అధ్యాయం 5: విటమిన్లు మరియు హార్మోన్లు (Vitamins and Hormones)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
విటమిన్లు అంటే ఏమిటి, శరీరానికి అవి కొద్ది మోతాదుల్లో ఎందుకు అవసరం.
విటమిన్లు కొవ్వులో కరిగేవి, నీటిలో కరిగేవిగా ఎలా విభజించబడతాయి, నిల్వ విషయంలో దాని అర్థం ఏమిటి.
NEET అడిగే ప్రతి విటమిన్ ఆహార వనరులు, లోపం వల్ల వచ్చే వ్యాధి.
హార్మోన్లు అంటే ఏమిటి, రసాయన స్వభావం ఆధారంగా వాటిని ఎలా వర్గీకరిస్తారు.
చక్కెర నియంత్రణ, ఒత్తిడి ప్రతిస్పందన, పెరుగుదల, ప్రతుత్పత్తిలో పాల్గొనే ప్రధాన హార్మోన్లు.
5.1 విటమిన్ అంటే ఏమిటి?
సాధారణ పెరుగుదల, ఆరోగ్యం, పోషణ కోసం కొన్ని కర్బన సమ్మేళనాలు ఆహారంలో కొద్ది మోతాదుల్లో అవసరం. శరీరం వాటిని సరిపడా తయారు చేసుకోలేదు. వీటిని విటమిన్లు (Vitamins) అంటారు.
వీటికి A, B, C, D, E, K అనే పెద్ద అక్షరాలతో పేర్లు పెట్టారు. విటమిన్ B నిజానికి ఒక సమూహం, కాబట్టి క్రింది సంఖ్యలు వాడతారు: B₁, B₂, B₆, B₁₂.
విటమిన్లు స్వయంగా శక్తిని ఇవ్వవు. చాలావరకు ఎంజైమ్లు పనిచేయడానికి సహాయకాలుగా (సహఎంజైమ్లు, coenzymes) పనిచేస్తాయి. ఒక విటమిన్ తక్కువైతే దానికి ప్రత్యేకమైన లోపవ్యాధి (deficiency disease) వస్తుంది.
5.2 కొవ్వులో కరిగే, నీటిలో కరిగే విటమిన్లు
| లక్షణం | కొవ్వులో కరిగేవి (Fat-soluble) | నీటిలో కరిగేవి (Water-soluble) |
|---|---|---|
| సభ్యులు | A, D, E, K | B సమూహం, C |
| కరిగేది | కొవ్వులు, నూనెలల్లో | నీటిలో |
| నిల్వ | కాలేయం, కొవ్వు (అడిపోజ్) కణజాలంలో నిల్వ ఉంటాయి | నిల్వ ఉండవు (B₁₂ తప్ప); అధికంగా ఉన్నది మూత్రంలో బయటకు పోతుంది |
| ఆహారంలో అవసరం | రోజూ అవసరం లేదు; నిల్వలు కొంతకాలం సరిపోతాయి | క్రమం తప్పకుండా అందించాలి |
| అధికంగా తీసుకుంటే | పోగుపడి హానికరంగా మారవచ్చు | అధికంగా ఉన్నది సాధారణంగా బయటకు వెళ్లిపోతుంది |
కొవ్వులో కరిగే విటమిన్లను గుర్తుంచుకోవడానికి సులభ మార్గం: “KEDA” (K, E, D, A).
నీటిలో కరిగే విటమిన్లు వంట చేసేటప్పుడు సులభంగా నష్టమవుతాయి. కూరగాయలను ఉడకబెట్టి ఆ నీటిని పారబోయడం, లేదా తినడానికి చాలా ముందే పండ్లను కోయడం వల్ల విటమిన్ C చాలావరకు పోతుంది.
5.3 ఆహార వనరులు, లోపవ్యాధులు
| విటమిన్ | ప్రధాన వనరులు | లోపవ్యాధి లేదా లక్షణాలు |
|---|---|---|
| A | చేప కాలేయ నూనె, కారెట్, వెన్న, పాలు | జీరోథాల్మియా (కార్నియా గట్టిపడటం), రేచూపు |
| B₁ (థయామిన్) | ఈస్ట్, పాలు, ఆకుకూరలు, ధాన్యాలు | బెరి బెరి (ఆకలి తగ్గడం, పెరుగుదల ఆగడం) |
| B₂ (రైబోఫ్లేవిన్) | పాలు, గుడ్డు తెల్లసొన, కాలేయం, మూత్రపిండం | కీలోసిస్ (నోటి మూలలు, పెదవుల వద్ద పగుళ్లు), జీర్ణ సమస్యలు, చర్మం మంట |
| B₆ (పిరిడాక్సిన్) | ఈస్ట్, పాలు, గుడ్డు పచ్చసొన, ధాన్యాలు, సెనగలు | మూర్ఛలు (Convulsions) |
| B₁₂ (సైనోకోబాలమిన్) | మాంసం, చేపలు, గుడ్డు, పెరుగు | పెర్నిషియస్ రక్తహీనత (ఎర్ర రక్తకణాలలో హీమోగ్లోబిన్ తక్కువ) |
| C (ఆస్కార్బిక్ ఆమ్లం) | నిమ్మజాతి పండ్లు, ఉసిరికాయ, ఆకుకూరలు | స్కర్వీ (చిగుళ్ల నుంచి రక్తస్రావం) |
| D | చర్మంపై సూర్యరశ్మి, చేపలు, గుడ్డు పచ్చసొన | పిల్లలలో రికెట్స్ (ఎముకల వైకల్యాలు); పెద్దలలో ఆస్టియోమలేషియా (మెత్తని ఎముకలు, కీళ్ల నొప్పి) |
| E | గోధుమ బీజాంకుర నూనె, పొద్దుతిరుగుడు నూనె వంటి వృక్ష సంబంధ నూనెలు | ఎర్ర రక్తకణాలు సులభంగా పగలడం, కండరాల బలహీనత |
| K | ఆకుకూరలు | రక్తం గడ్డకట్టే సమయం పెరగడం |
NEET కి ఇష్టమైన మూడు అంశాలు:
విటమిన్ B₁₂ లో కోబాల్ట్ ఉంటుంది. శరీరం నిల్వ చేసుకోగలిగే ఏకైక నీటిలో కరిగే విటమిన్ ఇదే.
చర్మంపై సూర్యరశ్మి పడినప్పుడు విటమిన్ D చర్మంలోనే తయారవుతుంది. రోజంతా ఇంట్లోనే ఉండే పిల్లలకు కూడా రికెట్స్ రావచ్చు.
