అధ్యాయం 6: కేంద్రకామ్లాలు (Nucleic Acids)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
కేంద్రకామ్లాలు అంటే ఏమిటి, జలవిశ్లేషణలో అవి ఏమి ఇస్తాయి.
న్యూక్లియోసైడ్కూ న్యూక్లియోటైడ్కూ ఉన్న తేడా.
ఐదు క్షారాలు, వాటిలో ఏవి DNA లో, ఏవి RNA లో ఉంటాయి.
న్యూక్లియోటైడ్లు కలిసి పోగుగా ఎలా మారతాయి, రెండు పోగులు DNA ద్వికుండలిని ఎలా ఏర్పరుస్తాయి.
మూడు రకాల RNA, కేంద్రకామ్లాల జీవ విధులు.
ఈ ప్రక్రియలను నడిపే ప్రోటీన్ ఉత్ప్రేరకాలైన ఎంజైమ్లపై చిన్న వివరణ.
6.1 కేంద్రకామ్లాలు అంటే ఏమిటి?
ప్రతి జీవి తన లక్షణాలను సంతానానికి అందిస్తుంది. దూడ ఆవులాగే ఉంటుంది; మామిడి టెక్క మామిడి చెట్టుగానే పెరుగుతుంది. ఈ సమాచారాన్ని మోసే అణువులు ముఖ్యంగా కణ కేంద్రకంలో ఉంటాయి, అందుకే వాటిని కేంద్రకామ్లాలు (Nucleic acids) అంటారు.
కేంద్రకామ్లాలు న్యూక్లియోటైడ్లు (Nucleotides) అనే యూనిట్లతో ఏర్పడిన పొడవైన పాలిమర్లు, అందుకే వాటిని పాలీన్యూక్లియోటైడ్లు అని కూడా అంటారు. వీటిలో రెండు రకాలు: DNA (డీఆక్సీరైబోన్యూక్లిక్ ఆమ్లం), RNA (రైబోన్యూక్లిక్ ఆమ్లం).
కేంద్రకామ్లాన్ని పూర్తిగా జలవిశ్లేషణ చేస్తే మూడు రకాల ఉత్పన్నాలు వస్తాయి: ఒక పెంటోస్ చక్కెర, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం, నైట్రోజన్ ఉన్న విషమ వలయ (heterocyclic) క్షారాలు.
6.2 మూడు భాగాలు
1. చక్కెర.
RNA లో β-D-రైబోజ్ ఉంటుంది.
DNA లో β-D-2-డీఆక్సీరైబోజ్ ఉంటుంది: అదే ఐదు కార్బన్ల చక్కెర, కానీ C2′ వద్ద –OH స్థానంలో H ఉంటుంది. “డీఆక్సీ” అంటే “ఒక ఆక్సిజన్ తక్కువ”.
క్షారంలోని పరమాణువుల నుంచి వేరుగా గుర్తించడానికి చక్కెర కార్బన్లకు ప్రైమ్తో (1′ నుంచి 5′) సంఖ్యలు ఇస్తారు.
2. ఫాస్ఫేట్. ఇది ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం H₃PO₄ నుంచి వస్తుంది. ఇది ఆమ్లయుతమైనది; అందుకే వీటిని కేంద్రక ఆమ్లాలు అంటారు.
3. క్షారాలు. వీటిలో రెండు కుటుంబాలు ఉన్నాయి.
| కుటుంబం | వలయ రకం | క్షారాలు | DNA లో | RNA లో |
|---|---|---|---|---|
| ప్యూరిన్లు (Purines) | రెండు సంలగ్న వలయాలు | అడినైన్ (A), గ్వానైన్ (G) | A, G | A, G |
| పిరిమిడిన్లు (Pyrimidines) | ఒకే ఆరు సభ్యాల వలయం | సైటోసిన్ (C), థైమిన్ (T), యురాసిల్ (U) | C, T | C, U |
కాబట్టి DNA లో A, G, C, T ఉంటాయి. RNA లో A, G, C, U ఉంటాయి. థైమిన్ DNA లో, యురాసిల్ RNA లో కనిపిస్తాయి.
6.3 న్యూక్లియోసైడ్, న్యూక్లియోటైడ్
న్యూక్లియోసైడ్ (Nucleoside) = క్షారం + చక్కెర. క్షారం చక్కెరలోని C1′ కు కలుస్తుంది.
న్యూక్లియోటైడ్ (Nucleotide) = న్యూక్లియోసైడ్ + ఫాస్ఫేట్. ఫాస్ఫేట్ చక్కెరలోని C5′ కు కలుస్తుంది.
ఉదాహరణ: అడినైన్ + రైబోజ్ = అడెనోసిన్ (ఒక న్యూక్లియోసైడ్). అడెనోసిన్ + 5′ వద్ద ఫాస్ఫేట్ = అడెనోసిన్ మోనోఫాస్ఫేట్, AMP (ఒక న్యూక్లియోటైడ్).

క్షారం C1′ వద్ద, ఫాస్ఫేట్ C5′ వద్ద ఉంటాయి; ఫాస్ఫేట్ను తీసేస్తే అదే యూనిట్ న్యూక్లియోసైడ్ అవుతుంది.
6.4 న్యూక్లియోటైడ్లను కలపడం: ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధం
న్యూక్లియోటైడ్లు ఫాస్ఫేట్ ద్వారా శృంఖలగా కలుస్తాయి. ఒక చక్కెర C5′ పై ఉన్న ఫాస్ఫేట్, తర్వాతి చక్కెర C3′ పై ఉన్న –OH తో ఎస్టర్ బంధం ఏర్పరుస్తుంది. ఒకే ఫాస్ఫేట్ రెండు ఎస్టర్ బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది కాబట్టి ఈ బంధాన్ని ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధం (Phosphodiester linkage) అంటారు.
