ప్రముఖ తీర్పులు మరియు న్యాయ సూత్రాలు (లీగల్ మాక్సిమ్స్)
గుర్తుంచుకోవలసినవి
- ప్రాథమిక నిర్మాణ సిద్ధాంతం (కేశవానంద భారతి, 1973) ప్రకారం పార్లమెంటు రాజ్యాంగాన్ని సవరించవచ్చు కానీ దాని ప్రాథమిక లక్షణాలను నాశనం చేయలేదు.
- అధికరణ 21 కేసు చట్టం ద్వారా విస్తరించింది: మేనకా గాంధీ (1978) "చట్టం నిర్దేశించిన ప్రక్రియ"ను న్యాయమైన, సముచితమైన, సహేతుకమైన ప్రక్రియగా మార్చింది, మరియు పుట్టస్వామి (2017) గోప్యతను ప్రాథమిక హక్కుగా ప్రకటించింది.
- లాటిన్ సూత్రాలు (మాక్సిమ్స్) సంక్షిప్త న్యాయ నియమాలు. ప్రతి సూత్రాన్ని దాని సరళ అర్థంతో మరియు ఒక ఉదాహరణతో నేర్చుకోండి.
రాజ్యాంగ సవరణ కేసులు
| కేసు | సంవత్సరం | తీర్పు |
|---|---|---|
| శంకరీ ప్రసాద్ | 1951 | అధికరణ 368 కింద పార్లమెంటు ప్రాథమిక హక్కులను సవరించవచ్చు |
| సజ్జన్ సింగ్ | 1965 | ముందటి అభిప్రాయాన్ని అనుసరించింది |
| గోలక్నాథ్ | 1967 | ప్రాథమిక హక్కులను సవరించలేరు; సవరణ అధికరణ 13 కింద "చట్టం" |
| కేశవానంద భారతి | 1973 | పార్లమెంటు ఏ భాగాన్నైనా సవరించవచ్చు కానీ ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని కాదు |
| ఇందిరా నెహ్రూ గాంధీ v రాజ్ నారాయణ్ | 1975 | స్వేచ్ఛాయుత, నిష్పక్షపాత ఎన్నికలు ప్రాథమిక నిర్మాణంలో భాగం |
| మినర్వా మిల్స్ | 1980 | పరిమితమైన సవరణ అధికారం స్వయంగా ప్రాథమికమైనది; ప్రాథమిక హక్కులు మరియు ఆదేశిక సూత్రాల మధ్య సామరస్యం |
| ఐ.ఆర్. కొయెల్హో | 2007 | తొమ్మిదవ షెడ్యూలులో చేర్చిన చట్టాలు ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని ఉల్లంఘిస్తే వాటిని సమీక్షించవచ్చు |
కేశవానంద భారతి కేసును పదమూడు మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం 7 మరియు 6 తేడాతో స్వల్ప మెజారిటీతో నిర్ణయించింది. ఈ కేసు కేరళ భూ సంస్కరణ చట్టంపై సవాలుతో ప్రారంభమైంది. న్యాయస్థానం గోలక్నాథ్ను తోసిపుచ్చింది. ప్రాథమిక లక్షణాల జాబితా కాలక్రమేణా అభివృద్ధి చెందింది; అందులో రాజ్యాంగ ఆధిపత్యం, న్యాయ పాలన, అధికారాల విభజన, న్యాయ సమీక్ష, సమాఖ్య విధానం, లౌకికవాదం, స్వేచ్ఛాయుత నిష్పక్షపాత ఎన్నికలు మరియు సంక్షేమ రాజ్య లక్ష్యం ఉన్నాయి.
మినర్వా మిల్స్ 42వ సవరణలోని న్యాయ సమీక్షను తొలగించిన మరియు ఆదేశిక సూత్రాలకు కొన్ని ప్రాథమిక హక్కుల కంటే ప్రాధాన్యత ఇచ్చిన భాగాలను కొట్టివేసింది.
వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ మరియు అధికరణ 21
| కేసు | సంవత్సరం | అంశం |
|---|---|---|
| ఏ.కె. గోపాలన్ | 1950 | సంకుచిత అన్వయం: "చట్టం నిర్దేశించిన ప్రక్రియ" అంటే శాసనసభ రూపొందించిన ఏ ప్రక్రియ అయినా |
| ఖరక్ సింగ్ | 1962 | నిఘా మరియు గోప్యత హక్కు చర్చించబడ్డాయి |
| మేనకా గాంధీ | 1978 | ప్రక్రియ న్యాయమైనదిగా, సముచితంగా, సహేతుకంగా ఉండాలి; అధికరణలు 14, 19 మరియు 21 అనుసంధానమై ఉన్నాయి |
| హుసైనారా ఖాతూన్ | 1979 | త్వరిత విచారణ మరియు ఉచిత న్యాయ సహాయ హక్కు |
| ఓల్గా టెల్లిస్ | 1985 | జీవనోపాధి హక్కు జీవించే హక్కులో భాగం |
| ఉన్ని కృష్ణన్ | 1993 | 14 ఏళ్ల వయసు వరకు విద్యా హక్కు జీవించే హక్కులో భాగం |
| విశాఖ | 1997 | పని ప్రదేశంలో లైంగిక వేధింపులకు వ్యతిరేకంగా మార్గదర్శకాలు |
| డి.కె. బసు | 1997 | అరెస్టు మరియు కస్టడీపై మార్గదర్శకాలు |
| పుట్టస్వామి | 2017 | గోప్యత హక్కు ప్రాథమిక హక్కు |
- మేనకా గాంధీ: ఆమె పాస్పోర్టును ఎలాంటి విచారణ లేకుండా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను హరించే చట్టం అధికరణలు 14, 19 మరియు 21 పరీక్షలలో నెగ్గాలని న్యాయస్థానం తీర్పు ఇచ్చింది.
