Chapter 3 of 10 · 32 min read

అధ్యాయం 1: కార్బోహైడ్రేట్‌లు: వర్గీకరణ మరియు మోనోశాకరైడ్‌లు (Carbohydrates: Classification and Monosaccharides)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • జీవ అణువులు అంటే ఏమిటి, రసాయన శాస్త్రవేత్తలు వాటిని ఎందుకు అధ్యయనం చేస్తారు.

  • కార్బోహైడ్రేట్‌లను ఎలా నిర్వచిస్తారు, ఎలా వర్గీకరిస్తారు (మోనో-, ఒలిగో-, పాలీశాకరైడ్‌లు; ఆల్డోస్‌లు, కీటోస్‌లు).

  • గ్లూకోజ్‌ను ఎలా తయారు చేస్తారు, దాని వివృత శృంఖల నిర్మాణాన్ని ఎలా కనుగొన్నారు.

  • వివృత శృంఖల నిర్మాణం ఎందుకు విఫలమవుతుంది, చక్రీయ పైరనోస్ రూపం దాన్ని ఎలా సరిచేస్తుంది.

  • ఎనోమర్‌లు అంటే ఏమిటి, మ్యూటారొటేషన్ అంటే ఏమిటి.

  • ఫ్రక్టోజ్ నిర్మాణం, అది గ్లూకోజ్ నుంచి ఎలా భిన్నంగా ఉంటుంది.

1.1 జీవ అణువులు: ఏమిటి, ఎందుకు

జీవకణం ఒక రద్దీగా పనిచేసే రసాయన కర్మాగారం. అది సాధారణ రసాయన నియమాలను పాటించే నిర్జీవ అణువులతోనే నిర్మితమవుతుంది. జీవ వ్యవస్థలను నిర్మించి, నడిపించే కర్బన అణువులను జీవ అణువులు (Biomolecules) అంటారు.

ముఖ్యమైన కుటుంబాలు: కార్బోహైడ్రేట్‌లు, ప్రోటీన్‌లు, కేంద్రకామ్లాలు, లిపిడ్‌లు, విటమిన్‌లు, హార్మోన్‌లు. ఒక్కోదానికి స్పష్టమైన పని ఉంది:

  • కార్బోహైడ్రేట్‌లు త్వరిత శక్తిని ఇస్తాయి, నిర్మాణ పదార్థంగానూ పనిచేస్తాయి (మొక్క కణ కవచంలోని సెల్యులోజ్).

  • ప్రోటీన్‌లు కండరాలు, వెంట్రుకలు, చర్మాన్ని నిర్మిస్తాయి; చర్యలను వేగవంతం చేసే ఎంజైమ్‌లుగా కూడా పనిచేస్తాయి.

  • కేంద్రకామ్లాలు జన్యు సమాచారాన్ని నిల్వ చేసి, తర్వాతి తరానికి అందిస్తాయి.

  • విటమిన్‌లు, హార్మోన్‌లు చాలా తక్కువ పరిమాణంలోనే శరీర ప్రక్రియలను నియంత్రిస్తాయి.

మీరు తినే అన్నం, రొట్టె, మీరు వేసుకునే నూలు చొక్కా, ఈ పుస్తకం కాగితం అన్నీ ఎక్కువగా కార్బోహైడ్రేట్‌లే. అందుకే మనం అక్కడి నుంచే మొదలుపెడతాం.

1.2 కార్బోహైడ్రేట్ అంటే ఏమిటి?

చాలా కార్బోహైడ్రేట్‌లు Cₓ(H₂O)ᵧ సూత్రానికి సరిపోతాయి. తొలి రసాయన శాస్త్రవేత్తలు దీన్ని “కార్బన్ హైడ్రేట్‌లు”గా భావించారు; పేరు అలా వచ్చింది. కానీ ఈ సూత్రం మంచి పరీక్ష కాదు.

  • రామ్నోజ్ (C₆H₁₂O₅), డీఆక్సీరైబోజ్ (C₅H₁₀O₄) కార్బోహైడ్రేట్‌లే, కానీ ఈ సూత్రానికి సరిపోవు.

  • ఫార్మాల్డిహైడ్ (CH₂O), ఎసిటిక్ ఆమ్లం (C₂H₄O₂) సూత్రానికి సరిపోతాయి, కానీ కార్బోహైడ్రేట్‌లు కావు.

అందుకే ఇప్పుడు నిర్మాణం ఆధారంగా నిర్వచిస్తారు. ధ్రువణ భ్రమణ సామర్థ్యం ఉన్న పాలీహైడ్రాక్సీ ఆల్డిహైడ్‌లు లేదా పాలీహైడ్రాక్సీ కీటోన్‌లు, లేదా జలవిశ్లేషణలో వీటిని ఇచ్చే సమ్మేళనాలను కార్బోహైడ్రేట్‌లు అంటారు. తియ్యగా, నీటిలో కరిగే కార్బోహైడ్రేట్‌లను చక్కెరలు (శాకరైడ్‌లు, saccharides) అంటారు.

1.3 జలవిశ్లేషణ ఆధారంగా వర్గీకరణ

మొదటి విభజన, జలవిశ్లేషణ (Hydrolysis) లో ఒక కార్బోహైడ్రేట్ ఎన్ని సరళ యూనిట్‌లను ఇస్తుందనే దానిపై ఆధారపడుతుంది.

తరగతిజలవిశ్లేషణలో యూనిట్‌లుఉదాహరణలుతియ్యగా ఉంటుందా? నీటిలో కరుగుతుందా?
మోనోశాకరైడ్ఇంకా జలవిశ్లేషణ చెందదుగ్లూకోజ్, ఫ్రక్టోజ్, రైబోజ్, గెలాక్టోజ్అవును, అవును
ఒలిగోశాకరైడ్2 నుంచి 10 మోనోశాకరైడ్ యూనిట్‌లుసుక్రోజ్, మాల్టోజ్, లాక్టోజ్ (అన్నీ డైశాకరైడ్‌లు); రాఫినోజ్ (ట్రైశాకరైడ్)అవును, అవును
పాలీశాకరైడ్చాలా ఎక్కువ సంఖ్యలో యూనిట్‌లుస్టార్చ్, సెల్యులోజ్, గ్లైకోజెన్, జిగురులు (gums)కాదు, చాలావరకు కరగవు

పాలీశాకరైడ్‌లు తియ్యగా ఉండవు, సులభంగా కరగవు; అందుకే వాటిని చక్కెరలు కానివి (non-sugars) అంటారు.

చిత్రం 1.1 · కార్బోహైడ్రేట్‌ల వర్గీకరణ
చిత్రం 1.1 · కార్బోహైడ్రేట్‌ల వర్గీకరణ

చెట్టును పై నుంచి కిందకి చదవండి: జలవిశ్లేషణ మూడు తరగతులను నిర్ణయిస్తుంది; తర్వాత కార్బొనిల్ రకం మోనోశాకరైడ్‌లను, స్వేచ్ఛా ఎనోమెరిక్ –OH డైశాకరైడ్‌లను విభజిస్తాయి.

1.4 ఆల్డోస్‌లు, కీటోస్‌లు మరియు క్షయకరణ చక్కెరలు

ఒక మోనోశాకరైడ్‌కు రెండు లక్షణాల ఆధారంగా పేరు పెడతారు: కార్బొనిల్ సమూహం రకం, కార్బన్ పరమాణువుల సంఖ్య.

  • ఆల్డోస్ (Aldose) లో ఆల్డిహైడ్ సమూహం (–CHO) ఉంటుంది, సాధారణంగా C1 వద్ద.

  • కీటోస్ (Ketose) లో కీటోన్ సమూహం (C=O) ఉంటుంది, సాధారణంగా C2 వద్ద.

  • కార్బన్‌ల సంఖ్య బట్టి ట్రయోస్ (3), టెట్రోస్ (4), పెంటోస్ (5), హెక్సోస్ (6).

కార్బన్‌లుసాధారణ పేరుఆల్డోస్ ఉదాహరణకీటోస్ ఉదాహరణ
3ట్రయోస్గ్లిసరాల్డిహైడ్ (ఆల్డోట్రయోస్)డైహైడ్రాక్సీఎసిటోన్ (కీటోట్రయోస్)
4టెట్రోస్ఎరిత్రోజ్ఎరిత్రులోజ్
5పెంటోస్రైబోజ్, డీఆక్సీరైబోజ్రైబులోజ్
6హెక్సోస్గ్లూకోజ్, గెలాక్టోజ్ఫ్రక్టోజ్

కాబట్టి గ్లూకోజ్ ఒక ఆల్డోహెక్సోస్, ఫ్రక్టోజ్ ఒక కీటోహెక్సోస్.

