అధ్యాయం 4: ప్రోటీన్లు: నిర్మాణం మరియు స్వభావ వికృతి (Proteins: Structure and Denaturation)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
ప్రోటీన్లు ఎందుకు ముఖ్యమైనవి, అవి ఎక్కడ కనిపిస్తాయి.
తంతురూప, గోళాకార ప్రోటీన్లు ఆకారం, ద్రావణీయత, పనిలో ఎలా వేరుపడతాయి.
ప్రోటీన్ నిర్మాణంలోని నాలుగు స్థాయిలు, ఒక్కో స్థాయిని నిలిపి ఉంచే బంధాలు.
α-హెలిక్స్, β-ముడతల పలక ఎలా ఏర్పడతాయి.
స్వభావ వికృతి ఏమి చేస్తుంది, దేన్ని మార్చకుండా వదిలేస్తుంది; రోజువారీ ఉదాహరణలతో.
4.1 ప్రోటీన్లు ఎందుకు ముఖ్యం
కణంలో నీటి తర్వాత ఎక్కువగా ఉండే జీవ అణువులు ప్రోటీన్లు (Proteins). ఈ పదం గ్రీకు పదం proteios నుంచి వచ్చింది; దాని అర్థం “ప్రథమ ప్రాముఖ్యత కలది”.
ప్రోటీన్లు అన్నిచోట్లా ఉంటాయి: జుట్టు, గోళ్లలో కెరాటిన్, కండరాలలో మయోసిన్, రక్తంలో హీమోగ్లోబిన్, ప్రతి కణంలో ఎంజైమ్లు. పాలు, పనీర్, పప్పు, గుడ్లు, చేపలు, సోయాబీన్ ప్రోటీన్లు ఎక్కువగా ఉండే ఆహారాలు. ప్రోటీన్లు పొడవైన పాలీపెప్టైడ్లు; వాటి లక్షణాలు అమైనో ఆమ్లాల క్రమం, అవి మడతపడే తీరు నుంచి వస్తాయి.
4.2 తంతురూప, గోళాకార ప్రోటీన్లు
ఆకారాన్ని బట్టి ప్రోటీన్లు రెండు తరగతులుగా విభజించబడతాయి.
| లక్షణం | తంతురూప ప్రోటీన్లు (Fibrous proteins) | గోళాకార ప్రోటీన్లు (Globular proteins) |
|---|---|---|
| ఆకారం | పొడవైన, దారం వంటి తంతువులు | దట్టంగా, సుమారు గోళాకారంగా |
| శృంఖలలు ఎలా ఉంటాయి | సమాంతర శృంఖలలు, పక్కపక్కనే | ఒకటి లేదా ఎక్కువ శృంఖలలు చుట్టుకొని మడతపడి ఉంటాయి |
| నిలిపి ఉంచేవి | శృంఖలల మధ్య హైడ్రోజన్ బంధాలు, డైసల్ఫైడ్ (–S–S–) బంధాలు | ముఖ్యంగా మడతపడిన శృంఖల లోపలి బలాలు |
| నీటిలో ద్రావణీయత | కరగవు | సాధారణంగా కరుగుతాయి |
| ప్రధాన పని | నిర్మాణం, బలం | రవాణా, నియంత్రణ, ఉత్ప్రేరణ |
| ఉదాహరణలు | కెరాటిన్ (జుట్టు, ఉన్ని, గోళ్లు), మయోసిన్ (కండరం), ఫైబ్రోయిన్ (పట్టు), కొల్లాజెన్ (స్నాయువులు) | ఇన్సులిన్, ఆల్బుమిన్లు (గుడ్డు తెల్లసొన, రక్త సీరం), హీమోగ్లోబిన్, చాలా ఎంజైమ్లు |
4.3 ప్రాథమిక నిర్మాణం
ప్రతి పాలీపెప్టైడ్ శృంఖలలోని అమైనో ఆమ్లాల క్రమాన్ని ప్రాథమిక నిర్మాణం (Primary structure) అంటారు. దీన్ని సమయోజనీయ బంధాలైన పెప్టైడ్ బంధాలు నిలిపి ఉంచుతాయి.
ప్రతి ప్రోటీన్కు దానికంటూ ఒక స్థిరమైన క్రమం ఉంటుంది. ఒక్క అమైనో ఆమ్లం మారినా వేరే పని చేసే వేరే ప్రోటీన్ రావచ్చు.
దీనికి ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ సికిల్-సెల్ రక్తహీనత (Sickle-cell anaemia). హీమోగ్లోబిన్ β-శృంఖలలో 6వ స్థానంలోని గ్లూటామిక్ ఆమ్లం స్థానంలో వాలిన్ వస్తుంది. ఈ ఒక్క మార్పు వల్ల ఆక్సిజన్ తక్కువగా ఉన్నప్పుడు హీమోగ్లోబిన్ గుంపులుగా కలిసిపోతుంది, ఎర్ర రక్తకణాలు కొడవలి ఆకారంలోకి వంగుతాయి.
4.4 ద్వితీయ నిర్మాణం
శృంఖల వెన్నెముక (backbone) యొక్క స్థానిక ఆకారాన్ని ద్వితీయ నిర్మాణం (Secondary structure) అంటారు. పెప్టైడ్ బంధాలలోని –NH–, >C=O సమూహాలు క్రమబద్ధమైన హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరచడం వల్ల ఇది ఏర్పడుతుంది. ఇందులో సాధారణంగా రెండు రకాలు ఉంటాయి.
α-హెలిక్స్ (α-Helix). శృంఖల కుడిచేతి సర్పిలంగా (right-handed spiral) చుట్టుకుంటుంది; టెలిఫోన్ తీగ చుట్టలాగా లేదా స్ప్రింగ్లాగా.
ప్రతి –NH– సమూహం తన పైన ఉన్న చుట్టులోని (నాలుగు అవశేషాల తర్వాత ఉన్న) >C=O సమూహంతో హైడ్రోజన్ బంధం ఏర్పరుస్తుంది.
ఈ H-బంధాలన్నీ ఒకే శృంఖల లోపల (అంతర అణుక, intramolecular) ఉంటాయి; ఇవి హెలిక్స్ అక్షానికి దాదాపు సమాంతరంగా ఉంటాయి.
ఒక్కో చుట్టుకు సుమారు 3.6 అవశేషాలు ఉంటాయి. పార్శ్వ శృంఖలలు బయటివైపుకు ఉంటాయి.
జుట్టు, ఉన్నిలోని కెరాటిన్ ఎక్కువగా α-హెలిక్స్ రూపంలో ఉంటుంది.