- ఏడీఎం జబల్పూర్ (1976): అత్యవసర పరిస్థితి సమయంలో హెబియస్ కార్పస్ కోసం న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయించే హక్కు నిలిపివేయబడిందని మెజారిటీ తీర్పు ఇచ్చింది. న్యాయమూర్తి హెచ్.ఆర్. ఖన్నా విభేదించారు. ఈ అభిప్రాయాన్ని తరువాత తిరస్కరించారు, మరియు పుట్టస్వామి దానిని తప్పుగా ప్రకటించింది.
- పుట్టస్వామి (2017): గోప్యత అధికరణ 21 కింద జీవించే హక్కు మరియు స్వేచ్ఛలో భాగమని, మరియు III భాగంలోని స్వేచ్ఛలలో భాగమని తొమ్మిది మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం తీర్పు ఇచ్చింది. దీనిని నిరాకరించిన పాత అభిప్రాయాలను అది తోసిపుచ్చింది.
- విశాఖ మార్గదర్శకాలను తరువాత పని ప్రదేశంలో మహిళలపై లైంగిక వేధింపుల చట్టం, 2013 భర్తీ చేసింది.
- లలితా కుమారి (2013): సమాచారం గుర్తించదగిన (కాగ్నిజబుల్) నేరాన్ని వెల్లడిస్తే ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు తప్పనిసరి.
ఇతర ముఖ్య తీర్పులు
| కేసు | సంవత్సరం | అంశం |
|---|---|---|
| ఇందిరా సాహ్నీ | 1992 | ఉద్యోగాలలో ఓబీసీ రిజర్వేషన్ను సమర్థించింది; సాధారణ నియమంగా 50% పరిమితి; క్రీమీ లేయర్ మినహాయింపు |
| ఎస్.ఆర్. బొమ్మై | 1994 | అధికరణ 356 వినియోగం న్యాయ సమీక్షకు లోబడి ఉంటుంది; లౌకికవాదం మరియు సమాఖ్య విధానం ప్రాథమిక లక్షణాలు |
| ఎల్. చంద్రకుమార్ | 1997 | ట్రిబ్యునళ్ల నిర్ణయాలు హైకోర్టుల న్యాయ సమీక్షకు లోబడి ఉంటాయి |
| రెండవ న్యాయమూర్తుల కేసు | 1993 | న్యాయమూర్తుల నియామకానికి కొలీజియం వ్యవస్థ |
| శ్రేయా సింఘాల్ | 2015 | భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛను ఉల్లంఘిస్తున్నందున ఐటీ చట్టంలోని సెక్షన్ 66A కొట్టివేయబడింది |
| షయారా బానో | 2017 | తక్షణ ట్రిపుల్ తలాక్ చెల్లదని ప్రకటించింది |
| నవతేజ్ సింగ్ జోహార్ | 2018 | పెద్దల మధ్య పరస్పర అంగీకారంతో కూడిన స్వలింగ సంబంధాలు సెక్షన్ 377 కింద నేరం కాదు |
| జోసెఫ్ షైన్ | 2018 | వ్యభిచారాన్ని (అడల్టరీ) నేరంగా పరిగణించడం కొట్టివేయబడింది |
| నల్సా v యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా | 2014 | ట్రాన్స్జెండర్ వ్యక్తులను మూడవ లింగంగా గుర్తించడం |
| ఎం.సి. మెహతా (ఓలియం గ్యాస్) | 1987 | ప్రమాదకర పరిశ్రమలకు సంపూర్ణ బాధ్యత |
| షా బానో | 1985 | క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ సెక్షన్ 125 (ఇప్పుడు బీఎన్ఎస్ఎస్, 2023 సెక్షన్ 144) కింద విడాకులు పొందిన ముస్లిం మహిళకు భరణం |
సిద్ధాంతాలు మరియు పదాలు
- రేషియో డెసిడెండై: కింది న్యాయస్థానాలను కట్టుబడి ఉంచే న్యాయ తర్కం.
- ఒబిటర్ డిక్టం: యాదృచ్ఛిక వ్యాఖ్య, కట్టుబడి ఉండదు.
- స్టేర్ డెసిసిస్: న్యాయస్థానాలు మునుపటి నిర్ణయాలను అనుసరిస్తాయి. అధికరణ 141 ప్రకారం, సుప్రీంకోర్టు ప్రకటించిన చట్టం భారతదేశంలోని అన్ని న్యాయస్థానాలను కట్టుబడి ఉంచుతుంది.
- భవిష్యత్తుకు వర్తించే ఓవర్రూలింగ్ (ప్రాస్పెక్టివ్ ఓవర్రూలింగ్): కొత్త తీర్పు భవిష్యత్ కేసులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.
- పిత్ అండ్ సబ్స్టెన్స్, కలరబుల్ లెజిస్లేషన్, డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ ఎక్లిప్స్ చట్టాలను పరీక్షించేటప్పుడు ఉపయోగిస్తారు.