ఫలితంగా చక్కెర, ఫాస్ఫేట్ ఒకదాని తర్వాత ఒకటి వచ్చే వెన్నెముక ఏర్పడుతుంది; ప్రతి చక్కెరకు ఒక క్షారం వేలాడుతుంటుంది. పోగు ఒక చివరలో స్వేచ్ఛా 5′-ఫాస్ఫేట్ (5′ చివర), మరో చివరలో స్వేచ్ఛా 3′-OH (3′ చివర) ఉంటాయి. n న్యూక్లియోటైడ్ల సరళ పోగులో n − 1 ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధాలు ఉంటాయి.
పోగు వెంబడి క్షారాల క్రమమే కేంద్రకామ్లం ప్రాథమిక నిర్మాణం. వాక్యంలోని అక్షరాల క్రమం అర్థాన్ని మోసినట్లే, ఈ క్రమం జన్యు సమాచారాన్ని మోస్తుంది.
6.5 DNA ద్వికుండలి
1953 లో జేమ్స్ వాట్సన్, ఫ్రాన్సిస్ క్రిక్ DNA కు ద్వికుండలి (Double helix) నమూనాను ప్రతిపాదించారు.
DNA లో ఒకదానిచుట్టూ ఒకటి చుట్టుకున్న రెండు పోగులు ఉంటాయి; మెలిపెట్టిన తాడు నిచ్చెనలా.
చక్కెర–ఫాస్ఫేట్ వెన్నెముకలు నిచ్చెన పక్క కర్రలు. క్షార జతలు మెట్లు.
రెండు పోగులు వ్యతిరేక దిశల్లో ఉంటాయి (వ్యతిరేక సమాంతరం, antiparallel): ఒకటి 5′→3′, మరొకటి 3′→5′.
క్షారాల మధ్య హైడ్రోజన్ బంధాలు పోగులను కలిపి ఉంచుతాయి.
జత కట్టడం నిర్దిష్టమైనది. అడినైన్ థైమిన్తో రెండు H-బంధాల ద్వారా జత కడుతుంది. గ్వానైన్ సైటోసిన్తో మూడు H-బంధాల ద్వారా జత కడుతుంది.
ప్రతి జతలో ఒక ప్యూరిన్, ఒక పిరిమిడిన్ ఉంటాయి; అందుకే ప్రతి మెట్టు వెడల్పు సమానం.
జత కట్టడం స్థిరమైనది కాబట్టి రెండు పోగులు పరిపూరకాలు (complementary). ఒక పోగు తెలిస్తే మరొకటి రాయవచ్చు.
ద్విపోగు DNA లో A, T లు, G, C లు సమానంగా ఉండటాన్నే Chargaff నియమం అంటారు. దీనినుంచి ప్యూరిన్లు (A + G) = పిరిమిడిన్లు (T + C) అని వస్తుంది.
G≡C జతలో మూడు H-బంధాలు, A=T జతలో రెండే ఉంటాయి. కాబట్టి G, C ఎక్కువగా ఉన్న DNA పోగులను వేరు చేయడానికి ఎక్కువ శక్తి కావాలి.

ప్రతి మెట్టును అడ్డంగా చదవండి: ప్యూరిన్ ఎప్పుడూ పిరిమిడిన్కు ఎదురుగా ఉంటుంది; A=T మెట్లకు రెండు, G≡C మెట్లకు మూడు చుక్కల H-బంధాలు ఉంటాయి.
అప్పుడప్పుడు వచ్చే ఇతర సంఖ్యలు: ఒక చుట్టుకు సుమారు 10 క్షార జతలు, పక్కపక్క క్షార జతల మధ్య 0.34 nm, కుండలి వ్యాసం సుమారు 2 nm.
6.6 RNA
RNA సాధారణంగా ఒకే పోగు. క్షారాలు జత కట్టే చోట్ల అది తనపై తాను వెనక్కి మడతపడవచ్చు, కానీ DNA లాగా పొడవైన క్రమబద్ధ ద్వికుండలిని ఏర్పరచదు. ఆ జత కట్టిన భాగాలలో A, U తో జత కడుతుంది.
మూడు ప్రధాన రకాలు ఉన్నాయి:
| రకం | పూర్తి పేరు | ప్రోటీన్ సంశ్లేషణలో పని |
|---|---|---|
| mRNA | సందేశవాహక RNA (Messenger RNA) | DNA నుంచి సంకేత సందేశాన్ని రైబోజోమ్కు తీసుకెళుతుంది |
| rRNA | రైబోజోమల్ RNA (Ribosomal RNA) | ప్రోటీన్లు తయారయ్యే రైబోజోమ్లో భాగంగా ఉంటుంది |
| tRNA | బదిలీ RNA (Transfer RNA) | సరైన అమైనో ఆమ్లాన్ని రైబోజోమ్కు తెస్తుంది |
| లక్షణం | DNA | RNA |
|---|---|---|
| చక్కెర | 2-డీఆక్సీరైబోజ్ | రైబోజ్ |
| క్షారాలు | A, G, C, T | A, G, C, U |
| పోగులు | రెండు, ద్వికుండలి | సాధారణంగా ఒకటి |
| ప్రధాన స్థానం | కేంద్రకం (క్రోమోజోమ్లు) | కేంద్రకం, కణద్రవ్యం |
| స్వయం ప్రతికృతి | అవును | కాదు (కణాలలో) |
| ప్రధాన పని | జన్యు సమాచారాన్ని నిల్వ చేసి తర్వాతి తరానికి అందిస్తుంది | ఆ సమాచారాన్ని వాడి ప్రోటీన్లను తయారు చేస్తుంది |
6.7 కేంద్రకామ్లాల జీవ విధులు
వంశపారంపర్యం (Heredity). DNA వంశపారంపర్యానికి రసాయన ఆధారం. అది జన్యు సమాచారాన్ని నిల్వ చేసి, తరాల తరబడి ప్రతి జాతిని దాని లాగే ఉంచుతుంది.
