అధ్యాయం 3: పరమాణు మరియు అణు ద్రవ్యరాశులు (Atomic and Molecular Masses)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
పరమాణు ద్రవ్యరాశులు ఎందుకు సాపేక్షమైనవి, ఏకీకృత పరమాణు ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం (u) ఎలా నిర్వచించబడింది.
ఒక మూలకం ఐసోటోపుల నుండి దాని సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశిని ఎలా కనుగొనాలి.
సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి నుండి ఒక ఐసోటోపు సమృద్ధిని ఎలా లెక్కించాలి.
అణు ద్రవ్యరాశి, ఫార్ములా ద్రవ్యరాశిని ఎలా లెక్కించాలి.
ఒక పరమాణువు లేదా ఒక అణువు వాస్తవ ద్రవ్యరాశిని గ్రాములలో ఎలా కనుగొనాలి.
3.1 సాపేక్ష మానం ఎందుకు అవసరం
ఒక హైడ్రోజన్ పరమాణువు ద్రవ్యరాశి సుమారు 1.67 × 10⁻²⁴ g. ఏ త్రాసూ దీన్ని తూచలేదు. కాబట్టి క్రికెట్ కోచ్ ప్రతి ఆటగాడి వేగాన్ని ఒక స్థిర పరుగు వీరుడితో పోల్చినట్లు, రసాయన శాస్త్రవేత్తలు పరమాణువులను ఒక ప్రమాణిక పరమాణువుతో పోలుస్తారు.
నేడు వాడే ప్రమాణికం కార్బన్-12 పరమాణువు. ఒప్పందం ప్రకారం ఒక కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశి సరిగ్గా 12 పరమాణు ద్రవ్యరాశి ప్రమాణాలు.
ఏకీకృత పరమాణు ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం (Unified atomic mass unit): 1 u (amu అని కూడా రాస్తారు) అంటే ఒక కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశిలో సరిగ్గా పన్నెండో వంతు.
పాత మానాలు మొదట హైడ్రోజన్ (H = 1), తర్వాత ఆక్సిజన్ (O = 16) ని వాడాయి. కార్బన్-12 ని ద్రవ్యరాశి స్పెక్ట్రోమీటర్లో సులభంగా కొలవవచ్చు, అది ఒకే శుద్ధ ఐసోటోపు కాబట్టి 1961 లో అది వాటి స్థానాన్ని తీసుకుంది.
3.2 పరమాణు ద్రవ్యరాశి
ఒక మూలకం పరమాణు ద్రవ్యరాశి (Atomic mass) అంటే దాని ఒక పరమాణువు ద్రవ్యరాశిని u లో తెలపడం. ఆ పరమాణువు కార్బన్-12 పరమాణువులో 1/12 వంతు కంటే ఎన్ని రెట్లు బరువైనదో ఇది చెబుతుంది.
H పరమాణు ద్రవ్యరాశి = 1.0080 u. హైడ్రోజన్ పరమాణువు కార్బన్-12 పరమాణువులో సుమారు 1/12 వంతు బరువు.
O పరమాణు ద్రవ్యరాశి = 16.00 u. ఆక్సిజన్ పరమాణువు కార్బన్-12 పరమాణువు కంటే 16/12 = 1.33 రెట్లు బరువు.
పరమాణు ద్రవ్యరాశి ఒక నిష్పత్తి, కాబట్టి సాపేక్ష పరమాణు ద్రవ్యరాశి అని పిలిచినప్పుడు దానికి ప్రమాణం ఉండదు. "16 u" అని చెప్పినప్పుడు మనం ఒక పరమాణువు వాస్తవ ద్రవ్యరాశిని పరమాణు ద్రవ్యరాశి ప్రమాణాలలో చెబుతున్నాం.
ఒక పరమాణువు అసలు ద్రవ్యరాశిని గ్రాములలో పొందడానికి 1.66 × 10⁻²⁴ g తో గుణించండి.
3.3 ఐసోటోపులు మరియు సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి
చాలా మూలకాలు ఐసోటోపుల మిశ్రమంగా లభిస్తాయి. ఐసోటోపులు (Isotopes) అంటే ఒకే మూలకపు పరమాణువులు; వాటికి ప్రోటాన్ల సంఖ్య ఒకటే కానీ న్యూట్రాన్ల సంఖ్య వేరు, కాబట్టి ద్రవ్యరాశులు వేరు. క్లోరిన్కు ³⁵Cl, ³⁷Cl ఉన్నాయి. కార్బన్కు ¹²C, ¹³C, అతి స్వల్పంగా ¹⁴C ఉన్నాయి.
