అధ్యాయం 1: భౌతిక రాశులు మరియు ప్రమాణాలు (Physical Quantities and Units)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
భౌతిక రాశి అంటే ఏమిటి, ప్రతి కొలతకు ఒక సంఖ్య మరియు ఒక ప్రమాణం ఎందుకు అవసరం
ప్రాథమిక రాశులకు, ఉత్పన్న రాశులకు మధ్య తేడా
ఏడు SI ప్రాథమిక ప్రమాణాలు, వాటిని ఈ రోజు ఎలా నిర్వచిస్తున్నారు
పూర్వపదాలు, ఆచరణ ప్రమాణాలు, ప్రమాణాలను సరిగ్గా రాసే నియమాలు
ఒక రాశిని ఒక ప్రమాణ వ్యవస్థ నుంచి మరొక దానికి ఎలా మార్చాలి
1.1 మనం ఎందుకు కొలుస్తాం
భౌతిక శాస్త్రం ప్రకృతిని సంఖ్యలతో వర్ణించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. "ఆటో వేగంగా వెళ్ళింది" అంటే మనకు పెద్దగా ఏమీ తెలియదు. "ఆటో 12 m/s తో వెళ్ళింది" అంటే ఎంత వేగంగా వెళ్ళిందో ఖచ్చితంగా తెలుస్తుంది, ప్రపంచంలో ఎవరైనా దాన్ని సరిచూడవచ్చు.
ఒక దాన్ని కొలవడం అంటే, అందరూ అంగీకరించిన ఒక స్థిరమైన నిర్దేశంతో దాన్ని పోల్చడం. ఆ నిర్దేశాన్ని ప్రమాణం (Unit) అంటారు. దుకాణదారుడు 2 kg బియ్యం తూచినప్పుడు, ఆ బియ్యాన్ని ప్రామాణిక కిలోగ్రాముతో పోలుస్తున్నాడు.
1.2 భౌతిక రాశి = సంఖ్య × ప్రమాణం
కొలవగలిగే ఏ రాశినైనా భౌతిక రాశి (Physical quantity) అంటారు: పొడవు, ద్రవ్యరాశి (Mass), కాలం, వడి (Speed), బలం (Force), ఉష్ణోగ్రత. కొలిచిన ప్రతి విలువకు రెండు భాగాలు ఉంటాయి:
ఇక్కడ n సంఖ్యా విలువ, u ప్రమాణం. ఒకే పొడవును 2 m అని గానీ 200 cm అని గానీ రాయవచ్చు. రాశి Q మారదు, కాబట్టి ప్రమాణం పెద్దదైతే సంఖ్య చిన్నదవుతుంది:
సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: క్రికెట్ పిచ్ పొడవు 22 గజాలు, 1 గజం = 0.9144 m. దాని పొడవును మీటర్లలో కనుక్కోండి.
సాధన: n₂ = n₁ × (u₁/u₂) = 22 × 0.9144 = 20.1 m.
1.3 ప్రాథమిక మరియు ఉత్పన్న రాశులు
ప్రాథమిక (మూల) రాశులు (Fundamental quantities) నిర్మాణ ఇటుకలుగా ఎంచుకోబడతాయి. ఇవి ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడవు: పొడవు, కాలాలను కలిపి ద్రవ్యరాశిని పొందలేం.
ఉత్పన్న రాశులు (Derived quantities) ప్రాథమిక రాశుల నుంచి నిర్మించబడతాయి. వడి అంటే పొడవును కాలంతో భాగించడం. బలం అంటే ద్రవ్యరాశి × త్వరణం (Acceleration).
SI లో 7 ప్రాథమిక రాశులు ఉన్నాయి. భౌతిక శాస్త్రంలోని మిగతా ప్రతి రాశీ వీటి నుంచే ఉత్పన్నమవుతుంది.
1.4 ప్రమాణ వ్యవస్థలు (Systems of units)
| వ్యవస్థ | పొడవు | ద్రవ్యరాశి | కాలం | ఇప్పటికీ ఎక్కడ కనిపిస్తుంది |
|---|---|---|---|---|
| CGS (గాసియన్) | సెంటీమీటర్ | గ్రామ్ | సెకను | పాత పుస్తకాలు, ఎర్గ్ మరియు డైన్ |
| FPS (బ్రిటిష్) | అడుగు | పౌండ్ | సెకను | ఎత్తులు అడుగుల్లో, టైర్ పీడనం psi లో |
| MKS | మీటర్ | కిలోగ్రామ్ | సెకను | SI కి ఆధారం |
| SI (1960 నుంచి) | మీటర్ | కిలోగ్రామ్ | సెకను | ప్రపంచవ్యాప్తంగా విజ్ఞానశాస్త్రం, మరియు NEET |
SI అనేది MKS కు మరో నాలుగు ప్రాథమిక రాశులను జోడించి విస్తరించిన వ్యవస్థ. సూత్రంలో సంఖ్యలు పెట్టే ముందు ఎప్పుడూ SI కి మార్చుకోండి.