β-ముడతల పలక (β-Pleated sheet). శృంఖలలు దాదాపు పూర్తి పొడవుకు సాగి, పక్కపక్కనే అమరి ఉంటాయి.
హైడ్రోజన్ బంధాలు పక్కపక్క శృంఖలల మధ్య (అణ్వంతర, intermolecular) లేదా వెనక్కి మడతపడిన ఒకే శృంఖలలోని దూర భాగాల మధ్య ఏర్పడతాయి.
ఈ పలక చదునుగా ఉండదు. ముడతల తెరలాగా లేదా మడిచిన కాగితపు విసనకర్రలాగా పైకీ కిందకీ మడతపడుతుంది.
పట్టులోని ఫైబ్రోయిన్ ఎక్కువగా β-పలక రూపంలో ఉంటుంది; అందుకే పట్టు బలంగా ఉంటుంది కానీ సాగదు.
| లక్షణం | α-హెలిక్స్ | β-ముడతల పలక |
|---|---|---|
| శృంఖల ఆకారం | చుట్టుకొని, కుడిచేతి దిశలో | సాగి, జిగ్జాగ్గా |
| H-బంధాలు | ఒకే శృంఖల లోపల, అక్షం వెంబడి | పక్కపక్క శృంఖలల మధ్య |
| ఉదాహరణ | కెరాటిన్ (జుట్టు, ఉన్ని) | ఫైబ్రోయిన్ (పట్టు) |
4.5 తృతీయ నిర్మాణం
ఒక పాలీపెప్టైడ్ శృంఖల మొత్తంగా త్రిమితీయంగా మడతపడే తీరును తృతీయ నిర్మాణం (Tertiary structure) అంటారు. హెలిక్స్లు, పలకలు ఒకదానిపై ఒకటి మరింతగా మడతపడతాయి. ప్రోటీన్ తంతురూపమా గోళాకారమా అన్నది ఈ మడతే నిర్ణయిస్తుంది.
తృతీయ నిర్మాణాన్ని నిలిపి ఉంచే బలాలు:
పార్శ్వ శృంఖలల మధ్య హైడ్రోజన్ బంధాలు.
రెండు సిస్టీన్ అవశేషాల మధ్య డైసల్ఫైడ్ (–S–S–) బంధాలు (సమయోజనీయ).
–COO⁻, –NH₃⁺ పార్శ్వ శృంఖలల మధ్య స్థిరవిద్యుత్ (అయానిక) ఆకర్షణలు.
వాండర్ వాల్స్ బలాలు; ధ్రువరహిత పార్శ్వ శృంఖలలు నీటికి దూరంగా ఒకచోట గుమిగూడే ధోరణి.
4.6 చతుర్థ నిర్మాణం
కొన్ని ప్రోటీన్లు రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పాలీపెప్టైడ్ శృంఖలలతో తయారవుతాయి. ఒక్కో శృంఖలను ఉప యూనిట్ (Subunit) అంటారు. ఈ ఉప యూనిట్లు కలిసి అమరే తీరును చతుర్థ నిర్మాణం (Quaternary structure) అంటారు.
హీమోగ్లోబిన్లో నాలుగు ఉప యూనిట్లు ఉంటాయి: రెండు α-శృంఖలలు, రెండు β-శృంఖలలు. మయోగ్లోబిన్ వంటి ఒకే శృంఖల ఉన్న ప్రోటీన్కు చతుర్థ నిర్మాణం ఉండదు.

ప్రతి స్థాయి దాని ఎడమవైపు ఉన్న స్థాయిపై ఆధారపడి ఏర్పడుతుంది; కింది పట్టీ చూపించేట్లు, స్వభావ వికృతి ప్రాథమిక క్రమం తప్ప మిగిలిన అన్ని స్థాయిలనూ తొలగిస్తుంది.
| స్థాయి | ఏమి వివరిస్తుంది | ప్రధాన బంధాలు లేదా బలాలు |
|---|---|---|
| ప్రాథమిక | అమైనో ఆమ్లాల క్రమం | పెప్టైడ్ బంధాలు (సమయోజనీయ) |
| ద్వితీయ | వెన్నెముక స్థానిక ఆకారం: α-హెలిక్స్, β-పలక | –NH–, >C=O మధ్య H-బంధాలు |
| తృతీయ | ఒక శృంఖల మొత్తం మడత | H-బంధాలు, –S–S– బంధాలు, అయానిక ఆకర్షణలు, వాండర్ వాల్స్ |
| చతుర్థ | రెండు లేదా ఎక్కువ ఉప యూనిట్ల అమరిక | తృతీయ బలాలే, శృంఖలల మధ్య |
4.7 స్వభావ వికృతి
జీవకణంలో ఉన్నట్లుగా, తనదైన త్రిమితీయ ఆకారం, జీవ క్రియాశీలత కలిగి ఉన్న ప్రోటీన్ను సహజ ప్రోటీన్ (Native protein) అంటారు.
వేడి, pH లో పెద్ద మార్పు, ఆల్కహాల్, కొన్ని లవణాలు హైడ్రోజన్ బంధాలను, ఇతర బలహీన బలాలను దెబ్బతీస్తాయి. గోళాలు విచ్చుకుంటాయి, హెలిక్స్లు విడిపోతాయి. ప్రోటీన్ తన జీవ క్రియాశీలతను కోల్పోతుంది. దీన్నే స్వభావ వికృతి (Denaturation) అంటారు.
ఏది మారుతుంది, ఏది మారదు:
కోల్పోయేవి: ద్వితీయ, తృతీయ నిర్మాణాలు (చతుర్థ నిర్మాణం ఉంటే అది కూడా).
మిగిలేది: ప్రాథమిక నిర్మాణం. పెప్టైడ్ బంధాలు సమయోజనీయమైనవి, బలమైనవి; స్వభావ వికృతి వాటిని తెంచదు.
రెండు రోజువారీ ఉదాహరణలు:
గుడ్డు ఉడకబెట్టడం. గుడ్డు తెల్లసొనలోని పారదర్శకమైన, జారే ఆల్బుమిన్ తెల్లని గట్టి ఘనంగా మారుతుంది. వేడి గోళాకార ప్రోటీన్ను విచ్చేలా చేసింది; తెరుచుకున్న శృంఖలలు చిక్కుపడి అతుక్కుపోతాయి. దీన్ని స్కందనం (Coagulation) అంటారు.