సముద్రపు ఉప్పు నుండి వచ్చిన క్లోరిన్ నమూనాలో ప్రతి ఒక ³⁷Cl పరమాణువుకు సుమారు మూడు ³⁵Cl పరమాణువులు ఉంటాయి. ఆవర్తన పట్టికలో ఉన్న పరమాణు ద్రవ్యరాశి సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి (Average atomic mass); ప్రతి ఐసోటోపు ఎంత సాధారణమో దాని ఆధారంగా భారిత సగటు.
సమృద్ధులు మొత్తం 100 అయ్యే శాతాలుగా ఇస్తే, హారం 100.

ఎత్తైన Cl-35 పట్టీ సగటును 35 వైపు లాగుతుంది; సమృద్ధిని వదిలేసి 35, 37 ల సాదా సగటు తీస్తే జవాబు చాలా ఎక్కువగా వస్తుంది.
సగటు ఎప్పుడూ అతి తేలిక, అతి బరువైన ఐసోటోపు ద్రవ్యరాశుల మధ్యే ఉంటుంది. అది ఎక్కువగా లభించే ఐసోటోపు ద్రవ్యరాశికి దగ్గరగా ఉంటుంది. అందుకే క్లోరిన్ సగటు (35.45 u) 37 కంటే 35 కు దగ్గరగా ఉంది.
రెండే ఐసోటోపులు ఉన్న మూలకానికి వెనక్కి లెక్కించవచ్చు. తేలిక ఐసోటోపు భిన్నం x అనుకుందాం. అప్పుడు బరువైనదాని భిన్నం (1 − x).
3.4 అణు ద్రవ్యరాశి
ఒక పదార్థపు అణు ద్రవ్యరాశి (Molecular mass) అంటే ఒక అణువులోని అన్ని పరమాణువుల పరమాణు ద్రవ్యరాశుల మొత్తం.
ప్రతి పరమాణు ద్రవ్యరాశిని ఆ పరమాణువు ఎన్నిసార్లు వస్తుందో అన్నిసార్లు గుణించాలి; కుండలీలలోని పరమాణువులు, సఫటిక జలంలోని పరమాణువులు కూడా లెక్కలోకి వస్తాయి.
3.5 ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి
NaCl, CaF₂, MgO వంటి అయానిక సమ్మేళనాలు విడివిడి అణువులుగా ఉండవు. ఘన NaCl లో ప్రతి Na⁺ అయాన్ చుట్టూ ఆరు Cl⁻ అయాన్లు ఉంటాయి, ఈ అమరిక సఫటికం అంతటా పునరావృతమవుతుంది. కాబట్టి "ఒక NaCl అణువు" అని అనలేం. మనం ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి (Formula mass) వాడతాం: ఒక ఫార్ములా యూనిట్లోని పరమాణువుల పరమాణు ద్రవ్యరాశుల మొత్తం.
NEET ప్రశ్నలలో అణు ద్రవ్యరాశి, ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి రెండింటినీ ఒకే విధంగా లెక్కిస్తాం. పేరు మాత్రమే మారుతుంది.
| పదం | దేనికి వర్తిస్తుంది | ఉదాహరణ | విలువ |
|---|---|---|---|
| పరమాణు ద్రవ్యరాశి | మూలకపు ఒక పరమాణువు | O | 16 u |
| సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి | ప్రకృతిలో లభించే మూలకం (ఐసోటోపుల మిశ్రమం) | Cl | 35.45 u |
| అణు ద్రవ్యరాశి | ఒక అణువు (సమియోజీయ పదార్థం) | C₆H₁₂O₆ | 180 u |
| ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి | ఒక ఫార్ములా యూనిట్ (అయానిక ఘనం) | CaCl₂ | 111 u |
| గ్రాము పరమాణు ద్రవ్యరాశి | 1 mol పరమాణువులు | O | 16 g |
| గ్రాము అణు ద్రవ్యరాశి | 1 mol అణువులు | H₂O | 18 g |
చివరి రెండు వరుసలు మోల్ భావనకు (అధ్యాయం 4) దారి తీస్తాయి. సంఖ్య అదే; ప్రమాణం మాత్రమే u (ఒక కణానికి) నుండి g (ఒక మోల్కు) గా మారుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: ఒక కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశిని గ్రాములలో కనుగొనండి.
సాధన: ద్రవ్యరాశి = 12 u = 12 × 1.66056 × 10⁻²⁴ g = 1.993 × 10⁻²³ g.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: వీటి అణు ద్రవ్యరాశి లెక్కించండి: (i) గ్లూకోజ్, C₆H₁₂O₆ (ii) సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం, H₂SO₄.