రెండో విభజన టోలెన్స్ కారకం, ఫెహ్లింగ్ ద్రావణం ఆధారంగా జరుగుతుంది. వీటిని క్షయకరణం చేసే కార్బోహైడ్రేట్‌ను క్షయకరణ చక్కెర (Reducing sugar) అంటారు. ఆల్డోస్‌లు, కీటోస్‌లు రెండూ కలిపి అన్ని మోనోశాకరైడ్‌లూ క్షయకరణ చక్కెరలే. డైశాకరైడ్‌లలో మాల్టోజ్, లాక్టోజ్ క్షయకరణ చక్కెరలు; సుక్రోజ్ కాదు (అధ్యాయం 2).

1.5 గ్లూకోజ్: లభ్యత మరియు తయారీ

పండిన ద్రాక్ష, తేనె, తియ్యని పండ్లలో గ్లూకోజ్ స్వేచ్ఛా స్థితిలో లభిస్తుంది. సుక్రోజ్, స్టార్చ్, సెల్యులోజ్‌లలో సంయోగ స్థితిలోనూ ఉంటుంది. సంయోగ రూపాలను కూడా లెక్కిస్తే, భూమిపై అత్యధికంగా లభించే కర్బన సమ్మేళనం ఇదే.

సుక్రోజ్ నుంచి. ఆల్కహాలిక్ ద్రావణంలో సుక్రోజ్‌ను విలీన HCl లేదా విలీన H₂SO₄ తో మరిగించండి. సమాన పరిమాణాల్లో గ్లూకోజ్, ఫ్రక్టోజ్ ఏర్పడతాయి.

C12H22O11+H2O→H+C6H12O6glucose+C6H12O6fructose\mathrm{C_{12}H_{22}O_{11} + H_2O \xrightarrow{H^+} \underset{glucose}{C_6H_{12}O_6} + \underset{fructose}{C_6H_{12}O_6}}

స్టార్చ్ నుంచి (వాణిజ్య పద్ధతి). స్టార్చ్‌ను విలీన H₂SO₄ తో సుమారు 393 K వద్ద, 2–3 atm పీడనంలో మరిగించండి.

(C6H10O5)n+n H2O→H+, 393 K, 2−3 atmn C6H12O6\mathrm{(C_6H_{10}O_5)_n + n\,H_2O \xrightarrow{H^+,\ 393\,K,\ 2-3\,atm} n\,C_6H_{12}O_6}

ప్రతి స్టార్చ్ యూనిట్ C₆H₁₀O₅ మోలార్ ద్రవ్యరాశి 162 g mol⁻¹. అది ఒక నీటి అణువును (18) గ్రహించి గ్లూకోజ్ (180) అవుతుంది.

1.6 గ్లూకోజ్ వివృత శృంఖల నిర్మాణం: ఆధారాలు

రసాయన శాస్త్రవేత్తలు ఒక్కో వాస్తవాన్ని జోడిస్తూ నిర్మాణాన్ని కట్టారు. ప్రతి చర్య ఒక లక్షణాన్ని నిరూపిస్తుంది.

చర్యఉత్పన్నంఇది ఏమి నిరూపిస్తుంది
మూలక విశ్లేషణ, మోలార్ ద్రవ్యరాశిC₆H₁₂O₆అణు సూత్రం
HI తో దీర్ఘకాలం వేడి చేయడంn-హెక్సేన్, CH₃(CH₂)₄CH₃ఆరు కార్బన్‌లు సరళ శృంఖలలో ఉన్నాయి
హైడ్రాక్సిలెమిన్ (NH₂OH)ఆక్సిమ్కార్బొనిల్ సమూహం ఉంది
HCNసైనోహైడ్రిన్కార్బొనిల్ సమూహం ఉంది
బ్రోమిన్ నీరు (మృదు ఆక్సీకారి)గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం, C₆H₁₂O₇కార్బొనిల్ సమూహం ఆల్డిహైడ్ (–CHO)
ఎసిటిక్ అన్హైడ్రైడ్గ్లూకోజ్ పెంటాఎసిటేట్ఐదు –OH సమూహాలు, ఒక్కొక్కటి వేరే కార్బన్‌పై
నైట్రిక్ ఆమ్లం (బలమైన ఆక్సీకారి)సాకరిక్ (గ్లూకారిక్) ఆమ్లం, C₆H₁₀O₈రెండో చివర ప్రాథమిక ఆల్కహాల్ (–CH₂OH) సమూహం

ఐదు –OH సమూహాలు వేర్వేరు కార్బన్‌లపై ఎందుకు ఉంటాయి? ఎందుకంటే పెంటాఎసిటేట్ స్థిరంగా ఉంటుంది. ఒకే కార్బన్‌పై రెండు –OH సమూహాలు ఉంటే వెంటనే నీటిని కోల్పోతాయి.

నైట్రిక్ ఆమ్లం –CH₂OH సమూహాన్ని ఎలా నిరూపిస్తుంది? గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం, సాకరిక్ ఆమ్లం రెండింటిలోనూ ఆరు కార్బన్‌లే ఉంటాయి. సాకరిక్ ఆమ్లంలో రెండో –COOH ఉంది. ఆక్సీకరణకు ముందు ఆ కార్బన్ తప్పకుండా ప్రాథమిక ఆల్కహాల్ అయి ఉండాలి.

అన్నీ కలిపితే గ్లూకోజ్ నిర్మాణం:

OHC−(CHOH)4−CH2OH\mathrm{OHC-(CHOH)_4-CH_2OH}

విన్యాసం (Configuration). వివృత శృంఖలలో గ్లూకోజ్‌కు నాలుగు కైరల్ కార్బన్‌లు (C2 నుంచి C5) ఉంటాయి. పూర్తి పేరు D-(+)-గ్లూకోజ్. “D” అంటే Fischer ప్రొజెక్షన్‌లో అతి కింది కైరల్ కార్బన్ (C5) పై –OH D-గ్లిసరాల్డిహైడ్‌లాగే కుడి వైపు ఉంటుంది. “(+)” అంటే అది దక్షిణ భ్రమణం (dextrorotatory) చేస్తుంది. D/L, (+)/(−) ఒకదానితో ఒకటి సంబంధం లేనివి: D విన్యాసాన్ని చెబుతుంది, గుర్తు కొలిచిన భ్రమణాన్ని చెబుతుంది. గ్లూకోజ్‌ను డెక్స్ట్రోజ్ అని కూడా అంటారు.

D-గ్లూకోజ్ Fischer ప్రొజెక్షన్‌లో C2, C3, C4, C5 పై –OH సమూహాలు వరుసగా కుడి, ఎడమ, కుడి, కుడి వైపు ఉంటాయి.

1.7 వివృత శృంఖల నిర్మాణం ఎక్కడ విఫలమవుతుంది

కొన్ని వాస్తవాలు స్వేచ్ఛా –CHO సమూహానికి సరిపోవు.

  1. “ఆల్డిహైడ్” ఉన్నప్పటికీ గ్లూకోజ్ 2,4-DNP పరీక్షను, Schiff పరీక్షను ఇవ్వదు.

  2. గ్లూకోజ్ NaHSO₃ తో హైడ్రోజన్ సల్ఫైట్ సంకలన ఉత్పన్నాన్ని ఏర్పరచదు.

  3. గ్లూకోజ్ పెంటాఎసిటేట్ హైడ్రాక్సిలెమిన్‌తో చర్య జరపదు. కాబట్టి పెంటాఎసిటేట్‌లో స్వేచ్ఛా –CHO లేదు.

  4. గ్లూకోజ్ α, β అనే రెండు స్ఫటిక రూపాల్లో ఉంటుంది; వాటి ద్రవీభవన స్థానాలు, భ్రమణాలు వేరు.

రూపంఎలా పొందుతారుద్రవీభవన స్థానంవిశిష్ట భ్రమణం
α-D-గ్లూకోజ్303 K వద్ద గాఢ ద్రావణం నుంచి స్ఫటికీకరణం419 K+112°
β-D-గ్లూకోజ్371 K వద్ద వేడి సంతృప్త ద్రావణం నుంచి స్ఫటికీకరణం423 K+18.7°

వివృత శృంఖల రెండు వేర్వేరు రూపాలను వివరించలేదు. వలయం (ring) వివరిస్తుంది.

1.8 చక్రీయ (పైరనోస్) నిర్మాణం

ఆల్డిహైడ్‌కు ఆల్కహాల్ సంకలనం చెందితే హెమీఎసిటాల్ (Hemiacetal) ఏర్పడుతుంది. గ్లూకోజ్ ఇదే పనిని ఒకే అణువు లోపల చేస్తుంది. C5 పై ఉన్న –OH, C1 ఆల్డిహైడ్ కార్బన్‌పై దాడి చేస్తుంది. ఐదు కార్బన్‌లు, ఒక ఆక్సిజన్తో ఆరు పరమాణువుల వలయం ఏర్పడుతుంది.