పాలు పెరుగుగా మారడం. తోడులోని బాక్టీరియా లాక్టోజ్ను లాక్టిక్ ఆమ్లంగా మారుస్తాయి. pH తగ్గుతుంది, పాల ప్రోటీన్లు స్వభావ వికృతి చెంది గుంపులుగా కలుస్తాయి, పాలు పెరుగుగా గడ్డకడతాయి. పనీర్ కోసం వేడి పాలలో నిమ్మరసం కలపడం కూడా ఇలాగే పనిచేస్తుంది.
స్వభావ వికృతి జలవిశ్లేషణకు భిన్నం. జలవిశ్లేషణ (ఆమ్లం, క్షారం లేదా మీ జీర్ణాశయంలోని వంటి ఎంజైమ్లతో) పెప్టైడ్ బంధాలను తెంచి స్వేచ్ఛా అమైనో ఆమ్లాలను ఇస్తుంది. స్వభావ వికృతి శృంఖలను ముక్కలు చేయకుండా ఒకటిగానే ఉంచుతుంది.
4.8 సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: వీటిని తంతురూప, గోళాకార ప్రోటీన్లుగా విభజించండి: కెరాటిన్, ఇన్సులిన్, మయోసిన్, గుడ్డు ఆల్బుమిన్, ఫైబ్రోయిన్, హీమోగ్లోబిన్.
సాధన: తంతురూప (కరగనివి, నిర్మాణాత్మకమైనవి): కెరాటిన్, మయోసిన్, ఫైబ్రోయిన్. గోళాకార (కరిగేవి, క్రియాత్మకమైనవి): ఇన్సులిన్, గుడ్డు ఆల్బుమిన్, హీమోగ్లోబిన్.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: ప్రతి వాక్యం వివరించే నిర్మాణ స్థాయిని పేర్కొనండి. (i) Gly-Ala-Ser-… అవశేషాల క్రమం. (ii) ఒకే శృంఖల లోపలి H-బంధాలతో నిలిచే కుడిచేతి చుట్ట. (iii) నాలుగు శృంఖలలు కలిసి ఒకే క్రియాత్మక యూనిట్గా అమరడం. (iv) ఒకే శృంఖల దట్టమైన బంతిలా మడతపడటం.
సాధన: (i) ప్రాథమిక. (ii) ద్వితీయ (α-హెలిక్స్). (iii) చతుర్థ. (iv) తృతీయ.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: ఇన్సులిన్లో రెండు శృంఖలలు ఉన్నాయి: 21 అవశేషాల A శృంఖల, 30 అవశేషాల B శృంఖల. ఇన్సులిన్లో ఎన్ని పెప్టైడ్ బంధాలు ఉంటాయి?
సాధన: ప్రతి శృంఖలను విడిగా లెక్కించాలి, ఎందుకంటే శృంఖలలు పెప్టైడ్ బంధాలతో కాకుండా డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో కలిసి ఉంటాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: మానవ హీమోగ్లోబిన్లో 141 అవశేషాల రెండు α-శృంఖలలు, 146 అవశేషాల రెండు β-శృంఖలలు ఉంటాయి. మొత్తం అవశేషాల సంఖ్య, పెప్టైడ్ బంధాల సంఖ్య కనుగొనండి.
సాధన: అవశేషాలు = 2 × 141 + 2 × 146 = 282 + 292 = 574. నాలుగు శృంఖలల్లో ప్రతిదానిలో అవశేషాల కంటే ఒక బంధం తక్కువ.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: ఒక గుడ్డును ఉడకబెట్టారు. గుడ్డు ఆల్బుమిన్లో ఏ నిర్మాణ స్థాయిలు పోతాయి, ఏవి మిగులుతాయి?
సాధన: వేడి హైడ్రోజన్ బంధాలను, ఇతర బలహీన బలాలను తెంచుతుంది. తృతీయ, ద్వితీయ నిర్మాణాలు పోతాయి; ప్రోటీన్ విచ్చుకొని స్కందనం చెందుతుంది. పెప్టైడ్ బంధాలు తెగవు కాబట్టి ప్రాథమిక నిర్మాణం మిగులుతుంది. అందుకే ఉడికించిన గుడ్డు కూడా అమైనో ఆమ్లాలకు మంచి వనరు.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: పాలు పెరుగుగా ఎలా మారతాయో నిర్మాణ పరంగా వివరించండి.
సాధన: లాక్టిక్ ఆమ్ల బాక్టీరియా లాక్టోజ్ను లాక్టిక్ ఆమ్లంగా మారుస్తాయి. pH తగ్గుతుంది. ఈ pH మార్పు పాల ప్రోటీన్లను వాటి సహజ ఆకారంలో నిలిపే అయానిక ఆకర్షణలను, హైడ్రోజన్ బంధాలను దెబ్బతీస్తుంది. అవి స్వభావ వికృతి చెంది, ద్రావణీయత కోల్పోయి, పెరుగుగా గడ్డకడతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: సికిల్-సెల్ హీమోగ్లోబిన్లో β-శృంఖలలోని ఒక అమైనో ఆమ్లం మారుతుంది. మొదట ఏ నిర్మాణ స్థాయి మారుతుంది? మొత్తం ప్రోటీన్ ఎందుకు వేరుగా ప్రవర్తిస్తుంది?
సాధన: ప్రాథమిక నిర్మాణం మారుతుంది: 6వ స్థానంలోని గ్లూటామిక్ ఆమ్లం వాలిన్గా మారుతుంది. గ్లూటామిక్ ఆమ్లం ధ్రువ, ఆవేశయుతమైనది; వాలిన్ ధ్రువరహితమైనది. దీనివల్ల శృంఖల అమరే తీరు, హీమోగ్లోబిన్ అణువులు పరస్పరం చర్య జరిపే తీరు మారతాయి. కాబట్టి పై స్థాయిలు, పనితీరు కూడా మారతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.8: ఒక ప్రోటీన్ ద్రావణాన్ని రెండు విధాలుగా చికిత్స చేశారు. P నమూనాను 80 °C వద్ద 10 నిమిషాలు వేడి చేశారు. Q నమూనాను 6 M HCl తో 24 గంటలు మరిగించారు. ఏ నమూనా స్వేచ్ఛా అమైనో ఆమ్లాలను ఇస్తుంది? దేనిలో పెప్టైడ్ బంధాలు చెక్కుచెదరకుండా ఉంటాయి?
