవుతాడు. అమావాస్య, పౌర్ణమి రోజుల్లో స్ప్రింగ్ టైడ్‌లు వస్తాయి.

అంతరిక్ష వ్యర్థాలు మరియు అంతరిక్షం సద్వినియోగం

పాత ఉపగ్రహాలు, రాకెట్ భాగాలు అంతరిక్ష వ్యర్థాలు (space debris)గా ఏర్పడి పనిచేసే ఉపగ్రహాలను దెబ్బతీయవచ్చు. అనేక ఉపగ్రహాలు రోజువారీ జీవితానికి తోడ్పడతాయి: వాతావరణ సూచనలు, తుపాను హెచ్చరికలు, టెలివిజన్, మొబైల్ నెట్‌వర్క్‌లు, మ్యాపింగ్, విపత్తు హెచ్చరికలు, చేపల పడవలు, వన్యప్రాణుల ట్రాకింగ్.

అంతరిక్ష కేంద్రాలు భూమికి తక్కువ ఎత్తు కక్ష్యలో తిరుగుతాయి; అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రాన్ని అనేక దేశాలు కలిసి నిర్మించాయి. హబుల్ వంటి అంతరిక్ష టెలిస్కోపులు భూ వాతావరణ అస్పష్టతను తప్పిస్తాయి. టెలిస్కోపు రకాలలో దృశ్య, రేడియో, X-కిరణ టెలిస్కోపులు ఉన్నాయి.

పరీక్ష ఉచ్చులు

1. కాంతి సంవత్సరం దూరాన్ని కొలుస్తుంది, కాలాన్ని కాదు.
2. అత్యంత వేడి గ్రహం శుక్రుడు, బుధుడు కాదు; బుధుడు సూర్యుడికి అత్యంత దగ్గరగా ఉంటుంది.
3. బృహస్పతి అతి పెద్ద గ్రహం; బుధుడు అతి చిన్నది.
4. భూస్థిర ఉపగ్రహాలు సుమారు 36,000 km ఎత్తులో ఉంటాయి; దూరసంవేదన ఉపగ్రహాలు చాలా తక్కువ ఎత్తులో ఉంటాయి.
5. ద్రవ్యరాశి ప్రతిచోటా ఒకటే; బరువు గురుత్వాన్ని బట్టి మారుతుంది.
6. సూర్య గ్రహణం అమావాస్య రోజున; చంద్ర గ్రహణం పౌర్ణమి రోజున వస్తుంది.
7. PSLV ధ్రువ కక్ష్యలలోకి ప్రయోగిస్తుంది; GSLV భూసమకాలిక కక్ష్యల కోసం.
8. అంగారకుడు ఐరన్ ఆక్సైడ్ వల్ల ఎర్రగా ఉంటుంది, అధిక ఉష్ణోగ్రత వల్ల కాదు.

ఒక్క వాక్యంలో

1. సూర్యుడు ప్రధానంగా హైడ్రోజన్, హీలియంతో ఏర్పడిన నక్షత్రం.
2. సూర్యుడి నుంచి కాంతి భూమిని చేరడానికి సుమారు 8 నిమిషాలు పడుతుంది.
3. పాలపుంత సర్పిలాకార గెలాక్సీ.
4. ఆర్యభట్ట భారతదేశ మొదటి ఉపగ్రహం.
5. శ్రీహరికోట ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉంది.
6. భూమి నుంచి పలాయన వేగం సుమారు 11.2 km/s.
7. గ్రహశకల వలయం అంగారకుడు, బృహస్పతి మధ్య ఉంది.
8. శనికి బాగా తెలిసిన వలయ వ్యవస్థ ఉంది.
9. ప్లూటో ఒక మరుగుజ్జు గ్రహం.
10. NavIC భారతదేశ ప్రాంతీయ నావిగేషన్ వ్యవస్థ.
11. భూస్థిర ఉపగ్రహ కాలవ్యవధి 24 గంటలు.
12. స్వేచ్ఛాపతనంలో భారరహిత స్థితి ఏర్పడుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణలు

1. భూమి–సూర్యుల మధ్య కాంతి సమయం: దూరం 1.5 × 10¹¹ m, వేగం 3 × 10⁸ m/s. t = 1.5 × 10¹¹ / 3 × 10⁸ = 500 s, సుమారు 8.3 నిమిషాలు.
2. 60 kg వ్యక్తి చంద్రుడిపై బరువు (భూమిపై g 10 m/s², చంద్రుడిపై ఆరో వంతు): భూమిపై బరువు 600 N; చంద్రుడిపై బరువు = 100 N.
3. కెప్లర్ మూడవ నియమం: ఒక గ్రహం భూమి కంటే 4 రెట్లు దూరంలో ఉంటే, T² ∝ r³ ప్రకారం T² = 64, కాబట్టి T = 8 భూ సంవత్సరాలు.
4. కేంద్రం నుంచి భూమి వ్యాసార్థానికి రెండు రెట్ల దూరంలో గురుత్వం: g నాలుగో వంతుకు తగ్గుతుంది, ఎందుకంటే g ∝ 1/r².

సాధన ప్రశ్నలు

మన గెలాక్సీని ఇలా పిలుస్తారు
1. సొంబ్రెరో
2. ఆండ్రోమెడా
3. ట్రయాంగులం
4. పాలపుంత (Milky Way)
సమాధానం
D. పాలపుంత (Milky Way)
Our galaxy is called the
1. Sombrero
2. Andromeda
3. Triangulum
4. Milky Way
సౌర కుటుంబంలో అతిపెద్ద గ్రహం
1. నెప్ట్యూన్
2. భూమి
3. శని
4. బృహస్పతి
సమాధానం
D. బృహస్పతి
The largest planet of the solar system is
1. Neptune
2. Earth
3. Saturn
4. Jupiter
సౌర కుటుంబంలో అత్యంత వేడిగా ఉండే గ్రహం
1. అంగారకుడు
2. బృహస్పతి
3. బుధుడు
4. శుక్రుడు
సమాధానం
D. శుక్రుడు
The hottest planet in the solar system is
1. Mars
2. Jupiter
3. Mercury
4. Venus
సూర్యునికి అత్యంత దగ్గరగా ఉన్న గ్రహం
1. అంగారకుడు
2. శుక్రుడు
3. బుధుడు
4. భూమి
సమాధానం
C. బుధుడు
The planet closest to the Sun is
1. Mars
2. Venus
3. Mercury
4. Earth
అంగారకుడు ఎర్రగా కనిపించడానికి కారణం
1. ఎర్రని మేఘాలు
2. సల్ఫర్
3. వేడి లావా
4. దాని ఉపరితలంపై ఉన్న ఐరన్ ఆక్సైడ్
సమాధానం
D. దాని ఉపరితలంపై ఉన్న ఐరన్ ఆక్సైడ్
Mars appears red because of
1. red clouds
2. sulphur
3. hot lava
4. iron oxide on its surface
కాంతి సంవత్సరం దేని ప్రమాణం
1. కాలం
2. వేగం
3. దూరం
4. ప్రకాశం
సమాధానం
C. దూరం
A light year is a unit of
1. time
2. speed
3. distance
4. brightness
భారతదేశ మొదటి ఉపగ్రహం
1. INSAT-1A
2. ఆర్యభట్ట
3. రోహిణి
4. భాస్కర
సమాధానం
B. ఆర్యభట్ట
India's first satellite was
1. INSAT-1A
2. Aryabhata
3. Rohini
4. Bhaskara
భారతదేశ ప్రధాన ఉపగ్రహ ప్రయోగ కేంద్రం ఎక్కడ ఉంది
1. తుంబా
2. బెంగళూరు
3. శ్రీహరికోట
4. బాలాసోర్
సమాధానం
C. శ్రీహరికోట
India's main satellite launch centre is located at
1. Thumba
2. Bengaluru
3. Sriharikota
4. Balasore
భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమ పితామహుడిగా ఎవరిని పిలుస్తారు?
1. హోమీ భాభా
2. విక్రమ్ సారాభాయ్
3. APJ అబ్దుల్ కలాం
4. CV రామన్
సమాధానం
B. విక్రమ్ సారాభాయ్
Who is known as the father of the Indian space programme?
1. Homi Bhabha
2. Vikram Sarabhai
3. APJ Abdul Kalam
4. CV Raman
భూస్థిర ఉపగ్రహం (geostationary satellite) సుమారు ఎంత ఎత్తులో పరిభ్రమిస్తుంది
1. 36,000 km
2. 2,000 km
3. 400 km
4. 600 km
సమాధానం
A. 36,000 km
A geostationary satellite orbits at a height of about
1. 36,000 km
2. 2,000 km
3. 400 km
4. 600 km
భూస్థిర ఉపగ్రహం యొక్క పరిభ్రమణ కాలం
1. 12 గంటలు
2. 90 నిమిషాలు