1.5 ఏడు SI ప్రాథమిక ప్రమాణాలు
20 మే 2019 నుంచి, ప్రతి SI ప్రాథమిక ప్రమాణాన్ని ఒక ప్రకృతి స్థిరాంకం ఖచ్చిత విలువను స్థిరపరచడం ద్వారా నిర్వచిస్తున్నారు. అంటే, పోగొట్టుకోగలిగే లేదా దెబ్బతినగలిగే ఏ భౌతిక వస్తువుపైనా ప్రమాణాలు ఇక ఆధారపడవు.
| ప్రాథమిక రాశి | ప్రమాణం | సంకేతం | ఏ విలువను స్థిరపరచి నిర్వచించారు |
|---|---|---|---|
| పొడవు | మీటర్ | m | కాంతి వడి, c = 299 792 458 m/s |
| ద్రవ్యరాశి | కిలోగ్రామ్ | kg | ప్లాంక్ స్థిరాంకం, h = 6.626 070 15 × 10⁻³⁴ J s |
| కాలం | సెకను | s | సీజియం-133 పౌనఃపున్యం, 9 192 631 770 Hz |
| విద్యుత్ ప్రవాహం | ఆంపియర్ | A | ప్రాథమిక ఆవేశం, e = 1.602 176 634 × 10⁻¹⁹ C |
| ఉష్ణగతిక ఉష్ణోగ్రత | కెల్విన్ | K | బోల్ట్స్మన్ స్థిరాంకం, k = 1.380 649 × 10⁻²³ J/K |
| పదార్థ పరిమాణం | మోల్ | mol | అవగాడ్రో స్థిరాంకం, N = 6.022 140 76 × 10²³ per mol |
| కాంతి తీవ్రత | కాండెలా | cd | 540 THz కాంతి దీప్త దక్షత, 683 lm/W |
సులభంగా చెప్పాలంటే:
ఒక సెకను అంటే సీజియం-133 పరమాణువు నుంచి వచ్చే వికిరణం 9 192 631 770 డోలనాలు (Oscillations) పూర్తి చేయడానికి పట్టే కాలం. పరమాణు గడియారాలు ఇలాగే పనిచేస్తాయి.
ఒక మీటర్ అంటే శూన్యంలో కాంతి 1/299 792 458 సెకనులో ప్రయాణించే దూరం.
ఒక కిలోగ్రామ్ ప్లాంక్ స్థిరాంకం ద్వారా స్థిరపరచబడింది. 2019 కి ముందు, అది పారిస్ దగ్గర భద్రపరచిన ఒక లోహపు స్థూపం ద్రవ్యరాశి.
అనుబంధ ప్రమాణాలు (Supplementary units): రెండు కోణ ప్రమాణాలను ఒకప్పుడు అనుబంధ ప్రమాణాలు అనేవారు. ఇప్పుడు వాటిని మితిరహిత ఉత్పన్న ప్రమాణాలుగా పరిగణిస్తున్నారు.
| రాశి | ప్రమాణం | నిర్వచనం |
|---|---|---|
| సమతల కోణం | రేడియన్ (rad) | dθ = చాపం పొడవు / వ్యాసార్ధం |
| ఘన కోణం | స్టెరేడియన్ (sr) | dΩ = గోళంపై వైశాల్యం / వ్యాసార్ధం² |
పూర్తి వృత్తం 2π rad. పూర్తి గోళం 4π sr.