ప్రతికృతి (Replication). కణ విభజన సమయంలో DNA తనను తాను నకలు చేసుకుంటుంది. ప్రతి పోగు కొత్త జత పోగుకు నమూనాగా (template) పనిచేస్తుంది. ప్రతి పిల్ల కణానికి ఒకేలాంటి నకలు అందుతుంది.
ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ (Protein synthesis). ప్రతి ప్రోటీన్ సందేశం DNA లో ఉంటుంది. అసలు నిర్మాణం RNA చేస్తుంది: mRNA సందేశాన్ని తీసుకెళుతుంది, tRNA అమైనో ఆమ్లాలను తెస్తుంది, రైబోజోమ్లలోని rRNA వాటిని పెప్టైడ్ బంధాలతో కలుపుతుంది.
సంక్షిప్తంగా, DNA వంటింటి ఆఫీసులో భద్రంగా ఉంచిన అసలు వంటకం పుస్తకం లాంటిది. RNA అణువులు ఆ వంటకాన్ని పొయ్యి దగ్గరకు తీసుకెళ్లి వంట చేసే జిరాక్స్ ప్రతులు, సహాయకులు.
6.8 ఎంజైమ్లు సంక్షిప్తంగా
కణంలోని దాదాపు ప్రతి చర్యను ఒక ఎంజైమ్ (Enzyme) ఉత్ప్రేరిస్తుంది. దాదాపు అన్ని ఎంజైమ్లు గోళాకార ప్రోటీన్లు.
అవి అత్యంత విశిష్టమైనవి (specific): ప్రతి ఎంజైమ్ ఒక చర్యపై లేదా సంబంధిత క్రియాధారాల (substrates) చిన్న సమూహంపై పనిచేస్తుంది.
అవి మెత్తని పరిస్థితుల్లో పనిచేస్తాయి: శరీర ఉష్ణోగ్రత, దాదాపు తటస్థ pH.
అవి ఉత్తేజన శక్తిని (activation energy) తగ్గించి చర్యలను వేగవంతం చేస్తాయి.
చాలా పేర్లు “-ase” (ఏజ్) తో ముగుస్తాయి, తరచూ క్రియాధారాన్ని చెబుతాయి: మాల్టేజ్ మాల్టోజ్పై, ఇన్వర్టేజ్ సుక్రోజ్పై, లాక్టేజ్ లాక్టోజ్పై పనిచేస్తాయి.
ఎంజైమ్లు ప్రోటీన్లు కాబట్టి వేడి లేదా pH లో పెద్ద మార్పు వాటిని స్వభావ వికృతి చెందిస్తుంది, అవి పనిచేయడం ఆగిపోతాయి (అధ్యాయం 4). అందుకే ఎక్కువ జ్వరం ప్రమాదకరం.
6.9 సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: క్షారం, న్యూక్లియోసైడ్ లేదా న్యూక్లియోటైడ్గా వర్గీకరించండి: గ్వానైన్, అడెనోసిన్, సైటిడిన్ మోనోఫాస్ఫేట్ (CMP), థైమిన్, డీఆక్సీఅడెనోసిన్.
సాధన: క్షారాలు: గ్వానైన్, థైమిన్. న్యూక్లియోసైడ్లు (క్షారం + చక్కెర): అడెనోసిన్, డీఆక్సీఅడెనోసిన్. న్యూక్లియోటైడ్ (క్షారం + చక్కెర + ఫాస్ఫేట్): CMP.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: ఒక ద్విపోగు DNA నమూనాలో 20% అడినైన్ ఉంది. T, G, C శాతాలను కనుగొనండి.
సాధన: T = A = 20%. A + T = 40%, కాబట్టి G + C = 60%. G = C = 30%.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: ఒక DNA పోగు 5′-ATGCGTTA-3′ అని ఉంది. దాని పరిపూరక పోగును 5′→3′ దిశలో రాయండి.
సాధన: ప్రతి క్షారానికి జత రాయండి (A↔T, G↔C). ఇచ్చిన పోగు కింద జత పోగు 3′-TACGCAAT-5′ అని వస్తుంది. దాని సొంత 5′ చివర నుంచి రాస్తే 5′-TAACGCAT-3′.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: ఒక చిన్న DNA భాగంలో 10 క్షార జతలు ఉన్నాయి: 4 G≡C, 6 A=T. రెండు పోగులను ఎన్ని హైడ్రోజన్ బంధాలు కలిపి ఉంచుతాయి?
సాధన: 4 × 3 + 6 × 2 = 12 + 12 = 24 హైడ్రోజన్ బంధాలు.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: ఒక సరళ ఏక పోగు RNA లో 76 న్యూక్లియోటైడ్లు ఉన్నాయి. దానిలో ఎన్ని ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధాలు ఉంటాయి?
సాధన: సరళరేఖలో n న్యూక్లియోటైడ్లకు n − 1 బంధాలు: 76 − 1 = 75.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: ప్రయోగశాల మీకు ఒక కేంద్రకామ్ల నమూనాను ఇచ్చింది. జలవిశ్లేషణలో రైబోజ్, A, G, C, U క్షారాలు వచ్చాయి. అది DNA ఆ RNA ఆ? ఇంకా ఏ ఫలితాన్ని ఆశిస్తారు?