సాధన: P కేవలం స్వభావ వికృతి చెందింది: దాని పెప్టైడ్ బంధాలు అలాగే ఉంటాయి, స్వేచ్ఛా అమైనో ఆమ్లాలు రావు. Q పూర్తిగా జలవిశ్లేషణ చెందింది: దాని పెప్టైడ్ బంధాలు తెగి స్వేచ్ఛా అమైనో ఆమ్లాలు వస్తాయి. స్వభావ వికృతి ఆకారాన్ని మారుస్తుంది; జలవిశ్లేషణ క్రమాన్ని నిలిపే బంధాలను తెంచుతుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
తంతురూప: సమాంతర శృంఖలలు, H-బంధాలు, –S–S– బంధాలు, కరగనివి (కెరాటిన్, మయోసిన్). గోళాకార: మడతపడినవి, కరిగేవి (ఇన్సులిన్, ఆల్బుమిన్లు).
ప్రాథమిక = క్రమం (పెప్టైడ్ బంధాలు).
ద్వితీయ = α-హెలిక్స్ (కుడిచేతి, శృంఖల లోపలి H-బంధాలు) లేదా β-ముడతల పలక (సాగిన శృంఖలలు, శృంఖలల మధ్య H-బంధాలు).
తృతీయ = ఒక శృంఖల మొత్తం మడత; H-బంధాలు, –S–S–, అయానిక, వాండర్ వాల్స్.
చతుర్థ = ఉప యూనిట్ల అమరిక; హీమోగ్లోబిన్లో నాలుగు (2α, 2β).
స్వభావ వికృతి: వేడి లేదా pH మార్పు ప్రోటీన్ను విచ్చుకునేలా చేస్తుంది; క్రియాశీలత పోతుంది; ప్రాథమిక నిర్మాణం మిగులుతుంది.
ఉదాహరణలు: గుడ్డు తెల్లసొనను ఉడకబెట్టడం (స్కందనం), పాలు పెరుగుగా మారడం (లాక్టిక్ ఆమ్లం).
NEET లో సాధారణ తప్పులు
స్వభావ వికృతి పెప్టైడ్ బంధాలను తెంచుతుందని రాయడం. తెంచదు; జలవిశ్లేషణ తెంచుతుంది.
α-హెలిక్స్ను ఎడమచేతి చుట్ట అనడం. అది కుడిచేతి చుట్ట.
β-పలకలోని H-బంధాలు ఒకే చుట్టలో ఉంటాయని చెప్పడం. అవి పక్కపక్క శృంఖలల మధ్య ఉంటాయి.
ఇన్సులిన్ను తంతురూప ప్రోటీన్ అనడం. అది గోళాకార, నీటిలో కరిగే ప్రోటీన్.
హీమోగ్లోబిన్ ఉప యూనిట్ల అమరికను తృతీయ నిర్మాణంగా చెప్పడం. అది చతుర్థ నిర్మాణం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. పాలీపెప్టైడ్లోని అమైనో ఆమ్లాల క్రమం దాని (a) ద్వితీయ నిర్మాణం (b) ప్రాథమిక నిర్మాణం (c) తృతీయ నిర్మాణం (d) చతుర్థ నిర్మాణం
2. వీటిలో తంతురూప ప్రోటీన్ ఏది? (a) ఇన్సులిన్ (b) ఆల్బుమిన్ (c) కెరాటిన్ (d) హీమోగ్లోబిన్
3. α-హెలిక్స్, β-ముడతల పలక ఏ రకానికి చెందినవి? (a) ద్వితీయ నిర్మాణం (b) ప్రాథమిక నిర్మాణం (c) చతుర్థ నిర్మాణం (d) తృతీయ నిర్మాణం
4. గోళాకార ప్రోటీన్లు సాధారణంగా (a) నీటిలో కరగవు (b) తంతువుల్లా ఉంటాయి (c) జుట్టులో ఉంటాయి (d) నీటిలో కరుగుతాయి
5. ఉడకబెట్టినప్పుడు గుడ్డు తెల్లసొన గట్టిపడటం దేనికి ఉదాహరణ? (a) జలవిశ్లేషణ (b) స్వభావ వికృతి (c) మ్యూటారొటేషన్ (d) విలోమం
6. α-హెలిక్స్ను ప్రధానంగా నిలిపేవి (a) అయానిక బంధాలు (b) గ్లైకోసిడిక్ బంధాలు (c) >C=O, –NH– సమూహాల మధ్య హైడ్రోజన్ బంధాలు (d) ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధాలు
7. ఒక ప్రోటీన్కు చతుర్థ నిర్మాణం ఉండాలంటే దానికి ఉండాల్సింది (a) ఒకే శృంఖల (b) α-హెలిక్స్లు మాత్రమే (c) కనీసం ఒక డైసల్ఫైడ్ బంధం (d) రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పాలీపెప్టైడ్ ఉప యూనిట్లు
8. మయోసిన్ ఎక్కడ ఉంటుంది? (a) కండరాలు (b) జుట్టు (c) రక్త ప్లాస్మా (d) గుడ్డు తెల్లసొన
9. స్వభావ వికృతి తర్వాత కూడా మిగిలే నిర్మాణ స్థాయి ఏది? (a) ద్వితీయ (b) తృతీయ (c) ప్రాథమిక (d) చతుర్థ
10. పాలు పెరుగుగా మారడానికి కారణం (a) సిట్రిక్ ఆమ్లం (b) బాక్టీరియా ఏర్పరిచే లాక్టిక్ ఆమ్లం (c) ఎసిటిక్ ఆమ్లం (d) కార్బోనిక్ ఆమ్లం
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. హీమోగ్లోబిన్లో ఎన్ని పాలీపెప్టైడ్ ఉప యూనిట్లు ఉంటాయి? (a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 6
12. β-ముడతల పలకలో పాలీపెప్టైడ్ శృంఖలలు (a) కుడిచేతి హెలిక్స్గా చుట్టుకుంటాయి (b) గ్లైకోసిడిక్ బంధాలతో కలుస్తాయి (c) గోళంగా మడతపడతాయి (d) దాదాపు పూర్తిగా సాగి, శృంఖలల మధ్య H-బంధాలతో పక్కపక్కనే నిలుస్తాయి
13. α-హెలిక్స్ అంటే (a) ఒకే శృంఖల లోపల H-బంధాలు ఉన్న కుడిచేతి చుట్ట (b) శృంఖలల మధ్య H-బంధాలు ఉన్న ఎడమచేతి చుట్ట (c) H-బంధాలు లేని చదునైన పలక (d) డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో మాత్రమే నిలిచే చుట్ట