3. 365 రోజులు
4. 24 గంటలు
సమాధానం
D. 24 గంటలు
The time period of a geostationary satellite is
1. 12 hours
2. 90 minutes
3. 365 days
4. 24 hours
భూ పరిశీలన కోసం రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాలు సాధారణంగా ఉపయోగించేవి
1. భూస్థిర కక్ష్యలు మాత్రమే
2. గ్రహాంతర కక్ష్యలు
3. ఏ కక్ష్య ఉపయోగించవు
4. సూర్యానువర్తి ధ్రువ కక్ష్యలు (sun-synchronous polar orbits)
సమాధానం
D. సూర్యానువర్తి ధ్రువ కక్ష్యలు (sun-synchronous polar orbits)
Remote sensing satellites for Earth observation commonly use
1. geostationary orbits only
2. interplanetary orbits
3. no orbit
4. sun-synchronous polar orbits
ధ్రువ కక్ష్యల కోసం ISRO యొక్క ప్రధాన ప్రయోగ వాహనంగా ఏది పేరుపొందింది?
1. GSLV Mk III మాత్రమే
2. PSLV
3. SLV-3
4. ASLV
సమాధానం
B. PSLV
Which launch vehicle is known as the workhorse of ISRO for polar orbits?
1. GSLV Mk III only
2. PSLV
3. SLV-3
4. ASLV
రాకెట్ న్యూటన్ యొక్క ఏ సూత్రంపై పనిచేస్తుంది
1. మొదటి చలన నియమం
2. గురుత్వాకర్షణ నియమం మాత్రమే
3. మూడవ చలన నియమం
4. ఉష్ణగతిక శాస్త్ర రెండవ నియమం
సమాధానం
C. మూడవ చలన నియమం
The rocket works on Newton's
1. first law of motion
2. law of gravitation only
3. third law of motion
4. second law of thermodynamics
కృష్ణ బిలం (black hole) అంటే ఏ ప్రాంతం
1. నక్షత్రాలు పుట్టే ప్రాంతం
2. కాంతి బలంగా వెలువడే ప్రాంతం
3. ధూళి మాత్రమే ఉండే ప్రాంతం
4. గురుత్వాకర్షణ ఎంత బలంగా ఉంటుందంటే కాంతి కూడా తప్పించుకోలేని ప్రాంతం
సమాధానం
D. గురుత్వాకర్షణ ఎంత బలంగా ఉంటుందంటే కాంతి కూడా తప్పించుకోలేని ప్రాంతం
A black hole is a region where
1. stars are born
2. light is emitted strongly
3. only dust exists
4. gravity is so strong that light cannot escape
సూర్యగ్రహణం ఎప్పుడు ఏర్పడుతుంది
1. చంద్రుడు సూర్యుడు మరియు భూమి మధ్య ఉన్నప్పుడు
2. అంగారకుడు సూర్యుడు మరియు భూమి మధ్య ఉన్నప్పుడు
3. భూమి సూర్యుడు మరియు చంద్రుడి మధ్య ఉన్నప్పుడు
4. సూర్యుడు భూమి మరియు చంద్రుడి మధ్య ఉన్నప్పుడు
సమాధానం
A. చంద్రుడు సూర్యుడు మరియు భూమి మధ్య ఉన్నప్పుడు
A solar eclipse occurs when
1. the Moon lies between the Sun and Earth
2. Mars lies between the Sun and Earth
3. Earth lies between the Sun and Moon
4. the Sun lies between Earth and the Moon
గ్రహశకలాల పట్టీ (asteroid belt) వీటి మధ్య ఉంటుంది
1. అంగారకుడు మరియు బృహస్పతి
2. శుక్రుడు మరియు భూమి
3. బృహస్పతి మరియు శని
4. భూమి మరియు అంగారకుడు
సమాధానం
A. అంగారకుడు మరియు బృహస్పతి
The asteroid belt lies between
1. Mars and Jupiter
2. Venus and Earth
3. Jupiter and Saturn
4. Earth and Mars
2006లో మరగుజ్జు గ్రహంగా (dwarf planet) వర్గీకరించబడినది ఏది?
1. యురేనస్
2. ప్లూటో
3. నెప్ట్యూన్
4. బుధుడు
సమాధానం
B. ప్లూటో
Which was reclassified as a dwarf planet in 2006?
1. Uranus
2. Pluto
3. Neptune
4. Mercury
తన మొదటి ప్రయత్నంలోనే అంగారక కక్ష్యను చేరిన మొదటి దేశంగా భారతదేశాన్ని నిలిపిన మిషన్ ఏది?