1.6 ప్రత్యేక పేర్లు ఉన్న ఉత్పన్న ప్రమాణాలు
| రాశి | ప్రమాణం | సంకేతం | ప్రాథమిక ప్రమాణాలలో |
|---|---|---|---|
| బలం | న్యూటన్ | N | kg m s⁻² |
| పని, శక్తి | జూల్ | J | kg m² s⁻² |
| సామర్థ్యం | వాట్ | W | kg m² s⁻³ |
| పీడనం, ప్రతిబలం | పాస్కల్ | Pa | kg m⁻¹ s⁻² |
| పౌనఃపున్యం | హెర్ట్జ్ | Hz | s⁻¹ |
| ఆవేశం | కూలుంబ్ | C | A s |
| పొటెన్షియల్ భేదం | వోల్ట్ | V | kg m² s⁻³ A⁻¹ |
| నిరోధం | ఓమ్ | Ω | kg m² s⁻³ A⁻² |
| కెపాసిటెన్స్ | ఫారడ్ | F | kg⁻¹ m⁻² s⁴ A² |
| అయస్కాంత ఫ్లక్స్ | వెబర్ | Wb | kg m² s⁻² A⁻¹ |
| అయస్కాంత క్షేత్రం | టెస్లా | T | kg s⁻² A⁻¹ |
| ప్రేరకత్వం | హెన్రీ | H | kg m² s⁻² A⁻² |
1.7 SI పూర్వపదాలు (Prefixes)
| పూర్వపదం | సంకేతం | ఘాతం | పూర్వపదం | సంకేతం | ఘాతం | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| డెసి (deci) | d | 10⁻¹ | డెకా (deca) | da | 10¹ | |
| సెంటి (centi) | c | 10⁻² | హెక్టో (hecto) | h | 10² | |
| మిల్లి (milli) | m | 10⁻³ | కిలో (kilo) | k | 10³ | |
| మైక్రో (micro) | μ | 10⁻⁶ | మెగా (mega) | M | 10⁶ | |
| నానో (nano) | n | 10⁻⁹ | గిగా (giga) | G | 10⁹ | |
| పికో (pico) | p | 10⁻¹² | టెరా (tera) | T | 10¹² | |
| ఫెంటో (femto) | f | 10⁻¹⁵ | పెటా (peta) | P | 10¹⁵ | |
| అట్టో (atto) | a | 10⁻¹⁸ | ఎక్సా (exa) | E | 10¹⁸ |
1.8 గుర్తుంచుకోవలసిన ఆచరణ ప్రమాణాలు
| ప్రమాణం | దేనిని కొలుస్తుంది | SI లో విలువ |
|---|---|---|
| ఫెర్మి (fm) | కేంద్రక పరిమాణాలు | 10⁻¹⁵ m |
| ఆంగ్స్ట్రాం (Å) | పరమాణు పరిమాణాలు, తరంగదైర్ఘ్యాలు | 10⁻¹⁰ m |
| మైక్రాన్ (μm) | కణాల పరిమాణాలు | 10⁻⁶ m |
| ఖగోళ ప్రమాణం (AU) | భూమి–సూర్యుడి సగటు దూరం | 1.496 × 10¹¹ m |
| కాంతి సంవత్సరం (ly) | కాంతి 1 సంవత్సరంలో ప్రయాణించే దూరం | 9.46 × 10¹⁵ m |
| పార్సెక్ (pc) | 1 AU దూరం 1 ఆర్క్సెకను కోణాన్ని చేసే దూరం | 3.08 × 10¹⁶ m ≈ 3.26 ly |
| బార్న్ (Barn) | కేంద్రక అడ్డుకోత వైశాల్యం | 10⁻²⁸ m² |
| పరమాణు ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం (u) | కార్బన్-12 పరమాణు ద్రవ్యరాశిలో 1/12 | 1.66 × 10⁻²⁷ kg |
| ఎలక్ట్రాన్ వోల్ట్ (eV) | శక్తి | 1.6 × 10⁻¹⁹ J |
| కిలోవాట్ అవర్ (kWh) | శక్తి (కరెంట్ బిల్లు) | 3.6 × 10⁶ J |
| కేలరీ (cal) | ఉష్ణం | 4.186 J |
| హార్స్పవర్ (hp) | సామర్థ్యం | 746 W |
| వాతావరణం (atm) | పీడనం | 1.013 × 10⁵ Pa |
దూరాల క్రమం గుర్తుంచుకోండి: 1 AU < 1 ly < 1 pc.
1.9 ప్రమాణాలను రాసే నియమాలు
ప్రమాణాల పేర్లు వ్యక్తుల పేర్ల మీద ఉన్నా చిన్న అక్షరాల్లోనే రాస్తారు: newton, joule, kelvin.
వ్యక్తి పేరు మీద ఉన్న ప్రమాణాల సంకేతాలు పెద్ద అక్షరంతో మొదలవుతాయి: N, J, Pa, W.
సంకేతాలకు బహువచనం ఉండదు: 10 kg, 10 kgs కాదు.
వాక్యం అక్కడ ముగిస్తే తప్ప, సంకేతం తర్వాత ఫుల్స్టాప్ ఉండదు.
సంఖ్యకు, ప్రమాణానికి మధ్య ఖాళీ వదలండి: 5 m, 5m కాదు. మినహాయింపు: డిగ్రీ గుర్తు, ఉదా: 30°.
ఒకే ఒక సాలిడస్ (/) వాడండి: m/s², m/s/s కాదు.
1.10 వ్యవస్థల మధ్య మార్పిడి
ఒక రాశి రూపం [M^a L^b T^c] అయితే:
సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: 1 జూల్ను ఎర్గ్లోకి మార్చండి.
సాధన: శక్తి = [M L² T⁻²], కాబట్టి a = 1, b = 2, c = −2. SI → CGS: M₁/M₂ = 1 kg/1 g = 10³, L₁/L₂ = 1 m/1 cm = 10², T₁/T₂ = 1.
n₂ = 1 × (10³)¹ × (10²)² × 1 = 10⁷. కాబట్టి 1 J = 10⁷ erg.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: ఒక బస్సు 72 km/h తో కదులుతోంది. దాని వడిని m/s లో కనుక్కోండి.
