Chapter 6 of 11 · 28 min read

అధ్యాయం 4: మోల్ భావన మరియు మోలార్ ద్రవ్యరాశి (The Mole Concept and Molar Mass)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • మోల్ SI నిర్వచనం, అవగాడ్రో స్థిరాంకం విలువ.

  • మోలార్ ద్రవ్యరాశి అంటే ఏమిటి, అది పరమాణు, అణు ద్రవ్యరాశులతో ఎలా ముడిపడి ఉంది.

  • ద్రవ్యరాశి, మోల్‌లు, కణాల సంఖ్య, వాయు ఘనపరిమాణం మధ్య మార్పిడి ఎలా చేయాలి.

  • ఏ మోలార్ ఘనపరిమాణం (22.4 L లేదా 22.7 L) వాడాలి, రెండు విలువలు ఎందుకు ఉన్నాయి.

  • ఇచ్చిన పదార్థ పరిమాణంలో పరమాణువులు, అయాన్లు, ఎలక్ట్రాన్లు, న్యూట్రాన్లను ఎలా లెక్కించాలి.

  • వాయు మిశ్రమాల సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి, బాష్ప సాంద్రత.

4.1 మోల్ అంటే ఏమిటి?

దుకాణదారులు అరటిపండ్లను డజన్లలో, కాగితాలను రీముల్లో లెక్కిస్తారు. ఒక డజను అంటే 12; ఒక రీము అంటే 500 కాగితాలు. పరమాణువులు ఒక్కొక్కటిగా లెక్కించలేనంత చిన్నవి, లెక్కలేనన్ని ఉంటాయి. కాబట్టి రసాయన శాస్త్రవేత్తలకు వాటిని లెక్కించడానికి ఒక ప్రమాణం కావాలి. ఆ ప్రమాణమే మోల్ (Mole).

నిర్వచనం (SI, 2019 నుండి): ఒక మోల్‌లో సరిగ్గా 6.02214076 × 10²³ ప్రాథమిక కణాలు (elementary entities) ఉంటాయి. ఆ కణాలు పరమాణువులు, అణువులు, అయాన్లు, ఎలక్ట్రాన్లు లేదా ఫార్ములా యూనిట్లు కావచ్చు; ఏవో తప్పనిసరిగా చెప్పాలి.

పాత నిర్వచనం ఇదే విషయాన్ని మరో విధంగా చెప్పింది: సరిగ్గా 12 g కార్బన్-12 లో ఎన్ని పరమాణువులు ఉంటాయో అన్ని కణాలను కలిగి ఉన్న పదార్థ పరిమాణమే ఒక మోల్.

ఒక మోల్‌లోని కణాల సంఖ్యను అవగాడ్రో స్థిరాంకం (Avogadro constant) అంటారు.

NA=6.022×1023 mol−1N_A = 6.022 \times 10^{23}\ \mathrm{mol^{-1}}

ఈ సంఖ్య చాలా పెద్దది. 6.022 × 10²³ బియ్యపు గింజలు భారతదేశ భూభాగం మొత్తాన్ని అనేక కిలోమీటర్ల లోతు వరకు కప్పేస్తాయి. అయినా అన్ని నీటి అణువులు 18 mL లో, అంటే ఒక చిన్న గ్లాసు కంటే తక్కువలో పట్టేస్తాయి.

ఏం లెక్కిస్తున్నారో ఎప్పుడూ చెప్పండి. ఒక మోల్ O₂ అణువులలో 2 మోల్‌ల O పరమాణువులు ఉంటాయి. ఒక మోల్ NaCl లో 1 mol Na⁺, 1 mol Cl⁻ ఉంటాయి, అంటే మొత్తం 2 mol అయాన్లు.

4.2 మోలార్ ద్రవ్యరాశి

ఒక పదార్థపు మోలార్ ద్రవ్యరాశి (Molar mass) (M) అంటే దాని ఒక మోల్ ద్రవ్యరాశి. దీని సాధారణ ప్రమాణం g mol⁻¹.

ఇదే ముఖ్యమైన సంబంధం. ఒక కార్బన్-12 పరమాణువు ద్రవ్యరాశి 12 u. ఒక మోల్ కార్బన్-12 పరమాణువుల ద్రవ్యరాశి 12 g. ఇది ప్రతి పదార్థానికీ వర్తిస్తుంది: g mol⁻¹ లో మోలార్ ద్రవ్యరాశి సంఖ్య, u లో పరమాణు, అణు లేదా ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి సంఖ్యతో సమానం.

పదార్థంఒక కణం ద్రవ్యరాశిమోలార్ ద్రవ్యరాశి
C పరమాణువు12 u12 g mol⁻¹
H₂O అణువు18 u18 g mol⁻¹
NaCl ఫార్ములా యూనిట్58.5 u58.5 g mol⁻¹
CO₂ అణువు44 u44 g mol⁻¹

g mol⁻¹ లో మోలార్ ద్రవ్యరాశిని గ్రాము పరమాణు ద్రవ్యరాశి (పరమాణువులకు) లేదా గ్రాము అణు ద్రవ్యరాశి (అణువులకు) అని కూడా అంటారు. "1 గ్రాము-పరమాణువు ఆక్సిజన్" అంటే 16 g ఆక్సిజన్ పరమాణువులు, అంటే 1 mol O పరమాణువులు.