- కఠిన బాధ్యత (రైలాండ్స్ v ఫ్లెచర్)లో మినహాయింపులు ఉంటాయి; సంపూర్ణ బాధ్యత (ఎం.సి. మెహతా)లో ఏ మినహాయింపూ ఉండదు.
కేసులు ఎలా అనుసంధానమవుతాయి
III భాగం మరియు అధికరణ 368 కథ పార్లమెంటు మరియు న్యాయస్థానాల మధ్య ఉద్రిక్తతతో కూడినది. శంకరీ ప్రసాద్ మరియు సజ్జన్ సింగ్లో, రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగాన్నైనా సవరించడానికి న్యాయస్థానం పార్లమెంటును అనుమతించింది. గోలక్నాథ్లో న్యాయస్థానం దీనిని తిప్పికొట్టి, సవరణను ప్రాథమిక హక్కులను హరించలేని సాధారణ "చట్టం"గా పరిగణించింది. అప్పుడు పార్లమెంటు తన అధికారాన్ని పునరుద్ధరించడానికి 24వ సవరణను ఆమోదించింది. కేశవానంద భారతి మధ్యే మార్గాన్ని కనుగొంది: సవరణ అనుమతించబడుతుంది, కానీ ప్రాథమిక నిర్మాణం నిలిచి ఉంటుంది. ఆ తరువాత మినర్వా మిల్స్ అదే సిద్ధాంతాన్ని 42వ సవరణకు వ్యతిరేకంగా ఉపయోగించింది.
అదే విధంగా, అధికరణ 21 అర్థం అంచెలంచెలుగా విస్తరించింది. గోపాలన్లో III భాగంలోని ప్రతి అధికరణను ఒక ప్రత్యేక పెట్టెగా చదివారు. మేనకా గాంధీలో న్యాయస్థానం అధికరణలు 14, 19 మరియు 21ను కలిపి చదివింది; అందువల్ల స్వేచ్ఛను నియంత్రించే ఏ చట్టమైనా సహేతుకంగా, న్యాయంగా ఉండాలి. తరువాతి కేసులు అనేక హక్కులను అధికరణ 21 కిందకు తెచ్చాయి: త్వరిత విచారణ, ఉచిత న్యాయ సహాయం, జీవనోపాధి, విద్య, పరిశుభ్రమైన పర్యావరణం మరియు కస్టడీలో గౌరవం. తరువాత పుట్టస్వామి గోప్యతను ధృవీకరించి గతంలోని సంకుచిత అభిప్రాయాలను తోసిపుచ్చింది.
రిజర్వేషన్ల విషయంలో, ఇందిరా సాహ్నీ ఇప్పటికీ ప్రధాన ప్రామాణిక తీర్పు. ఇది ఉద్యోగాలలో వెనుకబడిన తరగతులకు రిజర్వేషన్ను సమర్థించింది, క్రీమీ లేయర్ను మినహాయించింది మరియు 50% నియమాన్ని సాధారణ పరిమితిగా నిర్ణయించింది.
న్యాయ సూత్రాలు (లీగల్ మాక్సిమ్స్)
| సూత్రం | అర్థం | ఉపయోగం |
|---|---|---|
| Actus non facit reum nisi mens sit rea | మనస్సు దోషి కానిదే చర్య దోషం కాదు | క్రిమినల్ బాధ్యతకు ఆధారం |
| Audi alteram partem | అవతలి వైపు వాదన వినండి | సహజ న్యాయం |
| Nemo judex in causa sua | ఎవరూ తన స్వంత వ్యవహారానికి తానే న్యాయమూర్తి కాకూడదు | పక్షపాత వ్యతిరేక నియమం |
| Res judicata | ఇప్పటికే నిర్ణయించిన విషయం | తుది తీర్పు రెండవ దావాను అడ్డుకుంటుంది |
| Res ipsa loquitur | విషయమే తనకు తాను మాట్లాడుతుంది | నిర్లక్ష్యం |
| Ubi jus ibi remedium | హక్కు ఉన్న చోట పరిహారం ఉంటుంది | సివిల్ పరిహారాలకు ఆధారం |
| Ignorantia juris non excusat | చట్టం తెలియకపోవడం సాకు కాదు | క్రిమినల్ చట్టం |
| Volenti non fit injuria | అంగీకరించిన వ్యక్తికి హాని లేదు | టార్ట్లలో రక్షణ |
| Injuria sine damno | నష్టం లేని చట్టపరమైన హాని | టార్ట్ చర్య తీసుకోదగినది |
| Damnum sine injuria | చట్టపరమైన హాని లేని నష్టం | చర్య తీసుకోదగినది కాదు |
| Caveat emptor | కొనుగోలుదారు జాగ్రత్త పడాలి | వస్తు విక్రయం |
| Ejusdem generis | అదే రకానికి చెందినవి | జాబితాల వ్యాఖ్యానం |
| Expressio unius est exclusio alterius | ఒకదాని ప్రస్తావన ఇతరాలను మినహాయిస్తుంది | వ్యాఖ్యానం |
| Ultra vires | అధికార పరిధికి మించి | పరిపాలనా చట్టం |
| Pacta sunt servanda | ఒప్పందాలను పాటించాలి | ఒప్పందం |
| Lex non cogit ad impossibilia | అసాధ్యమైనదాన్ని చట్టం కోరదు | సాధారణ సూత్రం |
| Sub judice | న్యాయ పరిశీలనలో ఉంది | పెండింగ్ కేసు |
| Suo motu | తనంతట తానే | పిటిషన్ లేకుండా న్యాయస్థానం చర్య తీసుకుంటుంది |
| Prima facie | ప్రథమ దృష్టిలో | ప్రాథమిక రుజువు |
| Functus officio | అధికారం తన పనిని ముగించింది | ఉత్తర్వును మార్చలేరు |
| Amicus curiae | న్యాయస్థానం మిత్రుడు | న్యాయస్థానం నియమించిన సలహాదారు |
| Ex post facto | జరిగిన తరువాత | అధికరణ 20(1) అటువంటి క్రిమినల్ చట్టాలను నిషేధిస్తుంది |
రిట్లు మరియు వాటి లాటిన్ పేర్లు: హెబియస్ కార్పస్ (శరీరాన్ని హాజరుపరచండి), మాండమస్ (మేము ఆజ్ఞాపిస్తున్నాం), సర్షియోరరీ (తెలియజేయబడాలి), ప్రొహిబిషన్ (కింది న్యాయస్థానాన్ని నిషేధిస్తుంది), కో వారెంటో (ఏ అధికారంతో).