సాధన: 72 × (1000 m / 3600 s) = 72 × 5/18 = 20 m/s. షార్ట్కట్: km/h → m/s కు 5/18 తో గుణించండి; m/s → km/h కు 18/5 తో గుణించండి.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: ఒక కొత్త వ్యవస్థలో ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం 10 kg, పొడవు ప్రమాణం 1 km, కాల ప్రమాణం 1 నిమిషం. ఈ వ్యవస్థలో 1 J విలువ ఎంత?
సాధన: n₂ = 1 × (1/10)¹ × (1/1000)² × (1/60)⁻² = (0.1) × (10⁻⁶) × 3600 = 3.6 × 10⁻⁴ కొత్త ప్రమాణాలు.
త్వరిత పునశ్చరణ
Q = n u, మరియు n₁u₁ = n₂u₂: ప్రమాణం పెద్దదైతే సంఖ్య చిన్నది.
7 SI ప్రాథమిక ప్రమాణాలు: m, kg, s, A, K, mol, cd.
రేడియన్, స్టెరేడియన్ మితిరహితాలు.
1 J = 10⁷ erg; 1 N = 10⁵ dyne; 1 kWh = 3.6 × 10⁶ J; 1 eV = 1.6 × 10⁻¹⁹ J.
1 AU = 1.496 × 10¹¹ m; 1 ly = 9.46 × 10¹⁵ m; 1 pc = 3.08 × 10¹⁶ m.
km/h × 5/18 = m/s.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
కాంతి సంవత్సరం ఒక దూరం, కాలం కాదు, పేరులో "సంవత్సరం" ఉన్నా సరే.
విద్యార్థులు తరచుగా కాంతి సంవత్సరం, పార్సెక్ విలువలను తారుమారు చేస్తారు. పార్సెక్ పెద్దది: 1 pc ≈ 3.26 ly.
టార్క్ (బలభ్రామకం) మరియు పని (Work) రెండింటికీ ప్రమాణం N m, కానీ టార్క్ను ఎప్పుడూ జూల్లలో రాయరు.
మార్పిడి లెక్కల్లో ప్రతి ఘాతం గుర్తును చూడండి. [T⁻²] లో కాలం (T₁/T₂)⁻² ఇస్తుంది, అది నిష్పత్తిని తిరగబడుతుంది.
"5 Kg", "5 kgs" లేదా "5 Kms" అని రాయడం తప్పు. పెద్ద K కెల్విన్ సంకేతం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1
1. కింది వాటిలో SI లో ప్రాథమిక రాశి కానిది ఏది? (a) పొడవు (b) విద్యుత్ ప్రవాహం (c) బలం (d) కాంతి తీవ్రత
2. కాంతి తీవ్రత SI ప్రమాణం: (a) ల్యూమెన్ (b) లక్స్ (c) కాండెలా (d) వాట్
3. కాంతి సంవత్సరం దేని ప్రమాణం: (a) కాలం (b) దూరం (c) వడి (d) కాంతి తీవ్రత
4. ఒక పార్సెక్కు అతి దగ్గరగా ఉన్న విలువ: (a) 3.08 × 10¹⁶ m (b) 9.46 × 10¹⁵ m (c) 1.5 × 10¹¹ m (d) 3 × 10⁸ m
5. ఒక ఫెర్మి దేనికి సమానం? (a) 10⁻¹⁰ m (b) 10⁻¹² m (c) 10⁻¹⁵ m (d) 10⁻¹⁸ m
6. SI లో ఎన్ని ప్రాథమిక ప్రమాణాలు ఉన్నాయి? (a) 5 (b) 6 (c) 7 (d) 9
7. ఏ జతకు ఒకే SI ప్రమాణం లేదు? (a) పని మరియు టార్క్ (b) ద్రవ్యవేగం మరియు ప్రచోదనం (c) పీడనం మరియు ప్రతిబలం (d) బలం మరియు సామర్థ్యం
8. ఒక కిలోవాట్ అవర్ దేనికి సమానం? (a) 3.6 × 10³ J (b) 3.6 × 10⁵ J (c) 3.6 × 10⁶ J (d) 1000 J
9. ఒక రైలు 72 km/h తో ప్రయాణిస్తుంది. m/s లో దాని వడి: (a) 7.2 (b) 20 (c) 25 (d) 259.2
10. ఒక న్యూటన్ దేనికి సమానం? (a) 10³ dyne (b) 10⁵ dyne (c) 10⁷ dyne (d) 10⁻⁵ dyne
11. ఒక జూల్ దేనికి సమానం? (a) 10⁵ erg (b) 10⁶ erg (c) 10⁷ erg (d) 10⁻⁷ erg
12. ఘన కోణం SI ప్రమాణం: (a) రేడియన్ (b) డిగ్రీ (c) స్టెరేడియన్ (d) చదరపు రేడియన్ ప్రతి మీటర్
13. ఒక నానోమీటర్ దేనికి సమానం? (a) 10⁻⁶ m (b) 10⁻⁹ m (c) 10⁻¹⁰ m (d) 10⁻¹² m
14. ద్రవ్యరాశిని రాసే సరైన పద్ధతి ఏది? (a) 5 Kg (b) 5 kgs (c) 5 kg. (d) 5 kg
15. 2019 నుంచి కిలోగ్రామును దేని విలువను స్థిరపరచి నిర్వచిస్తున్నారు? (a) కాంతి వడి (b) ప్లాంక్ స్థిరాంకం (c) గురుత్వాకర్షణ స్థిరాంకం (d) అవగాడ్రో స్థిరాంకం