4.3 మోల్ వంతెన: రాశుల మధ్య మార్పిడి

రసాయన లెక్కింపు అంతటికీ మోల్ కేంద్రం. మోల్‌ల నుండి ద్రవ్యరాశికి, కణాల సంఖ్యకు లేదా వాయు ఘనపరిమాణానికి వెళ్లవచ్చు.

n=mM=NNA=VgasVmn = \frac{m}{M} = \frac{N}{N_A} = \frac{V_{\text{gas}}}{V_m}

ఇక్కడ n = మోల్‌లు, m = గ్రాములలో ద్రవ్యరాశి, M = మోలార్ ద్రవ్యరాశి, N = కణాల సంఖ్య, V_m = వాయువు మోలార్ ఘనపరిమాణం.

చిత్రం 4.1 · మోల్ వంతెన
చిత్రం 4.1 · మోల్ వంతెన

బాణాలను అనుసరించండి: ద్రవ్యరాశి, కణాలు లేదా వాయు ఘనపరిమాణం నుండి కేంద్రం వైపు వెళ్లేటప్పుడు భాగించాలి (M, N_A లేదా V_m తో); ద్రావణానికి గుణించాలి, ఎందుకంటే మోల్‌లు = మోలారిటీ × లీటర్లలో ఘనపరిమాణం.

బంగారు సూత్రం: ద్రవ్యరాశి నుండి నేరుగా కణాల సంఖ్యకు ఎప్పుడూ దూకకండి. ఎప్పుడూ మోల్‌ల వంతెన మీదుగానే దాటండి.

4.4 వాయువుల మోలార్ ఘనపరిమాణం: 22.4 L నా, 22.7 L నా?

అవగాడ్రో నియమం ప్రకారం, ఇచ్చిన ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వద్ద ఏ ఆదర్శ వాయువు ఒక మోల్ అయినా ఒకే ఘనపరిమాణాన్ని ఆక్రమిస్తుంది. దీన్నే మోలార్ ఘనపరిమాణం (Molar volume), V_m అంటారు.

ఆదర్శ వాయు సమీకరణం నుండి V_m = RT / P.

పరిస్థితులుTPV_m
STP, ప్రస్తుత IUPAC మరియు NCERT273.15 K1 bar22.7 L mol⁻¹
పాత STP (చాలా పుస్తకాలలో NTP అని కూడా అంటారు)273.15 K1 atm22.4 L mol⁻¹
SATP298.15 K1 bar24.8 L mol⁻¹

1 atm (101.325 kPa) అనేది 1 bar (100 kPa) కంటే కొంచెం ఎక్కువ కాబట్టి రెండు STP విలువలు వేరుగా ఉన్నాయి. ఎక్కువ పీడనం వాయువును తక్కువ స్థలంలోకి నొక్కుతుంది.

NEET ఏది వాడుతుంది. NEET ప్రశ్నలు ఎక్కువగా STP వద్ద మోలార్ ఘనపరిమాణం 22.4 L గా తీసుకుని తయారయ్యాయి. ప్రతి ప్రశ్నలో సూచనల కోసం చూడండి. 1 bar అని ఉంటే 22.7 L వాడండి. 1 atm అని ఉంటే, లేదా వేరే సూచన లేకుండా "STP" అని మాత్రమే ఉంటే 22.4 L వాడండి; ఆప్షన్లు సరిచూడండి, ఏదీ సరిపోకపోతే 22.7 L ప్రయత్నించండి. ఈ పుస్తకంలో ప్రతి ప్రశ్న ఏ విలువ వాడాలో చెబుతుంది.

ఈ మోలార్ ఘనపరిమాణాలు వాయువులకు మాత్రమే. ఒక మోల్ ద్రవ నీరు 18 mL, 22.4 L కాదు.

4.5 పరమాణువులు, అయాన్లు, ఎలక్ట్రాన్లు, న్యూట్రాన్లను లెక్కించడం

ఒక పదార్థం మోల్‌లు తెలిశాక, ఒక కణంలో ఏమేమి ఉన్నాయో లెక్కించి గుణించండి.

number of X=n×(X per particle)×NA\text{number of X} = n \times (\text{X per particle}) \times N_A
  • అణువులో పరమాణువులు: CO₂ లో 3 పరమాణువులు, C₆H₁₂O₆ లో 24.

  • ఫార్ములా యూనిట్‌లో అయాన్లు: Na₂SO₄ నుండి 2 Na⁺ + 1 SO₄²⁻ = 3 అయాన్లు.

  • ఎలక్ట్రాన్లు: పరమాణు సంఖ్యలను కలిపి, ఆవేశం ప్రకారం సరిచేయండి. H₂O లో 1 + 1 + 8 = 10 ఎలక్ట్రాన్లు. NH₄⁺ లో 7 + 4 − 1 = 10. CH₄ లో కూడా 10.