సాధన: రైబోజ్, యురాసిల్ అది RNA అని చూపిస్తాయి. ఉత్పన్నాలలో ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం కూడా వస్తుంది; RNA చాలావరకు ఏక పోగు కాబట్టి A = U లేదా G = C అనే కచ్చిత సమానత్వం ఉండదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.7: సమాన పొడవు ఉన్న రెండు DNA నమూనాలను వేడి చేశారు. X లో 30% G + C, Y లో 60% G + C ఉంది. ఏది ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఏక పోగులుగా విడిపోతుంది, ఎందుకు?
సాధన: Y నమూనా. G≡C జతలలో మూడు, A=T జతలలో రెండు H-బంధాలు ఉంటాయి. G≡C జతలు ఎక్కువైతే తెంచాల్సిన H-బంధాలూ ఎక్కువ, కాబట్టి ఎక్కువ వేడి కావాలి.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.8: ఒక ద్విపోగు DNA లో మొత్తం 1200 న్యూక్లియోటైడ్లు ఉన్నాయి; వాటిలో 360 గ్వానైన్. అడినైన్ క్షారాలు, క్షార జతలు, హైడ్రోజన్ బంధాల సంఖ్యను కనుగొనండి.
సాధన: C = G = 360. A + T = 1200 − 720 = 480, కాబట్టి A = T = 240. క్షార జతలు = 1200 ÷ 2 = 600.
త్వరిత పునశ్చరణ
కేంద్రకామ్లాలు పాలీన్యూక్లియోటైడ్లు; జలవిశ్లేషణలో పెంటోస్, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం, క్షారాలు వస్తాయి.
DNA: 2-డీఆక్సీరైబోజ్; A, G, C, T. RNA: రైబోజ్; A, G, C, U.
ప్యూరిన్లు: A, G (రెండు వలయాలు). పిరిమిడిన్లు: C, T, U (ఒక వలయం).
న్యూక్లియోసైడ్ = క్షారం + చక్కెర (క్షారం C1′ వద్ద). న్యూక్లియోటైడ్ = న్యూక్లియోసైడ్ + ఫాస్ఫేట్ (C5′ వద్ద).
పోగు: 5′–3′ ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధాలు; n న్యూక్లియోటైడ్లు → n − 1 బంధాలు.
DNA ద్వికుండలి (Watson–Crick, 1953): వ్యతిరేక సమాంతరం, పరిపూరకం; A=T (2 H-బంధాలు), G≡C (3 H-బంధాలు).
RNA రకాలు: mRNA (సందేశం), rRNA (రైబోజోమ్), tRNA (అమైనో ఆమ్లాలను తెస్తుంది).
విధులు: వంశపారంపర్యం, ప్రతికృతి, ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ. ఎంజైమ్లు: విశిష్టమైన గోళాకార ప్రోటీన్ ఉత్ప్రేరకాలు.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
RNA లో థైమిన్ లేదా DNA లో యురాసిల్ ఉందని చెప్పడం. అసలు విషయం దీనికి వ్యతిరేకం.
అడెనోసిన్ను న్యూక్లియోటైడ్ అనడం. ఫాస్ఫేట్ లేకపోతే అది న్యూక్లియోసైడ్.
A–T కి మూడు H-బంధాలు ఇవ్వడం. A=T కి రెండు; G≡C కి మూడు.
దిశ మార్చకుండానే పరిపూరక పోగును రాయడం. ఎప్పుడూ 5′ చివరను ముందు చెప్పండి.
సైటోసిన్ను ప్యూరిన్ అనడం. సైటోసిన్, థైమిన్, యురాసిల్ పిరిమిడిన్లు.
Chargaff నియమాన్ని ఏక పోగు RNA కు వర్తింపజేయడం. అది ద్విపోగు DNA కు మాత్రమే.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. DNA లో ఉన్న చక్కెర (a) రైబోజ్ (b) గ్లూకోజ్ (c) 2-డీఆక్సీరైబోజ్ (d) ఫ్రక్టోజ్
2. DNA లో లేని క్షారం ఏది? (a) యురాసిల్ (b) థైమిన్ (c) అడినైన్ (d) సైటోసిన్
3. కేంద్రకామ్ల పోగులో న్యూక్లియోటైడ్లను కలిపేవి (a) గ్లైకోసిడిక్ బంధాలు (b) పెప్టైడ్ బంధాలు (c) హైడ్రోజన్ బంధాలు (d) ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధాలు
4. DNA లో అడినైన్ దేనితో జత కడుతుంది? (a) గ్వానైన్ (b) థైమిన్ (c) సైటోసిన్ (d) యురాసిల్
5. రెండూ ప్యూరిన్లే ఉన్న జత ఏది? (a) సైటోసిన్, థైమిన్ (b) యురాసిల్, సైటోసిన్ (c) అడినైన్, గ్వానైన్ (d) థైమిన్, యురాసిల్
6. న్యూక్లియోసైడ్ దేనితో తయారవుతుంది? (a) క్షారం + చక్కెర + ఫాస్ఫేట్ (b) క్షారం + చక్కెర (c) చక్కెర + ఫాస్ఫేట్ (d) క్షారం + ఫాస్ఫేట్
7. DNA ద్వికుండలి నమూనాను ప్రతిపాదించినవారు (a) Watson, Crick (b) Chargaff (c) Fischer (d) Haworth
8. అమైనో ఆమ్లాలను రైబోజోమ్కు తెచ్చే RNA ఏది? (a) mRNA (b) rRNA (c) DNA (d) tRNA
9. DNA లో గ్వానైన్, సైటోసిన్లను ఎన్ని హైడ్రోజన్ బంధాలు కలుపుతాయి? (a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4