14. ప్రోటీన్ తృతీయ నిర్మాణాన్ని స్థిరపరిచే బలాలు ఏవి? (a) గ్లైకోసిడిక్ బంధాలు మాత్రమే (b) పెప్టైడ్ బంధాలు మాత్రమే (c) ఫాస్ఫోడైఎస్టర్ బంధాలు (d) H-బంధాలు, డైసల్ఫైడ్ బంధాలు, అయానిక ఆకర్షణలు, వాండర్ వాల్స్ బలాలు
15. వీటిలో గోళాకార ప్రోటీన్ ఏది? (a) ఇన్సులిన్ (b) కెరాటిన్ (c) మయోసిన్ (d) ఫైబ్రోయిన్
16. తంతురూప ప్రోటీన్లు నీటిలో కరగకపోవడానికి కారణం (a) వాటిలో పెప్టైడ్ బంధాలు లేవు (b) వాటి పొడవైన శృంఖలలు H-బంధాలు, డైసల్ఫైడ్ బంధాలతో సమాంతరంగా అమరి ఉంటాయి (c) అవి గోళాకారంగా ఉంటాయి (d) వాటిలో గ్లైసిన్ మాత్రమే ఉంటుంది
17. ఏ చికిత్స ప్రోటీన్ను స్వభావ వికృతి చెందించదు? (a) 90 °C కి వేడి చేయడం (b) బలమైన ఆమ్లం కలపడం (c) గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద తటస్థ నీటిలో మెల్లగా కలపడం (d) ఎక్కువ ఆల్కహాల్ కలపడం
18. సికిల్-సెల్ హీమోగ్లోబిన్లో β-శృంఖల 6వ స్థానంలో (a) వాలిన్ స్థానంలో గ్లూటామిక్ ఆమ్లం వస్తుంది (b) గ్లూటామిక్ ఆమ్లం స్థానంలో వాలిన్ వస్తుంది (c) గ్లైసిన్ స్థానంలో అలనిన్ వస్తుంది (d) లైసిన్ స్థానంలో వాలిన్ వస్తుంది
19. స్వభావ వికృతి చెందిన ఎంజైమ్ క్రియాశీలత కోల్పోవడానికి కారణం (a) దాని పెప్టైడ్ బంధాలు తెగుతాయి (b) దాని అమైనో ఆమ్ల క్రమం మారుతుంది (c) దాని ద్వితీయ, తృతీయ నిర్మాణాలు పోతాయి (d) అది ధ్రువణ నిష్క్రియం అవుతుంది
20. కెరాటిన్ దేనిలో ప్రధాన ప్రోటీన్? (a) రక్తం (b) జుట్టు, ఉన్ని (c) పాలు (d) గుడ్డు తెల్లసొన
21. ప్రోటీన్ ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని నిలిపేవి (a) హైడ్రోజన్ బంధాలు (b) వాండర్ వాల్స్ బలాలు (c) డైసల్ఫైడ్ బంధాలు మాత్రమే (d) పెప్టైడ్ బంధాలు
22. సహజ ప్రోటీన్ అంటే (a) జీవ వ్యవస్థలో తన సహజ త్రిమితీయ నిర్మాణం, జీవ క్రియాశీలత కలిగి ఉన్నది (b) వేడి చేసినది (c) జలవిశ్లేషణ చెందినది (d) ప్రయోగశాలలో తయారైనది
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఇన్సులిన్లో A శృంఖల (21 అవశేషాలు), B శృంఖల (30 అవశేషాలు) ఉన్నాయి. ఇన్సులిన్లో పెప్టైడ్ బంధాల సంఖ్య (a) 51 (b) 50 (c) 49 (d) 48
24. హీమోగ్లోబిన్లో 141 అవశేషాల రెండు శృంఖలలు, 146 అవశేషాల రెండు శృంఖలలు ఉన్నాయి. మొత్తం పెప్టైడ్ బంధాల సంఖ్య (a) 570 (b) 574 (c) 573 (d) 287
25. తప్పుగా జతపరిచిన జత ఏది? (a) కెరాటిన్ – తంతురూప ప్రోటీన్ (b) ఆల్బుమిన్ – గోళాకార ప్రోటీన్ (c) α-హెలిక్స్ – ద్వితీయ నిర్మాణం (d) హీమోగ్లోబిన్లో నాలుగు శృంఖలల అమరిక – తృతీయ నిర్మాణం
26. ఉడకబెట్టినప్పుడు గుడ్డు ఆల్బుమిన్కు జరిగేదాన్ని ఉత్తమంగా వివరించే వాక్యం ఏది? (a) దాని పెప్టైడ్ బంధాలు జలవిశ్లేషణ చెంది అమైనో ఆమ్లాలు వస్తాయి (b) దాని H-బంధాలు తెగి, శృంఖలలు విచ్చుకొని చిక్కుపడతాయి, క్రమం మారదు (c) అది గ్లూకోజ్గా మారుతుంది (d) దానిలో కొత్త పెప్టైడ్ బంధాలు ఏర్పడతాయి
27. ప్రోటీన్ తృతీయ నిర్మాణం అంటే (a) ఒకే పాలీపెప్టైడ్ శృంఖల మొత్తం త్రిమితీయ మడత (b) అమైనో ఆమ్లాల క్రమం (c) అనేక ఉప యూనిట్ల అమరిక (d) వెన్నెముక H-బంధాల నమూనా మాత్రమే
28. పూర్తి ఆమ్ల జలవిశ్లేషణ స్వభావ వికృతి నుంచి ఎలా భిన్నమంటే, జలవిశ్లేషణ (a) H-బంధాలను మాత్రమే తెంచుతుంది (b) ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని అలాగే ఉంచుతుంది (c) గ్లూకోజ్ ఇస్తుంది (d) పెప్టైడ్ బంధాలను తెంచి స్వేచ్ఛా అమైనో ఆమ్లాలను ఇస్తుంది
29. ప్రతిపాదన (A): స్వభావ వికృతి ఎంజైమ్ జీవ క్రియాశీలతను నాశనం చేస్తుంది.
కారణం (R): స్వభావ వికృతి ప్రోటీన్ పెప్టైడ్ బంధాలను తెంచుతుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: α-హెలిక్స్లో ఒకే శృంఖలలోని >C=O, –NH– సమూహాల మధ్య హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పడతాయి.