  • న్యూట్రాన్లు: ప్రతి పరమాణువుకు ద్రవ్యరాశి సంఖ్య నుండి పరమాణు సంఖ్య తీసివేయండి. ¹H లో 0, ¹⁶O లో 8, కాబట్టి H₂O లో 8.

ఒక మోల్ ఎలక్ట్రాన్ల ఆవేశం N_A × 1.602 × 10⁻¹⁹ C ≈ 96 500 C. ఈ రాశిని ఒక ఫారడే (faraday) అంటారు; ఇది విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రంలో మళ్లీ వస్తుంది.

4.6 సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి మరియు బాష్ప సాంద్రత

వాయు మిశ్రమం ఒకే సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఉన్నట్లు ప్రవర్తిస్తుంది.

Mavg=n1M1+n2M2+⋯n1+n2+⋯=total masstotal molesM_{\text{avg}} = \frac{n_1 M_1 + n_2 M_2 + \cdots}{n_1 + n_2 + \cdots} = \frac{\text{total mass}}{\text{total moles}}

మోల్‌ల పరంగా గాలిలో సుమారు 78% N₂, 21% O₂, 1% Ar ఉంటాయి. దాని సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి సుమారు 29 g mol⁻¹. 29 కంటే తేలికైన వాయువులు (H₂, He, CH₄, NH₃) గాలిలో పైకి లేస్తాయి; బరువైనవి (CO₂, Cl₂, LPG) నేల దగ్గర చేరతాయి. అందుకే వంటగదిలో LPG లీకైతే అది కింది భాగంలో పోగవుతుంది.

ఒక వాయువు బాష్ప సాంద్రత (Vapour density) (VD) అంటే అదే T, P వద్ద ఆ వాయువు సాంద్రతకు, హైడ్రోజన్ సాంద్రతకు ఉన్న నిష్పత్తి. సమాన ఘనపరిమాణాలలో సమాన మోల్‌లు ఉంటాయి కాబట్టి, ఇది మోలార్ ద్రవ్యరాశుల నిష్పత్తే.

VD=MM(H2)=M2⇒M=2×VD\mathrm{VD} = \frac{M}{M(\mathrm{H_2})} = \frac{M}{2} \quad\Rightarrow\quad M = 2 \times \mathrm{VD}

VD కి ప్రమాణం లేదు.

STP వద్ద వాయువు సాంద్రత నుండి కూడా మోలార్ ద్రవ్యరాశి వస్తుంది: M = సాంద్రత (g L⁻¹) × V_m.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: 88 g CO₂ లో ఎన్ని మోల్‌లు, ఎన్ని అణువులు ఉన్నాయి?

సాధన: n = 88 / 44 = 2 mol. అణువులు = 2 × 6.022 × 10²³ = 1.204 × 10²⁴.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: 3.011 × 10²³ సోడియం పరమాణువుల ద్రవ్యరాశి కనుగొనండి.

సాధన: n = 3.011 × 10²³ / 6.022 × 10²³ = 0.5 mol. ద్రవ్యరాశి = 0.5 × 23 = 11.5 g.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: 8 g O₂ ఆక్రమించే ఘనపరిమాణం (i) 273 K, 1 atm వద్ద (ii) 273.15 K, 1 bar వద్ద ఎంత?

సాధన: n = 8 / 32 = 0.25 mol. (i) V = 0.25 × 22.4 = 5.6 L. (ii) V = 0.25 × 22.7 = 5.675 L, సుమారు 5.68 L.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: 4.4 g CO₂ లోని మొత్తం పరమాణువుల సంఖ్య కనుగొనండి.

సాధన: n(CO₂) = 4.4 / 44 = 0.1 mol. ప్రతి అణువులో 3 పరమాణువులు, కాబట్టి పరమాణువులు = 0.1 × 3 × 6.022 × 10²³ = 1.807 × 10²³.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: 1.8 g నీటిలో ఎన్ని ఎలక్ట్రాన్లు ఉన్నాయి?

సాధన: n(H₂O) = 1.8 / 18 = 0.1 mol. ప్రతి అణువులో 10 ఎలక్ట్రాన్లు. ఎలక్ట్రాన్లు = 0.1 × 10 × 6.022 × 10²³ = 6.022 × 10²³, అంటే 1 mol ఎలక్ట్రాన్లు.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: 4 g హీలియం, 4 g హైడ్రోజన్ వాయువు; వీటిలో దేనిలో ఎక్కువ పరమాణువులు ఉన్నాయి? ఎన్ని రెట్లు?

సాధన: He ఏకపరమాణుక వాయువు: 4 / 4 = 1 mol పరమాణువులు. H₂: 4 / 2 = 2 mol అణువులు = 4 mol పరమాణువులు. హైడ్రోజన్‌లో 4 రెట్లు ఎక్కువ పరమాణువులు ఉన్నాయి.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: ఒక గ్లూకోజ్ అణువు ద్రవ్యరాశి కనుగొనండి.

