అధ్యాయం 4: మోల్ భావన మరియు మోలార్ ద్రవ్యరాశి (The Mole Concept and Molar Mass)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
మోల్ SI నిర్వచనం, అవగాడ్రో స్థిరాంకం విలువ.
మోలార్ ద్రవ్యరాశి అంటే ఏమిటి, అది పరమాణు, అణు ద్రవ్యరాశులతో ఎలా ముడిపడి ఉంది.
ద్రవ్యరాశి, మోల్లు, కణాల సంఖ్య, వాయు ఘనపరిమాణం మధ్య మార్పిడి ఎలా చేయాలి.
ఏ మోలార్ ఘనపరిమాణం (22.4 L లేదా 22.7 L) వాడాలి, రెండు విలువలు ఎందుకు ఉన్నాయి.
ఇచ్చిన పదార్థ పరిమాణంలో పరమాణువులు, అయాన్లు, ఎలక్ట్రాన్లు, న్యూట్రాన్లను ఎలా లెక్కించాలి.
వాయు మిశ్రమాల సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి, బాష్ప సాంద్రత.
4.1 మోల్ అంటే ఏమిటి?
దుకాణదారులు అరటిపండ్లను డజన్లలో, కాగితాలను రీముల్లో లెక్కిస్తారు. ఒక డజను అంటే 12; ఒక రీము అంటే 500 కాగితాలు. పరమాణువులు ఒక్కొక్కటిగా లెక్కించలేనంత చిన్నవి, లెక్కలేనన్ని ఉంటాయి. కాబట్టి రసాయన శాస్త్రవేత్తలకు వాటిని లెక్కించడానికి ఒక ప్రమాణం కావాలి. ఆ ప్రమాణమే మోల్ (Mole).
నిర్వచనం (SI, 2019 నుండి): ఒక మోల్లో సరిగ్గా 6.02214076 × 10²³ ప్రాథమిక కణాలు (elementary entities) ఉంటాయి. ఆ కణాలు పరమాణువులు, అణువులు, అయాన్లు, ఎలక్ట్రాన్లు లేదా ఫార్ములా యూనిట్లు కావచ్చు; ఏవో తప్పనిసరిగా చెప్పాలి.
పాత నిర్వచనం ఇదే విషయాన్ని మరో విధంగా చెప్పింది: సరిగ్గా 12 g కార్బన్-12 లో ఎన్ని పరమాణువులు ఉంటాయో అన్ని కణాలను కలిగి ఉన్న పదార్థ పరిమాణమే ఒక మోల్.
ఒక మోల్లోని కణాల సంఖ్యను అవగాడ్రో స్థిరాంకం (Avogadro constant) అంటారు.
ఈ సంఖ్య చాలా పెద్దది. 6.022 × 10²³ బియ్యపు గింజలు భారతదేశ భూభాగం మొత్తాన్ని అనేక కిలోమీటర్ల లోతు వరకు కప్పేస్తాయి. అయినా అన్ని నీటి అణువులు 18 mL లో, అంటే ఒక చిన్న గ్లాసు కంటే తక్కువలో పట్టేస్తాయి.
ఏం లెక్కిస్తున్నారో ఎప్పుడూ చెప్పండి. ఒక మోల్ O₂ అణువులలో 2 మోల్ల O పరమాణువులు ఉంటాయి. ఒక మోల్ NaCl లో 1 mol Na⁺, 1 mol Cl⁻ ఉంటాయి, అంటే మొత్తం 2 mol అయాన్లు.
4.2 మోలార్ ద్రవ్యరాశి
ఒక పదార్థపు మోలార్ ద్రవ్యరాశి (Molar mass) (M) అంటే దాని ఒక మోల్ ద్రవ్యరాశి. దీని సాధారణ ప్రమాణం g mol⁻¹.
ఇదే ముఖ్యమైన సంబంధం. ఒక కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశి 12 u. ఒక మోల్ కార్బన్-12 పరమాణువుల ద్రవ్యరాశి 12 g. ఇది ప్రతి పదార్థానికీ వర్తిస్తుంది: g mol⁻¹ లో మోలార్ ద్రవ్యరాశి సంఖ్య, u లో పరమాణు, అణు లేదా ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి సంఖ్యతో సమానం.
| పదార్థం | ఒక కణం ద్రవ్యరాశి | మోలార్ ద్రవ్యరాశి |
|---|---|---|
| C పరమాణువు | 12 u | 12 g mol⁻¹ |
| H₂O అణువు | 18 u | 18 g mol⁻¹ |
| NaCl ఫార్ములా యూనిట్ | 58.5 u | 58.5 g mol⁻¹ |
| CO₂ అణువు | 44 u | 44 g mol⁻¹ |
g mol⁻¹ లో మోలార్ ద్రవ్యరాశిని గ్రాము పరమాణు ద్రవ్యరాశి (పరమాణువులకు) లేదా గ్రాము అణు ద్రవ్యరాశి (అణువులకు) అని కూడా అంటారు. "1 గ్రాము-పరమాణువు ఆక్సిజన్" అంటే 16 g ఆక్సిజన్ పరమాణువులు, అంటే 1 mol O పరమాణువులు.