10. వంశపారంపర్యానికి రసాయన ఆధారం (a) RNA (b) DNA (c) ప్రోటీన్ (d) కార్బోహైడ్రేట్
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. DNA ను పూర్తిగా జలవిశ్లేషణ చేస్తే వచ్చేవి (a) రైబోజ్, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం, A, G, C, U (b) 2-డీఆక్సీరైబోజ్, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం, A, G, C, T (c) గ్లూకోజ్, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం, A, G, C, T (d) అమైనో ఆమ్లాలు, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం
12. న్యూక్లియోటైడ్లో ఫాస్ఫేట్ సమూహం చక్కెరలోని ఏ కార్బన్కు కలుస్తుంది? (a) C5′ (b) C1′ (c) C2′ (d) C4′
13. న్యూక్లియోసైడ్లో క్షారం చక్కెరలోని ఏ కార్బన్కు కలుస్తుంది? (a) C3′ (b) C5′ (c) C1′ (d) C2′
14. ఒక ద్విపోగు DNA లో 30% గ్వానైన్ ఉంది. అడినైన్ శాతం (a) 30% (b) 40% (c) 70% (d) 20%
15. DNA లో కాకుండా RNA లో ఉండే పిరిమిడిన్ ఏది? (a) థైమిన్ (b) సైటోసిన్ (c) యురాసిల్ (d) గ్వానైన్
16. DNA రెండు పోగులు (a) పరిపూరకమైనవి, వ్యతిరేక సమాంతరమైనవి (b) ఒకేలాంటివి, సమాంతరమైనవి (c) ఒకేలాంటివి, వ్యతిరేక సమాంతరమైనవి (d) క్షారాల మధ్య సమయోజనీయ బంధాలతో కలిసినవి
17. జన్యు సందేశాన్ని DNA నుంచి ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ జరిగే చోటుకు తీసుకెళ్లే RNA ఏది? (a) tRNA (b) mRNA (c) rRNA (d) వీటిలో ఏదీ కాదు
18. RNA గురించి ఏది సరైనది? (a) అది ఎప్పుడూ ద్వికుండలిని ఏర్పరుస్తుంది (b) దానిలో థైమిన్ ఉంటుంది (c) దానిలో 2-డీఆక్సీరైబోజ్ ఉంటుంది (d) దానిలో రైబోజ్, యురాసిల్ ఉంటాయి
19. కణ విభజన సమయంలో DNA తనకు తాను ఒకేలాంటి నకలు చేసుకోవడాన్ని ఏమంటారు? (a) ప్రతికృతి (b) అనువాదం (translation) (c) స్వభావ వికృతి (d) మ్యూటారొటేషన్
20. దాదాపు అన్ని ఎంజైమ్లు (a) కార్బోహైడ్రేట్లు (b) లిపిడ్లు (c) గోళాకార ప్రోటీన్లు (d) కేంద్రకామ్లాలు
21. అడెనోసిన్ (a) ఒక న్యూక్లియోటైడ్ (b) ఒక ప్యూరిన్ క్షారం (c) ఒక పిరిమిడిన్ (d) ఒక న్యూక్లియోసైడ్
22. ద్విపోగు DNA లో ప్యూరిన్ క్షారాల మొత్తం సంఖ్య దీనికి సమానం (a) చక్కెరల సంఖ్యను 2 తో భాగించగా వచ్చేది (b) పిరిమిడిన్ క్షారాల మొత్తం సంఖ్య (c) ఫాస్ఫేట్ల సంఖ్యను 2 తో గుణించగా వచ్చేది (d) యురాసిల్ క్షారాల సంఖ్య
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఒక ద్విపోగు DNA లో 1200 న్యూక్లియోటైడ్లు ఉన్నాయి, వాటిలో 360 గ్వానైన్. అడినైన్ క్షారాల సంఖ్య (a) 360 (b) 480 (c) 240 (d) 120
24. Q23 లోని DNA లో పోగుల మధ్య మొత్తం హైడ్రోజన్ బంధాల సంఖ్య (a) 1560 (b) 1440 (c) 1800 (d) 1200
25. 5′-ATGCGTTA-3′ కు పరిపూరక పోగు, 5′→3′ దిశలో రాస్తే (a) 5′-TACGCAAT-3′ (b) 5′-UAACGCAU-3′ (c) 5′-ATGCGTTA-3′ (d) 5′-TAACGCAT-3′
26. 50 న్యూక్లియోటైడ్ల సరళ ఏక పోగులో ఎన్ని ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధాలు ఉంటాయి? (a) 50 (b) 49 (c) 25 (d) 100
27. ఒక ద్విపోగు DNA లో 18% అడినైన్ ఉంది. సైటోసిన్ శాతం (a) 18% (b) 64% (c) 32% (d) 36%
28. సమాన పొడవు ఉన్న నాలుగు DNA నమూనాలు G + C పరిమాణంలో వేరుగా ఉన్నాయి. పోగులు విడిపోవడానికి అతి ఎక్కువ వేడి అవసరమయ్యేది ఏది? (a) 20% G + C (b) 35% G + C (c) 50% G + C (d) 65% G + C
29. ప్రతిపాదన (A): DNA లో అడినైన్ ఎప్పుడూ థైమిన్తో, గ్వానైన్ సైటోసిన్తో జత కడతాయి.
కారణం (R): ప్రతి జత ఒక ప్యూరిన్ను ఒక పిరిమిడిన్తో కలుపుతుంది; ఇది కుండలి వెడల్పును స్థిరంగా ఉంచి, ఉత్తమ హైడ్రోజన్ బంధనాన్ని ఇస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: న్యూక్లియోసైడ్లో ఫాస్ఫేట్ సమూహం ఉంటుంది.