పరీక్షలో తప్పులు చేసే చోట్లు
- గోలక్నాథ్ మరియు కేశవానంద: గోలక్నాథ్ ప్రాథమిక హక్కులను సవరించే అధికారాన్ని నిరాకరించింది; కేశవానంద దానిని అనుమతించింది కానీ ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని రక్షించింది.
- కేశవానంద ధర్మాసనం: 13 మంది న్యాయమూర్తులు, 7 మరియు 6. 11 మంది కాదు (అది గోలక్నాథ్).
- గోపాలన్ మరియు మేనకా: గోపాలన్ అధికరణ 21ని సంకుచితంగా చదివింది; మేనకా దానిని విస్తరించింది.
- ఏడీఎం జబల్పూర్ మరియు పుట్టస్వామి: పుట్టస్వామి పాత అభిప్రాయాన్ని తిరస్కరించింది.
- విశాఖ మార్గదర్శకాలను ఇచ్చింది; 2013 చట్టం చట్టాన్ని రూపొందించింది.
- Injuria sine damno మరియు damnum sine injuria: మొదటిది చర్య తీసుకోదగినది, రెండవది కాదు.
- రేషియో మరియు ఒబిటర్: రేషియో మాత్రమే కట్టుబడి ఉంటుంది.
- కఠిన మరియు సంపూర్ణ బాధ్యత: సంపూర్ణ బాధ్యతలో మినహాయింపులు ఉండవు.
- శ్రేయా సింఘాల్ సెక్షన్ 66Aను కొట్టివేసింది, సెక్షన్ 377ను కాదు.
ఒక్క వాక్యంలో
- 1. కేశవానంద భారతి ప్రాథమిక నిర్మాణ సిద్ధాంతాన్ని ఇచ్చింది.
- 2. మినర్వా మిల్స్ ప్రాథమిక హక్కులు మరియు ఆదేశిక సూత్రాల మధ్య సమతుల్యతను సాధించింది.
- 3. మేనకా గాంధీ అధికరణలు 14, 19 మరియు 21ను అనుసంధానించింది.
- 4. పుట్టస్వామి: గోప్యత హక్కు ప్రాథమిక హక్కు.
- 5. విశాఖ: పని ప్రదేశంలో లైంగిక వేధింపులపై మార్గదర్శకాలు.
- 6. ఇందిరా సాహ్నీ: రిజర్వేషన్లపై 50% పరిమితి, క్రీమీ లేయర్.
- 7. బొమ్మై: రాష్ట్రపతి పాలనపై న్యాయ సమీక్ష.
- 8. నవతేజ్ సింగ్ జోహార్: అంగీకారంతో కూడిన పెద్దలకు సెక్షన్ 377 పరిమితం చేయబడింది.
- 9. శ్రేయా సింఘాల్: సెక్షన్ 66A కొట్టివేయబడింది.
- 10. అధికరణ 141 సుప్రీంకోర్టు చట్టాన్ని అన్ని న్యాయస్థానాలకు కట్టుబడి ఉండేలా చేస్తుంది.
- 11. Audi alteram partem అంటే అవతలి వైపు వాదన వినండి.
- 12. Mens rea అంటే దోషపూరిత మనస్సు.
సాధన ప్రశ్నలు
కేశవానంద భారతి తీర్పు వెలువడిన సంవత్సరం
- 1967
- 1980
- 1973
- 1978
సమాధానం
C. 1973
The Kesavananda Bharati judgment was delivered in
- 1967
- 1980
- 1973
- 1978
మౌలిక నిర్మాణ సిద్ధాంతం (Basic Structure Doctrine) ఏ కేసులో రూపొందింది?
- గోలక్నాథ్ v పంజాబ్ రాష్ట్రం
- శంకరి ప్రసాద్ v కేంద్ర ప్రభుత్వం
- ఎ.కె. గోపాలన్ v మద్రాసు రాష్ట్రం
- కేశవానంద భారతి v కేరళ రాష్ట్రం
సమాధానం
D. కేశవానంద భారతి v కేరళ రాష్ట్రం
The basic structure doctrine was laid down in
- Golaknath v State of Punjab
- Shankari Prasad v Union of India
- A.K. Gopalan v State of Madras
- Kesavananda Bharati v State of Kerala
అధికరణం 368 కింద ప్రాథమిక హక్కులను సవరించలేమని ఏ కేసు తీర్పు ఇచ్చింది?