వాక్యం II: β-ముడతల పలకలో పక్కపక్క శృంఖలల మధ్య హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పడతాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | ప్రాథమిక = క్రమం. |
| 2 | c | కెరాటిన్ జుట్టు, ఉన్ని తంతువులను ఏర్పరుస్తుంది. |
| 3 | a | క్రమబద్ధమైన, H-బంధాలతో ఉన్న వెన్నెముక ఆకారాలు. |
| 4 | d | దట్టంగా మడతపడిన శృంఖలలు కరుగుతాయి. |
| 5 | b | వేడి ఆల్బుమిన్ను విచ్చుకునేలా చేస్తుంది. |
| 6 | c | శృంఖల లోపలి వెన్నెముక H-బంధాలు. |
| 7 | d | చతుర్థ నిర్మాణానికి ఉప యూనిట్లు కావాలి. |
| 8 | a | మయోసిన్ కండర ప్రోటీన్. |
| 9 | c | పెప్టైడ్ బంధాలు తెగవు. |
| 10 | b | లాక్టిక్ ఆమ్లం pH ను తగ్గిస్తుంది. |
| 11 | c | రెండు α, రెండు β శృంఖలలు. |
| 12 | d | సాగిన శృంఖలలు, శృంఖలల మధ్య H-బంధాలు. |
| 13 | a | కుడిచేతి చుట్ట, అంతర అణుక H-బంధాలు. |
| 14 | d | బలహీన బలాలు, వాటితో పాటు –S–S– బంధాలు. |
| 15 | a | ఇన్సులిన్ కరుగుతుంది, గోళాకారంగా ఉంటుంది. |
| 16 | b | సమాంతర శృంఖలలు బంధితమై తంతువులవుతాయి. |
| 17 | c | వేడి, ఆమ్లం, ద్రావణి మార్పు ఏదీ లేదు. |
| 18 | b | β6 వద్ద Glu → Val. |
| 19 | c | సహజ త్రిమితీయ ఆకారం పోతుంది. |
| 20 | b | కెరాటిన్ జుట్టు, ఉన్ని, గోళ్లలో ఉంటుంది. |
| 21 | d | క్రమంలోని సమయోజనీయ అమైడ్ బంధాలు. |
| 22 | a | సహజ ప్రోటీన్ నిర్వచనం. |
| 23 | c | 20 + 29 = 49. |
| 24 | a | 574 అవశేషాలు − 4 శృంఖలలు = 570. |
| 25 | d | ఉప యూనిట్ల అమరిక చతుర్థ నిర్మాణం. |
| 26 | b | స్వభావ వికృతి ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని మార్చదు. |
| 27 | a | ఒక శృంఖల మడత = తృతీయ. |
| 28 | d | జలవిశ్లేషణ పెప్టైడ్ బంధాలను తెంచుతుంది. |
| 29 | c | A సరైనది; స్వభావ వికృతి బలహీన బలాలను మాత్రమే తెంచుతుంది. |
| 30 | a | రెండూ H-బంధాలను సరిగ్గా వివరిస్తాయి. |
అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
ప్రోటీన్లు పెప్టైడ్ బంధాలతో కలిసిన α-అమైనో ఆమ్లాల పాలిమర్లు; కణాలలో ఎక్కువగా ఉండే జీవ అణువులు ఇవే.
తంతురూప ప్రోటీన్లు: శృంఖలలు సమాంతరంగా, H-బంధాలు, –S–S– బంధాలతో నిలుస్తాయి; దారం లాంటివి, నీటిలో కరగవు (జుట్టు, ఉన్నిలో కెరాటిన్, కండరంలో మయోసిన్).
గోళాకార ప్రోటీన్లు: శృంఖలలు దాదాపు గోళాకారంలో మడతపడతాయి; సాధారణంగా నీటిలో కరుగుతాయి (ఇన్సులిన్, ఆల్బుమిన్లు).
ప్రాథమిక నిర్మాణం: అమైనో ఆమ్లాల క్రమం. క్రమంలో ఏ మార్పు వచ్చినా వేరే ప్రోటీన్ అవుతుంది.
ద్వితీయ నిర్మాణం: వెన్నెముక స్థానిక ఆకారం; –C=O, –NH సమూహాల మధ్య H-బంధాలతో నిలుస్తుంది.
α-హెలిక్స్: కుడిచేతి చుట్ట; ప్రతి –C=O అదే శృంఖలలో సుమారు నాలుగు అవశేషాల తర్వాత ఉన్న –NH తో బంధితమవుతుంది.
β-ముడతల పలక: శృంఖలలు దాదాపు పూర్తిగా సాగి పక్కపక్కనే ఉంటాయి; పక్కపక్క శృంఖలల మధ్య H-బంధాలు.
తృతీయ నిర్మాణం: ఒక శృంఖల మొత్తం మడత; H-బంధాలు, డైసల్ఫైడ్ వారధులు, అయానిక (లవణ) వారధులు, వాండర్ వాల్స్ బలాలతో నిలుస్తుంది.
చతుర్థ నిర్మాణం: రెండు లేదా ఎక్కువ శృంఖలల (ఉప యూనిట్ల) అమరిక. హీమోగ్లోబిన్లో నాలుగు: 2α + 2β.
స్వభావ వికృతి: వేడి, pH మార్పు లేదా కొన్ని రసాయనాలు ద్వితీయ, తృతీయ నిర్మాణాలను దెబ్బతీస్తాయి. ప్రోటీన్ జీవ క్రియాశీలతను కోల్పోతుంది; ప్రాథమిక నిర్మాణం మిగులుతుంది.
రోజువారీ ఉదాహరణలు: గుడ్డు తెల్లసొనను ఉడకబెట్టడం (ఆల్బుమిన్ స్కందనం); బాక్టీరియా ఏర్పరిచే లాక్టిక్ ఆమ్లంతో పాలు పెరుగుగా మారడం.
సికిల్-సెల్ రక్తహీనత: హీమోగ్లోబిన్ ప్రతి β-శృంఖలలో ఒక గ్లూటామిక్ ఆమ్లం స్థానంలో వాలిన్ వస్తుంది; ఇది ప్రాథమిక నిర్మాణ మార్పు.
లెక్కింపు: మొత్తం N అవశేషాలున్న k శృంఖలలలో N − k పెప్టైడ్ బంధాలు ఉంటాయి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| స్థాయి | ఏమి వివరిస్తుంది | ప్రధాన బలాలు |
|---|---|---|
| ప్రాథమిక | అమైనో ఆమ్లాల క్రమం | పెప్టైడ్ (సమయోజనీయ) బంధాలు |
| ద్వితీయ | α-హెలిక్స్ లేదా β-ముడతల పలక | వెన్నెముక C=O, N–H మధ్య H-బంధాలు |
| తృతీయ | ఒక శృంఖల త్రిమితీయ మడత | H-బంధాలు, –S–S–, అయానిక, వాండర్ వాల్స్ |
| చతుర్థ | ఉప యూనిట్ల అమరిక | శృంఖలల మధ్య అవే బలహీన బలాలు |
| స్వభావ వికృతి | 2°, 3° ఆకారం కోల్పోవడం | బలహీన బలాలు తెగుతాయి, పెప్టైడ్ బంధాలు కాదు |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Please Say The Question": P = Primary (ప్రాథమిక), S = Secondary (ద్వితీయ), T = Tertiary (తృతీయ), Q = Quaternary (చతుర్థ); సంక్లిష్టత పెరిగే క్రమంలో.