సాధన: (i) 6(12) + 12(1) + 6(16) = 72 + 12 + 96 = 180 u. (ii) 2(1) + 32 + 4(16) = 2 + 32 + 64 = 98 u.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: మైలుతుత్తం (blue vitriol), CuSO₄·5H₂O ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి కనుగొనండి. (Cu = 63.5)
సాధన: CuSO₄ = 63.5 + 32 + 64 = 159.5. ఐదు నీటి అణువులు = 5 × 18 = 90. మొత్తం = 249.5 u. విద్యార్థులు తరచూ సఫటిక జలాన్ని మర్చిపోయి 159.5 అని రాస్తారు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: సహజ క్లోరిన్లో 75.77% ³⁵Cl (ద్రవ్యరాశి 34.969 u), 24.23% ³⁷Cl (ద్రవ్యరాశి 36.966 u) ఉన్నాయి. దాని సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి కనుగొనండి.
సాధన:
కాబట్టి క్లోరిన్ పరమాణు ద్రవ్యరాశి 35.45 u; చాలా లెక్కలలో దీన్ని 35.5 గా సవరిస్తాం.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: మెగ్నీషియంకు మూడు ఐసోటోపులు ఉన్నాయి: ²⁴Mg (23.985 u, 78.99%), ²⁵Mg (24.986 u, 10.00%), ²⁶Mg (25.983 u, 11.01%). సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి కనుగొనండి.
సాధన: (23.985 × 78.99 + 24.986 × 10.00 + 25.983 × 11.01) / 100 = (1894.6 + 249.9 + 286.1) / 100 = 24.31 u.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: బోరాన్కు ¹⁰B (10.01 u), ¹¹B (11.01 u) అనే రెండు ఐసోటోపులు ఉన్నాయి. దాని సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి 10.81 u. ¹⁰B శాతం కనుగొనండి.
సాధన: x = (11.01 − 10.81) / (11.01 − 10.01) = 0.20 / 1.00 = 0.20. కాబట్టి ¹⁰B 20%, ¹¹B 80%. సరిచూడండి: సగటు 11 కు దగ్గరగా ఉంది, కాబట్టి ¹¹B ఎక్కువగా ఉండాలి.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: ఒక మూలకపు ఒక పరమాణువు ద్రవ్యరాశి 9.13 × 10⁻²³ g. దాని పరమాణు ద్రవ్యరాశి కనుగొని, ఆ మూలకాన్ని సూచించండి.
సాధన: పరమాణు ద్రవ్యరాశి = 9.13 × 10⁻²³ / 1.66 × 10⁻²⁴ = 55.0 u. ఇది మాంగనీస్ (54.94 u) కు దగ్గరగా ఉంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.8: పరమాణు ద్రవ్యరాశి ప్రమాణాన్ని కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశిలో పన్నెండో వంతుగా కాకుండా ఆరో వంతుగా నిర్వచిస్తే, ఈ మానంలో ఆక్సిజన్ పరమాణు ద్రవ్యరాశి ఎంత?
సాధన: కొత్త ప్రమాణం పాతదాని కంటే రెండు రెట్లు పెద్దది. ఆక్సిజన్ పరమాణువు అసలు ద్రవ్యరాశి మారదు. కాబట్టి కొత్త మానంలో దాని సంఖ్య సగమవుతుంది: 16 / 2 = 8. కార్బన్-12 పరమాణు ద్రవ్యరాశి 6 అవుతుంది. పరమాణువుల మధ్య నిష్పత్తులు మారవు.
త్వరిత పునశ్చరణ
1 u = ఒక ¹²C పరమాణువు ద్రవ్యరాశిలో 1/12 = 1.66 × 10⁻²⁴ g.
పరమాణు ద్రవ్యరాశి ఒక పరమాణువు ¹²C లో 1/12 వంతు కంటే ఎన్ని రెట్లు బరువైనదో చెబుతుంది.
సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి = ఐసోటోపు ద్రవ్యరాశుల సమృద్ధి-భారిత సగటు; అది ఎక్కువగా లభించే ఐసోటోపుకు దగ్గరగా ఉంటుంది.
రెండు ఐసోటోపులు: తేలికదాని భిన్నం x = (m₂ − సగటు) / (m₂ − m₁).
అణు ద్రవ్యరాశి = ఒక అణువులోని పరమాణు ద్రవ్యరాశుల మొత్తం; అయానిక ఘనాలకు అదే ఆలోచన ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి.
ఒక కణం ద్రవ్యరాశి గ్రాములలో = (u లో ద్రవ్యరాశి) × 1.66 × 10⁻²⁴.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
1 u = 1.66 × 10⁻²⁷ g అని రాయడం. ఆ విలువ కిలోగ్రాములలో; గ్రాములలో 10⁻²⁴.
సఫటిక జలాన్ని మర్చిపోవడం (CuSO₄·5H₂O = 249.5, 159.5 కాదు).