- గోలక్నాథ్
- కేశవానంద భారతి
- శంకరి ప్రసాద్
- సజ్జన్ సింగ్
సమాధానం
A. గోలక్నాథ్
Which case held that Fundamental Rights cannot be amended under Article 368?
- Golaknath
- Kesavananda Bharati
- Shankari Prasad
- Sajjan Singh
మేనకా గాంధీ కేసు ఏ అంశం నుంచి తలెత్తింది?
- ఆదాయపు పన్ను
- పాస్పోర్ట్ స్వాధీనం
- ఫుట్పాత్ నివాసుల తొలగింపు
- నివారణ నిర్బంధం
సమాధానం
B. పాస్పోర్ట్ స్వాధీనం
The Maneka Gandhi case arose from
- Taxation of income
- Impounding of a passport
- Eviction of pavement dwellers
- Preventive detention
పుట్టస్వామి (2017) కేసు ఏ హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా ప్రకటించింది?
- ఆస్తి హక్కు
- సమ్మె హక్కు
- గోప్యతా హక్కు
- విద్యా హక్కు
సమాధానం
C. గోప్యతా హక్కు
Puttaswamy (2017) declared which right a fundamental right?
- Right to property
- Right to strike
- Right to privacy
- Right to education
పుట్టస్వామి గోప్యతా తీర్పును ఎంత మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం వెలువరించింది?
- తొమ్మిది
- పదకొండు
- ఏడు
- ఐదు
సమాధానం
A. తొమ్మిది
The Puttaswamy privacy judgment was delivered by a bench of how many judges?
- Nine
- Eleven
- Seven
- Five
కేశవానంద భారతి ధర్మాసనంలో ఎంత మంది న్యాయమూర్తులు ఉన్నారు?
- తొమ్మిది
- పదమూడు
- పదకొండు
- ఏడు
సమాధానం
B. పదమూడు
The Kesavananda Bharati bench had how many judges?
- Nine
- Thirteen
- Eleven
- Seven
విశాఖ తీర్పు దేనికి సంబంధించినది?
- కస్టడీ మరణం
- పదోన్నతులలో రిజర్వేషన్
- విద్యా హక్కు
- కార్యస్థలంలో లైంగిక వేధింపులు
సమాధానం
D. కార్యస్థలంలో లైంగిక వేధింపులు
The Vishaka judgment dealt with
- Custodial death
- Reservation in promotions
- Right to education
- Sexual harassment at the workplace
ఇందిరా సాహ్నీ కేసు దేనికి ప్రసిద్ధి?
- త్రిపుల్ తలాక్
- గోప్యతా హక్కు
- రిజర్వేషన్లపై 50% సాధారణ పరిమితి
- తొమ్మిదో షెడ్యూల్ రద్దు
సమాధానం
C. రిజర్వేషన్లపై 50% సాధారణ పరిమితి
Indra Sawhney is known for
- Triple talaq
- Right to privacy
- The 50% general ceiling on reservations
- Abolition of the Ninth Schedule
ఎస్.ఆర్. బొమ్మై కేసు దేనికి సంబంధించినది?
- మౌలిక నిర్మాణం, గోప్యత
- అధికరణం 356 వినియోగంపై న్యాయ సమీక్ష
- పత్రికా స్వేచ్ఛ
- ఉచిత న్యాయ సహాయం
సమాధానం
B. అధికరణం 356 వినియోగంపై న్యాయ సమీక్ష
The S.R. Bommai case concerned
- Basic structure and privacy
- Judicial review of the use of Article 356
- Press freedom
- Free legal aid
శ్రేయా సింఘాల్ (2015) కేసులో ఏ నిబంధనను కొట్టివేశారు?
- సమాచార సాంకేతిక చట్టంలోని సెక్షన్ 66A
- భారత శిక్షాస్మృతిలోని సెక్షన్ 377
- శిక్షాస్మృతిలోని సెక్షన్ 124A
- శిక్షాస్మృతిలోని సెక్షన్ 497
సమాధానం
A. సమాచార సాంకేతిక చట్టంలోని సెక్షన్ 66A
Which provision was struck down in Shreya Singhal (2015)?
- Section 66A of the Information Technology Act
- Section 377 of the Indian Penal Code
- Section 124A of the Penal Code
- Section 497 of the Penal Code
నవతేజ్ సింగ్ జోహార్ (2018) కేసు దేనిని పరిమితం చేసింది (read down)?
- IT చట్టంలోని సెక్షన్ 66A
- సెక్షన్ 497
- సెక్షన్ 302
- భారత శిక్షాస్మృతిలోని సెక్షన్ 377
సమాధానం
D. భారత శిక్షాస్మృతిలోని సెక్షన్ 377
Navtej Singh Johar (2018) read down
- Section 66A of the IT Act
- Section 497
- Section 302
- Section 377 of the Indian Penal Code
42వ సవరణలోని భాగాలను కొట్టివేసి, ప్రాథమిక హక్కులు, ఆదేశిక సూత్రాల మధ్య సామరస్యాన్ని నొక్కిచెప్పిన కేసు ఏది?
- మినర్వా మిల్స్
- గోలక్నాథ్
- ఓల్గా టెల్లిస్
- మేనకా గాంధీ
సమాధానం
A. మినర్వా మిల్స్
Which case struck down parts of the 42nd Amendment and stressed harmony between Fundamental Rights and Directive Principles?