4.3 మోల్ వంతెన: రాశుల మధ్య మార్పిడి
రసాయన లెక్కింపు అంతటికీ మోల్ కేంద్రం. మోల్ల నుండి ద్రవ్యరాశికి, కణాల సంఖ్యకు లేదా వాయు ఘనపరిమాణానికి వెళ్లవచ్చు.
ఇక్కడ n = మోల్లు, m = గ్రాములలో ద్రవ్యరాశి, M = మోలార్ ద్రవ్యరాశి, N = కణాల సంఖ్య, V_m = వాయువు మోలార్ ఘనపరిమాణం.

బాణాలను అనుసరించండి: ద్రవ్యరాశి, కణాలు లేదా వాయు ఘనపరిమాణం నుండి కేంద్రం వైపు వెళ్లేటప్పుడు భాగించాలి (M, N_A లేదా V_m తో); ద్రావణానికి గుణించాలి, ఎందుకంటే మోల్లు = మోలారిటీ × లీటర్లలో ఘనపరిమాణం.
బంగారు సూత్రం: ద్రవ్యరాశి నుండి నేరుగా కణాల సంఖ్యకు ఎప్పుడూ దూకకండి. ఎప్పుడూ మోల్ల వంతెన మీదుగానే దాటండి.
4.4 వాయువుల మోలార్ ఘనపరిమాణం: 22.4 L నా, 22.7 L నా?
అవగాడ్రో నియమం ప్రకారం, ఇచ్చిన ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద ఏ ఆదర్శ వాయువు ఒక మోల్ అయినా ఒకే ఘనపరిమాణాన్ని ఆక్రమిస్తుంది. దీన్నే మోలార్ ఘనపరిమాణం (Molar volume), V_m అంటారు.
ఆదర్శ వాయు సమీకరణం నుండి V_m = RT / P.
| పరిస్థితులు | T | P | V_m |
|---|---|---|---|
| STP, ప్రస్తుత IUPAC మరియు NCERT | 273.15 K | 1 bar | 22.7 L mol⁻¹ |
| పాత STP (చాలా పుస్తకాలలో NTP అని కూడా అంటారు) | 273.15 K | 1 atm | 22.4 L mol⁻¹ |
| SATP | 298.15 K | 1 bar | 24.8 L mol⁻¹ |
1 atm (101.325 kPa) అనేది 1 bar (100 kPa) కంటే కొంచెం ఎక్కువ కాబట్టి రెండు STP విలువలు వేరుగా ఉన్నాయి. ఎక్కువ పీడనం వాయువును తక్కువ స్థలంలోకి నొక్కుతుంది.
NEET ఏది వాడుతుంది. NEET ప్రశ్నలు ఎక్కువగా STP వద్ద మోలార్ ఘనపరిమాణం 22.4 L గా తీసుకుని తయారయ్యాయి. ప్రతి ప్రశ్నలో సూచనల కోసం చూడండి. 1 bar అని ఉంటే 22.7 L వాడండి. 1 atm అని ఉంటే, లేదా వేరే సూచన లేకుండా "STP" అని మాత్రమే ఉంటే 22.4 L వాడండి; ఆప్షన్లు సరిచూడండి, ఏదీ సరిపోకపోతే 22.7 L ప్రయత్నించండి. ఈ పుస్తకంలో ప్రతి ప్రశ్న ఏ విలువ వాడాలో చెబుతుంది.
ఈ మోలార్ ఘనపరిమాణాలు వాయువులకు మాత్రమే. ఒక మోల్ ద్రవ నీరు 18 mL, 22.4 L కాదు.
4.5 పరమాణువులు, అయాన్లు, ఎలక్ట్రాన్లు, న్యూట్రాన్లను లెక్కించడం
ఒక పదార్థం మోల్లు తెలిశాక, ఒక కణంలో ఏమేమి ఉన్నాయో లెక్కించి గుణించండి.
అణువులో పరమాణువులు: CO₂ లో 3 పరమాణువులు, C₆H₁₂O₆ లో 24.
ఫార్ములా యూనిట్లో అయాన్లు: Na₂SO₄ నుండి 2 Na⁺ + 1 SO₄²⁻ = 3 అయాన్లు.
ఎలక్ట్రాన్లు: పరమాణు సంఖ్యలను కలిపి, ఆవేశం ప్రకారం సరిచేయండి. H₂O లో 1 + 1 + 8 = 10 ఎలక్ట్రాన్లు. NH₄⁺ లో 7 + 4 − 1 = 10. CH₄ లో కూడా 10.
న్యూట్రాన్లు: ప్రతి పరమాణువుకు ద్రవ్యరాశి సంఖ్య నుండి పరమాణు సంఖ్య తీసివేయండి. ¹H లో 0, ¹⁶O లో 8, కాబట్టి H₂O లో 8.