ఈ వలయం పైరాన్ అనే హెటిరోసైకిల్‌లా ఉంటుంది; అందుకే ఈ రూపాన్ని గ్లూకోపైరనోస్ (Glucopyranose) అంటారు.

ఆల్డిహైడ్‌లో C1 సమతలంగా (sp²) ఉంటుంది. వలయంలో అది –OH ఉన్న కొత్త కైరల్ కేంద్రంగా మారుతుంది. ఆ –OH రెండు విధాలుగా ఉండవచ్చు:

  • α-D-గ్లూకోపైరనోస్: Fischer ప్రొజెక్షన్‌లో C1 –OH, C5 –OH ఉన్న వైపే ఉంటుంది; Haworth వలయంలో అది కిందకి, –CH₂OH కు వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది.

  • β-D-గ్లూకోపైరనోస్: C1 –OH వ్యతిరేక వైపు ఉంటుంది; Haworth వలయంలో అది పైకి, –CH₂OH ఉన్న వైపే ఉంటుంది.

ఈ రెండు రూపాలు C1 వద్ద మాత్రమే భిన్నంగా ఉంటాయి. ఇలాంటి సాదృశ్యాలను ఎనోమర్‌లు (Anomers) అంటారు, C1 ని ఎనోమెరిక్ కార్బన్ (Anomeric carbon) అంటారు. ఎనోమర్‌లు ఒక ప్రత్యేక రకమైన డయాస్టిరియోమర్‌లు; అవి దర్పణ ప్రతిబింబాలు కావు.

చిత్రం 1.2 · వివృత శృంఖల D-గ్లూకోజ్, దాని α, β పైరనోస్ ఎనోమర్‌లు
చిత్రం 1.2 · వివృత శృంఖల D-గ్లూకోజ్, దాని α, β పైరనోస్ ఎనోమర్‌లు

రెండు వలయాల మధ్య ఉన్న ఏకైక తేడా C1 –OH: α లో కిందకి (CH₂OH కు వ్యతిరేకంగా), β లో పైకి (అదే వైపు).

1.7 లోని ప్రతి విఫలతను వలయం వివరిస్తుంది. ఏ క్షణంలోనైనా స్వేచ్ఛా ఆల్డిహైడ్ చాలా తక్కువగా ఉంటుంది, కాబట్టి బలహీనమైన కార్బొనిల్ పరీక్షలు (Schiff, NaHSO₃) విఫలమవుతాయి. పెంటాఎసిటేట్‌లో C1 –OH ఎసిటైలేషన్ అవుతుంది, కాబట్టి వలయం తెరుచుకోదు, –CHO విడుదల కాదు. టోలెన్స్ కారకం, బ్రోమిన్ నీరు వంటి బలమైన కారకాలు మాత్రం ఇంకా పనిచేస్తాయి; అవి చిన్న వివృత శృంఖల భాగాన్ని లాగుతూనే ఉంటాయి, సమతాస్థితి దాన్ని మళ్లీ నింపుతూనే ఉంటుంది.

Haworth ప్రొజెక్షన్: ఎలా చదవాలి. వలయాన్ని సమతలంగా, ఆక్సిజన్‌ను వెనుక కుడి వైపు ఉంచి గీయండి. Fischer ప్రొజెక్షన్‌లో కుడివైపు ఉన్న సమూహాలు వలయం కిందకి, ఎడమవైపు ఉన్నవి పైకి వెళతాయి. D-చక్కెరల్లో C5 పై ఉన్న –CH₂OH వలయం పైన ఉంటుంది.

1.9 మ్యూటారొటేషన్ (Mutarotation)

స్వచ్ఛమైన α-D-గ్లూకోజ్‌ను నీటిలో కరిగించండి. దాని భ్రమణం +112° వద్ద మొదలై నెమ్మదిగా తగ్గుతుంది. స్వచ్ఛమైన β-D-గ్లూకోజ్‌ను కరిగిస్తే దాని భ్రమణం +18.7° నుంచి పెరుగుతుంది. రెండూ +52.7° వద్ద స్థిరపడతాయి.

ద్రావణంలో విశిష్ట భ్రమణంలో జరిగే ఈ నెమ్మది మార్పును మ్యూటారొటేషన్ అంటారు. ప్రతి ఎనోమర్ వివృత శృంఖలగా తెరుచుకుని మళ్లీ వలయంగా మూసుకుంటుంది; సమతాస్థితి మిశ్రమం ఏర్పడే వరకు ఇది జరుగుతుంది.

α-D-glucose⇌open chain⇌β-D-glucose\alpha\text{-D-glucose} \rightleftharpoons \text{open chain} \rightleftharpoons \beta\text{-D-glucose}

సమతాస్థితి వద్ద సుమారు 36% α, 64% β, 1% కంటే తక్కువ వివృత శృంఖల ఉంటాయి. β రూపంలో పెద్ద సమూహాలన్నీ విశాలమైన ఈక్వేటోరియల్ స్థానాల్లో ఉండగలవు, అందుకే అది ఎక్కువగా ఉంటుంది. కప్పులో టీని గుర్తు చేసుకోండి: కలిపితే రంగు మారడం ఆగే వరకు పాలు, డికాషన్ కలుస్తాయి. సమతాస్థితి మిశ్రమం ఆ స్థిరమైన రంగు లాంటిది.

1.10 ఫ్రక్టోజ్ (Fructose)

ఫ్రక్టోజ్ తేనెలో, అనేక పండ్లలో ఉంటుంది. దాని సూత్రం కూడా గ్లూకోజ్‌లాగే C₆H₁₂O₆; కాబట్టి రెండూ నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యాలు (క్రియాత్మక సమూహ సాదృశ్యాలు).

  • ఇది ఒక కీటోహెక్సోస్: C=O, C2 వద్ద ఉంటుంది.

  • వివృత శృంఖలలో దీనికి మూడు కైరల్ కార్బన్‌లు (C3, C4, C5) ఉంటాయి.

  • దీని పేరు D-(−)-ఫ్రక్టోజ్. D-గ్లూకోజ్‌లాగే C5 –OH కుడివైపు ఉంటుంది కాబట్టి ఇది D. ఇది వామభ్రమణం (laevorotatory) చేస్తుంది, అందుకే దీనిని లెవులోజ్ అని కూడా అంటారు. దీని విశిష్ట భ్రమణం సుమారు −92°.

HOCH2−CO−(CHOH)3−CH2OH\mathrm{HOCH_2-CO-(CHOH)_3-CH_2OH}

చక్రీయ రూపం. C5 –OH, C2 కీటోన్‌కు సంకలనం చెందుతుంది. వలయంలో నాలుగు కార్బన్‌లు, ఒక ఆక్సిజన్ — మొత్తం ఐదు పరమాణువులు ఉంటాయి. ఇది ఫ్యూరాన్‌లా ఉంటుంది, అందుకే దీనిని ఫ్రక్టోఫ్యూరనోస్ అంటారు. C2 ఎనోమెరిక్ కార్బన్ అవుతుంది; α-D-ఫ్రక్టోఫ్యూరనోస్, β-D-ఫ్రక్టోఫ్యూరనోస్ ఏర్పడతాయి.

లక్షణంD-గ్లూకోజ్D-ఫ్రక్టోజ్
రకంఆల్డోహెక్సోస్కీటోహెక్సోస్
కార్బొనిల్ స్థానంC1 (–CHO)C2 (C=O)
కైరల్ కార్బన్‌లు, వివృత శృంఖల43
సాధారణ వలయంపైరనోస్ (6 సభ్యాలు)సుక్రోజ్‌లో ఫ్యూరనోస్ (5 సభ్యాలు)
వలయం ఏర్పడేదిC5 –OH + C1C5 –OH + C2
ఎనోమెరిక్ కార్బన్C1C2
భ్రమణ గుర్తు(+), డెక్స్ట్రోజ్(−), లెవులోజ్
టోలెన్స్/ఫెహ్లింగ్‌ను క్షయకరణం చేస్తుందాఅవునుఅవును
బ్రోమిన్ నీటి రంగును పోగొడుతుందాఅవునుకాదు

కీటోన్ అయిన ఫ్రక్టోజ్ టోలెన్స్ కారకాన్ని ఎందుకు క్షయకరణం చేస్తుంది? అది ఒక α-హైడ్రాక్సీ కీటోన్. క్షార ద్రావణంలో అది ఎన్డాయోల్ ద్వారా ఆల్డోస్‌లుగా మారుతుంది; ఆ ఆల్డోస్‌లే క్షయకరణం చేస్తాయి. బ్రోమిన్ నీరు క్షారం కాదు, కాబట్టి ఈ మార్పు జరగదు, ఫ్రక్టోజ్ చర్య జరపదు. అందుకే గ్లూకోజ్‌ను ఫ్రక్టోజ్ నుంచి వేరుచేసే ప్రామాణిక పరీక్ష బ్రోమిన్ నీరు.