విటమిన్ K రక్తం గడ్డకట్టడానికి సహాయపడుతుంది. దాని లోపం వల్ల చిన్న గాయం కూడా ఎక్కువసేపు రక్తస్రావం అవుతుంది.
5.4 హార్మోన్ అంటే ఏమిటి?
శరీరంలో కలిసి పనిచేయాల్సిన అనేక అవయవాలు ఉన్నాయి. హార్మోన్లు వాటిని సమన్వయంతో నడిపిస్తాయి.
కణాల మధ్య రసాయన సందేశ వాహకాలుగా పనిచేసే అణువులే హార్మోన్లు (Hormones). వీటిని అంతఃస్రావీ (నాళాలు లేని) గ్రంధులు తయారు చేసి నేరుగా రక్తంలోకి విడుదల చేస్తాయి. రక్తం వాటిని లక్ష్య అవయవానికి తీసుకెళుతుంది; అక్కడ అవి పనిచేస్తాయి.
శరీరం లోపలి పరిస్థితులను సమతుల్యంగా ఉంచడమే వాటి మొత్తం పని. ఈ సమతుల్యతను సమస్థితి (Homeostasis) అంటారు.
5.5 హార్మోన్ల వర్గీకరణ
హార్మోన్లను వాటి రసాయన స్వభావం ఆధారంగా వర్గీకరిస్తారు.
| తరగతి | ఉదాహరణలు |
|---|---|
| స్టెరాయిడ్లు (Steroids) | ఈస్ట్రోజెన్లు (ఎస్ట్రడాయిల్), ఆండ్రోజెన్లు (టెస్టోస్టెరాన్), ప్రొజెస్టెరాన్, గ్లూకోకార్టికాయిడ్లు, మినరలోకార్టికాయిడ్లు |
| పాలీపెప్టైడ్లు (ప్రోటీన్లు) | ఇన్సులిన్, గ్లూకాగాన్, ఎండార్ఫిన్లు |
| అమైనో ఆమ్ల ఉత్పన్నాలు | ఎపినెఫ్రిన్ (అడ్రినలిన్), నారెపినెఫ్రిన్, థైరాక్సిన్ |
5.6 ముఖ్య హార్మోన్ల విధులు
రక్తంలో చక్కెర నియంత్రణ. ఇన్సులిన్, గ్లూకాగాన్ రక్తంలో గ్లూకోజ్ను సన్నని పరిధిలో ఉంచుతాయి. జిలేబి వంటి స్వీటు తిన్న తర్వాత రక్త గ్లూకోజ్ వేగంగా పెరుగుతుంది; కాలోమ్ము (pancreas) ఇన్సులిన్ను విడుదల చేసి దాన్ని తగ్గిస్తుంది. భోజనాల మధ్య గ్లూకాగాన్ దాన్ని మళ్లీ పెంచుతుంది.
ఆకస్మిక సంఘటనలకు ప్రతిస్పందన. ఎపినెఫ్రిన్ (అడ్రినలిన్), నారెపినెఫ్రిన్ శరీరాన్ని వేగవంతమైన చర్యకు సిద్ధం చేస్తాయి. ఒక వీధి కుక్క మీ సైకిల్ను తరుముతున్నట్లు ఊహించుకోండి: క్షణాలలోనే గుండె వేగం, రక్తంలో చక్కెర పెరుగుతాయి.
థైరాయిడ్. థైరాయిడ్ గ్రంధిలో తయారయ్యే థైరాక్సిన్, టైరోసిన్ అనే అమైనో ఆమ్లం యొక్క అయోడినేషన్ చెందిన ఉత్పన్నం.
థైరాక్సిన్ తక్కువైతే హైపోథైరాయిడిజం (Hypothyroidism) వస్తుంది: మందకొట్టుతనం, ఊబకాయం.
ఎక్కువైతే హైపర్థైరాయిడిజం (Hyperthyroidism) వస్తుంది.
ఆహారంలో అయోడిన్ తక్కువైతే థైరాయిడ్ గ్రంధి ఉబ్బుతుంది; దీన్ని గాయిటర్ (Goitre) అంటారు. ఉప్పులో సోడియం అయోడైడ్ కలపడం (అయోడిన్ ఉప్పు) దీన్ని నివారిస్తుంది.
అడ్రినల్ వలుకలం, బీజకోశాలు. ఇవి స్టెరాయిడ్ హార్మోన్లను తయారు చేస్తాయి.
గ్లూకోకార్టికాయిడ్లు (Glucocorticoids) కార్బోహైడ్రేట్ జీవక్రియను నియంత్రిస్తాయి, వాపును (inflammation) తగ్గిస్తాయి, ఒత్తిడిని తట్టుకోవడానికి శరీరానికి సహాయపడతాయి.
మినరలోకార్టికాయిడ్లు (Mineralocorticoids) మూత్రపిండాలు ఎంత నీరు, ఉప్పు విసర్జించాలో నియంత్రిస్తాయి.
అడ్రినల్ వలుకలం పనిచేయకపోతే అడిసన్ వ్యాధి (Addison's disease) వస్తుంది: రక్తంలో చక్కెర తక్కువ, బలహీనత, ఒత్తిడిని తట్టుకోలేకపోవడం. గ్లూకో-, మినరలోకార్టికాయిడ్లతో దీనికి చికిత్స చేస్తారు.
లైంగిక హార్మోన్లు.
ప్రధాన పురుష లైంగిక హార్మోన్ అయిన టెస్టోస్టెరాన్ (Testosterone) గంభీరమైన గొంతు, ముఖంపై వెంట్రుకలు వంటి పురుష ద్వితీయ లక్షణాలను ఇస్తుంది.
ప్రధాన స్త్రీ లైంగిక హార్మోన్ అయిన ఎస్ట్రడాయిల్ (Estradiol) స్త్రీ ద్వితీయ లక్షణాలను ఇస్తుంది, రుతుచక్రాన్ని నియంత్రించడానికి సహాయపడుతుంది.
ప్రొజెస్టెరాన్ (Progesterone) ఫలదీకరణ చెందిన అండాన్ని స్వీకరించడానికి గర్భాశయాన్ని సిద్ధం చేస్తుంది.