1. గగన్‌యాన్
2. చంద్రయాన్-1
3. మంగళయాన్
4. ఆదిత్య-L1
సమాధానం
C. మంగళయాన్
Which Indian mission made India the first country to reach Mars orbit in its first attempt?
1. Gaganyaan
2. Chandrayaan-1
3. Mangalyaan
4. Aditya-L1
కాంతి వేగం సుమారు 3 x 10^8 m/s. 9 x 10^8 m దూరం ప్రయాణించడానికి కాంతికి ఎంత సమయం పడుతుంది?
1. 30 సెకన్లు
2. 9 సెకన్లు
3. 3 సెకన్లు
4. 0.3 సెకన్లు
సమాధానం
C. 3 సెకన్లు
The speed of light is about 3 x 10^8 m/s. How long does light take to travel 9 x 10^8 m?
1. 30 seconds
2. 9 seconds
3. 3 seconds
4. 0.3 seconds
ఒక నక్షత్రం నుంచి కాంతి భూమిని చేరడానికి 5 సంవత్సరాలు పడుతుంది. దాని దూరం
1. 5 AU
2. 50 కాంతి సంవత్సరాలు
3. 5 సెకన్లు
4. 5 కాంతి సంవత్సరాలు
సమాధానం
D. 5 కాంతి సంవత్సరాలు
Light from a star takes 5 years to reach Earth. Its distance is
1. 5 AU
2. 50 light years
3. 5 seconds
4. 5 light years
ఒక వ్యక్తి భూమిపై 600 N బరువు ఉన్నాడు. చంద్రునిపై (గురుత్వం ఆరో వంతు) అతని బరువు
1. 600 N
2. 100 N
3. 6 N
4. 3,600 N
సమాధానం
B. 100 N
A person weighs 600 N on Earth. On the Moon (gravity one-sixth) the weight is
1. 600 N
2. 100 N
3. 6 N
4. 3,600 N
ఒక వ్యోమగామి ద్రవ్యరాశి భూమిపై 70 kg. చంద్రునిపై అతని ద్రవ్యరాశి
1. 70 kg
2. సున్నా
3. 420 kg
4. సుమారు 12 kg
సమాధానం
A. 70 kg
The mass of an astronaut is 70 kg on Earth. His mass on the Moon is
1. 70 kg
2. zero
3. 420 kg
4. about 12 kg
ఒక గ్రహం సూర్యుని నుంచి భూమి కంటే 4 రెట్లు దూరంలో ఉంటే, కెప్లర్ మూడవ నియమం ప్రకారం దాని పరిభ్రమణ కాలం భూమి సంవత్సరాలలో
1. 8
2. 4
3. 16
4. 2
సమాధానం
A. 8
If a planet is 4 times as far from the Sun as Earth, by Kepler's third law its period in Earth years is
1. 8
2. 4
3. 16
4. 2
రెండు ద్రవ్యరాశుల మధ్య దూరాన్ని రెట్టింపు చేస్తే, గురుత్వాకర్షణ బలం
1. సగం అవుతుంది
2. రెట్టింపు అవుతుంది
3. నాలుగు రెట్లు అవుతుంది
4. నాలుగో వంతు అవుతుంది
సమాధానం
D. నాలుగో వంతు అవుతుంది
If the distance between two masses is doubled, the gravitational force becomes
1. half
2. double
3. four times
4. one-fourth
రెండు ద్రవ్యరాశులలో ఒకదానిని రెట్టింపు చేసి, దూరం అలాగే ఉంచితే, గురుత్వాకర్షణ బలం
1. నాలుగు రెట్లు అవుతుంది
2. రెట్టింపు అవుతుంది
3. అలాగే ఉంటుంది
4. సగం అవుతుంది
సమాధానం
B. రెట్టింపు అవుతుంది
If one of the two masses is doubled and the distance is the same, the gravitational force
1. becomes four times
2. doubles
3. remains the same
4. halves
భూమి నుంచి పలాయన వేగం సుమారు
1. 7.9 km/s
2. 3 km/s
3. 11.2 km/s
4. 30 km/s
సమాధానం
C. 11.2 km/s
The escape velocity from Earth is about
1. 7.9 km/s
2. 3 km/s
3. 11.2 km/s
4. 30 km/s
భూమి ఉపరితలానికి దగ్గరగా కక్ష్యా వేగం సుమారు 7.9 km/s. పలాయన వేగం దీనికి సుమారు ఎన్ని రెట్లు?
1. 1.41
2. 2
3. 0.7
4. 4
సమాధానం
A. 1.41