క్లోరిన్కు ఐసోటోపు ద్రవ్యరాశుల సాదా సగటు (35 + 37)/2 = 36 తీసుకోవడం. సమృద్ధితో భారం ఇవ్వాలి.
భిన్నాత్మక పరమాణు ద్రవ్యరాశి అంటే న్యూట్రాన్లో కొంత భాగం అని అనుకోవడం. అది అనేక పూర్తి పరమాణువుల సగటు.
Ca₃(PO₄)₂ లో కుండలీని గుణించడం మర్చిపోవడం: దానిలో 2 P, 8 O ఉంటాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. ఒక ఏకీకృత పరమాణు ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం నిర్వచనం (a) ఒక హైడ్రోజన్ పరమాణువు ద్రవ్యరాశి (b) ఆక్సిజన్ పరమాణువు ద్రవ్యరాశిలో 1/16 (c) ఒక కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశిలో 1/12 (d) ఒక ప్రోటాన్ ద్రవ్యరాశి
2. గ్రాములలో 1 u విలువ (a) 1.66 × 10⁻²⁴ g (b) 6.022 × 10⁻²³ g (c) 1.66 × 10⁻²⁷ g (d) 9.1 × 10⁻²⁸ g
3. CO₂ అణు ద్రవ్యరాశి (a) 28 u (b) 44 u (c) 32 u (d) 40 u
4. NaCl ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి (a) 23 u (b) 35.5 u (c) 46 u (d) 58.5 u
5. ఒక మూలకపు ఐసోటోపులు వేటి సంఖ్యలో భిన్నంగా ఉంటాయి? (a) ప్రోటాన్లు (b) ఎలక్ట్రాన్లు (c) న్యూట్రాన్లు (d) ప్రోటాన్లు, ఎలక్ట్రాన్లు
6. H₂SO₄ అణు ద్రవ్యరాశి (a) 96 u (b) 98 u (c) 100 u (d) 49 u
7. క్లోరిన్ పరమాణు ద్రవ్యరాశి 35.5 u, పూర్ణసంఖ్య కాదు; దీనికి కారణం (a) తూకంలో దోషాలు (b) క్లోరిన్ పరమాణువులో సగం న్యూట్రాన్ ఉంటుంది (c) ఎలక్ట్రాన్లు ద్రవ్యరాశిని పెంచుతాయి (d) సహజ క్లోరిన్ ఐసోటోపుల మిశ్రమం
8. ఒక కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశి (a) 1 u (b) 6 u (c) 12 u (d) 12 g
9. అణు ద్రవ్యరాశి కంటే ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి అనే పదం దేనికి మేలు? (a) విడి అణువులు ఏర్పరచని అయానిక ఘనాలు (b) ఉత్కృష్ట వాయువులు (c) వాయువులు మాత్రమే (d) ఐసోటోపులు
10. గ్లూకోజ్, C₆H₁₂O₆ అణు ద్రవ్యరాశి (a) 90 u (b) 180 u (c) 342 u (d) 162 u
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. Ca₃(PO₄)₂ ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి (a) 279 u (b) 326 u (c) 310 u (d) 230 u
12. CuSO₄·5H₂O ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి (Cu = 63.5) (a) 159.5 u (b) 177.5 u (c) 231.5 u (d) 249.5 u
13. ఒక మూలకానికి 63 u (69%), 65 u (31%) ద్రవ్యరాశుల రెండు ఐసోటోపులు ఉన్నాయి. దాని సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి (a) 63.62 u (b) 64.00 u (c) 63.38 u (d) 64.38 u
14. గాలియంకు 69 u, 71 u ద్రవ్యరాశుల ఐసోటోపులు ఉన్నాయి, దాని సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశిని 69.8 u గా తీసుకుంటారు. తేలిక ఐసోటోపు శాతం (a) 40% (b) 60% (c) 30% (d) 70%
15. ఒక నీటి అణువు ద్రవ్యరాశి (a) 18 g (b) 3.0 × 10⁻²⁶ g (c) 2.99 × 10⁻²³ g (d) 1.08 × 10²⁵ g
16. X₂O₃ అనే ఆక్సైడ్ ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి 160 u. X పరమాణు ద్రవ్యరాశి (a) 112 u (b) 27 u (c) 64 u (d) 56 u
17. కింది వాటిలో అతి ఎక్కువ అణు ద్రవ్యరాశి దేనికి? (a) CO₂ (b) N₂O (c) SO₂ (d) NO₂
18. ఒక మెగ్నీషియం పరమాణువు, ఒక కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశుల నిష్పత్తి (a) 2 : 1 (b) 1 : 2 (c) 1 : 1 (d) 4 : 1
19. 1 u ని కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశిలో 1/24 గా మళ్లీ నిర్వచిస్తే ఆక్సిజన్ పరమాణు ద్రవ్యరాశి (a) 8 (b) 16 (c) 32 (d) 24
20. నైట్రోజన్లో 99.63% ¹⁴N (14.003 u), 0.37% ¹⁵N (15.000 u) ఉన్నాయి. దాని సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి (a) 14.5 u (b) 14.000 u (c) 14.037 u (d) 14.007 u