16. SI సెకను దేని నుంచి వచ్చే వికిరణంపై ఆధారపడి ఉంది? (a) క్రిప్టాన్-86 (b) సీజియం-133 (c) హైడ్రోజన్-1 (d) కార్బన్-12
17. పొడవు ప్రమాణాన్ని రెట్టింపు చేసి, ద్రవ్యరాశి ప్రమాణాన్ని సగం చేసి, కాల ప్రమాణాన్ని మార్చకుండా ఉంచారు. బల ప్రమాణం: (a) రెట్టింపవుతుంది (b) సగమవుతుంది (c) నాలుగు రెట్లవుతుంది (d) మారదు
18. ద్రవ్యరాశి, పొడవు, కాలం ప్రమాణాలు 10 kg, 1 km, 1 min గా ఉన్న వ్యవస్థలో 1 J విలువ: (a) 3.6 × 10⁻⁴ (b) 3.6 × 10⁴ (c) 6 × 10⁻⁵ (d) 10⁻⁷
19. g = 9.8 m/s² విలువ km/h² లో సుమారు: (a) 3.5 × 10⁴ (b) 1.27 × 10⁵ (c) 1.27 × 10⁸ (d) 9.8 × 10⁻³
20. కింది వాటిలో ఉత్పన్న ప్రమాణం ఏది? (a) కెల్విన్ (b) మోల్ (c) న్యూటన్ (d) ఆంపియర్
21. ఖగోళ ప్రమాణం సుమారుగా: (a) 1.5 × 10⁸ m (b) 1.5 × 10¹¹ m (c) 9.46 × 10¹⁵ m (d) 3.08 × 10¹⁶ m
22. కింది వాటిలో శక్తి ప్రమాణం కానిది ఏది? (a) ఎలక్ట్రాన్ వోల్ట్ (b) కిలోవాట్ అవర్ (c) ఎర్గ్ (d) వాట్
23. ఒక వాతావరణ పీడనం dyne/cm² లో సుమారు: (a) 1.013 × 10⁴ (b) 1.013 × 10⁵ (c) 1.013 × 10⁶ (d) 1.013 × 10⁷
24. ప్రతిపాదన (A): కాంతి సంవత్సరం దూరానికి ప్రమాణం.
కారణం (R): శూన్యంలో కాంతి ఒక సంవత్సరంలో ప్రయాణించే దూరమే అది.
(a) A, R రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
25. వాక్యం I: రేడియన్ ఒక మితిరహిత ప్రమాణం.
వాక్యం II: స్టెరేడియన్కు వైశాల్యం మితులు [L²] ఉంటాయి.
(a) రెండు వాక్యాలూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | c | బలం ఉత్పన్న రాశి: ద్రవ్యరాశి × త్వరణం. |
| 2 | c | కాండెలా ప్రాథమిక ప్రమాణం; ల్యూమెన్, లక్స్ ఉత్పన్నాలు. |
| 3 | b | కాంతి ఒక సంవత్సరంలో ప్రయాణించే దూరం. |
| 4 | a | 1 pc ≈ 3.08 × 10¹⁶ m; (b) కాంతి సంవత్సరం. |
| 5 | c | 1 fm = 10⁻¹⁵ m, కేంద్రకం పరిమాణ స్థాయి. |
| 6 | c | m, kg, s, A, K, mol, cd. |
| 7 | d | బలం N, సామర్థ్యం W = J/s. |
| 8 | c | 1000 W × 3600 s = 3.6 × 10⁶ J. |
| 9 | b | 72 × 5/18 = 20 m/s. |
| 10 | b | 1 kg × 1 m/s² = 10³ g × 10² cm/s² = 10⁵ dyne. |
| 11 | c | సాధించిన ఉదాహరణ 1.2. |
| 12 | c | సమతల కోణం రేడియన్; ఘన కోణం స్టెరేడియన్. |
| 13 | b | నానో = 10⁻⁹. |
| 14 | d | చిన్న k, బహువచనం లేదు, ఫుల్స్టాప్ లేదు. |
| 15 | b | h = 6.626 070 15 × 10⁻³⁴ J s ఖచ్చితంగా స్థిరపరచబడింది. |
| 16 | b | సీజియం-133, సెకనుకు 9 192 631 770 డోలనాలు. |
| 17 | d | F = [M L T⁻²]: (1/2) × 2 = 1, కాబట్టి మార్పు లేదు. |
| 18 | a | సాధించిన ఉదాహరణ 1.4. |
| 19 | b | 9.8 × 10⁻³ km × (3600)² per h² = 1.27 × 10⁵ km/h². |
| 20 | c | N = kg m s⁻²; మిగతావి ప్రాథమిక ప్రమాణాలు. |
| 21 | b | 1 AU = 1.496 × 10¹¹ m. |
| 22 | d | వాట్ సామర్థ్యానికి ప్రమాణం. |
| 23 | c | 1.013 × 10⁵ Pa × 10 = 1.013 × 10⁶ dyne/cm² (1 Pa = 10 dyne/cm²). |
| 24 | a | A ని సరైనదిగా చేసే నిర్వచనమే R. |
| 25 | c | స్టెరేడియన్ = వైశాల్యం/r², కాబట్టి అది మితిరహితం. |
అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
భౌతిక రాశి = సంఖ్యా విలువ × ప్రమాణం, Q = n u.