పెరుగుదల హార్మోన్, లైంగిక హార్మోన్లు కలిసి పెరుగుదల, అభివృద్ధిని నడిపిస్తాయి.
| హార్మోన్ | రసాయన తరగతి | తయారయ్యే చోటు | ప్రధాన పని |
|---|---|---|---|
| ఇన్సులిన్ | పాలీపెప్టైడ్ | కాలోమ్ము | రక్త గ్లూకోజ్ను తగ్గిస్తుంది |
| గ్లూకాగాన్ | పాలీపెప్టైడ్ | కాలోమ్ము | రక్త గ్లూకోజ్ను పెంచుతుంది |
| ఎపినెఫ్రిన్ | అమైనో ఆమ్ల ఉత్పన్నం | అడ్రినల్ దస్సి | ఉద్దీపనలకు వేగవంతమైన ప్రతిస్పందన |
| థైరాక్సిన్ | అమైనో ఆమ్ల ఉత్పన్నం (అయోడినేషన్ చెందిన టైరోసిన్) | థైరాయిడ్ | జీవక్రియ రేటును నియంత్రిస్తుంది |
| గ్లూకోకార్టికాయిడ్లు | స్టెరాయిడ్ | అడ్రినల్ వలుకలం | కార్బోహైడ్రేట్ జీవక్రియ, వాపు నివారణ, ఒత్తిడి |
| మినరలోకార్టికాయిడ్లు | స్టెరాయిడ్ | అడ్రినల్ వలుకలం | నీరు, ఉప్పు సమతుల్యత |
| టెస్టోస్టెరాన్ | స్టెరాయిడ్ | వృషణాలు | పురుష ద్వితీయ లక్షణాలు |
| ఎస్ట్రడాయిల్ | స్టెరాయిడ్ | అండాశయాలు | స్త్రీ ద్వితీయ లక్షణాలు, రుతుచక్రం |
| ప్రొజెస్టెరాన్ | స్టెరాయిడ్ | అండాశయాలు | అంటిపెట్టుకోవడానికి (implantation) గర్భాశయాన్ని సిద్ధం చేస్తుంది |
5.7 సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 5.1: కొవ్వులో కరిగేవి, నీటిలో కరిగేవిగా విభజించండి: విటమిన్ C, విటమిన్ D, విటమిన్ B₂, విటమిన్ K, విటమిన్ B₁₂, విటమిన్ A.
సాధన: కొవ్వులో కరిగేవి: D, K, A. నీటిలో కరిగేవి: C, B₂, B₁₂.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.2: విటమిన్ C ని దాదాపు రోజూ తీసుకోవాలి, విటమిన్ A ని అలా తీసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. ఎందుకు?
సాధన: విటమిన్ C నీటిలో కరుగుతుంది. అధికంగా ఉన్నది మూత్రంలో పోతుంది, శరీరంలో నిజమైన నిల్వ ఉండదు. విటమిన్ A కొవ్వులో కరుగుతుంది, కాలేయం, కొవ్వు కణజాలంలో నిల్వ ఉంటుంది; కాబట్టి శరీరం వారాల తరబడి ఆ నిల్వను వాడుకోగలదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.3: నగరంలోని ఫ్లాట్లో ఉండే ఐదేళ్ల పిల్లవాడు బయట ఆడుకోవడం అరుదు. డాక్టర్ వంకర కాళ్లను గమనిస్తారు. ఏ విటమిన్ తక్కువగా ఉండవచ్చు? ఏ సులభ చర్య సహాయపడుతుంది?
సాధన: పిల్లల్లో వంకర కాళ్లు విటమిన్ D లోపం వల్ల వచ్చే రికెట్స్ను సూచిస్తాయి. సూర్యరశ్మిలో చర్మం విటమిన్ D ని తయారు చేస్తుంది, కాబట్టి రోజూ బయట ఆడుకోవడం, ఆహారంలో గుడ్డు పచ్చసొన, చేపలు సహాయపడతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.4: తాజా ఆహారం లేకుండా సుదీర్ఘ సముద్ర ప్రయాణంలో ఉన్న ఒక నావికుడికి చిగుళ్ల నుంచి రక్తం వస్తుంది. వ్యాధి, విటమిన్లను పేర్కొనండి; అతిగా ఉడికించిన కూరగాయలు ఎందుకు పెద్దగా సహాయపడవో వివరించండి.
సాధన: వ్యాధి స్కర్వీ, విటమిన్ C లోపం వల్ల వస్తుంది. విటమిన్ C నీటిలో కరిగేది, ఎక్కువసేపు వేడికి నశిస్తుంది. కూరగాయలను అతిగా ఉడికించి ఆ నీటిని పారబోస్తే దానిలో చాలా భాగం పోతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.5: రసాయన స్వభావం ఆధారంగా వర్గీకరించండి: ఇన్సులిన్, థైరాక్సిన్, టెస్టోస్టెరాన్, అడ్రినలిన్, ప్రొజెస్టెరాన్.
సాధన: పాలీపెప్టైడ్: ఇన్సులిన్. అమైనో ఆమ్ల ఉత్పన్నాలు: థైరాక్సిన్, అడ్రినలిన్. స్టెరాయిడ్లు: టెస్టోస్టెరాన్, ప్రొజెస్టెరాన్.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.6: ఒక విద్యార్థి రెండు గులాబ్ జామూన్లు తిన్నాడు. రక్త గ్లూకోజ్ మళ్లీ సాధారణ స్థాయికి ఎలా వస్తుందో, మూడు గంటల తర్వాత ఏమి జరుగుతుందో వివరించండి.
సాధన: రక్త గ్లూకోజ్ వేగంగా పెరుగుతుంది. కాలోమ్ము ఇన్సులిన్ను విడుదల చేస్తుంది; ఇది కణాలు గ్లూకోజ్ను గ్రహించి నిల్వ చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది, కాబట్టి స్థాయి తగ్గుతుంది. గంటల తర్వాత గ్లూకోజ్ తగ్గినప్పుడు గ్లూకాగాన్ విడుదలై, నిల్వ ఉన్న గ్లూకోజ్ను విడుదల చేసి స్థాయిని పెంచుతుంది. రెండూ కలిసి గ్లూకోజ్ను సన్నని పరిధిలో ఉంచుతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.7: భారతదేశంలో చాలా ప్రాంతాలలో అయోడిన్ ఉప్పును ప్రభుత్వం ఎందుకు తప్పనిసరి చేసింది?
సాధన: థైరాక్సిన్ అయోడినేషన్ చెందిన టైరోసిన్ ఉత్పన్నం. సరిపడా అయోడిన్ లేకపోతే థైరాయిడ్ సరిపడా థైరాక్సిన్ను తయారు చేయలేక ఉబ్బుతుంది, గాయిటర్ వస్తుంది. కొద్దిగా సోడియం అయోడైడ్ ఉన్న అయోడిన్ ఉప్పు, అందరూ రోజూ తినే ఆహారం ద్వారా అయోడిన్ను అందిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.8: థైరాక్సిన్ సూత్రం C₁₅H₁₁I₄NO₄. ద్రవ్యరాశి పరంగా అయోడిన్ శాతాన్ని కనుగొనండి. (I = 127)
సాధన:
హార్మోన్ ద్రవ్యరాశిలో దాదాపు మూడింట రెండు వంతులు అయోడిన్; ఆహారంలో అయోడిన్ ఎంత ముఖ్యమో ఇది చూపిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.9: ఒక విటమిన్ C మాత్రలో 88 mg ఆస్కార్బిక్ ఆమ్లం, C₆H₈O₆ (M = 176 g mol⁻¹) ఉంది. అది ఎన్ని మోల్లు?