ఒక మోల్ ఎలక్ట్రాన్ల ఆవేశం N_A × 1.602 × 10⁻¹⁹ C ≈ 96 500 C. ఈ రాశిని ఒక ఫారడే (faraday) అంటారు; ఇది విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రంలో మళ్లీ వస్తుంది.
4.6 సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి మరియు బాష్ప సాంద్రత
వాయు మిశ్రమం ఒకే సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఉన్నట్లు ప్రవర్తిస్తుంది.
మోల్ల పరంగా గాలిలో సుమారు 78% N₂, 21% O₂, 1% Ar ఉంటాయి. దాని సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి సుమారు 29 g mol⁻¹. 29 కంటే తేలికైన వాయువులు (H₂, He, CH₄, NH₃) గాలిలో పైకి లేస్తాయి; బరువైనవి (CO₂, Cl₂, LPG) నేల దగ్గర చేరతాయి. అందుకే వంటగదిలో LPG లీకైతే అది కింది భాగంలో పోగవుతుంది.
ఒక వాయువు బాష్ప సాంద్రత (Vapour density) (VD) అంటే అదే T, P వద్ద ఆ వాయువు సాంద్రతకు, హైడ్రోజన్ సాంద్రతకు ఉన్న నిష్పత్తి. సమాన ఘనపరిమాణాలలో సమాన మోల్లు ఉంటాయి కాబట్టి, ఇది మోలార్ ద్రవ్యరాశుల నిష్పత్తే.
VD కి ప్రమాణం లేదు.
STP వద్ద వాయువు సాంద్రత నుండి కూడా మోలార్ ద్రవ్యరాశి వస్తుంది: M = సాంద్రత (g L⁻¹) × V_m.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: 88 g CO₂ లో ఎన్ని మోల్లు, ఎన్ని అణువులు ఉన్నాయి?
సాధన: n = 88 / 44 = 2 mol. అణువులు = 2 × 6.022 × 10²³ = 1.204 × 10²⁴.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: 3.011 × 10²³ సోడియం పరమాణువుల ద్రవ్యరాశి కనుగొనండి.
సాధన: n = 3.011 × 10²³ / 6.022 × 10²³ = 0.5 mol. ద్రవ్యరాశి = 0.5 × 23 = 11.5 g.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: 8 g O₂ ఆక్రమించే ఘనపరిమాణం (i) 273 K, 1 atm వద్ద (ii) 273.15 K, 1 bar వద్ద ఎంత?
సాధన: n = 8 / 32 = 0.25 mol. (i) V = 0.25 × 22.4 = 5.6 L. (ii) V = 0.25 × 22.7 = 5.675 L, సుమారు 5.68 L.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: 4.4 g CO₂ లోని మొత్తం పరమాణువుల సంఖ్య కనుగొనండి.
సాధన: n(CO₂) = 4.4 / 44 = 0.1 mol. ప్రతి అణువులో 3 పరమాణువులు, కాబట్టి పరమాణువులు = 0.1 × 3 × 6.022 × 10²³ = 1.807 × 10²³.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: 1.8 g నీటిలో ఎన్ని ఎలక్ట్రాన్లు ఉన్నాయి?
సాధన: n(H₂O) = 1.8 / 18 = 0.1 mol. ప్రతి అణువులో 10 ఎలక్ట్రాన్లు. ఎలక్ట్రాన్లు = 0.1 × 10 × 6.022 × 10²³ = 6.022 × 10²³, అంటే 1 mol ఎలక్ట్రాన్లు.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: 4 g హీలియం, 4 g హైడ్రోజన్ వాయువు; వీటిలో దేనిలో ఎక్కువ పరమాణువులు ఉన్నాయి? ఎన్ని రెట్లు?
సాధన: He ఏకపరమాణుక వాయువు: 4 / 4 = 1 mol పరమాణువులు. H₂: 4 / 2 = 2 mol అణువులు = 4 mol పరమాణువులు. హైడ్రోజన్లో 4 రెట్లు ఎక్కువ పరమాణువులు ఉన్నాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: ఒక గ్లూకోజ్ అణువు ద్రవ్యరాశి కనుగొనండి.
సాధన: ఒక అణువు ద్రవ్యరాశి = M / N_A = 180 / 6.022 × 10²³ = 2.99 × 10⁻²² g. 180 u × 1.66 × 10⁻²⁴ g u⁻¹ నుండి కూడా ఇదే జవాబు వస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.8: సల్ఫర్ వాయు ఆక్సైడ్ ఒకదాని బాష్ప సాంద్రత 32. అది ఏది?
సాధన: M = 2 × 32 = 64 g mol⁻¹. SO₂ = 32 + 32 = 64. ఆ వాయువు SO₂.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.9: 273 K, 1 atm వద్ద (V_m = 22.4 L) కొలిచిన 11.2 L CH₄, O₂ మిశ్రమం ద్రవ్యరాశి 12 g. ఒక్కొక్క వాయువు మోల్లు కనుగొనండి.
