Chapter 3 of 9 · 24 min read

అధ్యాయం 1: భౌతిక రాశులు మరియు ప్రమాణాలు (Physical Quantities and Units)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • భౌతిక రాశి అంటే ఏమిటి, ప్రతి కొలతకు ఒక సంఖ్య మరియు ఒక ప్రమాణం ఎందుకు అవసరం

  • ప్రాథమిక రాశులకు, ఉత్పన్న రాశులకు మధ్య తేడా

  • ఏడు SI ప్రాథమిక ప్రమాణాలు, వాటిని ఈ రోజు ఎలా నిర్వచిస్తున్నారు

  • పూర్వపదాలు, ఆచరణ ప్రమాణాలు, ప్రమాణాలను సరిగ్గా రాసే నియమాలు

  • ఒక రాశిని ఒక ప్రమాణ వ్యవస్థ నుంచి మరొక దానికి ఎలా మార్చాలి

1.1 మనం ఎందుకు కొలుస్తాం

భౌతిక శాస్త్రం ప్రకృతిని సంఖ్యలతో వర్ణించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. "ఆటో వేగంగా వెళ్ళింది" అంటే మనకు పెద్దగా ఏమీ తెలియదు. "ఆటో 12 m/s తో వెళ్ళింది" అంటే ఎంత వేగంగా వెళ్ళిందో ఖచ్చితంగా తెలుస్తుంది, ప్రపంచంలో ఎవరైనా దాన్ని సరిచూడవచ్చు.

ఒక దాన్ని కొలవడం అంటే, అందరూ అంగీకరించిన ఒక స్థిరమైన నిర్దేశంతో దాన్ని పోల్చడం. ఆ నిర్దేశాన్ని ప్రమాణం (Unit) అంటారు. దుకాణదారుడు 2 kg బియ్యం తూచినప్పుడు, ఆ బియ్యాన్ని ప్రామాణిక కిలోగ్రాముతో పోలుస్తున్నాడు.

1.2 భౌతిక రాశి = సంఖ్య × ప్రమాణం

కొలవగలిగే ఏ రాశినైనా భౌతిక రాశి (Physical quantity) అంటారు: పొడవు, ద్రవ్యరాశి (Mass), కాలం, వడి (Speed), బలం (Force), ఉష్ణోగ్రత. కొలిచిన ప్రతి విలువకు రెండు భాగాలు ఉంటాయి:

Q=n uQ = n\,u

ఇక్కడ n సంఖ్యా విలువ, u ప్రమాణం. ఒకే పొడవును 2 m అని గానీ 200 cm అని గానీ రాయవచ్చు. రాశి Q మారదు, కాబట్టి ప్రమాణం పెద్దదైతే సంఖ్య చిన్నదవుతుంది:

n1u1=n2u2⇒n∝1un_1 u_1 = n_2 u_2 \quad\Rightarrow\quad n \propto \frac{1}{u}

సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: క్రికెట్ పిచ్ పొడవు 22 గజాలు, 1 గజం = 0.9144 m. దాని పొడవును మీటర్లలో కనుక్కోండి.

సాధన: n₂ = n₁ × (u₁/u₂) = 22 × 0.9144 = 20.1 m.

1.3 ప్రాథమిక మరియు ఉత్పన్న రాశులు

ప్రాథమిక (మూల) రాశులు (Fundamental quantities) నిర్మాణ ఇటుకలుగా ఎంచుకోబడతాయి. ఇవి ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడవు: పొడవు, కాలాలను కలిపి ద్రవ్యరాశిని పొందలేం.

ఉత్పన్న రాశులు (Derived quantities) ప్రాథమిక రాశుల నుంచి నిర్మించబడతాయి. వడి అంటే పొడవును కాలంతో భాగించడం. బలం అంటే ద్రవ్యరాశి × త్వరణం (Acceleration).

SI లో 7 ప్రాథమిక రాశులు ఉన్నాయి. భౌతిక శాస్త్రంలోని మిగతా ప్రతి రాశీ వీటి నుంచే ఉత్పన్నమవుతుంది.