సాధన: ఒక అణువు ద్రవ్యరాశి = M / N_A = 180 / 6.022 × 10²³ = 2.99 × 10⁻²² g. 180 u × 1.66 × 10⁻²⁴ g u⁻¹ నుండి కూడా ఇదే జవాబు వస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.8: సల్ఫర్ వాయు ఆక్సైడ్ ఒకదాని బాష్ప సాంద్రత 32. అది ఏది?

సాధన: M = 2 × 32 = 64 g mol⁻¹. SO₂ = 32 + 32 = 64. ఆ వాయువు SO₂.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.9: 273 K, 1 atm వద్ద (V_m = 22.4 L) కొలిచిన 11.2 L CH₄, O₂ మిశ్రమం ద్రవ్యరాశి 12 g. ఒక్కొక్క వాయువు మోల్‌లు కనుగొనండి.

సాధన: మొత్తం మోల్‌లు = 11.2 / 22.4 = 0.5 mol. CH₄ = x mol అనుకుందాం; అప్పుడు O₂ = (0.5 − x) mol.

16x+32(0.5−x)=12  ⇒  16−16x=12  ⇒  x=0.2516x + 32(0.5 - x) = 12 \;\Rightarrow\; 16 - 16x = 12 \;\Rightarrow\; x = 0.25

కాబట్టి మిశ్రమంలో 0.25 mol CH₄ (4 g), 0.25 mol O₂ (8 g) ఉన్నాయి. దాని సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి 12 / 0.5 = 24 g mol⁻¹.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • 1 mol = 6.022 × 10²³ పేర్కొన్న కణాలు (ఖచ్చిత విలువ 2019 లో స్థిరపరిచారు).

  • g mol⁻¹ లో మోలార్ ద్రవ్యరాశి సంఖ్య, u లో పరమాణు లేదా అణు ద్రవ్యరాశి సంఖ్యకు సమానం.

  • n = m/M = N/N_A = V/V_m. ఎప్పుడూ మోల్‌ల ద్వారానే వెళ్లండి.

  • V_m = 273.15 K, 1 bar వద్ద 22.7 L; 273.15 K, 1 atm వద్ద 22.4 L. వాయువులకు మాత్రమే.

  • పరమాణువులు, అయాన్లు, ఎలక్ట్రాన్లు లేదా న్యూట్రాన్లు లెక్కించడానికి: మోల్‌లు × ఒక కణానికి ఉన్న సంఖ్య × N_A.

  • M_avg = మొత్తం ద్రవ్యరాశి / మొత్తం మోల్‌లు; M = 2 × బాష్ప సాంద్రత.

  • ఒక మోల్ ఎలక్ట్రాన్ల ఆవేశం సుమారు 96 500 C.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • ఏ కణమో చెప్పకపోవడం: 1 mol O₂ లో N_A అణువులు, కానీ 2N_A పరమాణువులు.

  • ద్రవానికి లేదా ఘనానికి 22.4 L వాడటం (గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద నీరు వాయువు కాదు).

  • ప్రశ్నలో 1 bar అని ఉన్నప్పుడు 22.4 L వాడటం. అప్పుడు V_m = 22.7 L.

  • అయాన్‌లో ఎలక్ట్రాన్లు లెక్కించేటప్పుడు ఆవేశం ప్రకారం సరిచేయకపోవడం (NH₄⁺ లో 10, 11 కాదు; SO₄²⁻ లో 50, 48 కాదు).

  • He ను ద్విపరమాణుకంగా తీసుకోవడం. ఉత్కృష్ట వాయువులు ఏకపరమాణుకాలు, కాబట్టి వాయువు మోల్‌లు = పరమాణువుల మోల్‌లు.

  • M = 2 × VD బదులు M = VD అని రాయడం.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4

స్థాయి 1: భావన పరిశీలన

1. ఒక మోల్‌లోని కణాల సంఖ్య (a) 6.022 × 10²² (b) 6.022 × 10²³ (c) 1.66 × 10⁻²⁴ (d) 6.022 × 10²⁴

2. CaCO₃ మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 50 g mol⁻¹ (b) 68 g mol⁻¹ (c) 100 g mol⁻¹ (d) 84 g mol⁻¹

3. 36 g నీటిలోని మోల్‌ల సంఖ్య (a) 2 (b) 1 (c) 0.5 (d) 18

4. 273.15 K, 1 bar వద్ద ఒక మోల్ ఆదర్శ వాయువు ఆక్రమించే ఘనపరిమాణం (a) 22.4 L (b) 24.8 L (c) 11.2 L (d) 22.7 L

5. 0.5 mol సోడియం పరమాణువుల ద్రవ్యరాశి (a) 23 g (b) 11.5 g (c) 46 g (d) 5.75 g

6. 2 mol NH₃ లోని అణువుల సంఖ్య (a) 3.011 × 10²³ (b) 6.022 × 10²³ (c) 1.204 × 10²⁴ (d) 2.409 × 10²⁴

7. ఒక గ్రాము-పరమాణువు ఆక్సిజన్ అంటే (a) 16 g ఆక్సిజన్ పరమాణువులు (b) 32 g ఆక్సిజన్ (c) 8 g ఆక్సిజన్ (d) 1 g ఆక్సిజన్