- Minerva Mills
- Golaknath
- Olga Tellis
- Maneka Gandhi
ఎడిఎం జబల్పూర్ (1976) కేసులో భిన్నాభిప్రాయం ఇచ్చినది ఎవరు?
- జస్టిస్ పి.ఎన్. భగవతి
- జస్టిస్ హెచ్.ఆర్. ఖన్నా
- జస్టిస్ ఎం.హెచ్. బేగ్
- జస్టిస్ వై.వి. చంద్రచూడ్
సమాధానం
B. జస్టిస్ హెచ్.ఆర్. ఖన్నా
Who gave the dissenting opinion in ADM Jabalpur (1976)?
- Justice P.N. Bhagwati
- Justice H.R. Khanna
- Justice M.H. Beg
- Justice Y.V. Chandrachud
'మెన్స్ రియా' (mens rea) అనే సూత్రం అర్థం
- సివిల్ తప్పిదం
- చట్టబద్ధ మినహాయింపు
- నేరపూరిత చర్య
- నేరపూరిత మనస్సు
సమాధానం
D. నేరపూరిత మనస్సు
The maxim 'mens rea' means
- A civil wrong
- A lawful excuse
- A guilty act
- A guilty mind
'ఆడి ఆల్టెరం పార్టెం' (audi alteram partem) అనే సూత్రం అర్థం
- విషయం తనకు తానే మాట్లాడుతుంది
- తన కేసులో ఎవరూ న్యాయమూర్తి కాకూడదు
- రెండో పక్షాన్ని కూడా వినండి
- కొనేవారు జాగ్రత్త వహించాలి
సమాధానం
C. రెండో పక్షాన్ని కూడా వినండి
The maxim 'audi alteram partem' means
- The thing speaks for itself
- No one is judge in their own cause
- Hear the other side
- Let the buyer beware
'హెబియస్ కార్పస్' రిట్ అక్షరార్థం
- ఏ అధికారంతో
- మేము ఆదేశిస్తున్నాం
- శరీరాన్ని హాజరుపరచండి
- తెలియజేయబడాలి
సమాధానం
C. శరీరాన్ని హాజరుపరచండి
The writ 'habeas corpus' literally means
- By what authority
- We command
- Produce the body
- To be informed
'రెస్ జుడికేటా' (Res judicata) అంటే
- అధికార పరిధి దాటిన విషయం
- కోర్టులో పెండింగ్లో ఉన్న విషయం
- ప్రజా ప్రయోజన విషయం
- కోర్టు ఇప్పటికే నిర్ణయించిన విషయం
సమాధానం
D. కోర్టు ఇప్పటికే నిర్ణయించిన విషయం
'Res judicata' means
- A matter beyond jurisdiction
- A matter pending in court
- A matter of public interest
- A matter already decided by a court
ఒక వ్యక్తి తన స్వంత కేసులో న్యాయమూర్తి కాకుండా నిరోధించే సూత్రం
- నెమో జుడెక్స్ ఇన్ కాజా సువా
- వొలెంటి నాన్ ఫిట్ ఇంజూరియా
- ఆడి ఆల్టెరం పార్టెం
- స్టేర్ డెసిసిస్
సమాధానం
A. నెమో జుడెక్స్ ఇన్ కాజా సువా
The maxim that bars a person from being a judge in their own case is
- Nemo judex in causa sua
- Volenti non fit injuria
- Audi alteram partem
- Stare decisis
ప్రజా పదవిని ఒక వ్యక్తి ఏ అధికారంతో నిర్వహిస్తున్నాడో ప్రశ్నించడానికి ఉపయోగించే రిట్
- మాండమస్
- క్వో వారంటో
- ప్రొహిబిషన్
- సెర్షియోరరీ
సమాధానం
B. క్వో వారంటో
The writ used to question by what authority a person holds a public office is
- Mandamus
- Quo warranto
- Prohibition
- Certiorari
అధికరణం 141 ప్రకారం సుప్రీంకోర్టు ప్రకటించిన చట్టం వీరందరినీ కట్టుబడి ఉంచుతుంది
- భారతదేశంలోని అన్ని కోర్టులు
- హైకోర్టులు మాత్రమే
- కింది కోర్టులు మాత్రమే
- కేంద్ర ప్రభుత్వం మాత్రమే
సమాధానం
A. భారతదేశంలోని అన్ని కోర్టులు
Under Article 141, the law declared by the Supreme Court is binding on
- All courts in India
- Only the High Courts
- Only subordinate courts
- Only the Union Government
తీర్పులో కింది కోర్టులను కట్టుబడి ఉంచే భాగం
- ప్రార్థన భాగం
- కేసు శీర్షిక
- ఒబిటర్ డిక్టం
- రేషియో డెసిడెండి
సమాధానం
D. రేషియో డెసిడెండి
The part of a judgment that binds lower courts is the
- Prayer clause
- Cause title
- Obiter dictum
- Ratio decidendi
చట్టపరమైన హాని లేకుండా కలిగిన నష్టాన్ని ఏ సూత్రం వర్తిస్తుంది?