సాధన: n = 0.088 g ÷ 176 g mol⁻¹ = 5.0 × 10⁻⁴ mol.
త్వరిత పునశ్చరణ
విటమిన్లు: కొద్ది మోతాదుల్లో అవసరమయ్యే కర్బన సమ్మేళనాలు; చాలావరకు శరీరం సరిపడా తయారు చేసుకోలేదు.
కొవ్వులో కరిగే A, D, E, K కాలేయం, కొవ్వులో నిల్వ ఉంటాయి; నీటిలో కరిగే B సమూహం, C క్రమం తప్పకుండా తీసుకోవాలి (నిల్వ ఉండే మినహాయింపు B₁₂).
A: రేచూపు, జీరోథాల్మియా. B₁: బెరి బెరి. B₂: కీలోసిస్. B₆: మూర్ఛలు. B₁₂: పెర్నిషియస్ రక్తహీనత.
C: స్కర్వీ. D: రికెట్స్, ఆస్టియోమలేషియా. E: సులభంగా పగిలే RBCలు, కండరాల బలహీనత. K: గడ్డకట్టే సమయం పెరగడం.
హార్మోన్లు: అంతఃస్రావీ గ్రంధుల నుంచి వచ్చి, రక్తం ద్వారా వెళ్లే రసాయన సందేశ వాహకాలు.
తరగతులు: స్టెరాయిడ్లు (లైంగిక హార్మోన్లు, కార్టికాయిడ్లు), పాలీపెప్టైడ్లు (ఇన్సులిన్, గ్లూకాగాన్, ఎండార్ఫిన్లు), అమైనో ఆమ్ల ఉత్పన్నాలు (అడ్రినలిన్, నారడ్రినలిన్, థైరాక్సిన్).
ఇన్సులిన్ రక్త గ్లూకోజ్ను తగ్గిస్తుంది, గ్లూకాగాన్ పెంచుతుంది; థైరాక్సిన్ తక్కువ → హైపోథైరాయిడిజం; అయోడిన్ తక్కువ → గాయిటర్; అడ్రినల్ వలుకలం విఫలం → అడిసన్ వ్యాధి.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
విటమిన్ C ని కొవ్వులో కరిగే విటమిన్లలో చేర్చడం. A, D, E, K మాత్రమే కొవ్వులో కరుగుతాయి.
నీటిలో కరిగే ఏ విటమిన్ కూడా నిల్వ ఉండదని చెప్పడం. B₁₂ నిల్వ ఉంటుంది.
కీలోసిస్ను B₁ తో, బెరి బెరిని B₂ తో కలపడం. థయామిన్ (B₁) → బెరి బెరి; రైబోఫ్లేవిన్ (B₂) → కీలోసిస్.
థైరాక్సిన్ను స్టెరాయిడ్ అనడం. అది అమైనో ఆమ్ల (టైరోసిన్) ఉత్పన్నం.
కార్టికాయిడ్లను తారుమారు చేయడం: గ్లూకోకార్టికాయిడ్లు చక్కెర, వాపును; మినరలోకార్టికాయిడ్లు నీరు, ఉప్పును చూసుకుంటాయి.
రికెట్స్ (పిల్లలు), ఆస్టియోమలేషియా (పెద్దలు) మధ్య గందరగోళం. రెండూ విటమిన్ D లోపం వల్లే.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. కొవ్వులో కరిగే విటమిన్ ఏది? (a) B₁ (b) C (c) B₁₂ (d) K
2. స్కర్వీ దేని లోపం వల్ల వస్తుంది? (a) విటమిన్ C (b) విటమిన్ A (c) విటమిన్ D (d) విటమిన్ B₆
3. రేచూపు దేని లోపం వల్ల వస్తుంది? (a) విటమిన్ B₂ (b) విటమిన్ K (c) విటమిన్ A (d) విటమిన్ E
4. పిల్లలలో రికెట్స్ దేని లోపం వల్ల వస్తుంది? (a) విటమిన్ D (b) విటమిన్ E (c) విటమిన్ B₁ (d) విటమిన్ C
5. బెరి బెరి దేని లోపం వల్ల వస్తుంది? (a) రైబోఫ్లేవిన్ (b) థయామిన్ (c) పిరిడాక్సిన్ (d) సైనోకోబాలమిన్
6. హార్మోన్లను స్రవించేవి (a) బహిఃస్రావీ గ్రంధులు (b) కాలేయం ఒక్కటే (c) కండరాలు (d) అంతఃస్రావీ గ్రంధులు
7. రసాయనికంగా ఇన్సులిన్ ఒక (a) స్టెరాయిడ్ (b) పాలీపెప్టైడ్ (c) అమైనో ఆమ్ల ఉత్పన్నం (d) కార్బోహైడ్రేట్
8. విటమిన్ K లోపం వల్ల (a) ఎర్ర రక్తకణాలు సులభంగా పగలడం (b) మూర్ఛలు (c) రక్తం గడ్డకట్టే సమయం పెరగడం (d) కీలోసిస్
9. వీటిలో స్టెరాయిడ్ హార్మోన్ ఏది? (a) టెస్టోస్టెరాన్ (b) థైరాక్సిన్ (c) ఇన్సులిన్ (d) అడ్రినలిన్
10. పెర్నిషియస్ రక్తహీనత దేని లోపం వల్ల వస్తుంది? (a) విటమిన్ B₆ (b) విటమిన్ B₂ (c) విటమిన్ C (d) విటమిన్ B₁₂
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. నీటిలో కరిగే విటమిన్లను ఆహారంలో క్రమం తప్పకుండా అందించాలి, ఎందుకంటే అవి (a) కొవ్వులో కూడా కరుగుతాయి (b) మూత్రంలో సులభంగా విసర్జింపబడతాయి, చాలావరకు నిల్వ ఉండవు (c) ఎప్పుడూ విషపూరితమైనవి (d) శరీరంలోనే తయారవుతాయి