వాక్యం II: RNA లో థైమిన్ స్థానంలో యురాసిల్ ఉంటుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | c | DNA = డీఆక్సీరైబోన్యూక్లిక్ ఆమ్లం. |
| 2 | a | యురాసిల్ RNA లో మాత్రమే ఉంటుంది. |
| 3 | d | ఫాస్ఫేట్ C3′, C5′ లను కలుపుతుంది. |
| 4 | b | రెండు H-బంధాలతో A=T. |
| 5 | c | A, G లలో రెండు సంలగ్న వలయాలు ఉంటాయి. |
| 6 | b | న్యూక్లియోసైడ్లో ఫాస్ఫేట్ ఉండదు. |
| 7 | a | Watson, Crick, 1953. |
| 8 | d | బదిలీ RNA అమైనో ఆమ్లాలను తెస్తుంది. |
| 9 | c | G≡C కు మూడు H-బంధాలు. |
| 10 | b | DNA జన్యు సమాచారాన్ని నిల్వ చేస్తుంది. |
| 11 | b | డీఆక్సీరైబోజ్, థైమిన్ DNA ని సూచిస్తాయి. |
| 12 | a | ఫాస్ఫేట్ C5′ వద్ద. |
| 13 | c | క్షారం C1′ వద్ద. |
| 14 | d | G = C = 30%; A = T = 20%. |
| 15 | c | RNA లో థైమిన్ స్థానంలో యురాసిల్. |
| 16 | a | నిర్దిష్ట జత కట్టడం, వ్యతిరేక దిశలు. |
| 17 | b | సందేశవాహక RNA సంకేతాన్ని తీసుకెళుతుంది. |
| 18 | d | RNA: రైబోజ్, యురాసిల్. |
| 19 | a | ప్రతికృతి DNA ను నకలు చేస్తుంది. |
| 20 | c | ఎంజైమ్లు గోళాకార ప్రోటీన్లు. |
| 21 | d | అడినైన్ + రైబోజ్, ఫాస్ఫేట్ లేదు. |
| 22 | b | ప్రతి ప్యూరిన్ ఒక పిరిమిడిన్తో జత కడుతుంది. |
| 23 | c | A = (1200 − 720)/2 = 240. |
| 24 | a | 240 × 2 + 360 × 3 = 1560. |
| 25 | d | పరిపూరకం రాసి, తర్వాత 5′ చివర నుంచి చదవండి. |
| 26 | b | n − 1 = 49. |
| 27 | c | A + T = 36%; C = 64/2 = 32%. |
| 28 | d | G≡C జతలు అతి ఎక్కువ, H-బంధాలూ అతి ఎక్కువ. |
| 29 | a | ప్యూరిన్–పిరిమిడిన్ అమరిక స్థిర జతలను వివరిస్తుంది. |
| 30 | d | న్యూక్లియోసైడ్లో ఫాస్ఫేట్ ఉండదు; II సరైనది. |
అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
కేంద్రకామ్లాలు (DNA, RNA) న్యూక్లియోటైడ్ల పొడవైన శృంఖలలు, అందుకే వాటిని పాలీన్యూక్లియోటైడ్లు అంటారు. అవి వంశపారంపర్య సమాచారాన్ని మోస్తాయి, వాడుతాయి.
పూర్తి జలవిశ్లేషణలో మూడు భాగాలు వస్తాయి: పెంటోస్ చక్కెర, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం, నైట్రోజన్ క్షారాలు.
చక్కెర: DNA లో β-D-2-డీఆక్సీరైబోజ్ (C2′ వద్ద –OH లేదు); RNA లో β-D-రైబోజ్.
ప్యూరిన్లు (రెండు వలయాలు): అడినైన్ (A), గ్వానైన్ (G). పిరిమిడిన్లు (ఒక వలయం): సైటోసిన్ (C), థైమిన్ (T), యురాసిల్ (U).
DNA లో A, G, C, T. RNA లో A, G, C, U.
న్యూక్లియోసైడ్ = క్షారం + చక్కెర (క్షారం C1′ వద్ద). న్యూక్లియోటైడ్ = న్యూక్లియోసైడ్ + ఫాస్ఫేట్ (C5′ వద్ద).
ఒక చక్కెర C5′ కూ, తర్వాతి చక్కెర C3′ కూ మధ్య ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధాలతో న్యూక్లియోటైడ్లు కలుస్తాయి. n న్యూక్లియోటైడ్ల పోగులో ఇలాంటివి n − 1 బంధాలు.
DNA ద్వికుండలి (Watson, Crick, 1953): రెండు వ్యతిరేక సమాంతర, పరిపూరక పోగులు; చక్కెర–ఫాస్ఫేట్ వెన్నెముక బయట, క్షార జతలు లోపల.
A, T తో రెండు H-బంధాలతో; G, C తో మూడు H-బంధాలతో జత కడతాయి. కాబట్టి ద్విపోగు DNA లో A = T, G = C.
G≡C జతలు ఎక్కువ → H-బంధాలు ఎక్కువ → పోగులను వేరు చేయడానికి ఎక్కువ వేడి.
RNA సాధారణంగా ఏక పోగు, తనపై తాను మడతపడవచ్చు. రకాలు: mRNA (సందేశాన్ని తీసుకెళుతుంది), rRNA (రైబోజోమ్లలో భాగం), tRNA (అమైనో ఆమ్లాలను తెస్తుంది).
విధులు: DNA వంశపారంపర్య సమాచారాన్ని నిల్వ చేస్తుంది, ప్రతికృతి చెందుతుంది; RNA ప్రోటీన్ సంశ్లేషణను నడిపిస్తుంది.