1.4 ప్రమాణ వ్యవస్థలు (Systems of units)

వ్యవస్థపొడవుద్రవ్యరాశికాలంఇప్పటికీ ఎక్కడ కనిపిస్తుంది
CGS (గాసియన్)సెంటీమీటర్గ్రామ్సెకనుపాత పుస్తకాలు, ఎర్గ్ మరియు డైన్
FPS (బ్రిటిష్)అడుగుపౌండ్సెకనుఎత్తులు అడుగుల్లో, టైర్ పీడనం psi లో
MKSమీటర్కిలోగ్రామ్సెకనుSI కి ఆధారం
SI (1960 నుంచి)మీటర్కిలోగ్రామ్సెకనుప్రపంచవ్యాప్తంగా విజ్ఞానశాస్త్రం, మరియు NEET

SI అనేది MKS కు మరో నాలుగు ప్రాథమిక రాశులను జోడించి విస్తరించిన వ్యవస్థ. సూత్రంలో సంఖ్యలు పెట్టే ముందు ఎప్పుడూ SI కి మార్చుకోండి.

1.5 ఏడు SI ప్రాథమిక ప్రమాణాలు

20 మే 2019 నుంచి, ప్రతి SI ప్రాథమిక ప్రమాణాన్ని ఒక ప్రకృతి స్థిరాంకం ఖచ్చిత విలువను స్థిరపరచడం ద్వారా నిర్వచిస్తున్నారు. అంటే, పోగొట్టుకోగలిగే లేదా దెబ్బతినగలిగే ఏ భౌతిక వస్తువుపైనా ప్రమాణాలు ఇక ఆధారపడవు.

ప్రాథమిక రాశిప్రమాణంసంకేతంఏ విలువను స్థిరపరచి నిర్వచించారు
పొడవుమీటర్mకాంతి వడి, c = 299 792 458 m/s
ద్రవ్యరాశికిలోగ్రామ్kgప్లాంక్ స్థిరాంకం, h = 6.626 070 15 × 10⁻³⁴ J s
కాలంసెకనుsసీజియం-133 పౌనఃపున్యం, 9 192 631 770 Hz
విద్యుత్ ప్రవాహంఆంపియర్Aప్రాథమిక ఆవేశం, e = 1.602 176 634 × 10⁻¹⁹ C
ఉష్ణగతిక ఉష్ణోగ్రతకెల్విన్Kబోల్ట్స్‌మన్ స్థిరాంకం, k = 1.380 649 × 10⁻²³ J/K
పదార్థ పరిమాణంమోల్molఅవగాడ్రో స్థిరాంకం, N = 6.022 140 76 × 10²³ per mol
కాంతి తీవ్రతకాండెలాcd540 THz కాంతి దీప్త దక్షత, 683 lm/W

సులభంగా చెప్పాలంటే:

  • ఒక సెకను అంటే సీజియం-133 పరమాణువు నుంచి వచ్చే వికిరణం 9 192 631 770 డోలనాలు (Oscillations) పూర్తి చేయడానికి పట్టే కాలం. పరమాణు గడియారాలు ఇలాగే పనిచేస్తాయి.

  • ఒక మీటర్ అంటే శూన్యంలో కాంతి 1/299 792 458 సెకనులో ప్రయాణించే దూరం.

  • ఒక కిలోగ్రామ్ ప్లాంక్ స్థిరాంకం ద్వారా స్థిరపరచబడింది. 2019 కి ముందు, అది పారిస్ దగ్గర భద్రపరచిన ఒక లోహపు స్థూపం ద్రవ్యరాశి.

అనుబంధ ప్రమాణాలు (Supplementary units): రెండు కోణ ప్రమాణాలను ఒకప్పుడు అనుబంధ ప్రమాణాలు అనేవారు. ఇప్పుడు వాటిని మితిరహిత ఉత్పన్న ప్రమాణాలుగా పరిగణిస్తున్నారు.

రాశిప్రమాణంనిర్వచనం
సమతల కోణంరేడియన్ (rad)dθ = చాపం పొడవు / వ్యాసార్ధం
ఘన కోణంస్టెరేడియన్ (sr)dΩ = గోళంపై వైశాల్యం / వ్యాసార్ధం²

పూర్తి వృత్తం 2π rad. పూర్తి గోళం 4π sr.

1.6 ప్రత్యేక పేర్లు ఉన్న ఉత్పన్న ప్రమాణాలు

రాశిప్రమాణంసంకేతంప్రాథమిక ప్రమాణాలలో
బలంన్యూటన్Nkg m s⁻²
పని, శక్తిజూల్Jkg m² s⁻²
సామర్థ్యంవాట్Wkg m² s⁻³
పీడనం, ప్రతిబలంపాస్కల్Pakg m⁻¹ s⁻²
పౌనఃపున్యంహెర్ట్జ్Hzs⁻¹
ఆవేశంకూలుంబ్CA s
పొటెన్షియల్ భేదంవోల్ట్Vkg m² s⁻³ A⁻¹
నిరోధంఓమ్Ωkg m² s⁻³ A⁻²
కెపాసిటెన్స్ఫారడ్Fkg⁻¹ m⁻² s⁴ A²
అయస్కాంత ఫ్లక్స్వెబర్Wbkg m² s⁻² A⁻¹
అయస్కాంత క్షేత్రంటెస్లాTkg s⁻² A⁻¹
ప్రేరకత్వంహెన్రీHkg m² s⁻² A⁻²