The orbital velocity near the Earth's surface is about 7.9 km/s. The escape velocity is nearly how many times this?
1. 1.41
2. 2
3. 0.7
4. 4
భూమి వ్యాసార్ధం R అయితే, కేంద్రం నుంచి 2R దూరంలో గురుత్వ త్వరణం సుమారు (g = 10 m/s2)
1. 10 m/s2
2. 5 m/s2
3. 20 m/s2
4. 2.5 m/s2
సమాధానం
D. 2.5 m/s2
If the Earth's radius is R, acceleration due to gravity at a distance of 2R from the centre is about (g = 10 m/s2)
1. 10 m/s2
2. 5 m/s2
3. 20 m/s2
4. 2.5 m/s2
భూమి-సూర్యుని దూరం సుమారు 1.5 x 10^11 m. కాంతి ఈ దూరం ప్రయాణించడానికి పట్టే సమయం సుమారు
1. 50 సెకన్లు
2. 500 సెకన్లు
3. 8 గంటలు
4. 5,000 సెకన్లు
సమాధానం
B. 500 సెకన్లు
The Earth-Sun distance is about 1.5 x 10^11 m. Time for light to travel this is about
1. 50 seconds
2. 500 seconds
3. 8 hours
4. 5,000 seconds
క్రయోజెనిక్ రాకెట్ ఇంజిన్‌లో ఉపయోగించే ఇంధన జంట ఏది?
1. పెట్రోల్ మరియు గాలి
2. మీథేన్ మరియు నైట్రోజన్
3. ద్రవ హైడ్రోజన్ మరియు ద్రవ ఆక్సిజన్
4. బొగ్గు మరియు నీరు
సమాధానం
C. ద్రవ హైడ్రోజన్ మరియు ద్రవ ఆక్సిజన్
Which fuel pair is used in a cryogenic rocket engine?
1. Petrol and air
2. Methane and nitrogen
3. Liquid hydrogen and liquid oxygen
4. Coal and water
పరిభ్రమిస్తున్న ఉపగ్రహంలోని వ్యోమగాములు భారరహితంగా (weightless) ఉన్నట్లు అనిపించడానికి కారణం వారు
1. శూన్యంలో ఉన్నారు
2. స్వేచ్ఛాపతనంలో (free fall) ఉన్నారు
3. భూమికి చాలా దూరంలో ఉన్నారు
4. గురుత్వాకర్షణ పరిధికి వెలుపల ఉన్నారు
సమాధానం
B. స్వేచ్ఛాపతనంలో (free fall) ఉన్నారు
Astronauts in an orbiting satellite feel weightless because they are
1. in vacuum
2. in free fall
3. very far from Earth
4. beyond gravity
చంద్రుడు భూమిని ఒకసారి చుట్టి రావడానికి సుమారు ఎన్ని రోజులు పడుతుంది?
1. 90
2. 7
3. 365
4. 27
సమాధానం
D. 27
The Moon takes about how many days to orbit Earth?
1. 90
2. 7
3. 365
4. 27
అటవీ విస్తీర్ణాన్ని మ్యాప్ చేయడానికి మరియు అడవి మంటలను గుర్తించడానికి ఏ ఉపగ్రహ వినియోగం సహాయపడుతుంది?
1. దిశానిర్దేశం మాత్రమే
2. టెలివిజన్ ప్రసారం మాత్రమే
3. రిమోట్ సెన్సింగ్
4. టెలిఫోన్ మాత్రమే
సమాధానం
C. రిమోట్ సెన్సింగ్
Which satellite use helps to map forest cover and detect forest fires?
1. Navigation only
2. Television broadcast only
3. Remote sensing
4. Telephone only
ప్రపంచంలోని మొదటి కృత్రిమ ఉపగ్రహం ఏది?
1. స్పుత్నిక్ 1
2. ఆర్యభట్ట
3. అపోలో 11
4. ఎక్స్‌ప్లోరర్ 1
సమాధానం
A. స్పుత్నిక్ 1
Which is the first artificial satellite in the world?
1. Sputnik 1
2. Aryabhata
3. Apollo 11
4. Explorer 1
అంతరిక్షంలోకి వెళ్లిన మొదటి భారతీయుడు
1. శుభాంశు శుక్లా
2. కల్పనా చావ్లా
3. రాకేష్ శర్మ
4. సునీతా విలియమ్స్
సమాధానం
C. రాకేష్ శర్మ
The first Indian in space was
1. Shubhanshu Shukla
2. Kalpana Chawla
3. Rakesh Sharma
4. Sunita Williams