"Helix Holds Home, Sheet Shakes hands Sideways": α-హెలిక్స్ తన సొంత శృంఖలలోనే (ఇంట్లోనే) H-బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది; β-పలక పక్క శృంఖలతో (పక్కవారితో చేయి కలిపినట్టు) H-బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది.
"Fibrous = Fibre, Globular = Globe": తంతురూపం = దారం లాంటిది, కరగదు; గోళాకారం = బంతి లాంటిది, కరుగుతుంది.
"Denature, not Destroy the sequence": స్వభావ వికృతి ఆకారాన్ని పాడుచేస్తుంది, క్రమాన్ని కాదు; ప్రాథమిక నిర్మాణం మిగులుతుంది.
"Sickle: Glu to Val, Gone is Value": β-శృంఖలలో గ్లూటామిక్ ఆమ్లం (Glu) స్థానంలో వాలిన్ (Val) వస్తే హీమోగ్లోబిన్ విలువ (పనితీరు) పోతుంది.
భావనల అనుసంధానం
హైడ్రోజన్ బంధం, వాండర్ వాల్స్ బలాలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణంలో వివరించబడ్డాయి.
ఎంజైమ్ క్రియాశీలత, దానిపై ఉష్ణోగ్రత ప్రభావం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 8: రసాయన గతిశాస్త్రంతో ముడిపడి ఉన్నాయి.
హీమోగ్లోబిన్, సికిల్-సెల్ రక్తహీనత, కండర ప్రోటీన్లు జీవశాస్త్రం పుస్తకం 7: జన్యుశాస్త్రం మరియు పరిణామం, జీవశాస్త్రం పుస్తకం 5: మానవ శరీరధర్మ శాస్త్రంతో అనుసంధానమవుతాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I (ప్రోటీన్ నిర్మాణ స్థాయి) ను జాబితా II (దాన్ని నిలిపేది లేదా నిర్వచించేది) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ప్రాథమిక
B. ద్వితీయ
C. తృతీయ
D. చతుర్థ
జాబితా II:
(i) వెన్నెముక –C=O, –NH సమూహాల మధ్య H-బంధాలు
(ii) రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పాలీపెప్టైడ్ ఉప యూనిట్ల అమరిక
(iii) పెప్టైడ్ బంధాలతో స్థిరమైన క్రమం
(iv) –S–S–, అయానిక బంధాలు, వాండర్ వాల్స్ బలాల వంటి పార్శ్వ శృంఖల బలాలు
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
32. జాబితా I (ప్రోటీన్) ను జాబితా II (రకం, పని) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. కెరాటిన్
B. మయోసిన్
C. ఇన్సులిన్
D. ఆల్బుమిన్
జాబితా II:
(i) రక్తంలో గ్లూకోజ్ను తగ్గించే గోళాకార హార్మోన్
(ii) జుట్టు, ఉన్నిలోని తంతురూప ప్రోటీన్
(iii) గుడ్డు తెల్లసొనలోని గోళాకార, నీటిలో కరిగే ప్రోటీన్
(iv) కండరంలోని తంతురూప ప్రోటీన్
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii
33. జాబితా I (పరిశీలన) ను జాబితా II (వివరణ) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ఉడకబెట్టినప్పుడు గుడ్డు తెల్లసొన ఘనంగా మారుతుంది
B. పెరుగుతో ఉంచినప్పుడు పాలు గడ్డకడతాయి
C. కొడవలి ఆకారంలోని ఎర్ర రక్తకణాలు
D. హీమోగ్లోబిన్ నాలుగు శృంఖలలతో నిర్మితమైంది
జాబితా II:
(i) ప్రాథమిక నిర్మాణంలో మార్పు
(ii) వేడి ఆల్బుమిన్ను స్కందనం చెందిస్తుంది
(iii) చతుర్థ నిర్మాణం
(iv) బాక్టీరియా ఏర్పరిచే లాక్టిక్ ఆమ్లం పాల ప్రోటీన్లను స్వభావ వికృతి చెందిస్తుంది
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
34. జాబితా I (నిర్మాణం) ను జాబితా II (లక్షణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. α-హెలిక్స్
B. β-ముడతల పలక
C. తంతురూప ప్రోటీన్
D. గోళాకార ప్రోటీన్
జాబితా II:
(i) దారం లాంటిది, నీటిలో కరగదు
(ii) దాదాపు గోళాకారం, సాధారణంగా నీటిలో కరుగుతుంది
(iii) శృంఖలలు పక్కపక్కనే, శృంఖలల మధ్య H-బంధాలు
(iv) కుడిచేతి చుట్ట, ఒకే శృంఖల లోపల H-బంధాలు
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-i, B-iii, C-iv, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. స్వభావ వికృతి ప్రోటీన్ ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని నాశనం చేస్తుంది.
B. స్వభావ వికృతి చెందిన ప్రోటీన్ జీవ క్రియాశీలతను కోల్పోతుంది.
C. స్వభావ వికృతిలో ద్వితీయ, తృతీయ నిర్మాణాలు దెబ్బతింటాయి.
D. pH మార్పు ప్రోటీన్ను స్వభావ వికృతి చెందించగలదు.
E. ఉడకబెట్టినప్పుడు గుడ్డు తెల్లసొన స్కందనం అవ్యుత్క్రమణీయ స్వభావ వికృతికి ఉదాహరణ.
(a) మూడు (b) నాలుగు (c) ఐదు (d) రెండు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. α-హెలిక్స్లో ఒక అవశేషంలోని –C=O, అదే శృంఖలలో సుమారు నాలుగు స్థానాల తర్వాత ఉన్న అవశేషంలోని –NH తో H-బంధితమవుతుంది.
B. సహజ ప్రోటీన్లలోని α-హెలిక్స్ ఎడమచేతి చుట్ట.
C. β-ముడతల పలకలో శృంఖలలు దాదాపు పూర్తిగా సాగి ఉంటాయి.
D. రెండు సిస్టీన్ అవశేషాల పార్శ్వ శృంఖలల మధ్య డైసల్ఫైడ్ వారధులు ఏర్పడతాయి.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, B, D మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
37. హీమోగ్లోబిన్ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. దానిలో నాలుగు పాలీపెప్టైడ్ శృంఖలలు ఉంటాయి, రెండు α, రెండు β.