12. కేవలం కొవ్వులో కరిగే విటమిన్లే ఉన్న సమూహం ఏది? (a) A, B, C, D (b) B₁, B₂, B₆, B₁₂ (c) A, D, E, K (d) C, D, E, K
13. కీలోసిస్ దేని లోపం వల్ల వస్తుంది? (a) విటమిన్ B₁ (b) విటమిన్ B₆ (c) విటమిన్ A (d) విటమిన్ B₂
14. థైరాక్సిన్ దేని అయోడినేషన్ చెందిన ఉత్పన్నం? (a) టైరోసిన్ (b) ట్రిప్టోఫాన్ (c) గ్లైసిన్ (d) సిస్టీన్
15. గాయిటర్కు కారణం (a) ఆహారంలో అధిక చక్కెర (b) అధిక థైరాక్సిన్ (c) ఆహారంలో అయోడిన్ లోపం (d) విటమిన్ C లేకపోవడం
16. రక్త గ్లూకోజ్ను పెంచే హార్మోన్ ఏది? (a) ఇన్సులిన్ (b) గ్లూకాగాన్ (c) థైరాక్సిన్ (d) ప్రొజెస్టెరాన్
17. పెద్దలలో ఆస్టియోమలేషియా దేని లోపం వల్ల వస్తుంది? (a) విటమిన్ D (b) విటమిన్ A (c) విటమిన్ K (d) విటమిన్ E
18. విటమిన్ E లోపం వల్ల వచ్చేది (a) స్కర్వీ (b) రేచూపు (c) మూర్ఛలు (d) ఎర్ర రక్తకణాలు సులభంగా పగలడం, కండరాల బలహీనత
19. బాహ్య ఉద్దీపనలకు వేగవంతమైన ప్రతిస్పందనను కలిగించే హార్మోన్లు ఏవి? (a) ఎస్ట్రడాయిల్, ప్రొజెస్టెరాన్ (b) ఎపినెఫ్రిన్, నారెపినెఫ్రిన్ (c) ఇన్సులిన్, గ్లూకాగాన్ (d) గ్లూకోకార్టికాయిడ్లు మాత్రమే
20. అడిసన్ వ్యాధి దేని పనితీరు సరిగా లేకపోవడం వల్ల వస్తుంది? (a) థైరాయిడ్ (b) కాలోమ్ము (c) వృషణాలు (d) అడ్రినల్ వలుకలం
21. విటమిన్ B₆ లోపం వల్ల వచ్చేది (a) బెరి బెరి (b) స్కర్వీ (c) మూర్ఛలు (d) పెర్నిషియస్ రక్తహీనత
22. ప్రొజెస్టెరాన్ ప్రధాన పని (a) ఫలదీకరణ చెందిన అండం అంటిపెట్టుకోవడానికి గర్భాశయాన్ని సిద్ధం చేయడం (b) గొంతును గంభీరం చేయడం (c) రక్త గ్లూకోజ్ను తగ్గించడం (d) నీటి విసర్జనను నియంత్రించడం
స్థాయి 3: సవాలు
23. థైరాక్సిన్ C₁₅H₁₁I₄NO₄. I = 127 తీసుకుంటే, ద్రవ్యరాశి పరంగా అయోడిన్ శాతం సుమారు (a) 50.2% (b) 65.4% (c) 72.1% (d) 16.3%
24. కాలమ్ I ను కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I:
A. విటమిన్ B₁
B. విటమిన్ C
C. విటమిన్ D
D. విటమిన్ K
కాలమ్ II:
i. రికెట్స్
ii. రక్తం గడ్డకట్టే సమయం పెరగడం
iii. బెరి బెరి
iv. స్కర్వీ
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
25. తప్పు వాక్యం ఏది? (a) విటమిన్ B₁₂ శరీరంలో నిల్వ ఉండగలదు (b) కొవ్వులో కరిగే విటమిన్లు కాలేయం, కొవ్వు కణజాలంలో నిల్వ ఉంటాయి (c) విటమిన్ C కొవ్వులో కరుగుతుంది (d) సూర్యరశ్మి పడే చర్మంలో విటమిన్ D తయారవుతుంది
26. గ్లూకోకార్టికాయిడ్లు (a) మూత్రపిండాల ద్వారా నీరు, ఉప్పు విసర్జనను నియంత్రిస్తాయి (b) కార్బోహైడ్రేట్ జీవక్రియను నియంత్రిస్తాయి, వాపును తగ్గిస్తాయి (c) గొంతును గంభీరం చేస్తాయి (d) ఇన్సులిన్లాగా రక్త గ్లూకోజ్ను తగ్గిస్తాయి
27. ఒక రోగి మూత్రపిండాలు అసాధారణ మోతాదుల్లో ఉప్పు, నీరు విసర్జిస్తాయి. దీనితో నేరుగా సంబంధం ఉన్న హార్మోన్ తరగతి ఏది? (a) మినరలోకార్టికాయిడ్లు (b) గ్లూకోకార్టికాయిడ్లు (c) ఈస్ట్రోజెన్లు (d) థైరాక్సిన్
28. ఒక మాత్రలో 88 mg విటమిన్ C (C₆H₈O₆, M = 176 g mol⁻¹) ఉంది. విటమిన్ C పరిమాణం (a) 5.0 × 10⁻³ mol (b) 2.0 × 10⁻⁴ mol (c) 0.50 mol (d) 5.0 × 10⁻⁴ mol
29. ప్రతిపాదన (A): ఎక్కువ సమయం ఇంట్లోనే ఉండేవారిలో విటమిన్ D లోపం సాధారణం.
కారణం (R): విటమిన్ D నీటిలో కరిగే విటమిన్.
(a) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: టెస్టోస్టెరాన్ ఒక పాలీపెప్టైడ్ హార్మోన్.