21. ఒక SO₂ అణువు ఒక O₂ అణువు కంటే ఎన్ని రెట్లు బరువు? (a) 0.5 (b) 2 (c) 4 (d) 1
22. K₂Cr₂O₇ ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి (Cr = 52) (a) 294 u (b) 298 u (c) 194 u (d) 262 u
స్థాయి 3: సవాలు
23. మెగ్నీషియంలో 79% ²⁴Mg, 10% ²⁵Mg, 11% ²⁶Mg ఉన్నాయి. ఐసోటోపు ద్రవ్యరాశులను పూర్ణసంఖ్యలుగా తీసుకుంటే దాని సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి (a) 25.00 u (b) 24.32 u (c) 24.10 u (d) 24.50 u
24. ఒక మూలకానికి 10 u, 12 u ద్రవ్యరాశుల రెండు ఐసోటోపులు ఉన్నాయి. దాని సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి 10.5 u. తేలిక, బరువైన ఐసోటోపుల పరమాణువుల సంఖ్యల నిష్పత్తి (a) 1 : 3 (b) 1 : 1 (c) 2 : 1 (d) 3 : 1
25. వాషింగ్ సోడా, Na₂CO₃·xH₂O ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి 286 u. x విలువ (a) 5 (b) 7 (c) 10 (d) 12
26. ఒక మూలకపు ఒక పరమాణువు ద్రవ్యరాశి 6.64 × 10⁻²³ g. దాని పరమాణు ద్రవ్యరాశి సుమారు (a) 40 u (b) 4 u (c) 400 u (d) 20 u
27. క్లోరిన్లో 75% ³⁵Cl, 25% ³⁷Cl ఉన్నాయి. 70 u, 72 u, 74 u ద్రవ్యరాశుల Cl₂ అణువులు ఉండే నిష్పత్తి (a) 3 : 2 : 1 (b) 1 : 2 : 1 (c) 9 : 6 : 1 (d) 9 : 3 : 1
28. ఐసోటోపు ద్రవ్యరాశులు 35 u, 37 u, క్లోరిన్ సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి 35.5 u అని తీసుకుంటే, సహజ క్లోరిన్లో ³⁷Cl పరమాణువుల శాతం (a) 25% (b) 75% (c) 50% (d) 33%
29. ప్రతిపాదన (A): క్లోరిన్ పరమాణు ద్రవ్యరాశి 35.5 u.
కారణం (R): ప్రతి క్లోరిన్ పరమాణువులో భిన్నాత్మక సంఖ్యలో న్యూట్రాన్లు ఉంటాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: 1 u = 1.66 × 10⁻²⁷ kg.
వాక్యం II: నిర్వచనం ప్రకారం ఒక కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశి సరిగ్గా 12 u.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | c | ¹²C ప్రమాణికం 1 u ని నిర్వచిస్తుంది. |
| 2 | a | 1.66 × 10⁻²⁷ అనేది kg లో విలువ. |
| 3 | b | 12 + 32 = 44. |
| 4 | d | 23 + 35.5 = 58.5. |
| 5 | c | ప్రోటాన్లు సమానం, న్యూట్రాన్లు భిన్నం. |
| 6 | b | 2 + 32 + 64 = 98. |
| 7 | d | ఇది ³⁵Cl, ³⁷Cl ల భారిత సగటు. |
| 8 | c | నిర్వచనం ప్రకారం సరిగ్గా 12 u. |
| 9 | a | NaCl వంటివి జాలకాలుగా ఉంటాయి. |
| 10 | b | 72 + 12 + 96 = 180. |
| 11 | c | 3(40) + 2(31) + 8(16) = 310. |
| 12 | d | 159.5 + 90 = 249.5. |
| 13 | a | (63 × 69 + 65 × 31)/100 = 63.62. |
| 14 | b | x = (71 − 69.8)/2 = 0.60. |
| 15 | c | 18 × 1.66 × 10⁻²⁴ g. |
| 16 | d | (160 − 48)/2 = 56. |
| 17 | c | SO₂ = 64; మిగిలినవి 44, 44, 46. |
| 18 | a | 24 : 12 = 2 : 1. |
| 19 | c | ప్రమాణం సగమవుతుంది, కాబట్టి సంఖ్యలు రెట్టింపవుతాయి: 32. |
| 20 | d | 13.951 + 0.0555 = 14.007. |
| 21 | b | 64 / 32 = 2. |
| 22 | a | 78 + 104 + 112 = 294. |
| 23 | b | 18.96 + 2.50 + 2.86 = 24.32. |
| 24 | d | బరువైనదాని భిన్నం 0.25, తేలికది 0.75. |
| 25 | c | 106 + 18x = 286, x = 10. |
| 26 | a | 6.64 × 10⁻²³ / 1.66 × 10⁻²⁴ = 40. |
| 27 | c | 0.75² : 2(0.75)(0.25) : 0.25² = 9 : 6 : 1. |
| 28 | a | (35.5 − 35)/(37 − 35) = 0.25. |
| 29 | c | 35.5 ఒక సగటు; ఏ పరమాణువులోనూ భిన్నాత్మక న్యూట్రాన్ ఉండదు. |
| 30 | a | రెండూ ప్రామాణిక వాస్తవాలే. |
అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
పరమాణువులను ఒక్కొక్కటిగా గ్రాములలో తూచలేనంత తేలికగా ఉంటాయి, కాబట్టి సాపేక్ష మానం వాడతాం.