B. దానికి చతుర్థ నిర్మాణం ఉంది.
C. అది తంతురూప ప్రోటీన్.
D. సికిల్-సెల్ రక్తహీనతలో ప్రతి β-శృంఖలలో ఒక గ్లూటామిక్ ఆమ్లం స్థానంలో వాలిన్ వస్తుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) A, B, D మాత్రమే (d) B, C, D మాత్రమే
38. కిందివాటిలో ఎన్ని తంతురూప ప్రోటీన్లు?
కెరాటిన్
మయోసిన్
ఇన్సులిన్
ఆల్బుమిన్
కొల్లాజెన్
(a) మూడు (b) రెండు (c) నాలుగు (d) ఐదు
39. ఎంజైమ్ క్రియాశీలత (y-అక్షం) వర్సెస్ ఉష్ణోగ్రత (x-అక్షం) గ్రాఫ్ 10 °C నుంచి 37 °C వద్ద గరిష్ట స్థాయికి పెరిగి, తర్వాత 60 °C వద్ద దాదాపు సున్నాకు వేగంగా పడిపోతుంది. 60 °C కి వేడి చేసి, తిరిగి 37 °C కి చల్లార్చిన నమూనా ఏ క్రియాశీలతనూ చూపదు. దీనికి ఉత్తమ వివరణ (a) 60 °C వద్ద పెప్టైడ్ బంధాలు తెగుతాయి (b) ఎంజైమ్ జలవిశ్లేషణ చెంది స్వేచ్ఛా అమైనో ఆమ్లాలుగా మారుతుంది (c) 60 °C వద్ద అమైనో ఆమ్ల క్రమం మారుతుంది (d) మడతపడిన త్రిమితీయ ఆకారం శాశ్వతంగా పోతుంది, కాబట్టి ఎంజైమ్ స్వభావ వికృతి చెందింది
40. α-హెలిక్స్లో ఒక్కో చుట్టుకు 3.6 అవశేషాలు ఉంటాయి, ప్రతి అవశేషం పొడవుకు 0.15 nm జోడిస్తుంది. 36 అవశేషాల హెలిక్స్ భాగంలో (a) 10 చుట్టులు, పొడవు 5.4 nm (b) 36 చుట్టులు, పొడవు 5.4 nm (c) 10 చుట్టులు, పొడవు 3.6 nm (d) 3.6 చుట్టులు, పొడవు 0.54 nm
41. ప్రోటీన్ X కింద చూపిన విధంగా వేర్వేరు శృంఖలలతో తయారైంది.
| శృంఖల | అవశేషాలు |
|---|---|
| 1 | 30 |
| 2 | 40 |
| 3 | 50 |
X లో మొత్తం పెప్టైడ్ బంధాల సంఖ్య (a) 120 (b) 119 (c) 117 (d) 118
కింది పేరాను చదివి Q42–43 కు సమాధానం ఇవ్వండి. ఇన్సులిన్లో రెండు శృంఖలలు ఉంటాయి. A శృంఖలలో 21, B శృంఖలలో 30 అమైనో ఆమ్ల అవశేషాలు ఉంటాయి. శృంఖలలు రెండు డైసల్ఫైడ్ (–S–S–) వారధులతో కలిసి ఉంటాయి; A శృంఖల లోపల మరో డైసల్ఫైడ్ వారధి ఉంటుంది.
42. ఇన్సులిన్లో మొత్తం పెప్టైడ్ బంధాల సంఖ్య (a) 50 (b) 49 (c) 51 (d) 48
43. డైసల్ఫైడ్ వారధులలో పాల్గొనే సిస్టీన్ అవశేషాల సంఖ్య (a) 3 (b) 4 (c) 2 (d) 6
44. కిందివాటిలో ఏది ప్రోటీన్ ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని మారుస్తుంది? (a) గుడ్డు తెల్లసొనను ఉడకబెట్టడం (b) ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ సమయంలో ఒక గ్లూటామిక్ ఆమ్లాన్ని వాలిన్తో మార్చడం (c) పాలలో లాక్టిక్ ఆమ్లం కలపడం (d) α-హెలిక్స్ H-బంధాలను తెంచడం
45. ఒక ప్రోటీన్ నాలుగు సర్వసమాన శృంఖలలతో తయారైంది; ప్రతి శృంఖలలో 125 అమైనో ఆమ్ల అవశేషాలు. మొత్తం పెప్టైడ్ బంధాల సంఖ్య (a) 500 (b) 499 (c) 496 (d) 497
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | d | ప్రాథమిక క్రమం; ద్వితీయ వెన్నెముక H-బంధాలు; తృతీయ పార్శ్వ శృంఖల బలాలు; చతుర్థ ఉప యూనిట్లు |
| 32 | b | కెరాటిన్ జుట్టు, మయోసిన్ కండరం, ఇన్సులిన్ హార్మోన్, ఆల్బుమిన్ గుడ్డు తెల్లసొన |
| 33 | a | వేడి, ఆమ్లం స్వభావ వికృతి కలిగిస్తాయి; సికిల్ సెల్ క్రమ మార్పు; నాలుగు శృంఖలలు = చతుర్థ |
| 34 | c | హెలిక్స్ శృంఖల లోపల, పలక శృంఖలల మధ్య; తంతురూపం కరగదు, గోళాకారం కరుగుతుంది |
| 35 | b | A తప్ప మిగిలినవన్నీ సరైనవి; క్రమం స్వభావ వికృతిలో మిగులుతుంది |
| 36 | d | సహజ α-హెలిక్స్ కుడిచేతి చుట్ట |
| 37 | c | హీమోగ్లోబిన్ గోళాకార ప్రోటీన్ |
| 38 | a | కెరాటిన్, మయోసిన్, కొల్లాజెన్ |
| 39 | d | వేడి 2°, 3° నిర్మాణాలను విప్పుతుంది; పెప్టైడ్ బంధాలు అలాగే ఉంటాయి |
| 40 | a | 36/3.6 = 10 చుట్టులు; 36 × 0.15 = 5.4 nm |
| 41 | c | 120 అవశేషాలు − 3 శృంఖలలు = 117 |
| 42 | b | (21 − 1) + (30 − 1) = 49 |
| 43 | d | 3 వారధులు × 2 సిస్టీన్లు = 6 |
| 44 | b | క్రమ మార్పు మాత్రమే ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని మారుస్తుంది |
| 45 | c | 4 × (125 − 1) = 496 |