సాధన: మొత్తం మోల్లు = 11.2 / 22.4 = 0.5 mol. CH₄ = x mol అనుకుందాం; అప్పుడు O₂ = (0.5 − x) mol.
కాబట్టి మిశ్రమంలో 0.25 mol CH₄ (4 g), 0.25 mol O₂ (8 g) ఉన్నాయి. దాని సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి 12 / 0.5 = 24 g mol⁻¹.
త్వరిత పునశ్చరణ
1 mol = 6.022 × 10²³ పేర్కొన్న కణాలు (ఖచ్చిత విలువ 2019 లో స్థిరపరిచారు).
g mol⁻¹ లో మోలార్ ద్రవ్యరాశి సంఖ్య, u లో పరమాణు లేదా అణు ద్రవ్యరాశి సంఖ్యకు సమానం.
n = m/M = N/N_A = V/V_m. ఎప్పుడూ మోల్ల ద్వారానే వెళ్లండి.
V_m = 273.15 K, 1 bar వద్ద 22.7 L; 273.15 K, 1 atm వద్ద 22.4 L. వాయువులకు మాత్రమే.
పరమాణువులు, అయాన్లు, ఎలక్ట్రాన్లు లేదా న్యూట్రాన్లు లెక్కించడానికి: మోల్లు × ఒక కణానికి ఉన్న సంఖ్య × N_A.
M_avg = మొత్తం ద్రవ్యరాశి / మొత్తం మోల్లు; M = 2 × బాష్ప సాంద్రత.
ఒక మోల్ ఎలక్ట్రాన్ల ఆవేశం సుమారు 96 500 C.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
ఏ కణమో చెప్పకపోవడం: 1 mol O₂ లో N_A అణువులు, కానీ 2N_A పరమాణువులు.
ద్రవానికి లేదా ఘనానికి 22.4 L వాడటం (గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద నీరు వాయువు కాదు).
ప్రశ్నలో 1 bar అని ఉన్నప్పుడు 22.4 L వాడటం. అప్పుడు V_m = 22.7 L.
అయాన్లో ఎలక్ట్రాన్లు లెక్కించేటప్పుడు ఆవేశం ప్రకారం సరిచేయకపోవడం (NH₄⁺ లో 10, 11 కాదు; SO₄²⁻ లో 50, 48 కాదు).
He ను ద్విపరమాణుకంగా తీసుకోవడం. ఉత్కృష్ట వాయువులు ఏకపరమాణుకాలు, కాబట్టి వాయువు మోల్లు = పరమాణువుల మోల్లు.
M = 2 × VD బదులు M = VD అని రాయడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. ఒక మోల్లోని కణాల సంఖ్య (a) 6.022 × 10²² (b) 6.022 × 10²³ (c) 1.66 × 10⁻²⁴ (d) 6.022 × 10²⁴
2. CaCO₃ మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 50 g mol⁻¹ (b) 68 g mol⁻¹ (c) 100 g mol⁻¹ (d) 84 g mol⁻¹
3. 36 g నీటిలోని మోల్ల సంఖ్య (a) 2 (b) 1 (c) 0.5 (d) 18
4. 273.15 K, 1 bar వద్ద ఒక మోల్ ఆదర్శ వాయువు ఆక్రమించే ఘనపరిమాణం (a) 22.4 L (b) 24.8 L (c) 11.2 L (d) 22.7 L
5. 0.5 mol సోడియం పరమాణువుల ద్రవ్యరాశి (a) 23 g (b) 11.5 g (c) 46 g (d) 5.75 g
6. 2 mol NH₃ లోని అణువుల సంఖ్య (a) 3.011 × 10²³ (b) 6.022 × 10²³ (c) 1.204 × 10²⁴ (d) 2.409 × 10²⁴
7. ఒక గ్రాము-పరమాణువు ఆక్సిజన్ అంటే (a) 16 g ఆక్సిజన్ పరమాణువులు (b) 32 g ఆక్సిజన్ (c) 8 g ఆక్సిజన్ (d) 1 g ఆక్సిజన్
8. V_m = 22.4 L గా తీసుకుంటే, STP వద్ద 2 g H₂ వాయువు ఘనపరిమాణం (a) 11.2 L (b) 22.4 L (c) 44.8 L (d) 2.24 L
9. ఒక వాయువు బాష్ప సాంద్రత 22. దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 11 g mol⁻¹ (b) 22 g mol⁻¹ (c) 88 g mol⁻¹ (d) 44 g mol⁻¹
10. ఒక మోల్ ఓజోన్లోని పరమాణువుల సంఖ్య (a) N_A (b) 2N_A (c) 3N_A (d) N_A/3