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. కాంతి సంవత్సరం కాలం యొక్క ప్రమాణం. 2. కాంతి సంవత్సరం దూరం యొక్క ప్రమాణం. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements. 1. A light year is a unit of time. 2. A light year is a unit of distance. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. బుధుడు అత్యంత వేడి గ్రహం. 2. శుక్రుడు అత్యంత వేడి గ్రహం. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Mercury is the hottest planet. 2. Venus is the hottest planet. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. PSLV ధ్రువ కక్ష్య ప్రయోగాలకు ఉపయోగిస్తారు. 2. GSLV భూతుల్యకాలిక (geosynchronous) కక్ష్యల కోసం ఉపయోగిస్తారు. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements. 1. PSLV is used for polar orbit launches. 2. GSLV is used for geosynchronous orbits. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. భూస్థిర ఉపగ్రహం భూమధ్యరేఖ పైన పరిభ్రమిస్తుంది. 2. అది భూమిపై ఒకే బిందువుపై స్థిరంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements. 1. A geostationary satellite orbits above the equator. 2. It appears fixed over one point on Earth. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. వస్తువు ద్రవ్యరాశి ప్రదేశం బట్టి మారుతుంది. 2. వస్తువు బరువు ప్రదేశం బట్టి మారుతుంది. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements. 1. Mass of a body changes from place to place. 2. Weight of a body changes from place to place. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. సూర్యుడు కేంద్రక సంలీనం (nuclear fusion) ద్వారా శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తాడు. 2. సూర్యుడు ప్రధానంగా బొగ్గు మండించడం ద్వారా శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తాడు. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements. 1. The Sun produces energy by nuclear fusion. 2. The Sun produces energy mainly by burning coal. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. చంద్రగ్రహణం పౌర్ణమి రోజున ఏర్పడుతుంది. 2. సూర్యగ్రహణం పౌర్ణమి రోజున ఏర్పడుతుంది. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements. 1. A lunar eclipse occurs at full moon. 2. A solar eclipse occurs at full moon. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. 1. బృహస్పతి ఒక వాయు దిగ్గజం (gas giant). 2. యురేనస్ దాదాపు పక్కకు ఒరిగి భ్రమణం చేస్తుంది. ఏది/ఏవి సరైనవి?
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements. 1. Jupiter is a gas giant. 2. Uranus rotates almost on its side. Which is/are correct?
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2

Page 1 of 1

Finished reading?

Test yourself in 10 minutes

A free 10-question mini-mock on your exam's real pattern, with negative marking and an instant score. अपनी तैयारी 10 मिनट में जाँचें।

Take a free mini-mock →Topic-wise practice