వాక్యం II: థైరాక్సిన్ స్థాయి పెరిగితే హైపర్థైరాయిడిజం వస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | d | A, D, E, K లలో K ఒకటి. |
| 2 | a | విటమిన్ C స్కర్వీని నివారిస్తుంది. |
| 3 | c | చూపుకు విటమిన్ A అవసరం. |
| 4 | a | విటమిన్ D ఎముకలను నిర్మిస్తుంది. |
| 5 | b | థయామిన్ (B₁) → బెరి బెరి. |
| 6 | d | నాళాలు లేని గ్రంధులు హార్మోన్లను రక్తంలోకి విడుదల చేస్తాయి. |
| 7 | b | ఇన్సులిన్ పెప్టైడ్ హార్మోన్. |
| 8 | c | రక్తం గడ్డకట్టడానికి విటమిన్ K అవసరం. |
| 9 | a | టెస్టోస్టెరాన్ ఆండ్రోజెన్ స్టెరాయిడ్. |
| 10 | d | B₁₂ లోపం → పెర్నిషియస్ రక్తహీనత. |
| 11 | b | మూత్రంలో పోతాయి; B₁₂ తప్ప నిల్వ ఉండవు. |
| 12 | c | KEDA కొవ్వులో కరుగుతాయి. |
| 13 | d | రైబోఫ్లేవిన్ (B₂) → కీలోసిస్. |
| 14 | a | అయోడినేషన్ చెందిన టైరోసిన్. |
| 15 | c | అయోడిన్ కొరత థైరాయిడ్ను ఉబ్బిస్తుంది. |
| 16 | b | గ్లూకాగాన్ గ్లూకోజ్ను పెంచుతుంది. |
| 17 | a | పెద్దలలో విటమిన్ D లోపం. |
| 18 | d | NCERT చెప్పిన E లోప లక్షణాలు. |
| 19 | b | అడ్రినలిన్, నారడ్రినలిన్. |
| 20 | d | అడ్రినల్ వలుకలం విఫలం. |
| 21 | c | పిరిడాక్సిన్ లోపం → మూర్ఛలు. |
| 22 | a | అంటిపెట్టుకోవడానికి గర్భాశయాన్ని సిద్ధం చేస్తుంది. |
| 23 | b | 508/777 × 100 = 65.4%. |
| 24 | a | B₁ బెరి బెరి, C స్కర్వీ, D రికెట్స్, K గడ్డకట్టడం. |
| 25 | c | విటమిన్ C నీటిలో కరుగుతుంది. |
| 26 | b | చక్కెర జీవక్రియ, వాపు నివారణ. |
| 27 | a | మినరలోకార్టికాయిడ్లు ఉప్పు, నీటిని నియంత్రిస్తాయి. |
| 28 | d | 0.088/176 = 5.0 × 10⁻⁴ mol. |
| 29 | c | A సరైనది; విటమిన్ D కొవ్వులో కరుగుతుంది. |
| 30 | d | టెస్టోస్టెరాన్ స్టెరాయిడ్; II సరైనది. |
అధ్యాయం 5 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
విటమిన్లు: సాధారణ పెరుగుదల, ఆరోగ్యానికి ఆహారంలో కొద్ది మోతాదుల్లో అవసరమయ్యే కర్బన సమ్మేళనాలు; చాలావరకు శరీరం సరిపడా తయారు చేసుకోలేదు.
కొవ్వులో కరిగే A, D, E, K కొవ్వులో కరిగి కాలేయం, కొవ్వు కణజాలంలో నిల్వ ఉంటాయి.
నీటిలో కరిగే విటమిన్లు (B సమూహం, C) మూత్రంలో పోతాయి, క్రమం తప్పకుండా తీసుకోవాలి. కాలేయం నిల్వ చేసే మినహాయింపు B₁₂.
సూర్యరశ్మి పడే చర్మంలో విటమిన్ D తయారవుతుంది.
A → జీరోథాల్మియా, రేచూపు. D → రికెట్స్ (పిల్లలు), ఆస్టియోమలేషియా (పెద్దలు). E → సులభంగా పగిలే ఎర్ర రక్తకణాలు, కండరాల బలహీనత. K → రక్తం గడ్డకట్టే సమయం పెరగడం.
B₁ (థయామిన్) → బెరి బెరి. B₂ (రైబోఫ్లేవిన్) → కీలోసిస్. B₆ (పిరిడాక్సిన్) → మూర్ఛలు. B₁₂ (సైనోకోబాలమిన్) → పెర్నిషియస్ రక్తహీనత. C (ఆస్కార్బిక్ ఆమ్లం) → స్కర్వీ (చిగుళ్ల నుంచి రక్తం).
హార్మోన్లు: అంతఃస్రావీ గ్రంధులు తయారు చేసి, రక్తం ద్వారా లక్ష్య అవయవాలకు చేరే రసాయన సందేశ వాహకాలు; శరీరాన్ని సమతుల్యంగా ఉంచుతాయి.
మూడు రసాయన తరగతులు: స్టెరాయిడ్లు (ఈస్ట్రోజెన్లు, ఆండ్రోజెన్లు, కార్టికాయిడ్లు), పాలీపెప్టైడ్లు (ఇన్సులిన్, గ్లూకాగాన్, ఎండార్ఫిన్లు), అమైనో ఆమ్ల ఉత్పన్నాలు (ఎపినెఫ్రిన్, నారెపినెఫ్రిన్, థైరాక్సిన్).
ఇన్సులిన్ తగ్గిస్తుంది, గ్లూకాగాన్ రక్త గ్లూకోజ్ను పెంచుతుంది; రెండూ కలిసి దాన్ని సన్నని పరిధిలో ఉంచుతాయి.
ఎపినెఫ్రిన్, నారెపినెఫ్రిన్ ఆకస్మిక ఒత్తిడికి శరీరాన్ని సిద్ధం చేస్తాయి.
థైరాక్సిన్ (అయోడిన్ ఉన్న అమైనో ఆమ్ల ఉత్పన్నం) జీవక్రియ రేటును నిర్ణయిస్తుంది. తక్కువ → హైపోథైరాయిడిజం (మందకొట్టుతనం, ఊబకాయం); ఎక్కువ → హైపర్థైరాయిడిజం. అయోడిన్ తక్కువ → గాయిటర్.
అడ్రినల్ వలుకలం: గ్లూకోకార్టికాయిడ్లు (కార్బోహైడ్రేట్ జీవక్రియ, వాపు, ఒత్తిడి), మినరలోకార్టికాయిడ్లు (నీరు, ఉప్పు విసర్జన). దాని విఫలత → అడిసన్ వ్యాధి.