- రెస్ ఇప్సా లోక్విటర్
- ఉబి జుస్ ఇబి రెమిడియం
- డామ్నమ్ సైన్ ఇంజూరియా
- ఇంజూరియా సైన్ డామ్నో
సమాధానం
C. డామ్నమ్ సైన్ ఇంజూరియా
A loss suffered without any legal injury is covered by the maxim
- Res ipsa loquitur
- Ubi jus ibi remedium
- Damnum sine injuria
- Injuria sine damno
ప్రమాదకర పరిశ్రమలకు సంపూర్ణ బాధ్యత (absolute liability) నియమాన్ని రూపొందించిన కేసు
- డొనోఘ్యూ v స్టీవెన్సన్
- ఎం.సి. మెహతా (ఓలియం గ్యాస్ లీక్)
- షా బానో
- రైలాండ్స్ v ఫ్లెచర్
సమాధానం
B. ఎం.సి. మెహతా (ఓలియం గ్యాస్ లీక్)
The rule of absolute liability for hazardous industries was laid down in
- Donoghue v Stevenson
- M.C. Mehta (Oleum gas leak)
- Shah Bano
- Rylands v Fletcher
గోపాలన్ కేసులో ఇచ్చిన 'చట్టం ద్వారా ఏర్పాటైన పద్ధతి' అనే భావనను విస్తృతం చేసిన కేసు ఏది?
- మేనకా గాంధీ
- శంకరి ప్రసాద్
- ఇందిరా సాహ్నీ
- లలితా కుమారి
సమాధానం
A. మేనకా గాంధీ
Which case widened the reading of 'procedure established by law' given earlier in Gopalan?
- Maneka Gandhi
- Shankari Prasad
- Indra Sawhney
- Lalita Kumari
మౌలిక నిర్మాణాన్ని ఉల్లంఘిస్తే తొమ్మిదో షెడ్యూల్లోని చట్టాలను సమీక్షించవచ్చని ఏ కేసులో తీర్పు ఇచ్చారు?
- విశాఖ
- ఐ.ఆర్. కోయెల్హో
- గోలక్నాథ్
- షాయరా బానో
సమాధానం
B. ఐ.ఆర్. కోయెల్హో
Laws placed in the Ninth Schedule can be reviewed if they violate the basic structure. This was held in
- Vishaka
- I.R. Coelho
- Golaknath
- Shayara Bano
శస్త్రచికిత్స తర్వాత రోగి శరీరంలో శస్త్రచికిత్స పరికరం మిగిలిపోయింది. నిర్లక్ష్యాన్ని నిరూపించడానికి సహాయపడే సూత్రం
- ఫంక్టస్ ఆఫీషియో
- కేవియట్ ఎంప్టర్
- రెస్ ఇప్సా లోక్విటర్
- పాక్టా సంట్ సర్వాండా
సమాధానం
C. రెస్ ఇప్సా లోక్విటర్
A patient finds a surgical instrument left inside the body after an operation. The maxim that helps prove negligence is
- Functus officio
- Caveat emptor
- Res ipsa loquitur
- Pacta sunt servanda
ట్రైబ్యునళ్ల నిర్ణయాలను హైకోర్టులు సమీక్షించవచ్చని ఏ కేసు తీర్పు ఇచ్చింది?
- బొమ్మై
- కేశవానంద భారతి
- విశాఖ
- ఎల్. చంద్రకుమార్
సమాధానం
D. ఎల్. చంద్రకుమార్
Which case held that decisions of tribunals can be reviewed by High Courts?
- Bommai
- Kesavananda Bharati
- Vishaka
- L. Chandra Kumar
పిటిషన్ లేకుండా కోర్టు స్వయంగా ఒక విషయాన్ని చేపట్టినప్పుడు దానిని ఇలా అంటారు
- సుయో మోటో
- ఎక్స్ పార్టే
- అబ్ ఇనిషియో
- సబ్ జుడిస్
సమాధానం
A. సుయో మోటో
When a court takes up a matter on its own, without a petition, it is said to act
- Suo motu
- Ex parte
- Ab initio
- Sub judice
'కార్లు, బస్సులు, ట్రక్కులు మరియు ఇతర వాహనాలు' అనే వాక్యంలో 'ఇతర వాహనాలు' అనే పదాలను జాబితాలో ఉన్నవాటి వంటివిగా చదువుతారు. ఈ నియమం
- ఒబిటర్ డిక్టం
- రెస్ జుడికేటా
- ఎజుస్డెం జెనెరిస్
- అల్ట్రా వైరీస్
సమాధానం
C. ఎజుస్డెం జెనెరిస్
In 'cars, buses, trucks and other vehicles', the words 'other vehicles' are read as like the listed ones. This rule is
- Obiter dictum
- Res judicata
- Ejusdem generis
- Ultra vires
న్యాయమూర్తుల నియామకానికి కొలీజియం వ్యవస్థ ఏ కేసు నుంచి వచ్చింది?
- మేనకా గాంధీ
- ఇందిరా సాహ్నీ
- పుట్టస్వామి
- రెండవ న్యాయమూర్తుల కేసు
సమాధానం
D. రెండవ న్యాయమూర్తుల కేసు
The collegium system of appointing judges came from
- Maneka Gandhi
- Indra Sawhney
- Puttaswamy
- The Second Judges Case
గుర్తించదగిన నేరం (cognizable offence) వెల్లడైనప్పుడు FIR నమోదును తప్పనిసరి చేసిన కేసు ఏది?
- డి.కె. బసు
- లలితా కుమారి
- అర్నేష్ కుమార్
- హుసేనారా ఖాతూన్
సమాధానం
B. లలితా కుమారి
Which case made registration of an FIR compulsory when a cognizable offence is disclosed?