1.11 సాధించిన ఉదాహరణలు

సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: కార్బొనిల్ రకం, కార్బన్‌ల సంఖ్య ఆధారంగా ప్రతి చక్కెరను వర్గీకరించండి: రైబోజ్ (C₅H₁₀O₅, C1 వద్ద –CHO), డైహైడ్రాక్సీఎసిటోన్ (C₃H₆O₃, C2 వద్ద C=O), గెలాక్టోజ్ (C₆H₁₂O₆, C1 వద్ద –CHO), ఎరిత్రోజ్ (C₄H₈O₄, C1 వద్ద –CHO).

సాధన: కార్బొనిల్ రకాన్ని, కార్బన్ సంఖ్యను కలపండి. రైబోజ్ ఆల్డోపెంటోస్. డైహైడ్రాక్సీఎసిటోన్ కీటోట్రయోస్. గెలాక్టోజ్ ఆల్డోహెక్సోస్. ఎరిత్రోజ్ ఆల్డోటెట్రోస్.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: “ఎసిటిక్ ఆమ్లం C₂(H₂O)₂, కాబట్టి అది కార్బోహైడ్రేట్” అని ఒక విద్యార్థి అంటాడు. ఆ విద్యార్థిని సరిదిద్దండి.

సాధన: Cₓ(H₂O)ᵧ సూత్రం కేవలం ఒక నమూనా మాత్రమే. ఎసిటిక్ ఆమ్లానికి పాలీహైడ్రాక్సీ ఆల్డిహైడ్ లేదా కీటోన్ నిర్మాణం లేదు, ధ్రువణ భ్రమణ సామర్థ్యమూ లేదు. కాబట్టి అది కార్బోహైడ్రేట్ కాదు. వ్యతిరేకంగా కూడా పరీక్ష విఫలమవుతుంది: డీఆక్సీరైబోజ్ (C₅H₁₀O₄) ఈ నమూనాకు సరిపోదు, కానీ కార్బోహైడ్రేట్.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: ఒక చక్కెర కర్మాగారం 81 g స్టార్చ్‌ను పూర్తిగా జలవిశ్లేషణం చేస్తుంది. ఎంత ద్రవ్యరాశి గ్లూకోజ్ ఏర్పడుతుంది?

సాధన: ఒక స్టార్చ్ యూనిట్ C₆H₁₀O₅ = 162 g mol⁻¹ ఒక గ్లూకోజ్‌ను (180 g mol⁻¹) ఇస్తుంది.

n=81162=0.50 mol units,mglucose=0.50×180=90 gn = \frac{81}{162} = 0.50\ \text{mol units}, \qquad m_{\text{glucose}} = 0.50 \times 180 = 90\ \text{g}

నీరు గ్రహించబడుతుంది కాబట్టి ద్రవ్యరాశి 81 g నుంచి 90 g కి పెరుగుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: 68.4 g సుక్రోజ్‌ను జలవిశ్లేషణ పూర్తయ్యే వరకు విలీన HCl తో మరిగిస్తారు. ఏర్పడిన గ్లూకోజ్, ఫ్రక్టోజ్ ద్రవ్యరాశులను కనుగొనండి.

సాధన: సుక్రోజ్ మోల్‌లు = 68.4 ÷ 342 = 0.20 mol. ప్రతి మోల్ ఒక మోల్ గ్లూకోజ్, ఒక మోల్ ఫ్రక్టోజ్ ఇస్తుంది. గ్లూకోజ్ = 0.20 × 180 = 36 g. ఫ్రక్టోజ్ = 36 g. మొత్తం 72 g; ఇది 68.4 g కు 0.20 × 18 = 3.6 g నీరు కలిపినదానికి సమానం.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.5: 9.0 g గ్లూకోజ్‌ను ఎసిటిక్ అన్హైడ్రైడ్‌తో పూర్తిగా ఎసిటైలేషన్ చేస్తారు. ఎంత ద్రవ్యరాశి గ్లూకోజ్ పెంటాఎసిటేట్ ఏర్పడుతుంది?

సాధన: ప్రతి –OH, –OCOCH₃ గా మారుతుంది. H (1) స్థానంలో COCH₃ (43) వస్తుంది, కాబట్టి ప్రతి ఎసిటైలేషన్ 42 g mol⁻¹ చేరుస్తుంది.

Mpentaacetate=180+5×42=390 g mol−1M_{\text{pentaacetate}} = 180 + 5 \times 42 = 390\ \text{g mol}^{-1}

గ్లూకోజ్ మోల్‌లు = 9.0 ÷ 180 = 0.050 mol. పెంటాఎసిటేట్ ద్రవ్యరాశి = 0.050 × 390 = 19.5 g.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.6: గ్లూకోజ్‌పై చేసిన ప్రతి పరిశీలనను అది నిరూపించే నిర్మాణ వాస్తవంతో జతపరచండి: (i) సైనోహైడ్రిన్ ఏర్పరుస్తుంది; (ii) HI తో n-హెక్సేన్ ఇస్తుంది; (iii) బ్రోమిన్ నీటితో గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం ఇస్తుంది; (iv) స్థిరమైన పెంటాఎసిటేట్ ఇస్తుంది.

సాధన: (i) కార్బొనిల్ సమూహం ఉంది. (ii) ఆరు కార్బన్‌లు సరళ శృంఖలగా ఉన్నాయి. (iii) కార్బొనిల్ సమూహం ఆల్డిహైడ్, ఎందుకంటే ఉత్పన్నంలో ఆరు కార్బన్‌లూ అలాగే ఉంటాయి, ఒక O మాత్రమే చేరుతుంది. (iv) ఐదు వేర్వేరు కార్బన్‌లపై ఐదు –OH సమూహాలు ఉన్నాయి.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.7: విశిష్ట భ్రమణాలు: α-D-గ్లూకోజ్ +112°, β-D-గ్లూకోజ్ +18.7°, సమతాస్థితి మిశ్రమం +52.7°. చాలా చిన్న వివృత శృంఖల భాగాన్ని వదిలేసి, సమతాస్థితి వద్ద α ఎనోమర్ శాతాన్ని కనుగొనండి.

సాధన: α భిన్నాంశం x అనుకోండి. గమనించిన భ్రమణం భారిత సగటు (weighted average).

112x+18.7(1−x)=52.7  ⇒  93.3x=34.0  ⇒  x=0.364112x + 18.7(1 - x) = 52.7 \;\Rightarrow\; 93.3x = 34.0 \;\Rightarrow\; x = 0.364

కాబట్టి సుమారు 36% α, 64% β.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.8: సమ్మేళనం P, C₆H₁₂O₆, ఫెహ్లింగ్ ద్రావణాన్ని, టోలెన్స్ కారకాన్ని క్షయకరణం చేస్తుంది. అది బ్రోమిన్ నీటి రంగును పోగొట్టదు. దాని వివృత శృంఖలలో మూడు కైరల్ కార్బన్‌లు ఉన్నాయి. P ని గుర్తించి, ప్రతి పరిశీలనను వివరించండి.

సాధన: C₆ వివృత శృంఖలలో మూడు కైరల్ కార్బన్‌లు ఉంటే అది కీటోహెక్సోస్: ఫ్రక్టోజ్. ఫెహ్లింగ్, టోలెన్స్ రెండూ క్షార కారకాలు కాబట్టి అవి క్షయకరణం చెందుతాయి; అక్కడ α-హైడ్రాక్సీ కీటోన్ ఎన్డాయోల్ ద్వారా ఆల్డోస్‌లుగా పునర్వ్యవస్థీకరణ చెందుతుంది. బ్రోమిన్ నీరు క్షారం కాదు, కాబట్టి పునర్వ్యవస్థీకరణ జరగదు, చర్య కనిపించదు. P అంటే D-ఫ్రక్టోజ్.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • కార్బోహైడ్రేట్‌లు: ధ్రువణ భ్రమణ సామర్థ్యం ఉన్న పాలీహైడ్రాక్సీ ఆల్డిహైడ్‌లు లేదా కీటోన్‌లు, లేదా జలవిశ్లేషణలో వాటిని ఇచ్చే సమ్మేళనాలు.