ఒకే రాశికి n₁u₁ = n₂u₂: పెద్ద ప్రమాణం చిన్న సంఖ్యని ఇస్తుంది.
ప్రాథమిక రాశులు స్వతంత్రంగా ఉండేలా ఎంచుకోబడతాయి; ఉత్పన్న రాశులు వాటి నుంచి నిర్మించబడతాయి.
SI లో 7 ప్రాథమిక ప్రమాణాలు: మీటర్, కిలోగ్రామ్, సెకను, ఆంపియర్, కెల్విన్, మోల్, కాండెలా.
రేడియన్ (సమతల కోణం), స్టెరేడియన్ (ఘన కోణం) మితిరహిత అనుబంధ ప్రమాణాలు.
2019 నుంచి ప్రాథమిక ప్రమాణాలు ఖచ్చిత స్థిరాంకాల ద్వారా స్థిరపడ్డాయి (ఉదాహరణకు, కిలోగ్రామ్ ప్లాంక్ స్థిరాంకం h ద్వారా).
పూర్వపదాలు 10³ అడుగులతో మారతాయి: పైకి కిలో, మెగా, గిగా, టెరా; కిందకి మిల్లి, మైక్రో, నానో, పికో, ఫెంటో.
పెద్ద దూరాలు: 1 AU = 1.496 × 10¹¹ m, 1 ly = 9.46 × 10¹⁵ m, 1 pc = 3.08 × 10¹⁶ m.
చిన్న పొడవులు: 1 ఫెర్మి = 10⁻¹⁵ m, 1 Å = 10⁻¹⁰ m, 1 మైక్రాన్ = 10⁻⁶ m.
శక్తి: 1 J = 10⁷ erg, 1 kWh = 3.6 × 10⁶ J, 1 eV = 1.6 × 10⁻¹⁹ J.
బలం: 1 N = 10⁵ dyne. పీడనం: 1 atm ≈ 1.013 × 10⁵ Pa.
వడి: km/h × 5/18 = m/s.
వ్యవస్థ మార్పు: MᵃLᵇTᶜ మితులకు n₂ = n₁ (M₁/M₂)ᵃ (L₁/L₂)ᵇ (T₁/T₂)ᶜ.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| అంశం | SI లో విలువ |
|---|---|
| 1 కాంతి సంవత్సరం | 9.46 × 10¹⁵ m |
| 1 పార్సెక్ | 3.08 × 10¹⁶ m (సుమారు 3.26 ly) |
| 1 ఖగోళ ప్రమాణం | 1.496 × 10¹¹ m |
| 1 ఫెర్మి | 10⁻¹⁵ m |
| 1 ఆంగ్స్ట్రాం | 10⁻¹⁰ m |
| 1 kWh | 3.6 × 10⁶ J |
| 1 eV | 1.6 × 10⁻¹⁹ J |
| 1 erg | 10⁻⁷ J |
| 1 dyne | 10⁻⁵ N |
| 1 atm | 1.013 × 10⁵ Pa |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"My Kid Sells Apples, Keeps Mangoes Cheap": ప్రతి పదంలోని మొదటి అక్షరం ఒక SI ప్రాథమిక ప్రమాణం: M = మీటర్, K = కిలోగ్రామ్, S = సెకను, A = ఆంపియర్, K = కెల్విన్, M = మోల్, C = కాండెలా (ఏడు SI ప్రాథమిక ప్రమాణాలు).
"King Mohan Gives Tea": కిలో 10³, మెగా 10⁶, గిగా 10⁹, టెరా 10¹²; ప్రతి అడుగు × 1000.
"My Mother Never Packs Food": మిల్లి 10⁻³, మైక్రో 10⁻⁶, నానో 10⁻⁹, పికో 10⁻¹², ఫెంటో 10⁻¹⁵.