టెస్టోస్టెరాన్: పురుష లక్షణాలు. ఎస్ట్రడాయిల్: స్త్రీ లక్షణాలు, రుతుచక్రం. ప్రొజెస్టెరాన్: అంటిపెట్టుకోవడానికి గర్భాశయాన్ని సిద్ధం చేస్తుంది.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| విటమిన్ | దేనిలో కరుగుతుంది | లోపవ్యాధి | ప్రధాన వనరులు |
|---|---|---|---|
| A | కొవ్వు | జీరోథాల్మియా, రేచూపు | చేప కాలేయ నూనె, కారెట్, వెన్న, పాలు |
| B₁ | నీరు | బెరి బెరి | ఈస్ట్, పాలు, ఆకుకూరలు, ధాన్యాలు |
| B₂ | నీరు | కీలోసిస్, జీర్ణ సమస్యలు | పాలు, గుడ్డు తెల్లసొన, కాలేయం, మూత్రపిండం |
| B₆ | నీరు | మూర్ఛలు | ఈస్ట్, పాలు, గుడ్డు పచ్చసొన, ధాన్యాలు, సెనగలు |
| B₁₂ | నీరు (నిల్వ ఉంటుంది) | పెర్నిషియస్ రక్తహీనత | మాంసం, చేపలు, గుడ్డు, పెరుగు |
| C | నీరు | స్కర్వీ | నిమ్మజాతి పండ్లు, ఉసిరికాయ, ఆకుకూరలు |
| D | కొవ్వు | రికెట్స్, ఆస్టియోమలేషియా | సూర్యరశ్మి, చేపలు, గుడ్డు పచ్చసొన |
| E | కొవ్వు | సులభంగా పగిలే RBCలు, కండరాల బలహీనత | వృక్ష సంబంధ నూనెలు (గోధుమ బీజాంకురం, పొద్దుతిరుగుడు) |
| K | కొవ్వు | గడ్డకట్టే సమయం పెరగడం | ఆకుకూరలు |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"ADEK lives in the Deck of fat": A, D, E, K కొవ్వులో కరిగే సమూహం; మిగిలినవన్నీ నీటిలో కరుగుతాయి.
"Beri One": B₁ → బెరి బెరి. "Two Cheeks": B₂ → కీలోసిస్ (పెదవుల మూలల్లో పగుళ్లు; "cheek" = చెంప).
"Six Shakes": B₆ → మూర్ఛలు (శరీరం వణకడం). "Twelve Pale": B₁₂ → పెర్నిషియస్ రక్తహీనత (ముఖం పాలిపోవడం).
"K for Klotting": K లేకపోతే రక్తం గడ్డకట్టడానికి (clotting) ఎక్కువ సమయం పడుతుంది.
"SPA hormones": S = Steroid (స్టెరాయిడ్), P = Polypeptide (పాలీపెప్టైడ్), A = Amino acid derivative (అమైనో ఆమ్ల ఉత్పన్నం).
భావనల అనుసంధానం
అంతఃస్రావీ గ్రంధులు, హార్మోన్ చర్యను జీవశాస్త్రం పుస్తకం 5: మానవ శరీరధర్మ శాస్త్రంలో లోతుగా చదువుతారు.
లైంగిక హార్మోన్లు, రుతుచక్రం జీవశాస్త్రం పుస్తకం 6: ప్రతుత్పత్తితో అనుసంధానమవుతాయి.
విటమిన్లపై శాత సంఘటన, మోల్ ప్రశ్నలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 1: రసాయన శాస్త్రంలోని కొన్ని ప్రాథమిక భావనలను వాడతాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I (విటమిన్) ను జాబితా II (లోప ఫలితం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. విటమిన్ B₁
B. విటమిన్ B₁₂
C. విటమిన్ K
D. విటమిన్ E
జాబితా II:
(i) పెర్నిషియస్ రక్తహీనత
(ii) సులభంగా పగిలే ఎర్ర రక్తకణాలు, కండరాల బలహీనత
(iii) బెరి బెరి
(iv) రక్తం గడ్డకట్టే సమయం పెరగడం
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
32. జాబితా I (విటమిన్) ను జాబితా II (మంచి వనరులు) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. విటమిన్ A
B. విటమిన్ C
C. విటమిన్ D
D. విటమిన్ B₆
జాబితా II:
(i) చర్మంపై సూర్యరశ్మి, చేపలు, గుడ్డు పచ్చసొన
(ii) చేప కాలేయ నూనె, కారెట్, వెన్న
(iii) ఈస్ట్, పాలు, గుడ్డు పచ్చసొన, ధాన్యాలు, సెనగలు
(iv) నిమ్మజాతి పండ్లు, ఉసిరికాయ, ఆకుకూరలు
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
33. జాబితా I (హార్మోన్) ను జాబితా II (పని) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ఇన్సులిన్
B. గ్లూకాగాన్
C. మినరలోకార్టికాయిడ్లు
D. ప్రొజెస్టెరాన్
జాబితా II:
(i) మూత్రపిండం ద్వారా నీరు, ఉప్పు విసర్జనను నియంత్రిస్తాయి
(ii) రక్త గ్లూకోజ్ను తగ్గిస్తుంది
(iii) ఫలదీకరణ చెందిన అండం అంటిపెట్టుకోవడానికి గర్భాశయాన్ని సిద్ధం చేస్తుంది
(iv) రక్త గ్లూకోజ్ను పెంచుతుంది
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
34. జాబితా I (స్థితి) ను జాబితా II (కారణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. గాయిటర్
B. అడిసన్ వ్యాధి
C. రికెట్స్
D. కీలోసిస్
జాబితా II:
(i) అడ్రినల్ వలుకలం సరిగా పనిచేయకపోవడం
(ii) విటమిన్ B₂ లోపం
(iii) పిల్లలలో విటమిన్ D లోపం
(iv) థైరాయిడ్ను ఉబ్బించే అయోడిన్ లోపం
(a) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (b) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iii, D-iv
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. విటమిన్లు A, D, E, K కొవ్వులో కరుగుతాయి.
B. విటమిన్ C శరీరంలో దీర్ఘకాలం నిల్వ ఉంటుంది.
C. విటమిన్ B₁₂ నీటిలో కరిగేదైనా కాలేయంలో నిల్వ ఉంటుంది.
D. కొవ్వులో కరిగే విటమిన్లు అతి పెద్ద మోతాదుల్లో శరీరంలో పోగుపడవచ్చు.
E. సూర్యరశ్మి పడే చర్మంలో విటమిన్ D తయారవుతుంది.
(a) రెండు (b) మూడు (c) ఐదు (d) నాలుగు
36. హార్మోన్ల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. హార్మోన్లు రక్తం ద్వారా లక్ష్య అవయవాలకు చేరతాయి.
B. అన్ని హార్మోన్లూ స్టెరాయిడ్లే.
C. థైరాక్సిన్ థైరాయిడ్ గ్రంధిలో తయారవుతుంది, దానిలో అయోడిన్ ఉంటుంది.
D. ఆకస్మిక బాహ్య ఉద్దీపనలకు శరీర ప్రతిస్పందనను ఎపినెఫ్రిన్, నారెపినెఫ్రిన్ నడిపిస్తాయి.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, C, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, D మాత్రమే
37. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. గ్లూకోకార్టికాయిడ్లు కార్బోహైడ్రేట్ జీవక్రియను నియంత్రిస్తాయి, వాపు చర్యలను తగ్గిస్తాయి.