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. 4.4 g CO₂ లోని మొత్తం పరమాణువుల సంఖ్య (a) 6.022 × 10²² (b) 1.807 × 10²² (c) 1.204 × 10²³ (d) 1.807 × 10²³
12. 1.6 g CH₄ లోని ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్య (a) 6.022 × 10²³ (b) 6.022 × 10²² (c) 1.6 × 10²³ (d) 3.011 × 10²³
13. కింది వాటిలో ఎక్కువ అణువులు దేనిలో ఉన్నాయి? (a) 16 g O₂ (b) 16 g NO₂ (c) 4 g H₂ (d) 16 g CH₄
14. ఒక వెండి పరమాణువు (Ag = 108) ద్రవ్యరాశి (a) 1.08 × 10⁻²² g (b) 1.79 × 10⁻²² g (c) 6.5 × 10²⁵ g (d) 1.79 × 10⁻²⁵ g
15. STP వద్ద (V_m = 22.4 L) 5.6 L వాయువు బరువు 11 g. ఆ వాయువు (a) CO (b) CO₂ (c) N₂ (d) SO₂
16. 0.25 mol Ca₃(PO₄)₂ లోని ఆక్సిజన్ పరమాణువుల మోల్ల సంఖ్య (a) 1 (b) 0.25 (c) 2 (d) 8
17. 273.15 K, 1 bar వద్ద 3.011 × 10²³ N₂ అణువులు ఆక్రమించే ఘనపరిమాణం (a) 11.35 L (b) 11.2 L (c) 22.7 L (d) 5.68 L
18. 5.3 g Na₂CO₃ లోని Na⁺ అయాన్ల సంఖ్య (a) 3.011 × 10²² (b) 1.204 × 10²³ (c) 6.022 × 10²³ (d) 6.022 × 10²²
19. ఒక మిశ్రమంలో 1 mol N₂, 3 mol H₂ ఉన్నాయి. దాని సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 15 g mol⁻¹ (b) 8.5 g mol⁻¹ (c) 17 g mol⁻¹ (d) 7.5 g mol⁻¹
20. ఒక మోల్ ఎలక్ట్రాన్ల మొత్తం ఆవేశం సుమారు (a) 1.6 × 10⁻¹⁹ C (b) 6.022 × 10²³ C (c) 9.65 × 10⁴ C (d) 1 C
21. 6.022 × 10²¹ CO₂ అణువుల ద్రవ్యరాశి (a) 0.44 g (b) 4.4 g (c) 44 g (d) 0.044 g
22. కింది వాటిలో అతి ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి దేనికి? (STP వద్ద V_m = 22.4 L) (a) 0.2 mol H₂SO₄ (b) 0.5 mol H₂O (c) 1 గ్రాము-పరమాణువు కార్బన్ (d) STP వద్ద 11.2 L CO₂
స్థాయి 3: సవాలు
23. 22.4 L (V_m = 22.4 L) CH₄, O₂ మిశ్రమం బరువు 20 g. అందులో CH₄ ద్రవ్యరాశి (a) 12 g (b) 8 g (c) 4 g (d) 16 g
24. 3.6 g నీటిలో (¹H₂¹⁶O) న్యూట్రాన్ల సంఖ్య సుమారు (a) 1.204 × 10²⁴ (b) 9.64 × 10²³ (c) 6.022 × 10²³ (d) 4.82 × 10²³
25. అవగాడ్రో స్థిరాంకం 6.022 × 10²⁰ mol⁻¹ అయితే, ఒక మోల్ నీటి ద్రవ్యరాశి (a) 18 g (b) 18 kg (c) 18 mg (d) 1.8 g
26. 0.1 mol గ్లూకోజ్లోని మొత్తం పరమాణువుల సంఖ్య (a) 6.022 × 10²² (b) 1.445 × 10²³ (c) 2.4 × 10²³ (d) 1.445 × 10²⁴
27. 16 g O₂ లో ఉన్నన్ని అణువులు కింది వాటిలో దేనిలో ఉన్నాయి? (a) 9 g H₂O (b) 16 g SO₂ (c) 28 g N₂ (d) 11 g CO₂
28. STP వద్ద (V_m = 22.4 L) ఒక వాయువు సాంద్రత 1.25 g L⁻¹. దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 32 g mol⁻¹ (b) 28 g mol⁻¹ (c) 14 g mol⁻¹ (d) 44 g mol⁻¹
29. ప్రతిపాదన (A): ఒక మోల్ O₂, ఒక మోల్ O₃ లలో ఒకే సంఖ్యలో పరమాణువులు ఉంటాయి.
కారణం (R): ఏ పదార్థం ఒక మోల్లోనైనా దాని పేర్కొన్న కణాలు N_A ఉంటాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: 22 g CO₂, 16 g O₂ లలో ఒకే సంఖ్యలో అణువులు ఉంటాయి.