- D.K. Basu
- Lalita Kumari
- Arnesh Kumar
- Hussainara Khatoon
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. కేశవానంద భారతి గోలక్నాథ్ను రద్దు చేసింది. 2. పార్లమెంటు రాజ్యాంగాన్ని అసలు సవరించలేదని కేశవానంద భారతి తీర్పు ఇచ్చింది. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements: 1. Kesavananda Bharati overruled Golaknath. 2. Kesavananda Bharati held that Parliament cannot amend the Constitution at all. Which of the statements is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. గోపాలన్ కేసు అధికరణం 21ను అధికరణాలు 14, 19తో అనుసంధానించి విస్తృతం చేసింది. 2. మేనకా గాంధీ కేసు అధికరణాలు 14, 19, 21లను అనుసంధానించింది. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements: 1. Gopalan widened Article 21 by linking it to Articles 14 and 19. 2. Maneka Gandhi linked Articles 14, 19 and 21. Which of the statements is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. పుట్టస్వామి కేసును తొమ్మిది మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం నిర్ణయించింది. 2. వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛపై ఎడిఎం జబల్పూర్లో తీసుకున్న అభిప్రాయాన్ని పుట్టస్వామి తిరస్కరించింది. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements: 1. Puttaswamy was decided by a nine-judge bench. 2. Puttaswamy rejected the view taken in ADM Jabalpur on personal liberty. Which of the statements is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. శ్రేయా సింఘాల్ సెక్షన్ 377ను కొట్టివేసింది. 2. నవతేజ్ సింగ్ జోహార్ సెక్షన్ 66Aను కొట్టివేసింది. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
D. 1 లేదా 2 కాదు
Consider the statements: 1. Shreya Singhal struck down Section 377. 2. Navtej Singh Johar struck down Section 66A. Which of the statements is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇందిరా సాహ్నీ కేసు OBC రిజర్వేషన్ నుంచి క్రీమీ లేయర్ను మినహాయించింది. 2. ఇందిరా సాహ్నీ కేసు రిజర్వేషన్లపై 50% సాధారణ పరిమితిని నిర్దేశించింది. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements: 1. Indra Sawhney excluded the creamy layer from OBC reservation. 2. Indra Sawhney set a general ceiling of 50% on reservations. Which of the statements is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. కఠిన బాధ్యత (strict liability)కు మినహాయింపులు ఉంటాయి. 2. సంపూర్ణ బాధ్యత (absolute liability)కు మినహాయింపులు ఉంటాయి. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements: 1. Strict liability allows exceptions. 2. Absolute liability allows exceptions. Which of the statements is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఒబిటర్ డిక్టా అన్ని కోర్టులను కట్టుబడి ఉంచుతాయి. 2. సుప్రీంకోర్టు తీర్పులోని రేషియో డెసిడెండి అన్ని కోర్టులను కట్టుబడి ఉంచుతుంది. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements: 1. Obiter dicta bind all courts. 2. The ratio decidendi of a Supreme Court judgment binds all courts. Which of the statements is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. అధికరణం 141 సుప్రీంకోర్టు ప్రకటించిన చట్టాన్ని కట్టుబాటుగా చేస్తుంది. 2. ఇంజూరియా సైన్ డామ్నో దావా వేయదగినది కాదు. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements: 1. Article 141 makes the law declared by the Supreme Court binding. 2. Injuria sine damno is not actionable. Which of the statements is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఎడిఎం జబల్పూర్లో అత్యవసర పరిస్థితిలో హెబియస్ కార్పస్ అందుబాటులో ఉంటుందని మెజారిటీ తీర్పు ఇచ్చింది. 2. ఎడిఎం జబల్పూర్లో జస్టిస్ ఖన్నా భిన్నాభిప్రాయం ఇచ్చారు. ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?
- 1 మాత్రమే
- 2 మాత్రమే
- 1 మరియు 2 రెండూ
- 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements: 1. In ADM Jabalpur the majority held that habeas corpus was available during the Emergency. 2. Justice Khanna dissented in ADM Jabalpur. Which of the statements is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
ఏ జత సరిగ్గా సరిపోలింది?
- ఇందిరా సాహ్నీ - గోప్యతా హక్కు
- శ్రేయా సింఘాల్ - వ్యభిచారం (Adultery)
- జోసెఫ్ షైన్ - సెక్షన్ 66A
- NALSA v భారత ప్రభుత్వం - మూడో లింగ గుర్తింపు
సమాధానం
D. NALSA v భారత ప్రభుత్వం - మూడో లింగ గుర్తింపు
Which pair is correctly matched?
- Indra Sawhney - Right to privacy
- Shreya Singhal - Adultery
- Joseph Shine - Section 66A
- NALSA v Union of India - Recognition of the third gender
'మేము ఆదేశిస్తున్నాం' అనే అర్థం ఉన్న, ప్రభుత్వ అధికారిని ప్రజా విధి నిర్వర్తించమని ఆదేశించడానికి ఉపయోగించే రిట్
- ప్రొహిబిషన్
- సెర్షియోరరీ
- మాండమస్
- క్వో వారంటో
సమాధానం
C. మాండమస్
The writ meaning 'we command' and used to direct a public official to do a public duty is
- Prohibition
- Certiorari
- Mandamus
- Quo warranto