8. V_m = 22.4 L గా తీసుకుంటే, STP వద్ద 2 g H₂ వాయువు ఘనపరిమాణం (a) 11.2 L (b) 22.4 L (c) 44.8 L (d) 2.24 L

9. ఒక వాయువు బాష్ప సాంద్రత 22. దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 11 g mol⁻¹ (b) 22 g mol⁻¹ (c) 88 g mol⁻¹ (d) 44 g mol⁻¹

10. ఒక మోల్ ఓజోన్‌లోని పరమాణువుల సంఖ్య (a) N_A (b) 2N_A (c) 3N_A (d) N_A/3

స్థాయి 2: NEET స్థాయి

11. 4.4 g CO₂ లోని మొత్తం పరమాణువుల సంఖ్య (a) 6.022 × 10²² (b) 1.807 × 10²² (c) 1.204 × 10²³ (d) 1.807 × 10²³

12. 1.6 g CH₄ లోని ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్య (a) 6.022 × 10²³ (b) 6.022 × 10²² (c) 1.6 × 10²³ (d) 3.011 × 10²³

13. కింది వాటిలో ఎక్కువ అణువులు దేనిలో ఉన్నాయి? (a) 16 g O₂ (b) 16 g NO₂ (c) 4 g H₂ (d) 16 g CH₄

14. ఒక వెండి పరమాణువు (Ag = 108) ద్రవ్యరాశి (a) 1.08 × 10⁻²² g (b) 1.79 × 10⁻²² g (c) 6.5 × 10²⁵ g (d) 1.79 × 10⁻²⁵ g

15. STP వద్ద (V_m = 22.4 L) 5.6 L వాయువు బరువు 11 g. ఆ వాయువు (a) CO (b) CO₂ (c) N₂ (d) SO₂

16. 0.25 mol Ca₃(PO₄)₂ లోని ఆక్సిజన్ పరమాణువుల మోల్‌ల సంఖ్య (a) 1 (b) 0.25 (c) 2 (d) 8

17. 273.15 K, 1 bar వద్ద 3.011 × 10²³ N₂ అణువులు ఆక్రమించే ఘనపరిమాణం (a) 11.35 L (b) 11.2 L (c) 22.7 L (d) 5.68 L

18. 5.3 g Na₂CO₃ లోని Na⁺ అయాన్ల సంఖ్య (a) 3.011 × 10²² (b) 1.204 × 10²³ (c) 6.022 × 10²³ (d) 6.022 × 10²²

19. ఒక మిశ్రమంలో 1 mol N₂, 3 mol H₂ ఉన్నాయి. దాని సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 15 g mol⁻¹ (b) 8.5 g mol⁻¹ (c) 17 g mol⁻¹ (d) 7.5 g mol⁻¹

20. ఒక మోల్ ఎలక్ట్రాన్ల మొత్తం ఆవేశం సుమారు (a) 1.6 × 10⁻¹⁹ C (b) 6.022 × 10²³ C (c) 9.65 × 10⁴ C (d) 1 C

21. 6.022 × 10²¹ CO₂ అణువుల ద్రవ్యరాశి (a) 0.44 g (b) 4.4 g (c) 44 g (d) 0.044 g

22. కింది వాటిలో అతి ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి దేనికి? (STP వద్ద V_m = 22.4 L) (a) 0.2 mol H₂SO₄ (b) 0.5 mol H₂O (c) 1 గ్రాము-పరమాణువు కార్బన్ (d) STP వద్ద 11.2 L CO₂

స్థాయి 3: సవాలు

23. 22.4 L (V_m = 22.4 L) CH₄, O₂ మిశ్రమం బరువు 20 g. అందులో CH₄ ద్రవ్యరాశి (a) 12 g (b) 8 g (c) 4 g (d) 16 g

24. 3.6 g నీటిలో (¹H₂¹⁶O) న్యూట్రాన్ల సంఖ్య సుమారు (a) 1.204 × 10²⁴ (b) 9.64 × 10²³ (c) 6.022 × 10²³ (d) 4.82 × 10²³

25. అవగాడ్రో స్థిరాంకం 6.022 × 10²⁰ mol⁻¹ అయితే, ఒక మోల్ నీటి ద్రవ్యరాశి (a) 18 g (b) 18 kg (c) 18 mg (d) 1.8 g

26. 0.1 mol గ్లూకోజ్‌లోని మొత్తం పరమాణువుల సంఖ్య (a) 6.022 × 10²² (b) 1.445 × 10²³ (c) 2.4 × 10²³ (d) 1.445 × 10²⁴

27. 16 g O₂ లో ఉన్నన్ని అణువులు కింది వాటిలో దేనిలో ఉన్నాయి? (a) 9 g H₂O (b) 16 g SO₂ (c) 28 g N₂ (d) 11 g CO₂

28. STP వద్ద (V_m = 22.4 L) ఒక వాయువు సాంద్రత 1.25 g L⁻¹. దాని మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 32 g mol⁻¹ (b) 28 g mol⁻¹ (c) 14 g mol⁻¹ (d) 44 g mol⁻¹