1 u (amu) = ఒక కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశిలో 1/12 = 1.6605 × 10⁻²⁴ g.
మూలకం పరమాణు ద్రవ్యరాశి = దాని పరమాణువు ద్రవ్యరాశి u లో; నిర్వచనం ప్రకారం కార్బన్-12 సరిగ్గా 12 u.
ఒక పరమాణువు ద్రవ్యరాశి గ్రాములలో = పరమాణు ద్రవ్యరాశి (u) × 1.6605 × 10⁻²⁴ g.
ఐసోటోపులు: ఒకే పరమాణు సంఖ్య, వేరే ద్రవ్యరాశి సంఖ్య (³⁵Cl, ³⁷Cl).
సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి = Σ (ఐసోటోపు ద్రవ్యరాశి × భిన్నాత్మక సమృద్ధి); అందుకే Cl 35.5, పూర్ణసంఖ్య కాదు.
ఏ ఒక్క పరమాణువుకూ సగటు ద్రవ్యరాశి ఉండదు; అది నమూనా భారిత సగటు.
రెండు ఐసోటోపులకు: Ā = x·m₁ + (1 − x)·m₂; x కనుగొంటే సమృద్ధి వస్తుంది.
అణు ద్రవ్యరాశి = ఒక అణువులోని అన్ని పరమాణువుల పరమాణు ద్రవ్యరాశుల మొత్తం.
విడి అణువులు లేని అయానిక ఘనాలకు (NaCl, CaCO₃) ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి వాడతాం.
హైడ్రేట్లకు నీటిని కలపండి: CuSO₄·5H₂O = 159.5 + 90 = 249.5 u.
ప్రామాణిక మానాన్ని మార్చితే సంఖ్యలు మారతాయి, కానీ పరమాణువు అసలు ద్రవ్యరాశి, రెండు పరమాణు ద్రవ్యరాశుల నిష్పత్తి మారవు.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| రాశి | విలువ |
|---|---|
| 1 u | 1.6605 × 10⁻²⁴ g = 1.6605 × 10⁻²⁷ kg |
| ఒక ¹²C పరమాణువు ద్రవ్యరాశి | 1.993 × 10⁻²³ g |
| Cl (75% ³⁵Cl, 25% ³⁷Cl) | 35.5 u |
| H₂SO₄ / CaCO₃ / C₆H₁₂O₆ | 98 / 100 / 180 u |
| NaCl / CuSO₄·5H₂O / Na₂CO₃·10H₂O | 58.5 / 249.5 / 286 u |
| ఒకే ద్రవ్యరాశి జతలు | 28: N₂, CO, C₂H₄ · 44: CO₂, N₂O, C₃H₈ |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"పన్నెండిలో ఒకటి": 1 u అంటే కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశిలో పన్నెండో వంతు.
"1.66 తో గుణిస్తే గ్రాములు": ఒక కణం ద్రవ్యరాశిని గ్రాములలోకి మార్చడానికి u విలువను 1.66 × 10⁻²⁴ తో గుణించండి.
"WAM = Weighted Average Mass": W = భారిత (weighted), A = సగటు (average), M = ద్రవ్యరాశి (mass); సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి ప్రతి ఐసోటోపుకు దాని సమృద్ధితో భారం ఇస్తుంది.
"అయానికానికి ఫార్ములా, సమియోజీయానికి అణు": NaCl రకం ఘనాలకు ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి, విడి అణువులకు అణు ద్రవ్యరాశి.
భావనల అనుసంధానం
ఐసోటోపులు, ద్రవ్యరాశి సంఖ్య, పరమాణు సంఖ్య రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 2: పరమాణు నిర్మాణం లో వివరించబడ్డాయి.