B. గంభీరమైన గొంతు, ముఖంపై వెంట్రుకలు వంటి పురుష ద్వితీయ లక్షణాలకు టెస్టోస్టెరాన్ కారణం.
C. ఎస్ట్రడాయిల్ ఒక పాలీపెప్టైడ్ హార్మోన్.
D. హైపర్థైరాయిడిజం మందకొట్టుతనం, ఊబకాయాన్ని కలిగిస్తుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
38. కింది విటమిన్లలో ఎన్ని నీటిలో కరుగుతాయి?
B₁
A
C
B₁₂
K
B₂
D
(a) మూడు (b) ఐదు (c) నాలుగు (d) రెండు
39. ఒక డాక్టర్ ముగ్గురు రోగులలో ఈ లక్షణాలను గమనించారు.
| రోగి | లక్షణాలు |
|---|---|
| P | చిగుళ్ల నుంచి రక్తం, గాయాలు నెమ్మదిగా మానడం |
| Q | మసక వెలుతురులో సరిగా కనిపించకపోవడం, కళ్ళు పొడిబారడం |
| R | చిన్న గాయం నుంచి చాలాసేపు రక్తం కారడం |
P, Q, R లలో వరుసగా లోపించే అవకాశం ఎక్కువగా ఉన్న విటమిన్లు (a) K, A, C (b) C, A, K (c) C, D, K (d) B₁, A, E
40. ఆరోగ్యవంతుడైన వ్యక్తికి రక్త గ్లూకోజ్ (y-అక్షం) వర్సెస్ భోజనం తర్వాత సమయం (x-అక్షం) గ్రాఫ్ ఒక గంటలో 90 mg/dL నుంచి సుమారు 140 mg/dL కు పెరిగి, మూడు గంటలకల్లా మళ్లీ 90 mg/dL కు తగ్గుతుంది. ఈ తగ్గుదలకు ప్రధానంగా కారణమైన హార్మోన్ (a) గ్లూకాగాన్ (b) థైరాక్సిన్ (c) ఎపినెఫ్రిన్ (d) ఇన్సులిన్
41. విటమిన్ C సూత్రం C₆H₈O₆. C = 12, H = 1, O = 16 వాడితే, ద్రవ్యరాశి పరంగా కార్బన్ శాతం (a) 40.9% (b) 54.5% (c) 4.5% (d) 45.5%
కింది పేరాను చదివి Q42–43 కు సమాధానం ఇవ్వండి. కొండ ప్రాంతంలోని ఒక గ్రామానికి చెందిన 45 ఏళ్ల మహిళ అలసటగా, మందంగా ఉంటుంది, బరువు పెరుగుతుంది, త్వరగా చలిగా అనిపిస్తుంది. ఆమె మెడపై కనిపించే వాపు ఉంది. రక్త పరీక్షలో థైరాక్సిన్ స్థాయి తక్కువగా ఉంది, ఆమె ఆహారంలో అయోడిన్ చాలా తక్కువ.
42. ఆమె స్థితిని ఉత్తమంగా వివరించేది (a) హైపర్థైరాయిడిజం (b) అడిసన్ వ్యాధి (c) గాయిటర్తో కూడిన హైపోథైరాయిడిజం (d) మధుమేహం
43. రసాయనికంగా థైరాక్సిన్ (a) ఒక స్టెరాయిడ్ (b) అయోడిన్ ఉన్న అమైనో ఆమ్ల ఉత్పన్నం (c) 51 అవశేషాల పాలీపెప్టైడ్ (d) కొవ్వులో కరిగే విటమిన్
44. ఒక విటమిన్ C మాత్రలో 500 mg ఆస్కార్బిక్ ఆమ్లం (C₆H₈O₆, M = 176 g mol⁻¹) ఉంది. దానిలోని ఆస్కార్బిక్ ఆమ్ల అణువుల సంఖ్య సుమారు (Nₐ = 6.022 × 10²³ mol⁻¹) (a) 2.84 × 10⁻³ (b) 1.71 × 10²⁴ (c) 3.42 × 10²⁰ (d) 1.71 × 10²¹
45. విటమిన్ – ద్రావణీయత – లోప ఫలితం సరిగ్గా జతపరచిన సమూహం ఏది? (a) B₆ – నీటిలో కరుగుతుంది – మూర్ఛలు (b) E – నీటిలో కరుగుతుంది – సులభంగా పగిలే ఎర్ర రక్తకణాలు (c) K – నీటిలో కరుగుతుంది – గడ్డకట్టే సమయం పెరగడం (d) A – నీటిలో కరుగుతుంది – రేచూపు
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | B₁ బెరి బెరి; B₁₂ పెర్నిషియస్ రక్తహీనత; K గడ్డకట్టడం; E పగిలే RBCలు |
| 32 | a | A చేప కాలేయ నూనె; C నిమ్మజాతి; D సూర్యరశ్మి; B₆ ఈస్ట్, ధాన్యాలు |
| 33 | d | ఇన్సులిన్ తగ్గిస్తుంది, గ్లూకాగాన్ పెంచుతుంది; మినరలోకార్టికాయిడ్లు ఉప్పు, నీరు; ప్రొజెస్టెరాన్ గర్భాశయం |
| 34 | b | గాయిటర్ అయోడిన్; అడిసన్ అడ్రినల్ వలుకలం; రికెట్స్ D; కీలోసిస్ B₂ |
| 35 | d | B తప్ప మిగిలినవన్నీ; విటమిన్ C నిల్వ ఉండదు |
| 36 | b | హార్మోన్లు మూడు తరగతులు, స్టెరాయిడ్లు మాత్రమే కాదు |
| 37 | a | ఎస్ట్రడాయిల్ స్టెరాయిడ్; మందకొట్టుతనం, ఊబకాయం అంటే హైపోథైరాయిడిజం |
| 38 | c | B₁, C, B₁₂, B₂ |
| 39 | b | స్కర్వీ → C; రేచూపు → A; ఆలస్యంగా గడ్డకట్టడం → K |
| 40 | d | ఇన్సులిన్ గ్లూకోజ్ను కణాలలోకి పంపి రక్త స్థాయిని తగ్గిస్తుంది |
| 41 | a | 72/176 × 100 = 40.9% |
| 42 | c | థైరాక్సిన్ తక్కువ, అయోడిన్ లేని ఆహారం, మెడ వాపు |
| 43 | b | థైరాక్సిన్ నాలుగు అయోడిన్ పరమాణువులు ఉన్న అమైనో ఆమ్ల ఉత్పన్నం |
| 44 | d | 0.500/176 = 2.84 × 10⁻³ mol × 6.022 × 10²³ = 1.71 × 10²¹ |
| 45 | a | E, K, A కొవ్వులో కరుగుతాయి |