"A Lazy Panda": AU < కాంతి సంవత్సరం (Light year) < పార్సెక్ (Parsec), పరిమాణం పెరిగే క్రమంలో.
kWh = కిలో × గంట: 1000 W × 3600 s = 3.6 × 10⁶ J.
భావనల అనుసంధానం
వడి, త్వరణాల ప్రమాణ మార్పిడి భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 2: శుద్ధ గతిశాస్త్రం (Kinematics), భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 3: చలన సూత్రాలు (Laws of Motion) లోని ప్రతి లెక్కలో వాడతారు.
kWh, eV మళ్లీ భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 12: విద్యుత్ ప్రవాహం (Current Electricity), భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 17: ద్వంద్వ స్వభావం (Dual Nature of Matter and Radiation) లో వస్తాయి.
ప్రాథమిక ప్రమాణంగా మోల్, రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 1: రసాయన శాస్త్రంలో కొన్ని ప్రాథమిక భావనలు (Some Basic Concepts in Chemistry) తో అనుసంధానమవుతుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, కొత్త NEET నమూనా (Q26–40)
26. జాబితా I (రాశి) ని జాబితా II (SI ప్రమాణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. కాంతి తీవ్రత
B. పదార్థ పరిమాణం
C. ఉష్ణగతిక ఉష్ణోగ్రత
D. విద్యుత్ ప్రవాహం
జాబితా II:
i. మోల్
ii. ఆంపియర్
iii. కాండెలా
iv. కెల్విన్
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
27. జాబితా I (ప్రమాణం) ని జాబితా II (విలువ) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 1 కాంతి సంవత్సరం
B. 1 ఖగోళ ప్రమాణం
C. 1 పార్సెక్
D. 1 ఫెర్మి
జాబితా II:
i. 1.496 × 10¹¹ m
ii. 9.46 × 10¹⁵ m
iii. 3.08 × 10¹⁶ m
iv. 10⁻¹⁵ m
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (c) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (d) A-iv, B-i, C-iii, D-ii
28. జాబితా I (పూర్వపదం) ని జాబితా II (10 యొక్క ఘాతం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. గిగా
B. నానో
C. మైక్రో
D. మెగా
జాబితా II:
i. 10⁻⁹
ii. 10⁹
iii. 10⁶
iv. 10⁻⁶
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
29. జాబితా I (శక్తి ప్రమాణం) ని జాబితా II (జూల్లో విలువ) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 1 kWh
B. 1 eV
C. 1 erg
D. 1 కేలరీ
జాబితా II:
i. 10⁻⁷ J
ii. 3.6 × 10⁶ J
iii. సుమారు 4.18 J
iv. 1.6 × 10⁻¹⁹ J
(a) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
30. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. రేడియన్ ఒక మితిరహిత అనుబంధ ప్రమాణం.
B. 1 న్యూటన్ = 10⁵ dyne.
C. మోల్ ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం.
D. 2019 నుంచి కిలోగ్రామును ప్లాంక్ స్థిరాంకం విలువను స్థిరపరచి నిర్వచిస్తున్నారు.
E. 1 పార్సెక్, 1 కాంతి సంవత్సరం కంటే తక్కువ.
(a) రెండు (b) మూడు (c) నాలుగు (d) ఐదు
31. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. 72 km/h వడి 20 m/s కు సమానం.
B. 1 g/cm³ = 1000 kg/m³.
C. 1 Å = 10⁻⁸ m.
D. 1 atm సుమారు 1.013 × 10⁵ Pa.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, C మాత్రమే (d) A, B, D మాత్రమే
32. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ప్రమాణాన్ని చిన్నదిగా చేస్తే, రాశి సంఖ్యా విలువ పెద్దదవుతుంది.
B. భౌతిక రాశి వాస్తవ పరిమాణం ఎంచుకున్న ప్రమాణంపై ఆధారపడుతుంది.
C. 5 m ను సెంటీమీటర్లలో రాస్తే 500 cm.
D. ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం 10 kg, పొడవు ప్రమాణం 10 m, కాల ప్రమాణం 10 s ఉన్న వ్యవస్థలో 1 J సంఖ్యా విలువ 0.1.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) A, B, C, D
33. కింది వాటిలో SI ప్రాథమిక రాశులు ఏవి?