  • మోనోశాకరైడ్‌లు జలవిశ్లేషణ చెందవు; ఒలిగోశాకరైడ్‌లు 2–10 యూనిట్‌లు ఇస్తాయి; పాలీశాకరైడ్‌లు చాలా ఎక్కువ ఇస్తాయి.

  • గ్లూకోజ్: ఆల్డోహెక్సోస్, D-(+), శృంఖలలో నాలుగు కైరల్ కార్బన్‌లు; సుక్రోజ్ లేదా స్టార్చ్ ఆమ్ల జలవిశ్లేషణతో తయారవుతుంది.

  • నిరూపణలు: HI → n-హెక్సేన్ (సరళ శృంఖల); Br₂ నీరు → గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం (–CHO); Ac₂O → పెంటాఎసిటేట్ (ఐదు –OH); HNO₃ → సాకరిక్ ఆమ్లం (–CH₂OH).

  • వివృత శృంఖల విఫలతలు: Schiff, NaHSO₃ చర్యలు ఉండవు; పెంటాఎసిటేట్ NH₂OH తో చర్య జరపదు; రెండు స్ఫటిక రూపాలు.

  • వలయం: C5 –OH + C1 → ఆరు సభ్యాల పైరనోస్; C1 ఎనోమెరిక్; α (+112°), β (+18.7°) ఎనోమర్‌లు.

  • మ్యూటారొటేషన్: నీటిలో రెండు ఎనోమర్‌లూ +52.7° కి చేరతాయి.

  • ఫ్రక్టోజ్: కీటోహెక్సోస్, D-(−), C2 కార్బొనిల్, ఐదు సభ్యాల ఫ్యూరనోస్ వలయం (C5 –OH + C2); టోలెన్స్‌ను క్షయకరణం చేస్తుంది, బ్రోమిన్ నీటితో చర్య జరపదు.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • “D” అంటే దక్షిణ భ్రమణం అని అనుకోవడం. D-ఫ్రక్టోజ్ వామభ్రమణం చేస్తుంది. D అంటే C5 వద్ద విన్యాసం; గుర్తు కొలిచి తెలుసుకునేది.

  • α-, β-గ్లూకోజ్‌లను ఎనాన్షియోమర్‌లు అనడం. అవి ఎనోమర్‌లు, C1 వద్ద మాత్రమే భిన్నం.

  • కీటోన్ కాబట్టి ఫ్రక్టోజ్ అక్షయకరణ చక్కెర అనడం. అన్ని మోనోశాకరైడ్‌లూ టోలెన్స్, ఫెహ్లింగ్‌లను క్షయకరణం చేస్తాయి.

  • ఆక్సీకారులను కలపడం: బ్రోమిన్ నీరు గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం వద్ద ఆగిపోతుంది; నైట్రిక్ ఆమ్లం సాకరిక్ ఆమ్లం వరకు వెళుతుంది.

  • వలయంలోని ఆక్సిజన్‌ను కార్బన్‌గా లెక్కించడం. పైరనోస్: 5 C + 1 O. ఫ్యూరనోస్: 4 C + 1 O.

  • చక్రీయ గ్లూకోజ్‌లో కైరల్ కార్బన్‌లు నాలుగు కాదు, ఐదు అని మరిచిపోవడం; C1 కూడా కైరల్ అవుతుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. వీటిలో కీటోహెక్సోస్ ఏది? (a) గ్లూకోజ్ (b) గెలాక్టోజ్ (c) ఫ్రక్టోజ్ (d) రైబోజ్

2. కార్బోహైడ్రేట్‌లకు అంగీకరించిన నిర్వచనం ఏది? (a) ధ్రువణ భ్రమణ సామర్థ్యం ఉన్న పాలీహైడ్రాక్సీ ఆల్డిహైడ్‌లు లేదా కీటోన్‌లు, లేదా జలవిశ్లేషణలో వాటిని ఇచ్చే సమ్మేళనాలు (b) కార్బన్ హైడ్రేట్‌లైన సమ్మేళనాలు, C·H₂O (c) Cₓ(H₂O)ᵧ కు సరిపోయే ప్రతి సమ్మేళనం (d) పాలీహైడ్రాక్సీ కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలు

3. ఆల్డోపెంటోస్‌లో ఎన్ని కార్బన్ పరమాణువులు ఉంటాయి? (a) 6 (b) 4 (c) 3 (d) 5

4. వీటిలో దేనిని సరళమైన చక్కెరలుగా జలవిశ్లేషణం చేయలేము? (a) సుక్రోజ్ (b) గ్లూకోజ్ (c) మాల్టోజ్ (d) స్టార్చ్

5. HI తో దీర్ఘకాలం వేడి చేసితే గ్లూకోజ్ ఇచ్చేది (a) n-పెంటేన్ (b) 2-మిథైల్‌పెంటేన్ (c) గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం (d) n-హెక్సేన్

6. ఏ సమ్మేళనం Cₓ(H₂O)ᵧ సూత్రానికి సరిపోతుంది కానీ కార్బోహైడ్రేట్ కాదు? (a) ఎసిటిక్ ఆమ్లం (b) రామ్నోజ్ (c) గ్లూకోజ్ (d) రైబోజ్

7. D-గ్లూకోపైరనోస్‌లో ఎనోమెరిక్ కార్బన్ (a) C2 (b) C1 (c) C5 (d) C6

8. గ్లూకోజ్‌ను గ్లూకోనిక్ ఆమ్లంగా ఆక్సీకరించే కారకం ఏది? (a) గాఢ HNO₃ (b) HI (c) బ్రోమిన్ నీరు (d) ఎసిటిక్ అన్హైడ్రైడ్

9. గ్లూకోపైరనోస్‌లోని వలయం (a) ఆరు సభ్యాలు, ఐదు కార్బన్‌లు, ఒక ఆక్సిజన్‌తో (b) ఏడు సభ్యాలు, ఆరు కార్బన్‌లు, ఒక ఆక్సిజన్‌తో (c) ఐదు సభ్యాలు, నాలుగు కార్బన్‌లు, ఒక ఆక్సిజన్‌తో (d) ఆరు సభ్యాలు, ఆరూ కార్బన్‌లే

10. ఫ్రక్టోజ్‌కు మరో పేరు (a) డెక్స్ట్రోజ్ (b) మాల్టోజ్ (c) ఇన్వర్ట్ చక్కెర (d) లెవులోజ్

స్థాయి 2: NEET స్థాయి

11. గ్లూకోజ్ పెంటాఎసిటేట్ హైడ్రాక్సిలెమిన్‌తో చర్య జరపదు. ఇది చూపించేది (a) గ్లూకోజ్‌లో ఐదు –OH సమూహాలు ఉన్నాయి (b) పెంటాఎసిటేట్‌లో స్వేచ్ఛా –CHO సమూహం లేదు (c) గ్లూకోజ్‌కు సరళ శృంఖల ఉంది (d) గ్లూకోజ్‌లో ప్రాథమిక ఆల్కహాల్ సమూహం ఉంది

12. 40.5 g స్టార్చ్‌ను పూర్తిగా జలవిశ్లేషణం చేస్తే ఎంత ద్రవ్యరాశి గ్లూకోజ్ ఏర్పడుతుంది? (a) 40.5 g (b) 36 g (c) 45 g (d) 50 g

13. α-D-గ్లూకోజ్, β-D-గ్లూకోజ్‌లు (a) ఎనాన్షియోమర్‌లు (b) ఎనోమర్‌లు (c) C4 వద్ద ఎపిమర్‌లు (d) శృంఖల సాదృశ్యాలు

14. నీటిలో D-గ్లూకోజ్ సమతాస్థితి మిశ్రమం విశిష్ట భ్రమణం సుమారు (a) +112° (b) +18.7° (c) −92° (d) +52.7°

15. గ్లూకోజ్‌ను ఫ్రక్టోజ్ నుంచి వేరుచేయగల కారకం ఏది? (a) బ్రోమిన్ నీరు (b) టోలెన్స్ కారకం (c) ఫెహ్లింగ్ ద్రావణం (d) విలీన HCl

16. గ్లూకోజ్‌లో కార్బొనిల్ సమూహం ఉందని నిరూపిస్తూ, అది ఆల్డిహైడా కీటోనా అని చెప్పని చర్య ఏది? (a) బ్రోమిన్ నీటితో ఆక్సీకరణం (b) HI తో వేడి చేయడం (c) ఎసిటైలేషన్ (d) HCN సంకలనం

17. వివృత శృంఖల D-ఫ్రక్టోజ్‌లో ఎన్ని కైరల్ కార్బన్‌లు ఉంటాయి? (a) 4 (b) 3 (c) 5 (d) 2