1.7 SI పూర్వపదాలు (Prefixes)

పూర్వపదంసంకేతంఘాతంపూర్వపదంసంకేతంఘాతం
డెసి (deci)d10⁻¹డెకా (deca)da10¹
సెంటి (centi)c10⁻²హెక్టో (hecto)h10²
మిల్లి (milli)m10⁻³కిలో (kilo)k10³
మైక్రో (micro)μ10⁻⁶మెగా (mega)M10⁶
నానో (nano)n10⁻⁹గిగా (giga)G10⁹
పికో (pico)p10⁻¹²టెరా (tera)T10¹²
ఫెంటో (femto)f10⁻¹⁵పెటా (peta)P10¹⁵
అట్టో (atto)a10⁻¹⁸ఎక్సా (exa)E10¹⁸

1.8 గుర్తుంచుకోవలసిన ఆచరణ ప్రమాణాలు

ప్రమాణందేనిని కొలుస్తుందిSI లో విలువ
ఫెర్మి (fm)కేంద్రక పరిమాణాలు10⁻¹⁵ m
ఆంగ్స్ట్రాం (Å)పరమాణు పరిమాణాలు, తరంగదైర్ఘ్యాలు10⁻¹⁰ m
మైక్రాన్ (μm)కణాల పరిమాణాలు10⁻⁶ m
ఖగోళ ప్రమాణం (AU)భూమి–సూర్యుడి సగటు దూరం1.496 × 10¹¹ m
కాంతి సంవత్సరం (ly)కాంతి 1 సంవత్సరంలో ప్రయాణించే దూరం9.46 × 10¹⁵ m
పార్‌సెక్ (pc)1 AU దూరం 1 ఆర్క్‌సెకను కోణాన్ని చేసే దూరం3.08 × 10¹⁶ m ≈ 3.26 ly
బార్న్ (Barn)కేంద్రక అడ్డుకోత వైశాల్యం10⁻²⁸ m²
పరమాణు ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం (u)కార్బన్-12 పరమాణు ద్రవ్యరాశిలో 1/121.66 × 10⁻²⁷ kg
ఎలక్ట్రాన్ వోల్ట్ (eV)శక్తి1.6 × 10⁻¹⁹ J
కిలోవాట్ అవర్ (kWh)శక్తి (కరెంట్ బిల్లు)3.6 × 10⁶ J
కేలరీ (cal)ఉష్ణం4.186 J
హార్స్‌పవర్ (hp)సామర్థ్యం746 W
వాతావరణం (atm)పీడనం1.013 × 10⁵ Pa

దూరాల క్రమం గుర్తుంచుకోండి: 1 AU < 1 ly < 1 pc.

1.9 ప్రమాణాలను రాసే నియమాలు

  • ప్రమాణాల పేర్లు వ్యక్తుల పేర్ల మీద ఉన్నా చిన్న అక్షరాల్లోనే రాస్తారు: newton, joule, kelvin.

  • వ్యక్తి పేరు మీద ఉన్న ప్రమాణాల సంకేతాలు పెద్ద అక్షరంతో మొదలవుతాయి: N, J, Pa, W.

  • సంకేతాలకు బహువచనం ఉండదు: 10 kg, 10 kgs కాదు.

  • వాక్యం అక్కడ ముగిస్తే తప్ప, సంకేతం తర్వాత ఫుల్‌స్టాప్ ఉండదు.

  • సంఖ్యకు, ప్రమాణానికి మధ్య ఖాళీ వదలండి: 5 m, 5m కాదు. మినహాయింపు: డిగ్రీ గుర్తు, ఉదా: 30°.

  • ఒకే ఒక సాలిడస్ (/) వాడండి: m/s², m/s/s కాదు.

1.10 వ్యవస్థల మధ్య మార్పిడి

ఒక రాశి రూపం [M^a L^b T^c] అయితే:

n2=n1[M1M2]a[L1L2]b[T1T2]cn_2 = n_1 \left[\frac{M_1}{M_2}\right]^{a} \left[\frac{L_1}{L_2}\right]^{b} \left[\frac{T_1}{T_2}\right]^{c}

సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: 1 జూల్‌ను ఎర్గ్‌లోకి మార్చండి.