వాక్యం II: 273.15 K, 1 bar వద్ద ఒక మోల్ ఆదర్శ వాయువు 22.4 L ఆక్రమిస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | అవగాడ్రో స్థిరాంకం. |
| 2 | c | 40 + 12 + 48 = 100. |
| 3 | a | 36 / 18 = 2. |
| 4 | d | 1 bar వద్ద 22.7 L. |
| 5 | b | 0.5 × 23 = 11.5 g. |
| 6 | c | 2 × 6.022 × 10²³. |
| 7 | a | O గ్రాము పరమాణు ద్రవ్యరాశి 16 g. |
| 8 | b | 2 g H₂ = 1 mol. |
| 9 | d | M = 2 × 22. |
| 10 | c | O₃ అణువులో 3 పరమాణువులు. |
| 11 | d | 0.1 mol × 3 × N_A. |
| 12 | a | 0.1 mol × 10 ఎలక్ట్రాన్లు = 1 mol. |
| 13 | c | 2 mol; మిగిలినవి 0.5, 0.35, 1. |
| 14 | b | 108 / 6.022 × 10²³. |
| 15 | b | 0.25 mol బరువు 11 g, M = 44. |
| 16 | c | ఒక్కో యూనిట్లో 8 O × 0.25 = 2. |
| 17 | a | 0.5 mol × 22.7 L. |
| 18 | d | 0.05 mol × 2 Na⁺ = 0.1 mol. |
| 19 | b | (28 + 6) / 4 = 8.5. |
| 20 | c | N_A × 1.602 × 10⁻¹⁹ C. |
| 21 | a | 0.01 mol × 44 g. |
| 22 | d | 22 g; మిగిలినవి 19.6 g, 9 g, 12 g. |
| 23 | a | మొత్తం 1 mol; 16x + 32(1 − x) = 20 నుండి x = 0.75 mol, 12 g. |
| 24 | b | 0.2 mol × 8 న్యూట్రాన్లు × N_A. |
| 25 | c | 1 “మోల్”లో 1000 రెట్లు తక్కువ అణువులు. |
| 26 | d | 0.1 × 24 × N_A. |
| 27 | a | రెండూ 0.5 mol; మిగిలినవి 0.25, 1, 0.25. |
| 28 | b | 1.25 × 22.4 = 28. |
| 29 | d | O₂ లో 2N_A పరమాణువులు, O₃ లో 3N_A. |
| 30 | c | రెండూ 0.5 mol; 1 bar వద్ద 22.7 L. |
అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
ఒక మోల్లో సరిగ్గా 6.02214076 × 10²³ పేర్కొన్న కణాలు ఉంటాయి (అవగాడ్రో స్థిరాంకం N_A).
ఏ కణమో ఎప్పుడూ చెప్పండి: 1 mol O₂ లో N_A అణువులు, కానీ 2N_A పరమాణువులు.
g mol⁻¹ లో మోలార్ ద్రవ్యరాశి M సంఖ్య, u లో అణు లేదా ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి సంఖ్యకు సమానం.
n = ద్రవ్యరాశి / M = కణాల సంఖ్య / N_A = వాయు ఘనపరిమాణం / మోలార్ ఘనపరిమాణం.
మోలార్ ఘనపరిమాణం: 273 K, 1 atm వద్ద 22.4 L; 273.15 K, 1 bar వద్ద 22.7 L (ప్రస్తుత STP); 298.15 K, 1 bar వద్ద 24.8 L.
మోలార్ ఘనపరిమాణం వాయువులకు (ఆదర్శ ప్రవర్తన) మాత్రమే వర్తిస్తుంది, ద్రవాలకు లేదా ఘనాలకు కాదు.
నమూనాలోని పరమాణువులు = పదార్థం మోల్లు × ఒక ఫార్ములాలోని పరమాణువులు × N_A.
అయానిక ఘనంలో అయాన్లు: 1 mol NaCl నుండి 2 mol అయాన్లు; 1 mol CaCl₂ నుండి 3 mol అయాన్లు.
ఒక కణం ద్రవ్యరాశి = M / N_A.
వాయు మిశ్రమం సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి = Σ (మోల్ భిన్నం × M).
బాష్ప సాంద్రత VD = M / 2 (H₂ తో పోలిస్తే); దీనికి ప్రమాణం లేదు.
ఒకే M ఉన్న వాయువుల (N₂, CO) సమాన ద్రవ్యరాశులలో సమాన సంఖ్యలో అణువులు ఉంటాయి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| రాశి | విలువ లేదా సూత్రం |
|---|---|
| N_A | 6.022 × 10²³ mol⁻¹ |
| మోలార్ ఘనపరిమాణం (273 K, 1 atm) | 22.4 L mol⁻¹ |
| మోలార్ ఘనపరిమాణం (273.15 K, 1 bar) | 22.7 L mol⁻¹ |
| మోలార్ ఘనపరిమాణం (298.15 K, 1 bar) | 24.8 L mol⁻¹ |
| బాష్ప సాంద్రత | VD = M / 2 |
| గాలి సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి | సుమారు 29 g mol⁻¹ |
| ఒక కణం ద్రవ్యరాశి | M / N_A గ్రాములు |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"ద్రవ్యరాశి, సంఖ్య, ఘనపరిమాణం — మూడూ n వద్ద కలుస్తాయి": ఇదే మోల్ వంతెన; మూడింటిలో ఏదైనా ముందు మోల్లలోకి మార్చండి.