29. ప్రతిపాదన (A): ఒక మోల్ O₂, ఒక మోల్ O₃ లలో ఒకే సంఖ్యలో పరమాణువులు ఉంటాయి.
కారణం (R): ఏ పదార్థం ఒక మోల్‌లోనైనా దాని పేర్కొన్న కణాలు N_A ఉంటాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: 22 g CO₂, 16 g O₂ లలో ఒకే సంఖ్యలో అణువులు ఉంటాయి.
వాక్యం II: 273.15 K, 1 bar వద్ద ఒక మోల్ ఆదర్శ వాయువు 22.4 L ఆక్రమిస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1bఅవగాడ్రో స్థిరాంకం.
2c40 + 12 + 48 = 100.
3a36 / 18 = 2.
4d1 bar వద్ద 22.7 L.
5b0.5 × 23 = 11.5 g.
6c2 × 6.022 × 10²³.
7aO గ్రాము పరమాణు ద్రవ్యరాశి 16 g.
8b2 g H₂ = 1 mol.
9dM = 2 × 22.
10cO₃ అణువులో 3 పరమాణువులు.
11d0.1 mol × 3 × N_A.
12a0.1 mol × 10 ఎలక్ట్రాన్లు = 1 mol.
13c2 mol; మిగిలినవి 0.5, 0.35, 1.
14b108 / 6.022 × 10²³.
15b0.25 mol బరువు 11 g, M = 44.
16cఒక్కో యూనిట్‌లో 8 O × 0.25 = 2.
17a0.5 mol × 22.7 L.
18d0.05 mol × 2 Na⁺ = 0.1 mol.
19b(28 + 6) / 4 = 8.5.
20cN_A × 1.602 × 10⁻¹⁹ C.
21a0.01 mol × 44 g.
22d22 g; మిగిలినవి 19.6 g, 9 g, 12 g.
23aమొత్తం 1 mol; 16x + 32(1 − x) = 20 నుండి x = 0.75 mol, 12 g.
24b0.2 mol × 8 న్యూట్రాన్లు × N_A.
25c1 “మోల్”లో 1000 రెట్లు తక్కువ అణువులు.
26d0.1 × 24 × N_A.
27aరెండూ 0.5 mol; మిగిలినవి 0.25, 1, 0.25.
28b1.25 × 22.4 = 28.
29dO₂ లో 2N_A పరమాణువులు, O₃ లో 3N_A.
30cరెండూ 0.5 mol; 1 bar వద్ద 22.7 L.

అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • ఒక మోల్‌లో సరిగ్గా 6.02214076 × 10²³ పేర్కొన్న కణాలు ఉంటాయి (అవగాడ్రో స్థిరాంకం N_A).

  • ఏ కణమో ఎప్పుడూ చెప్పండి: 1 mol O₂ లో N_A అణువులు, కానీ 2N_A పరమాణువులు.

  • g mol⁻¹ లో మోలార్ ద్రవ్యరాశి M సంఖ్య, u లో అణు లేదా ఫార్ములా ద్రవ్యరాశి సంఖ్యకు సమానం.

  • n = ద్రవ్యరాశి / M = కణాల సంఖ్య / N_A = వాయు ఘనపరిమాణం / మోలార్ ఘనపరిమాణం.

  • మోలార్ ఘనపరిమాణం: 273 K, 1 atm వద్ద 22.4 L; 273.15 K, 1 bar వద్ద 22.7 L (ప్రస్తుత STP); 298.15 K, 1 bar వద్ద 24.8 L.

  • మోలార్ ఘనపరిమాణం వాయువులకు (ఆదర్శ ప్రవర్తన) మాత్రమే వర్తిస్తుంది, ద్రవాలకు లేదా ఘనాలకు కాదు.

  • నమూనాలోని పరమాణువులు = పదార్థం మోల్‌లు × ఒక ఫార్ములాలోని పరమాణువులు × N_A.

  • అయానిక ఘనంలో అయాన్లు: 1 mol NaCl నుండి 2 mol అయాన్లు; 1 mol CaCl₂ నుండి 3 mol అయాన్లు.

  • ఒక కణం ద్రవ్యరాశి = M / N_A.

  • వాయు మిశ్రమం సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి = Σ (మోల్ భిన్నం × M).

  • బాష్ప సాంద్రత VD = M / 2 (H₂ తో పోలిస్తే); దీనికి ప్రమాణం లేదు.

  • ఒకే M ఉన్న వాయువుల (N₂, CO) సమాన ద్రవ్యరాశులలో సమాన సంఖ్యలో అణువులు ఉంటాయి.

n=mM=NNA=VVmn = \frac{m}{M} = \frac{N}{N_A} = \frac{V}{V_m}

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

రాశివిలువ లేదా సూత్రం
N_A6.022 × 10²³ mol⁻¹
మోలార్ ఘనపరిమాణం (273 K, 1 atm)22.4 L mol⁻¹
మోలార్ ఘనపరిమాణం (273.15 K, 1 bar)22.7 L mol⁻¹
మోలార్ ఘనపరిమాణం (298.15 K, 1 bar)24.8 L mol⁻¹
బాష్ప సాంద్రతVD = M / 2
గాలి సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశిసుమారు 29 g mol⁻¹
ఒక కణం ద్రవ్యరాశిM / N_A గ్రాములు

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "ద్రవ్యరాశి, సంఖ్య, ఘనపరిమాణం — మూడూ n వద్ద కలుస్తాయి": ఇదే మోల్ వంతెన; మూడింటిలో ఏదైనా ముందు మోల్‌లలోకి మార్చండి.