18. గ్లూకోజ్ పెంటాఎసిటేట్ మోలార్ ద్రవ్యరాశి (a) 390 g mol⁻¹ (b) 350 g mol⁻¹ (c) 432 g mol⁻¹ (d) 300 g mol⁻¹

19. β-D-గ్లూకోపైరనోస్ Haworth ప్రొజెక్షన్‌లో C1 –OH (a) వలయం కింద, –CH₂OH కు వ్యతిరేకంగా (b) వలయం తలంలో (c) వలయం పైన, –CH₂OH ఉన్న వైపే (d) C5 కు బంధించబడి ఉంటుంది

20. గ్లూకోజ్ వివృత శృంఖల నిర్మాణం ఏ వాస్తవాన్ని వివరించలేదు? (a) అది ఆక్సిమ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది (b) HI తో n-హెక్సేన్ ఇస్తుంది (c) బ్రోమిన్ నీటితో గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం ఇస్తుంది (d) Schiff పరీక్ష ఇవ్వదు

21. నైట్రిక్ ఆమ్లం గ్లూకోజ్‌ను సాకరిక్ ఆమ్లంగా ఆక్సీకరించడం గ్లూకోజ్‌లో ఇది ఉందని చూపిస్తుంది (a) ప్రాథమిక ఆల్కహాల్ సమూహం (b) కీటోన్ సమూహం (c) శాఖల శృంఖల (d) వలయ ఆక్సిజన్

22. గ్లూకోజ్, ఫ్రక్టోజ్‌ల మధ్య సంబంధం (a) ఎనోమర్‌లు (b) ఎనాన్షియోమర్‌లు (c) క్రియాత్మక సమూహ సాదృశ్యాలు (d) ఒకే సమ్మేళనం

స్థాయి 3: సవాలు

23. α-D-గ్లూకోజ్ = +112°, β-D-గ్లూకోజ్ = +18.7°, సమతాస్థితి = +52.7° అనుకోండి. వివృత శృంఖలను వదిలేస్తే, సమతాస్థితి వద్ద β ఎనోమర్ శాతం దీనికి దగ్గరగా ఉంటుంది (a) 36% (b) 50% (c) 64% (d) 72%

24. వివృత శృంఖల ఆల్డోహెక్సోస్‌కు ఎన్ని ప్రాదేశిక సాదృశ్యాలు (stereoisomers) సాధ్యం? (a) 8 (b) 16 (c) 32 (d) 4

25. α-D-గ్లూకోపైరనోస్‌లో ఎన్ని కైరల్ కార్బన్‌లు ఉంటాయి? (a) 4 (b) 6 (c) 3 (d) 5

26. 18 g గ్లూకోజ్‌ను పూర్తిగా ఎసిటైలేషన్ చేస్తారు. 100% దిగుబడి అనుకుంటే, ఏర్పడే పెంటాఎసిటేట్ ద్రవ్యరాశి (a) 39 g (b) 21 g (c) 30 g (d) 18 g

27. D-ఫ్రక్టోజ్ గురించి సరైన వాక్యం ఏది? (a) అది బ్రోమిన్ నీటి రంగును పోగొడుతుంది (b) క్షార మాధ్యమంలో ఎన్డాయోల్ ద్వారా పునర్వ్యవస్థీకరణ చెందడం వల్ల అది టోలెన్స్ కారకాన్ని క్షయకరణం చేస్తుంది (c) దాని వివృత శృంఖలలో నాలుగు కైరల్ కార్బన్‌లు ఉంటాయి (d) సుక్రోజ్‌లో అది ఆరు సభ్యాల వలయంగా ఉంటుంది

28. చక్కెర X, C₅H₁₀O₅, టోలెన్స్ కారకాన్ని క్షయకరణం చేస్తుంది, బ్రోమిన్ నీటి రంగును పోగొడుతుంది, HI తో n-పెంటేన్ ఇస్తుంది. X (a) ఆల్డోపెంటోస్ (b) కీటోపెంటోస్ (c) ఆల్డోహెక్సోస్ (d) డైశాకరైడ్

29. ప్రతిపాదన (A): గ్లూకోజ్ టోలెన్స్ కారకాన్ని క్షయకరణం చేసినప్పటికీ Schiff పరీక్ష ఇవ్వదు.
కారణం (R): ద్రావణంలో గ్లూకోజ్ దాదాపు పూర్తిగా చక్రీయ హెమీఎసిటాల్‌లుగా ఉంటుంది; వివృత శృంఖల ఆల్డిహైడ్ అతి స్వల్పంగా మాత్రమే ఉంటుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: D-గ్లూకోజ్ దక్షిణ భ్రమణం, D-ఫ్రక్టోజ్ వామభ్రమణం చేస్తాయి, కాబట్టి D అక్షరం భ్రమణ దిశను సూచిస్తుంది.
వాక్యం II: α-D-గ్లూకోజ్, β-D-గ్లూకోజ్‌ల ద్రవీభవన స్థానాలు వేరు.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1cఫ్రక్టోజ్‌లో C2 వద్ద C=O, ఆరు కార్బన్‌లు ఉంటాయి.
2aనిర్మాణ ఆధారిత నిర్వచనం; సూత్ర పరీక్షకు మినహాయింపులు ఉన్నాయి.
3dపెంటోస్ = ఐదు కార్బన్‌లు.
4bగ్లూకోజ్ ఒక మోనోశాకరైడ్.
5dHI సరళ C₆ శృంఖలను n-హెక్సేన్‌గా క్షయకరణం చేస్తుంది.
6aCH₃COOH = C₂(H₂O)₂, కానీ చక్కెర నిర్మాణం లేదు.
7bహెమీఎసిటాల్ వలయం మూసుకున్నప్పుడు C1 కైరల్ అవుతుంది.
8cమృదు ఆక్సీకారి; –CHO మాత్రమే ఆక్సీకరణం చెందుతుంది.
9aపైరనోస్ వలయం: 5 C + 1 O.
10dవామభ్రమణ చక్కెర, అందుకే లెవులోజ్.
11bఎసిటైలేషన్ చెందిన C1 తెరుచుకుని స్వేచ్ఛా –CHO ఇవ్వలేదు.
12c40.5/162 = 0.25 mol; 0.25 × 180 = 45 g.
13bఅవి ఎనోమెరిక్ కార్బన్ C1 వద్ద మాత్రమే భిన్నం.
14dమ్యూటారొటేషన్ ద్వారా రెండు ఎనోమర్‌లూ +52.7° కి చేరతాయి.
15aగ్లూకోజ్ రంగును పోగొడుతుంది; ఫ్రక్టోజ్ పోగొట్టదు.
16dHCN ఏ కార్బొనిల్‌కైనా సంకలనం చెందుతుంది.
17bC3, C4, C5 కైరల్.
18a180 + 5 × 42 = 390.
19cβ: ఎనోమెరిక్ –OH, –CH₂OH ఉన్న వైపే ఉంటుంది.
20dస్వేచ్ఛా –CHO ఉంటే Schiff పరీక్ష రావాలి.
21a–CH₂OH చివర రెండో –COOH గా మారుతుంది.
22cఒకే సూత్రం; ఆల్డిహైడ్ – కీటోన్.
23cα భిన్నాంశం = 34.0/93.3 = 0.36, కాబట్టి β = 0.64.
24bనాలుగు కైరల్ కార్బన్‌లు: 2⁴ = 16.
25dవలయంలో C1 నుంచి C5 వరకు కైరల్.
26a0.10 mol × 390 = 39 g.
27bక్షార ఎన్డాయోల్ పునర్వ్యవస్థీకరణ ఆల్డోస్‌లను ఇస్తుంది.
28aబ్రోమిన్ నీరు ఆల్డోస్‌లతో మాత్రమే చర్య జరుపుతుంది.
29aస్వేచ్ఛా –CHO చాలా తక్కువ, కాబట్టి బలహీన పరీక్ష విఫలమవుతుంది; R, A ను వివరిస్తుంది.
30dD అంటే విన్యాసం, గుర్తు కాదు; ఎనోమర్‌లు 419 K, 423 K వద్ద ద్రవిస్తాయి.

అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • జీవ అణువులు: జీవకణాలను నిర్మించి నడిపించే కార్బోహైడ్రేట్‌లు, ప్రోటీన్‌లు, కేంద్రకామ్లాలు, లిపిడ్‌లు, విటమిన్‌లు, హార్మోన్‌లు.

  • కార్బోహైడ్రేట్‌లు: ధ్రువణ భ్రమణ సామర్థ్యం ఉన్న పాలీహైడ్రాక్సీ ఆల్డిహైడ్‌లు లేదా కీటోన్‌లు, లేదా జలవిశ్లేషణలో వాటిని ఇచ్చే సమ్మేళనాలు. చాలావరకు Cₓ(H₂O)ᵧ కి సరిపోతాయి, కానీ సూత్రం నిర్వచనం కాదు (రామ్నోజ్ C₆H₁₂O₅ కార్బోహైడ్రేట్; ఎసిటిక్ ఆమ్లం కాదు).