ఎంజైమ్లు: జీవ ఉత్ప్రేరకాలు, దాదాపు అన్నీ గోళాకార ప్రోటీన్లు, అత్యంత విశిష్టమైనవి; వేడి లేదా pH లో పెద్ద మార్పు వాటిని స్వభావ వికృతి చెందిస్తుంది.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| లక్షణం | DNA | RNA |
|---|---|---|
| చక్కెర | β-D-2-డీఆక్సీరైబోజ్ | β-D-రైబోజ్ |
| క్షారాలు | A, G, C, T | A, G, C, U |
| పోగులు | ద్వికుండలి, వ్యతిరేక సమాంతరం | సాధారణంగా ఒకటి |
| క్షార జత నియమం | A = T (2 H-బంధాలు), G ≡ C (3 H-బంధాలు) | స్థిర నిష్పత్తి లేదు |
| పని | వంశపారంపర్యం, ప్రతికృతి | ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ (mRNA, rRNA, tRNA) |
| లెక్కింపు | H-బంధాలు = 2(A–T) + 3(G–C); %G = 50 − %A | ప్రతి పోగుకు ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధాలు = n − 1 |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Pure As Gold": Pure = Purines (ప్యూరిన్లు), A = Adenine (అడినైన్), G = Guanine (గ్వానైన్).
"CUT the Py": C = Cytosine (సైటోసిన్), U = Uracil (యురాసిల్), T = Thymine (థైమిన్) — ఇవి Py = Pyrimidines (పిరిమిడిన్లు).
"AT two, GC three": A–T కు 2 H-బంధాలు; G–C కు 3.
"Nucleo-tide has the Tail": న్యూక్లియోటైడ్ (nucleoTide) కు ఫాస్ఫేట్ తోక (Tail) ఉంటుంది; న్యూక్లియోసైడ్ (nucleoSide) కేవలం Sugar (చక్కెర) + క్షారం.
"DNA Drops an O": డీఆక్సీరైబోజ్లో C2′ వద్ద ఒక O తక్కువ.
భావనల అనుసంధానం
ప్రతికృతి, అనులేఖనం (transcription), అనువాదం (translation) జీవశాస్త్రం పుస్తకం 7: జన్యుశాస్త్రం మరియు పరిణామంలో విస్తరించబడతాయి.
సాధనంగా DNA (క్లోనింగ్, PCR, DNA వేలిముద్రలు) జీవశాస్త్రం పుస్తకం 9: జీవసాంకేతికత మరియు దాని అన్వయాలతో అనుసంధానమవుతుంది.
క్షార జతలను నిలిపే హైడ్రోజన్ బంధనం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణం నుంచి వస్తుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I (వివరణ) ను జాబితా II (క్షారం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ప్యూరిన్ క్షారాలు
B. DNA లో మాత్రమే ఉండే పిరిమిడిన్
C. RNA లో మాత్రమే ఉండే పిరిమిడిన్
D. DNA, RNA రెండింటిలోనూ ఉండే పిరిమిడిన్
జాబితా II:
(i) థైమిన్
(ii) సైటోసిన్
(iii) అడినైన్, గ్వానైన్
(iv) యురాసిల్
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-i, B-iii, C-iv, D-ii
32. జాబితా I (పదం) ను జాబితా II (అర్థం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. న్యూక్లియోసైడ్
B. న్యూక్లియోటైడ్
C. ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధం
D. న్యూక్లియోసైడ్లో క్షారం–చక్కెర బంధం
జాబితా II:
(i) ఫాస్ఫేట్ ద్వారా ఒక చక్కెర C5′ ను తర్వాతి చక్కెర C3′ తో కలుపుతుంది
(ii) క్షారం + పెంటోస్ చక్కెర
(iii) క్షారాన్ని చక్కెర C1′ తో కలుపుతుంది
(iv) క్షారం + పెంటోస్ చక్కెర + ఫాస్ఫేట్
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
33. జాబితా I (కేంద్రకామ్లం) ను జాబితా II (పని) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. mRNA
B. tRNA
C. rRNA
D. DNA
జాబితా II:
(i) నిర్దిష్ట అమైనో ఆమ్లాలను ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ జరిగే చోటుకు తెస్తుంది
(ii) వంశపారంపర్య సమాచారాన్ని నిల్వ చేసి, తనను తాను నకలు చేసుకుంటుంది
(iii) ప్రోటీన్ క్రమానికి సందేశాన్ని మోసుకెళుతుంది
(iv) రైబోజోమ్లలో భాగంగా ఉంటుంది
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. A–T క్షార జత
B. G–C క్షార జత
C. DNA రెండు పోగులు
D. RNA లోని చక్కెర
జాబితా II:
(i) వ్యతిరేక సమాంతరం, పరిపూరకం
(ii) రెండు H-బంధాలు
(iii) β-D-రైబోజ్
(iv) మూడు H-బంధాలు
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. DNA లో 2-డీఆక్సీరైబోజ్ ఉంటుంది.
B. RNA మొత్తం పొడవునా ద్వికుండలి.
C. ద్విపోగు DNA లో అడినైన్ పరిమాణం థైమిన్ పరిమాణానికి సమానం.
D. యురాసిల్ అడినైన్కు పరిపూరకం.
E. అడినైన్ ఒక పిరిమిడిన్.
(a) రెండు (b) నాలుగు (c) మూడు (d) ఒకటి
36. DNA ద్వికుండలి గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. దీనిని 1953 లో Watson, Crick ప్రతిపాదించారు.
B. రెండు పోగులూ ఒకే 5′ → 3′ దిశలో ఉంటాయి.
C. క్షారాలు లోపల; చక్కెర–ఫాస్ఫేట్ వెన్నెముక బయట ఉంటాయి.
D. G–C జతలు ఎక్కువగా ఉన్న DNA పోగులు విడిపోవడానికి, A–T జతలు ఎక్కువగా ఉన్న DNA కంటే ఎక్కువ వేడి కావాలి.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, C, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, C మాత్రమే
37. ఎంజైమ్ల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. దాదాపు అన్ని ఎంజైమ్లు గోళాకార ప్రోటీన్లు.