  • "పాత గుమ్మం వద్ద ఇరవై రెండు పాయింట్ నాలుగు": 22.4 L పాత STP (1 atm) తో; 22.7 L కొత్త STP (1 bar) తో.

  • "VD సగం": బాష్ప సాంద్రత మోలార్ ద్రవ్యరాశిలో సగం.

  • "మోల్‌లే కాదు, పరమాణువులనూ లెక్కించు": N_A తో గుణించే ముందు ఒక ఫార్ములాలోని పరమాణువులతో గుణించండి.

భావనల అనుసంధానం

  • మోలార్ ఘనపరిమాణానికి ఆధారమైన ఆదర్శ వాయు సమీకరణం భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 9: వాయువుల గతిక సిద్ధాంతం లో వివరించబడింది.

  • ఎలక్ట్రాన్ల మోల్‌లు, ఫారడే స్థిరాంకం మోల్ భావనను రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 7: రెడాక్స్ చర్యలు మరియు విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రం లో విస్తరిస్తాయి.

  • సమతుల్య పట్టికలలో (ICE పట్టికలు) మోల్‌లను రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతుల్యం లో వాడతారు.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)

ఈ సెట్‌లో STP కి 22.4 L mol⁻¹ వాడండి.

31. జాబితా I (నమూనా) ని జాబితా II (mol లో పరిమాణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. 4.4 g CO₂
B. 9.0 g H₂O
C. 1.806 × 10²⁴ He పరమాణువులు
D. STP వద్ద 44.8 L O₂
జాబితా II
(i) 2
(ii) 0.1
(iii) 3
(iv) 0.5
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i

32. జాబితా I (నమూనా) ని జాబితా II (మొత్తం పరమాణువుల సంఖ్య) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. 1 mol O₃
B. 0.5 mol CH₄
C. 4 g He
D. 0.25 mol C₂H₆
జాబితా II
(i) N_A
(ii) 2N_A
(iii) 2.5N_A
(iv) 3N_A
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (d) A-iv, B-i, C-iii, D-ii

33. జాబితా I (వాయువు) ని జాబితా II (బాష్ప సాంద్రత) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. CH₄
B. O₂
C. CO₂
D. SO₂
జాబితా II
(i) 22
(ii) 32
(iii) 8
(iv) 16
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii

34. జాబితా I (O₂ ద్రవ్యరాశి) ని జాబితా II (O₂ అణువుల సంఖ్య) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. 32 g
B. 8 g
C. 64 g
D. 16 g
జాబితా II
(i) 0.5N_A
(ii) 2N_A
(iii) N_A
(iv) 0.25N_A
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. 273 K, 1 atm వద్ద 1 mol ఏ ఆదర్శ వాయువు అయినా 22.4 L ఆక్రమిస్తుంది.
B. 25 °C వద్ద 1 mol ద్రవ నీరు 22.4 L ఆక్రమిస్తుంది.
C. g mol⁻¹ లో మోలార్ ద్రవ్యరాశి సంఖ్యాపరంగా u లో అణు ద్రవ్యరాశికి సమానం.
D. 1 g H₂, 16 g O₂ లలో ఒకే సంఖ్యలో అణువులు ఉంటాయి.
E. 1 mol NaCl నుండి 2 mol అయాన్లు వస్తాయి.
(a) 3 (b) 4 (c) 5 (d) 2

36. 4 g హీలియంలో ఉన్నన్ని పరమాణువులు ఏ నమూనాలలో ఉన్నాయి?
A. 0.5 mol H₂
B. 6 g కార్బన్
C. 23 g సోడియం
D. 0.25 mol CH₄
E. 1/3 mol O₃
(a) A, C, E మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, D, E మాత్రమే (d) C, E మాత్రమే

37. 0.2 mol NH₃ గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. దాని ద్రవ్యరాశి 3.4 g.
B. అందులో 0.6 mol H పరమాణువులు ఉన్నాయి.
C. అందులో 1.2044 × 10²³ అణువులు ఉన్నాయి.
D. STP వద్ద అది 2.24 L ఆక్రమిస్తుంది.
E. అందులో 4.8 × 10²³ నైట్రోజన్ పరమాణువులు ఉన్నాయి.
(a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 5

38. మోలార్ ఘనపరిమాణం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. 273.15 K, 1 bar వద్ద అది 22.7 L mol⁻¹.
B. 273 K, 1 atm వద్ద అది 22.4 L mol⁻¹.
C. 298.15 K, 1 bar వద్ద అది సుమారు 24.8 L mol⁻¹.
D. ఇచ్చిన ఉష్ణోగ్రత వద్ద అన్ని ద్రవాలకు అది ఒకేలా ఉంటుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, B, C, D (d) A, B, C మాత్రమే