కేంద్రక ద్రవ్యరాశులు, ద్రవ్యరాశి లోపం పరమాణు ద్రవ్యరాశి ప్రమాణ భావనను భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 18: పరమాణువులు మరియు కేంద్రకాలు లో కొనసాగిస్తాయి.
రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 5: ద్రావణాలు లోని ప్రతి మోలార్ ద్రవ్యరాశి లెక్కకు అణు ద్రవ్యరాశులు అవసరం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I (పదార్థం) ని జాబితా II (u లో అణు లేదా ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. H₂SO₄
B. CaCO₃
C. C₆H₁₂O₆
D. NaCl
జాబితా II
(i) 100
(ii) 58.5
(iii) 98
(iv) 180
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (d) A-iii, B-i, C-ii, D-iv
32. జాబితా I (పదం) ని జాబితా II (అర్థం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. 1 u
B. ఐసోటోపులు
C. సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి
D. ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి
జాబితా II
(i) ఐసోటోపు ద్రవ్యరాశుల సమృద్ధి-భారిత సగటు
(ii) కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశిలో పన్నెండో వంతు
(iii) అయానిక సమ్మేళనం ఒక ఫార్ములా యూనిట్లోని పరమాణు ద్రవ్యరాశుల మొత్తం
(iv) ఒకే పరమాణు సంఖ్య, వేరే ద్రవ్యరాశి సంఖ్య
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
33. జాబితా I (సజల లవణం) ని జాబితా II (u లో ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి) తో జతపరచండి. Cu = 63.5 గా తీసుకోండి.
జాబితా I
A. CuSO₄·5H₂O
B. Na₂CO₃·10H₂O
C. MgSO₄·7H₂O
D. CaSO₄·2H₂O
జాబితా II
(i) 246
(ii) 172
(iii) 286
(iv) 249.5
(a) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii
34. జాబితా I (కణం) ని జాబితా II (దాని ద్రవ్యరాశి) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. ఒక ¹²C పరమాణువు
B. 1 u
C. ఒక H₂O అణువు
D. ఒక O₂ అణువు
జాబితా II
(i) 2.99 × 10⁻²³ g
(ii) 1.66 × 10⁻²⁴ g
(iii) 5.31 × 10⁻²³ g
(iv) 1.99 × 10⁻²³ g
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (d) A-i, B-ii, C-iv, D-iii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. చాలా మూలకాలు ఐసోటోపుల మిశ్రమాలు కాబట్టి పరమాణు ద్రవ్యరాశులు సాధారణంగా పూర్ణసంఖ్యలు కావు.
B. 1 u = 1.66 × 10⁻²⁷ kg.
C. ఒక ¹²C పరమాణువు సరిగ్గా 12 g ఉంటుంది.
D. NaCl కు విడి అణువులు లేవు కాబట్టి ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి వాడతాం.
E. ఆక్సిజన్ పరమాణు ద్రవ్యరాశి 16 అంటే ఒక O పరమాణువు 16 g ఉంటుందని అర్థం.
(a) 3 (b) 2 (c) 4 (d) 5
36. సహజ క్లోరిన్లో 75% ³⁵Cl, 25% ³⁷Cl ఉన్నాయి. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. Cl సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి 35.5 u.
B. ఏ ఒక్క క్లోరిన్ పరమాణువు ద్రవ్యరాశి కూడా 35.5 u కాదు.
C. Cl₂ నమూనాలో 70, 72, 74 u ద్రవ్యరాశుల అణువులు ఉంటాయి.
D. అతి సాధారణ Cl₂ అణువు ద్రవ్యరాశి 72 u.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C, D (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
37. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. CO₂, N₂O లకు ఒకే అణు ద్రవ్యరాశి ఉంది.
B. N₂, CO రెండింటి అణు ద్రవ్యరాశి 28 u.
C. C₂H₄, N₂ లకు ఒకే అణు ద్రవ్యరాశి ఉంది.
D. CH₄, NH₃ లకు ఒకే అణు ద్రవ్యరాశి ఉంది.
E. C₃H₈, CO₂ లకు ఒకే అణు ద్రవ్యరాశి ఉంది.
(a) 2 (b) 3 (c) 5 (d) 4
38. 1 u ని కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశిలో 1/6 గా మళ్లీ నిర్వచించారనుకుందాం. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. కార్బన్-12 పరమాణు ద్రవ్యరాశి 6 u అవుతుంది.