  • మోనోశాకరైడ్: ఇంకా జలవిశ్లేషణ చెందదు. ఒలిగోశాకరైడ్: 2–10 యూనిట్‌లు. పాలీశాకరైడ్: చాలా ఎక్కువ యూనిట్‌లు.

  • చక్కెరలు తియ్యగా ఉంటాయి, నీటిలో కరుగుతాయి; పాలీశాకరైడ్‌లు చక్కెరలు కానివి.

  • ఆల్డోస్‌లో –CHO, కీటోస్‌లో శృంఖల లోపల C=O ఉంటాయి. గ్లూకోజ్ = ఆల్డోహెక్సోస్; ఫ్రక్టోజ్ = కీటోహెక్సోస్; రైబోజ్ = ఆల్డోపెంటోస్.

  • అన్ని మోనోశాకరైడ్‌లూ క్షయకరణ చక్కెరలే.

  • గ్లూకోజ్ తయారీ: సుక్రోజ్ ఆమ్ల జలవిశ్లేషణ (గ్లూకోజ్ + ఫ్రక్టోజ్ ఇస్తుంది) లేదా 393 K వద్ద పీడనంలో స్టార్చ్ ఆమ్ల జలవిశ్లేషణ.

  • నిర్మాణ నిరూపణలు: HI → n-హెక్సేన్; NH₂OH → ఆక్సిమ్; HCN → సైనోహైడ్రిన్; Br₂ నీరు → గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం; Ac₂O → పెంటాఎసిటేట్; HNO₃ → సాకరిక్ ఆమ్లం.

  • సహజ గ్లూకోజ్ D-(+): Fischer ప్రొజెక్షన్‌లో C5 –OH కుడివైపు ఉండడం వల్ల D, దక్షిణ భ్రమణం వల్ల (+). ఈ రెండు గుర్తులు స్వతంత్రమైనవి.

  • వివృత శృంఖల వివరించలేనివి: Schiff పరీక్ష రాదు, NaHSO₃ సంకలన ఉత్పన్నం రాదు, పెంటాఎసిటేట్ NH₂OH తో చర్య జరపదు, రెండు స్ఫటిక రూపాలు.

  • చక్రీయ రూపం: C5 –OH, C1 కు సంకలనం → ఆరు సభ్యాల పైరనోస్ వలయం. C1 ఎనోమెరిక్ కార్బన్ అవుతుంది.

  • ఎనోమర్‌లు: α-D-గ్లూకోజ్ (+112°, ద్ర.స్థా. 419 K), β-D-గ్లూకోజ్ (+18.7°, ద్ర.స్థా. 423 K).

  • మ్యూటారొటేషన్: నీటిలో రెండు ఎనోమర్‌లూ వివృత శృంఖల ద్వారా +52.7° కి చేరతాయి.

  • ఫ్రక్టోజ్: D-(−), C2 కీటో సమూహం, ఐదు సభ్యాల ఫ్యూరనోస్ వలయం (C5 –OH + C2); టోలెన్స్, ఫెహ్లింగ్‌లను క్షయకరణం చేస్తుంది, బ్రోమిన్ నీటిని కాదు.

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

అంశంవిలువ లేదా ఫలితం
గ్లూకోజ్ సూత్రం, మోలార్ ద్రవ్యరాశిC₆H₁₂O₆, 180 g mol⁻¹
గ్లూకోజ్‌లో కైరల్ కార్బన్‌లు4 (వివృత శృంఖల), 5 (పైరనోస్ వలయం)
గ్లూకోజ్‌లో –OH సమూహాలు5 (పెంటాఎసిటేట్, M = 390 g mol⁻¹)
విశిష్ట భ్రమణం α / β / సమతాస్థితి+112° / +18.7° / +52.7°
వలయ పరిమాణం: గ్లూకోజ్ / ఫ్రక్టోజ్పైరనోస్ (6) / ఫ్యూరనోస్ (5)
ఎనోమెరిక్ కార్బన్: గ్లూకోజ్ / ఫ్రక్టోజ్C1 / C2
గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం – సాకరిక్ ఆమ్లంC1 మాత్రమే ఆక్సీకరణం – C1, C6 రెండూ ఆక్సీకరణం

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "HI Hexane": HI తో n-Hexane వస్తుంది — ఆరు కార్బన్‌ల సరళ శృంఖలకు నిరూపణ.

  • "Bromine is Brief": బ్రోమిన్ నీరు మృదువైనది, అది –CHO ని మాత్రమే తాకుతుంది (గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం). నైట్రిక్ ఆమ్లం (Nitric = Nasty) రెండు చివరలనూ ఆక్సీకరిస్తుంది (సాకరిక్ ఆమ్లం).

  • "ఐదు చేతులు" (Five Hands): పెంటాఎసిటేట్ అంటే గ్లూకోజ్‌కు ఐదు –OH చేతులు.

  • "Alpha Above, Beta Below": α కు ఎక్కువ భ్రమణం (+112°, పైన); β కు తక్కువ (+18.7°, కింద); రెండూ మధ్యలో (+52.7°) కలుస్తాయి.

  • "పైరాన్ ఆరు, ఫ్యూరాన్ ఐదు": గ్లూకోజ్ ఆరు సభ్యాల వలయంలో, ఫ్రక్టోజ్ ఐదు సభ్యాల వలయంలో ఉంటాయి.

భావనల అనుసంధానం

  • ధ్రువణ భ్రమణ సామర్థ్యం, కైరాలిటీ, D/L గుర్తులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 14: కర్బన రసాయన శాస్త్రం కొన్ని ప్రాథమిక సూత్రాలు నుంచి వస్తాయి.

  • HCN, NH₂OH, టోలెన్స్, ఫెహ్లింగ్‌లతో –CHO, –OH, C=O చర్యలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 17: ఆక్సిజన్ కలిగిన కర్బన సమ్మేళనాలలో ఉన్నాయి.

  • శ్వసనకియలో ఇంధనంగా గ్లూకోజ్ — జీవశాస్త్రం పుస్తకం 4: మొక్కల శరీరధర్మశాస్త్రం, జీవశాస్త్రం పుస్తకం 5: మానవ శరీరధర్మశాస్త్రంతో అనుసంధానం.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)

31. జాబితా I (గ్లూకోజ్‌పై పనిచేసే కారకం) ను జాబితా II (ఉత్పన్నం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. HI, వేడి
B. బ్రోమిన్ నీరు
C. నైట్రిక్ ఆమ్లం
D. ఎసిటిక్ అన్హైడ్రైడ్
జాబితా II:
(i) సాకరిక్ ఆమ్లం
(ii) n-హెక్సేన్
(iii) గ్లూకోజ్ పెంటాఎసిటేట్
(iv) గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం
(a) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i

32. జాబితా I (చక్కెర) ను జాబితా II (తరగతి) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. గ్లూకోజ్
B. ఫ్రక్టోజ్
C. రైబోజ్
D. గ్లిసరాల్డిహైడ్
జాబితా II:
(i) ఆల్డోట్రయోస్
(ii) ఆల్డోపెంటోస్
(iii) కీటోహెక్సోస్
(iv) ఆల్డోహెక్సోస్
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-ii, B-iii, C-iv, D-i

33. జాబితా I (గ్లూకోజ్‌పై పరిశీలన) ను జాబితా II (అది చూపించేది) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. హైడ్రాక్సిలెమిన్‌తో ఆక్సిమ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది
B. బ్రోమిన్ నీటితో గ్లూకోనిక్ ఆమ్లంగా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది
C. పెంటాఎసిటేట్‌ను ఏర్పరుస్తుంది
D. HI తో n-హెక్సేన్ ఇస్తుంది
జాబితా II:
(i) కార్బొనిల్ సమూహం ఆల్డిహైడ్
(ii) ఆరు కార్బన్‌లు సరళ శృంఖలలో
(iii) కార్బొనిల్ సమూహం ఉంది
(iv) ఐదు –OH సమూహాలు ఉన్నాయి
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (c) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii

34. జాబితా I (పదం) ను జాబితా II (వివరణ) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ఎనోమర్‌లు
B. పైరనోస్ వలయం
C. ఫ్యూరనోస్ వలయం
D. మ్యూటారొటేషన్
జాబితా II:
(i) ఒక ఆక్సిజన్‌తో ఐదు సభ్యాల వలయం
(ii) α-, β-D-గ్లూకోపైరనోస్
(iii) తాజా ద్రావణం విశిష్ట భ్రమణంలో నెమ్మది మార్పు
(iv) ఒక ఆక్సిజన్‌తో ఆరు సభ్యాల వలయం
(a) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i