A. పొడవు
B. బలం
C. కాంతి తీవ్రత
D. విద్యుత్ ఆవేశం
E. ఉష్ణోగ్రత
(a) A, B, E మాత్రమే (b) A, C, D, E మాత్రమే (c) A, C, E మాత్రమే (d) B, D మాత్రమే
34. ఒక విద్యార్థి నాలుగు రీడింగ్లను SI ప్రమాణాలలోకి మార్చాడు. ఏ వరుస తప్పు?
| వరుస | రీడింగ్ | మార్చిన విలువ |
|---|---|---|
| P | 54 km/h | 15 m/s |
| Q | 3 min 20 s | 200 s |
| R | 0.75 g/cm³ | 75 kg/m³ |
| S | 2.5 km | 2500 m |
(a) P (b) Q (c) R (d) S
35. ఒక స్థిర రాశిని (ఉదాహరణకు క్రికెట్ పిచ్ పొడవు) ఎన్నో రకాల ప్రమాణాలలో వ్యక్తపరుస్తారు. సంఖ్యా విలువ n (y-అక్షం) కు, ప్రమాణ పరిమాణం u (x-అక్షం) కు మధ్య గ్రాఫ్ గీస్తారు. ఆ గ్రాఫ్: (a) లంబకోణ అతిపరవలయం (rectangular hyperbola) (b) ధన వాలుతో మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళరేఖ (c) క్షితిజ సమాంతర రేఖ (d) పరవలయం
36. పట్టిక రెండు నక్షత్రాల దూరాలను ఇస్తుంది.
| నక్షత్రం | దూరం |
|---|---|
| X | 2 పార్సెక్ |
| Y | 8 కాంతి సంవత్సరాలు |
ఏ వాక్యం సరైనది? (a) X దూరంగా ఉంది, సుమారు 1.6 రెట్లు (b) Y దూరంగా ఉంది, సుమారు 1.2 రెట్లు (c) రెండూ ఒకే దూరంలో ఉన్నాయి (d) X దూరంగా ఉంది, సుమారు 4 రెట్లు
Q37–38 కోసం సందర్భం: ఒక పాఠశాల సైన్స్ క్లబ్ సొంత ప్రమాణ వ్యవస్థను తయారు చేసింది. దానిలో ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం 100 g, పొడవు ప్రమాణం 10 cm, కాల ప్రమాణం 0.5 s. విద్యార్థులు SI రాశులను ఈ కొత్త వ్యవస్థలో వ్యక్తపరచాలనుకుంటున్నారు.
37. క్లబ్ వ్యవస్థలో 1 N బలం సంఖ్యా విలువ: (a) 25 (b) 0.04 (c) 400 (d) 2.5
38. క్లబ్ వ్యవస్థలో 1 J శక్తి సంఖ్యా విలువ: (a) 2500 (b) 25 (c) 0.004 (d) 250
39. SI లో G = 6.67 × 10⁻¹¹ N m² kg⁻². ద్రవ్యరాశి, పొడవు, కాలం ప్రమాణాలు 10 kg, 10 m, 10 s గా ఉన్న వ్యవస్థలో G సంఖ్యా విలువ: (a) 6.67 × 10⁻¹⁰ (b) 6.67 × 10⁻¹² (c) 6.67 × 10⁻¹¹ (d) 6.67 × 10⁻⁹
40. పొడవు ప్రమాణాన్ని రెట్టింపు, కాల ప్రమాణాన్ని సగం చేశారు; ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం మారలేదు. ఒక నిర్దిష్ట సామర్థ్యం సంఖ్యా విలువ: (a) 32 రెట్లవుతుంది (b) 1/32 రెట్లవుతుంది (c) 1/2 రెట్లవుతుంది (d) 2 రెట్లవుతుంది
జవాబులు (Q26–40)
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 26 | a | కాండెలా, మోల్, కెల్విన్, ఆంపియర్ |
| 27 | c | ly 9.46 × 10¹⁵, AU 1.496 × 10¹¹, pc 3.08 × 10¹⁶, ఫెర్మి 10⁻¹⁵ m |
| 28 | d | G 10⁹, n 10⁻⁹, μ 10⁻⁶, M 10⁶ |
| 29 | b | kWh 3.6 MJ, eV 1.6 × 10⁻¹⁹ J, erg 10⁻⁷ J, cal సుమారు 4.18 J |
| 30 | b | A, B, D సరైనవి; మోల్ పదార్థ పరిమాణం ప్రమాణం; pc సుమారు 3.26 ly |
| 31 | d | 1 Å = 10⁻¹⁰ m, కాబట్టి C తప్పు |
| 32 | a | రాశి పరిమాణం ప్రమాణంపై ఆధారపడదు; n = (1/10)(1/10)²(10)² = 0.1 |
| 33 | c | బలం, ఆవేశం ఉత్పన్న రాశులు |
| 34 | c | 0.75 g/cm³ = 750 kg/m³ |
| 35 | a | n = Q/u, కాబట్టి n × u స్థిరం |
| 36 | b | 2 pc = 6.16 × 10¹⁶ m; 8 ly = 7.57 × 10¹⁶ m; నిష్పత్తి సుమారు 1.23 |
| 37 | a | n = 10 × 10 × 2⁻² = 25 |
| 38 | d | n = 10 × 10² × 2⁻² = 250 |
| 39 | c | [G] = M⁻¹L³T⁻²; ఘాతాల మొత్తం 0, కాబట్టి కారకం 10⁰ = 1 |
| 40 | b | n₂/n₁ = (1/2)² × (2)⁻³ = 1/32 |