"పాత గుమ్మం వద్ద ఇరవై రెండు పాయింట్ నాలుగు": 22.4 L పాత STP (1 atm) తో; 22.7 L కొత్త STP (1 bar) తో.
"VD సగం": బాష్ప సాంద్రత మోలార్ ద్రవ్యరాశిలో సగం.
"మోల్లే కాదు, పరమాణువులనూ లెక్కించు": N_A తో గుణించే ముందు ఒక ఫార్ములాలోని పరమాణువులతో గుణించండి.
భావనల అనుసంధానం
మోలార్ ఘనపరిమాణానికి ఆధారమైన ఆదర్శ వాయు సమీకరణం భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 9: వాయువుల గతిక సిద్ధాంతం లో వివరించబడింది.
ఎలక్ట్రాన్ల మోల్లు, ఫారడే స్థిరాంకం మోల్ భావనను రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 7: రెడాక్స్ చర్యలు మరియు విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రం లో విస్తరిస్తాయి.
సమతుల్య పట్టికలలో (ICE పట్టికలు) మోల్లను రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతుల్యం లో వాడతారు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
ఈ సెట్లో STP కి 22.4 L mol⁻¹ వాడండి.
31. జాబితా I (నమూనా) ని జాబితా II (mol లో పరిమాణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. 4.4 g CO₂
B. 9.0 g H₂O
C. 1.806 × 10²⁴ He పరమాణువులు
D. STP వద్ద 44.8 L O₂
జాబితా II
(i) 2
(ii) 0.1
(iii) 3
(iv) 0.5
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
32. జాబితా I (నమూనా) ని జాబితా II (మొత్తం పరమాణువుల సంఖ్య) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. 1 mol O₃
B. 0.5 mol CH₄
C. 4 g He
D. 0.25 mol C₂H₆
జాబితా II
(i) N_A
(ii) 2N_A
(iii) 2.5N_A
(iv) 3N_A
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (d) A-iv, B-i, C-iii, D-ii
33. జాబితా I (వాయువు) ని జాబితా II (బాష్ప సాంద్రత) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. CH₄
B. O₂
C. CO₂
D. SO₂
జాబితా II
(i) 22
(ii) 32
(iii) 8
(iv) 16
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
34. జాబితా I (O₂ ద్రవ్యరాశి) ని జాబితా II (O₂ అణువుల సంఖ్య) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. 32 g
B. 8 g
C. 64 g
D. 16 g
జాబితా II
(i) 0.5N_A
(ii) 2N_A
(iii) N_A
(iv) 0.25N_A
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. 273 K, 1 atm వద్ద 1 mol ఏ ఆదర్శ వాయువు అయినా 22.4 L ఆక్రమిస్తుంది.
B. 25 °C వద్ద 1 mol ద్రవ నీరు 22.4 L ఆక్రమిస్తుంది.
C. g mol⁻¹ లో మోలార్ ద్రవ్యరాశి సంఖ్యాపరంగా u లో అణు ద్రవ్యరాశికి సమానం.
D. 1 g H₂, 16 g O₂ లలో ఒకే సంఖ్యలో అణువులు ఉంటాయి.
E. 1 mol NaCl నుండి 2 mol అయాన్లు వస్తాయి.
(a) 3 (b) 4 (c) 5 (d) 2
36. 4 g హీలియంలో ఉన్నన్ని పరమాణువులు ఏ నమూనాలలో ఉన్నాయి?
A. 0.5 mol H₂
B. 6 g కార్బన్
C. 23 g సోడియం
D. 0.25 mol CH₄
E. 1/3 mol O₃
(a) A, C, E మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, D, E మాత్రమే (d) C, E మాత్రమే
37. 0.2 mol NH₃ గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. దాని ద్రవ్యరాశి 3.4 g.
B. అందులో 0.6 mol H పరమాణువులు ఉన్నాయి.
C. అందులో 1.2044 × 10²³ అణువులు ఉన్నాయి.
D. STP వద్ద అది 2.24 L ఆక్రమిస్తుంది.
E. అందులో 4.8 × 10²³ నైట్రోజన్ పరమాణువులు ఉన్నాయి.
(a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 5
38. మోలార్ ఘనపరిమాణం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. 273.15 K, 1 bar వద్ద అది 22.7 L mol⁻¹.
B. 273 K, 1 atm వద్ద అది 22.4 L mol⁻¹.
C. 298.15 K, 1 bar వద్ద అది సుమారు 24.8 L mol⁻¹.
D. ఇచ్చిన ఉష్ణోగ్రత వద్ద అన్ని ద్రవాలకు అది ఒకేలా ఉంటుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, B, C, D (d) A, B, C మాత్రమే
39. ఒక విద్యార్థి H₂, CH₄, O₂ లకు అణువుల సంఖ్య (y-అక్షం) ని గ్రాములలో ద్రవ్యరాశి (x-అక్షం) తో ఒకే గ్రాఫ్పై గీస్తాడు. మూడూ మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళ రేఖలు. అతి ఏటవాలు రేఖ దేనిది?