35. ఈ కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. గ్లూకోజ్ Schiff పరీక్ష ఇవ్వదు.
B. గ్లూకోజ్ పెంటాఎసిటేట్ హైడ్రాక్సిలెమిన్‌తో చర్య జరపదు.
C. గ్లూకోజ్ NaHSO₃ తో స్థిరమైన బైసల్ఫైట్ సంకలన ఉత్పన్నాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.
D. సాధారణ ఆల్డిహైడ్‌లాగే గ్లూకోజ్ 2,4-DNP పరీక్షలో ధనాత్మక ఫలితం ఇస్తుంది.
E. α-, β-D-గ్లూకోజ్‌ల ద్రవీభవన స్థానాలు వేరు.
(a) రెండు (b) మూడు (c) నాలుగు (d) ఐదు

36. ఫ్రక్టోజ్ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఇది C2 వద్ద కార్బొనిల్ ఉన్న కీటోహెక్సోస్.
B. ఇది వామభ్రమణం చేస్తుంది.
C. సుక్రోజ్‌లో ఇది ఆరు సభ్యాల పైరనోస్ వలయంగా ఉంటుంది.
D. ఇది టోలెన్స్ కారకాన్ని క్షయకరణం చేస్తుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, C, D మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) A, B, D మాత్రమే

37. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. D-గ్లూకోజ్‌లోని "D", Fischer ప్రొజెక్షన్‌లో C5 –OH కుడివైపు ఉందని చెబుతుంది.
B. D-గ్లూకోజ్‌లోని "D", గ్లూకోజ్ దక్షిణ భ్రమణం చేస్తుందని చెబుతుంది.
C. D-ఫ్రక్టోజ్ వామభ్రమణం చేస్తుంది.
D. D, L గుర్తులను గ్లిసరాల్డిహైడ్‌తో పోల్చి ఇస్తారు.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

38. ఈ కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. మోనోశాకరైడ్‌లను సరళమైన చక్కెరలుగా జలవిశ్లేషణం చేయలేము.
B. అన్ని మోనోశాకరైడ్‌లూ క్షయకరణ చక్కెరలే.
C. పాలీశాకరైడ్‌లు తియ్యగా ఉంటాయి, నీటిలో కరుగుతాయి.
D. జలవిశ్లేషణలో పాలీహైడ్రాక్సీ ఆల్డిహైడ్‌లు లేదా కీటోన్‌లను ఇచ్చే సమ్మేళనాలు కూడా కార్బోహైడ్రేట్‌లే.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు

39. తాజాగా తయారు చేసిన చక్కెర ద్రావణాన్ని పోలారిమీటరులో ఉంచారు. దాని విశిష్ట భ్రమణం +112° వద్ద మొదలై, మొదట వేగంగా, తర్వాత నెమ్మదిగా తగ్గి, +52.7° వద్ద స్థిరపడుతుంది. సరైన నిర్ణయం ఏది? (a) నమూనా α-D-గ్లూకోజ్, సమతాస్థితి వద్ద β రూపం ఎక్కువగా ఉంటుంది (b) నమూనా β-D-గ్లూకోజ్, సమతాస్థితి వద్ద α రూపం ఎక్కువగా ఉంటుంది (c) నమూనా α-D-గ్లూకోజ్, సమతాస్థితి వద్ద α రూపం ఎక్కువగా ఉంటుంది (d) సమతాస్థితి వద్ద వివృత శృంఖల రూపం ఎక్కువగా ఉంటుంది

40. దత్తాంశం: α-D-గ్లూకోజ్ [α] = +112°, β-D-గ్లూకోజ్ = +18.7°, సమతాస్థితి మిశ్రమం = +52.7°. చాలా చిన్న వివృత శృంఖల భాగాన్ని వదిలేస్తే, సమతాస్థితి వద్ద α రూపం శాతం సుమారు (a) 63.6% (b) 52.7% (c) 47.3% (d) 36.4%

41. C₆H₁₂O₆ సూత్రం ఉన్న తెలియని చక్కెర X పరీక్షా ఫలితాలు పట్టికలో ఇవ్వబడ్డాయి.

పరీక్షఫలితం
టోలెన్స్ కారకంవెండి దర్పణం
ఫెహ్లింగ్ ద్రావణంఎరుపు అవక్షేపం
బ్రోమిన్ నీరుమార్పు లేదు
పోలారిమీటరువామభ్రమణం

X అధిక సంభావ్యత ఉన్నది (a) గ్లూకోజ్ (b) సుక్రోజ్ (c) ఫ్రక్టోజ్ (d) మాల్టోజ్

పేరాను చదివి Q42–43 కు జవాబు ఇవ్వండి. ఒక విద్యార్థిని స్వచ్ఛమైన β-D-గ్లూకోజ్ స్ఫటికాలను (ద్ర.స్థా. 423 K) 25 °C వద్ద నీటిలో కరిగిస్తుంది. వెంటనే పోలారిమీటరు నాళాన్ని నింపి, రెండు గంటల పాటు ప్రతి 10 నిమిషాలకు రీడింగ్‌లు తీసుకుంటుంది.

42. మొదటి రీడింగ్‌లో విశిష్ట భ్రమణం దీనికి దగ్గరగా ఉంటుంది (a) +112° (b) +18.7° (c) +52.7° (d) −92.4°

43. రెండు గంటలలో విశిష్ట భ్రమణం (a) తగ్గి +52.7° వద్ద స్థిరపడుతుంది (b) స్థిరంగా ఉంటుంది (c) పెరిగి +112° వద్ద స్థిరపడుతుంది (d) పెరిగి +52.7° వద్ద స్థిరపడుతుంది

44. వివృత శృంఖల D-గ్లూకోజ్‌లో, α-D-గ్లూకోపైరనోస్‌లో కైరల్ కార్బన్‌ల సంఖ్య వరుసగా (a) 4, 5 (b) 5, 5 (c) 4, 4 (d) 5, 6

45. 45 g గ్లూకోజ్‌ను ఎసిటిక్ అన్హైడ్రైడ్‌తో పూర్తిగా ఎసిటైలేషన్ చేస్తారు. ఏర్పడే గ్లూకోజ్ పెంటాఎసిటేట్ ద్రవ్యరాశి (C = 12, H = 1, O = 16) (a) 87.0 g (b) 90.0 g (c) 97.5 g (d) 105.0 g

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31cHI → n-హెక్సేన్, Br₂ → గ్లూకోనిక్, HNO₃ → సాకరిక్, Ac₂O → పెంటాఎసిటేట్
32aగ్లూకోజ్ ఆల్డోహెక్సోస్, ఫ్రక్టోజ్ కీటోహెక్సోస్, రైబోజ్ ఆల్డోపెంటోస్, గ్లిసరాల్డిహైడ్ ఆల్డోట్రయోస్
33dఆక్సిమ్ → C=O; Br₂ → –CHO; పెంటాఎసిటేట్ → 5 –OH; HI → సరళ శృంఖల
34bఎనోమర్‌లు α/β; పైరనోస్ 6; ఫ్యూరనోస్ 5; మ్యూటారొటేషన్ = భ్రమణంలో నెమ్మది మార్పు
35bA, B, E సరైనవి; C, D గ్లూకోజ్ విఫలమయ్యే వివృత శృంఖల చర్యలు
36dసుక్రోజ్‌లో ఫ్రక్టోజ్ ఫ్యూరనోస్, కాబట్టి C తప్పు
37aD/L అంటే విన్యాసం, భ్రమణ దిశ కాదు
38cA, B, D సరైనవి; పాలీశాకరైడ్‌లు చక్కెరలు కానివి
39a+112° వద్ద మొదలు = α; సమతాస్థితి మధ్యబిందువు కంటే తక్కువ కాబట్టి β ఎక్కువ
40dx = (52.7 − 18.7)/(112 − 18.7) = 34/93.3 = 0.364
41cక్షయకరణం చేస్తుంది, Br₂ నీటితో ఆక్సీకరణం చెందదు, వామభ్రమణం → ఫ్రక్టోజ్
42bస్వచ్ఛమైన β రూపం +18.7° వద్ద మొదలవుతుంది
43dβ కొంత α గా మారుతుంది, కాబట్టి భ్రమణం +52.7° కి పెరుగుతుంది
44aశృంఖలలో C2–C5; వలయం మూసుకోవడంతో C1 కూడా కైరల్
45c0.25 mol × 390 g mol⁻¹ = 97.5 g
32 min left
‹
›