B. ఎంజైమ్ల చర్య అత్యంత విశిష్టమైనది.
C. ఎంజైమ్లు తాము ఉత్ప్రేరించే చర్యలలో ఖర్చవుతాయి.
D. ఎక్కువగా వేడి చేస్తే ఎంజైమ్లు స్వభావ వికృతి చెందుతాయి.
(a) A, C మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, B, C మాత్రమే (d) A, B, D మాత్రమే
38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. DNA వంశపారంపర్యానికి రసాయన ఆధారం.
B. DNA తనను తాను నకలు చేసుకోగలదు.
C. RNA మోసే సందేశాలను వాడి ప్రోటీన్లు తయారవుతాయి.
D. అన్ని జీవులలో RNA యే జన్యు పదార్థం.
(a) మూడు (b) రెండు (c) నాలుగు (d) ఒకటి
39. నాలుగు కేంద్రకామ్ల నమూనాల క్షార సంఘటన (మోల్ %) ఇవ్వబడింది.
| నమూనా | A | G | C | T | U |
|---|---|---|---|---|---|
| W | 30 | 20 | 20 | 30 | 0 |
| X | 25 | 30 | 20 | 0 | 25 |
| Y | 32 | 18 | 24 | 26 | 0 |
| Z | 22 | 28 | 28 | 22 | 0 |
ఏ నమూనాలు ద్విపోగు DNA? (a) W, Z (b) X, Y (c) W మాత్రమే (d) Y, Z
40. DNA పోగులు విడిపోయే ఉష్ణోగ్రత (y-అక్షం) వర్సెస్ దాని G + C శాతం (x-అక్షం) గ్రాఫ్ పైకి వెళ్లే సరళరేఖ. దీనికి ఉత్తమ వివరణ (a) G–C జతల కంటే A–T జతలలో ఎక్కువ H-బంధాలు ఉంటాయి (b) విడిపోయే ఉష్ణోగ్రత క్షార సంఘటనపై ఆధారపడదు (c) G–C జతలు ఎక్కువైతే H-బంధాలు ఎక్కువ, కాబట్టి పోగులను వేరు చేయడానికి ఎక్కువ వేడి కావాలి (d) G + C పెరిగేకొద్దీ విడిపోయే ఉష్ణోగ్రత తగ్గుతుంది
41. ఒక ద్విపోగు DNA అణువులో 200 క్షార జతలు ఉన్నాయి; దాని అన్ని క్షారాలలో 35% గ్వానైన్. పోగుల మధ్య మొత్తం H-బంధాల సంఖ్య (a) 470 (b) 600 (c) 500 (d) 540
కింది పేరాను చదివి Q42–43 కు సమాధానం ఇవ్వండి. ఒక విద్యార్థికి 8 క్షార జతల చిన్న ద్విపోగు DNA భాగాన్ని ఇచ్చారు. ఒక పోగు 5′-ATGCGTTA-3′.
42. రెండో పోగును దాని 5′ చివర నుంచి రాస్తే (a) 5′-TACGCAAT-3′ (b) 5′-TAACGCAT-3′ (c) 5′-ATGCGTTA-3′ (d) 5′-UAACGCAU-3′
43. ఈ భాగంలోని రెండు పోగులను కలిపి ఉంచే H-బంధాల సంఖ్య (a) 16 (b) 24 (c) 19 (d) 21
44. ఒక సరళ ద్విపోగు DNA భాగంలో 50 క్షార జతలు ఉన్నాయి. రెండు పోగులలో కలిపి మొత్తం ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధాల సంఖ్య (a) 98 (b) 100 (c) 49 (d) 99
45. అడెనోసిన్ మోనోఫాస్ఫేట్ (ఒక రైబోన్యూక్లియోటైడ్) పూర్తి జలవిశ్లేషణలో వచ్చేవి (a) అడినైన్, రైబోజ్ మాత్రమే (b) అడినైన్, డీఆక్సీరైబోజ్, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం (c) అడెనోసిన్, నీరు (d) అడినైన్, రైబోజ్, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | ప్యూరిన్లు A, G; T DNA లో మాత్రమే; U RNA లో మాత్రమే; C రెండింటిలో |
| 32 | d | న్యూక్లియోసైడ్లో ఫాస్ఫేట్ ఉండదు; న్యూక్లియోటైడ్లో ఉంటుంది; బంధాలు వివరించినట్లే |
| 33 | c | mRNA సందేశం, tRNA అమైనో ఆమ్లాలు, rRNA రైబోజోమ్లు, DNA వంశపారంపర్యం |
| 34 | a | A–T 2 H-బంధాలు, G–C 3; పోగులు వ్యతిరేక సమాంతరం; RNA లో రైబోజ్ |
| 35 | c | A, C, D సరైనవి; RNA సాధారణంగా ఏక పోగు; అడినైన్ ప్యూరిన్ |
| 36 | b | పోగులు వ్యతిరేక సమాంతరం |
| 37 | d | ఎంజైమ్లు ఖర్చవవు |
| 38 | a | A, B, C సరైనవి; చాలా జీవులు DNA నే జన్యు పదార్థంగా వాడతాయి |
| 39 | a | W, Z లలో మాత్రమే A = T, G = C, U లేదు |
| 40 | c | G–C జతలకు మూడు H-బంధాలు |
| 41 | d | 140 G–C జతలు × 3 + 60 A–T జతలు × 2 = 420 + 120 = 540 |
| 42 | b | పరిపూరకం 3′-TACGCAAT-5′, 5′ నుంచి చదివితే TAACGCAT |
| 43 | c | 5 A–T జతలు × 2 + 3 G–C జతలు × 3 = 19 |
| 44 | a | 2 పోగులు × (50 − 1) = 98 |
| 45 | d | రైబోన్యూక్లియోటైడ్ క్షారం, రైబోజ్, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లాలను ఇస్తుంది |