39. ఒక విద్యార్థి H₂, CH₄, O₂ లకు అణువుల సంఖ్య (y-అక్షం) ని గ్రాములలో ద్రవ్యరాశి (x-అక్షం) తో ఒకే గ్రాఫ్‌పై గీస్తాడు. మూడూ మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళ రేఖలు. అతి ఏటవాలు రేఖ దేనిది?
(a) O₂ (b) CH₄ (c) H₂ (d) అన్నింటికీ ఒకే వాలు

40. STP వద్ద వాయు ఘనపరిమాణం (y-అక్షం, L లో), మోల్‌లు (x-అక్షం) గ్రాఫ్ మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళ రేఖ. 0.5 mol వద్ద ఘనపరిమాణం 11.2 L. వాలు, 2.5 mol ఘనపరిమాణం:
(a) 22.4 L mol⁻¹, 56.0 L (b) 11.2 L mol⁻¹, 28.0 L (c) 22.4 L mol⁻¹, 44.8 L (d) 44.8 L mol⁻¹, 112 L

41. నాలుగు వాయు నమూనాలు ఒకే T, P వద్ద ఉన్నాయి.

నమూనావాయువుద్రవ్యరాశి (g)
PH₂2
QO₂32
RN₂14
SCO₂66

అతి ఎక్కువ ఘనపరిమాణం దేనికి, ఏ రెండింటికి సమాన ఘనపరిమాణాలు ఉన్నాయి?
(a) P; Q, R (b) S; P, Q (c) S; P, R (d) Q; P, S

ప్రశ్నలు 42–43 ఈ సన్నివేశం ఆధారంగా ఉన్నాయి. ఒక డాక్టర్ 500 mg పారాసెటమాల్ మాత్ర సూచిస్తారు. పారాసెటమాల్ C₈H₉NO₂ (M = 151 g mol⁻¹).

42. ఒక మాత్రలోని పారాసెటమాల్ పరిమాణం:
(a) 3.31 × 10⁻² mol (b) 6.62 × 10⁻³ mol (c) 3.31 × 10⁻³ mol (d) 1.51 × 10⁻³ mol

43. ఒక మాత్రలోని నైట్రోజన్ పరమాణువుల సంఖ్య సుమారు:
(a) 1.99 × 10²¹ (b) 1.59 × 10²² (c) 3.99 × 10²¹ (d) 1.99 × 10²⁰

44. CH₄, C₂H₆ మిశ్రమం సగటు మోలార్ ద్రవ్యరాశి 20 g mol⁻¹. CH₄ మోల్ భిన్నం:
(a) 0.50 (b) 0.71 (c) 0.29 (d) 0.60

45. ఏ నమూనాలో అతి ఎక్కువ పరమాణువులు ఉన్నాయి?
(a) 0.5 mol C₂H₆ (b) STP వద్ద 11.2 L NH₃ (c) 9 g H₂O (d) 3.011 × 10²³ C₆H₁₂O₆ అణువులు

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31d4.4/44 = 0.1; 9/18 = 0.5; 1.806 × 10²⁴ / 6.022 × 10²³ = 3; 44.8/22.4 = 2.
32a1 × 3; 0.5 × 5; 1 × 1; 0.25 × 8.
33cVD = M/2: 16/2, 32/2, 44/2, 64/2.
34bO₂ మోల్‌లు = ద్రవ్యరాశి/32: 1, 0.25, 2, 0.5.
35bA, C, D, E సరైనవి; ద్రవ నీరు మోల్‌కు సుమారు 18 mL, 22.4 L కాదు.
36a4 g He = 1 mol పరమాణువులు. A: 1; B: 0.5; C: 1; D: 1.25; E: 1 mol పరమాణువులు.
37cA, B, C సరైనవి; D 4.48 L ఉండాలి; E 1.2 × 10²³ N పరమాణువులు ఉండాలి.
38dA, B, C ప్రామాణిక విలువలు; ద్రవాలకు ఉమ్మడి మోలార్ ఘనపరిమాణం ఉండదు.
39cవాలు = N_A / M, అతి చిన్న M (H₂) కు అతి ఎక్కువ.
40aవాలు = 11.2/0.5 = 22.4 L mol⁻¹; 2.5 × 22.4 = 56.0 L.
41bమోల్‌లు: P 1, Q 1, R 0.5, S 1.5. ఘనపరిమాణం మోల్‌లను అనుసరిస్తుంది.
42c0.500 g / 151 g mol⁻¹ = 3.31 × 10⁻³ mol.
43aఒక అణువుకు ఒక N: 3.31 × 10⁻³ × 6.022 × 10²³ = 1.99 × 10²¹.
44b16x + 30(1 − x) = 20 నుండి x = 10/14 = 0.71.
45dపరమాణువుల mol: (a) 4, (b) 2, (c) 1.5, (d) 0.5 × 24 = 12.
28 min left
‹
›