(a) O₂ (b) CH₄ (c) H₂ (d) అన్నింటికీ ఒకే వాలు
40. STP వద్ద వాయు ఘనపరిమాణం (y-అక్షం, L లో), మోల్లు (x-అక్షం) గ్రాఫ్ మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళ రేఖ. 0.5 mol వద్ద ఘనపరిమాణం 11.2 L. వాలు, 2.5 mol ఘనపరిమాణం:
(a) 22.4 L mol⁻¹, 56.0 L (b) 11.2 L mol⁻¹, 28.0 L (c) 22.4 L mol⁻¹, 44.8 L (d) 44.8 L mol⁻¹, 112 L
41. నాలుగు వాయు నమూనాలు ఒకే T, P వద్ద ఉన్నాయి.
| నమూనా | వాయువు | ద్రవ్యరాశి (g) |
|---|---|---|
| P | H₂ | 2 |
| Q | O₂ | 32 |
| R | N₂ | 14 |
| S | CO₂ | 66 |
అతి ఎక్కువ ఘనపరిమాణం దేనికి, ఏ రెండింటికి సమాన ఘనపరిమాణాలు ఉన్నాయి?
(a) P; Q, R (b) S; P, Q (c) S; P, R (d) Q; P, S
ప్రశ్నలు 42–43 ఈ సన్నివేశం ఆధారంగా ఉన్నాయి. ఒక డాక్టర్ 500 mg పారాసెటమాల్ మాత్ర సూచిస్తారు. పారాసెటమాల్ C₈H₉NO₂ (M = 151 g mol⁻¹).
42. ఒక మాత్రలోని పారాసెటమాల్ పరిమాణం:
(a) 3.31 × 10⁻² mol (b) 6.62 × 10⁻³ mol (c) 3.31 × 10⁻³ mol (d) 1.51 × 10⁻³ mol
43. ఒక మాత్రలోని నైట్రోజన్ పరమాణువుల సంఖ్య సుమారు:
(a) 1.99 × 10²¹ (b) 1.59 × 10²² (c) 3.99 × 10²¹ (d) 1.99 × 10²⁰
44. CH₄, C₂H₆ మిశ్రమం సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి 20 g mol⁻¹. CH₄ మోల్ భిన్నం:
(a) 0.50 (b) 0.71 (c) 0.29 (d) 0.60
45. ఏ నమూనాలో అతి ఎక్కువ పరమాణువులు ఉన్నాయి?
(a) 0.5 mol C₂H₆ (b) STP వద్ద 11.2 L NH₃ (c) 9 g H₂O (d) 3.011 × 10²³ C₆H₁₂O₆ అణువులు
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | d | 4.4/44 = 0.1; 9/18 = 0.5; 1.806 × 10²⁴ / 6.022 × 10²³ = 3; 44.8/22.4 = 2. |
| 32 | a | 1 × 3; 0.5 × 5; 1 × 1; 0.25 × 8. |
| 33 | c | VD = M/2: 16/2, 32/2, 44/2, 64/2. |
| 34 | b | O₂ మోల్లు = ద్రవ్యరాశి/32: 1, 0.25, 2, 0.5. |
| 35 | b | A, C, D, E సరైనవి; ద్రవ నీరు మోల్కు సుమారు 18 mL, 22.4 L కాదు. |
| 36 | a | 4 g He = 1 mol పరమాణువులు. A: 1; B: 0.5; C: 1; D: 1.25; E: 1 mol పరమాణువులు. |
| 37 | c | A, B, C సరైనవి; D 4.48 L ఉండాలి; E 1.2 × 10²³ N పరమాణువులు ఉండాలి. |
| 38 | d | A, B, C ప్రామాణిక విలువలు; ద్రవాలకు ఉమ్మడి మోలార్ ఘనపరిమాణం ఉండదు. |
| 39 | c | వాలు = N_A / M, అతి చిన్న M (H₂) కు అతి ఎక్కువ. |
| 40 | a | వాలు = 11.2/0.5 = 22.4 L mol⁻¹; 2.5 × 22.4 = 56.0 L. |
| 41 | b | మోల్లు: P 1, Q 1, R 0.5, S 1.5. ఘనపరిమాణం మోల్లను అనుసరిస్తుంది. |
| 42 | c | 0.500 g / 151 g mol⁻¹ = 3.31 × 10⁻³ mol. |
| 43 | a | ఒక అణువుకు ఒక N: 3.31 × 10⁻³ × 6.022 × 10²³ = 1.99 × 10²¹. |
| 44 | b | 16x + 30(1 − x) = 20 నుండి x = 10/14 = 0.71. |
| 45 | d | పరమాణువుల mol: (a) 4, (b) 2, (c) 1.5, (d) 0.5 × 24 = 12. |