B. H₂O అణు ద్రవ్యరాశి 9 u అవుతుంది.
C. ఒక పరమాణువు అసలు ద్రవ్యరాశి గ్రాములలో మారుతుంది.
D. ఏ రెండు మూలకాల పరమాణు ద్రవ్యరాశుల నిష్పత్తి అయినా అలాగే ఉంటుంది.
(a) A, B, D మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
39. కింది పట్టిక మూలకం X ఐసోటోపులను ఇస్తుంది.
| ఐసోటోపు | ద్రవ్యరాశి (u) | సమృద్ధి (%) |
|---|---|---|
| X-24 | 24.0 | 79 |
| X-25 | 25.0 | 10 |
| X-26 | 26.0 | 11 |
X సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి:
(a) 25.00 u (b) 24.32 u (c) 24.50 u (d) 24.79 u
40. మూలకం Y ద్రవ్యరాశి వర్ణపటం (బార్ గ్రాఫ్) రెండే పట్టీలను చూపిస్తుంది: ఒకటి 10 u వద్ద 20% ఎత్తు, మరొకటి 11 u వద్ద 80% ఎత్తు. Y సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి:
(a) 10.2 u (b) 10.5 u (c) 10.8 u (d) 11.0 u
41. ఒక మూలకపు బార్ గ్రాఫ్లో 63 u వద్ద ఎత్తైన పట్టీ, 65 u వద్ద పొట్టి పట్టీ ఉన్నాయి. సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి 63.5 u. 63 u, 65 u వద్ద పట్టీల ఎత్తులు:
(a) 75%, 25% (b) 25%, 75% (c) 50%, 50% (d) 60%, 40%
ప్రశ్నలు 42–43 ఈ సన్నివేశం ఆధారంగా ఉన్నాయి. ఒక బ్యాటరీ ప్రయోగశాల మూలకం Z నమూనాను పరీక్షిస్తుంది. దానికి రెండు ఐసోటోపులు ఉన్నాయి: ⁶Z (ద్రవ్యరాశి 6.015 u, 7.5%), ⁷Z (ద్రవ్యరాశి 7.016 u, 92.5%).
42. Z సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి:
(a) 6.52 u (b) 7.02 u (c) 6.50 u (d) 6.94 u
43. Q42 లోని సగటును (6.94 గా సవరించి) వాడితే Z₂CO₃ ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి:
(a) 66.9 u (b) 73.9 u (c) 80.9 u (d) 61.9 u
44. ఒక వాయువు ఒక అణువు ద్రవ్యరాశి 7.31 × 10⁻²³ g. ఆ వాయువు ఇది కావచ్చు:
(a) N₂ (b) O₂ (c) CO₂ (d) SO₂
45. మూలకం E ఏర్పరిచే E₂O₃ ఆక్సైడ్లో ద్రవ్యరాశి పరంగా 52.9% E ఉంది. E పరమాణు ద్రవ్యరాశి సుమారు:
(a) 24 (b) 56 (c) 27 (d) 13.5
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | 98, 100, 180, 58.5. |
| 32 | a | u, ఐసోటోపులు, సగటు పరమాణు ద్రవ్యరాశి, ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి నిర్వచనాలు. |
| 33 | d | 159.5 + 90 = 249.5; 106 + 180 = 286; 120 + 126 = 246; 136 + 36 = 172. |
| 34 | c | 12 × 1.66 × 10⁻²⁴ = 1.99 × 10⁻²³; 18 u = 2.99 × 10⁻²³; 32 u = 5.31 × 10⁻²³ g. |
| 35 | a | A, B, D సరైనవి. C, E u ని g తో కలగలిపాయి. |
| 36 | d | ³⁵Cl–³⁵Cl అవకాశం = 0.75 × 0.75 = 0.56, అతి ఎక్కువ, కాబట్టి 70 u అతి సాధారణం. |
| 37 | d | A (44), B (28), C (28), E (44) సరైనవి; CH₄ = 16, NH₃ = 17. |
| 38 | a | ప్రతి సాపేక్ష ద్రవ్యరాశి సగమవుతుంది; గ్రాములలో అసలు ద్రవ్యరాశులు మారవు. |
| 39 | b | 0.79 × 24 + 0.10 × 25 + 0.11 × 26 = 24.32 u. |
| 40 | c | 0.2 × 10 + 0.8 × 11 = 10.8 u (బోరాన్). |
| 41 | a | 63x + 65(1 − x) = 63.5 నుండి x = 0.75. |
| 42 | d | 0.075 × 6.015 + 0.925 × 7.016 = 6.94 u (లిథియం). |
| 43 | b | 2(6.94) + 12 + 48 = 73.9 u. |
| 44 | c | 7.31 × 10⁻²³ / 1.66 × 10⁻²⁴ = 44 u, కాబట్టి CO₂. |
| 45 | c | 2E/(2E + 48) = 0.529 నుండి E = 27 (అల్యూమినియం). |