సాధన: శక్తి = [M L² T⁻²], కాబట్టి a = 1, b = 2, c = −2. SI → CGS: M₁/M₂ = 1 kg/1 g = 10³, L₁/L₂ = 1 m/1 cm = 10², T₁/T₂ = 1.

n₂ = 1 × (10³)¹ × (10²)² × 1 = 10⁷. కాబట్టి 1 J = 10⁷ erg.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: ఒక బస్సు 72 km/h తో కదులుతోంది. దాని వడిని m/s లో కనుక్కోండి.

సాధన: 72 × (1000 m / 3600 s) = 72 × 5/18 = 20 m/s. షార్ట్‌కట్: km/h → m/s కు 5/18 తో గుణించండి; m/s → km/h కు 18/5 తో గుణించండి.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: ఒక కొత్త వ్యవస్థలో ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం 10 kg, పొడవు ప్రమాణం 1 km, కాల ప్రమాణం 1 నిమిషం. ఈ వ్యవస్థలో 1 J విలువ ఎంత?

సాధన: n₂ = 1 × (1/10)¹ × (1/1000)² × (1/60)⁻² = (0.1) × (10⁻⁶) × 3600 = 3.6 × 10⁻⁴ కొత్త ప్రమాణాలు.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • Q = n u, మరియు n₁u₁ = n₂u₂: ప్రమాణం పెద్దదైతే సంఖ్య చిన్నది.

  • 7 SI ప్రాథమిక ప్రమాణాలు: m, kg, s, A, K, mol, cd.

  • రేడియన్, స్టెరేడియన్ మితిరహితాలు.

  • 1 J = 10⁷ erg; 1 N = 10⁵ dyne; 1 kWh = 3.6 × 10⁶ J; 1 eV = 1.6 × 10⁻¹⁹ J.

  • 1 AU = 1.496 × 10¹¹ m; 1 ly = 9.46 × 10¹⁵ m; 1 pc = 3.08 × 10¹⁶ m.

  • km/h × 5/18 = m/s.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • కాంతి సంవత్సరం ఒక దూరం, కాలం కాదు, పేరులో "సంవత్సరం" ఉన్నా సరే.

  • విద్యార్థులు తరచుగా కాంతి సంవత్సరం, పార్‌సెక్ విలువలను తారుమారు చేస్తారు. పార్‌సెక్ పెద్దది: 1 pc ≈ 3.26 ly.

  • టార్క్ (బలభ్రామకం) మరియు పని (Work) రెండింటికీ ప్రమాణం N m, కానీ టార్క్‌ను ఎప్పుడూ జూల్‌లలో రాయరు.

  • మార్పిడి లెక్కల్లో ప్రతి ఘాతం గుర్తును చూడండి. [T⁻²] లో కాలం (T₁/T₂)⁻² ఇస్తుంది, అది నిష్పత్తిని తిరగబడుతుంది.

  • "5 Kg", "5 kgs" లేదా "5 Kms" అని రాయడం తప్పు. పెద్ద K కెల్విన్ సంకేతం.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1

1. కింది వాటిలో SI లో ప్రాథమిక రాశి కానిది ఏది? (a) పొడవు (b) విద్యుత్ ప్రవాహం (c) బలం (d) కాంతి తీవ్రత

2. కాంతి తీవ్రత SI ప్రమాణం: (a) ల్యూమెన్ (b) లక్స్ (c) కాండెలా (d) వాట్

3. కాంతి సంవత్సరం దేని ప్రమాణం: (a) కాలం (b) దూరం (c) వడి (d) కాంతి తీవ్రత

4. ఒక పార్‌సెక్‌కు అతి దగ్గరగా ఉన్న విలువ: (a) 3.08 × 10¹⁶ m (b) 9.46 × 10¹⁵ m (c) 1.5 × 10¹¹ m (d) 3 × 10⁸ m

5. ఒక ఫెర్మి దేనికి సమానం? (a) 10⁻¹⁰ m (b) 10⁻¹² m (c) 10⁻¹⁵ m (d) 10⁻¹⁸ m

6. SI లో ఎన్ని ప్రాథమిక ప్రమాణాలు ఉన్నాయి? (a) 5 (b) 6 (c) 7 (d) 9

7. ఏ జతకు ఒకే SI ప్రమాణం లేదు? (a) పని మరియు టార్క్ (b) ద్రవ్యవేగం మరియు ప్రచోదనం (c) పీడనం మరియు ప్రతిబలం (d) బలం మరియు సామర్థ్యం

8. ఒక కిలోవాట్ అవర్ దేనికి సమానం? (a) 3.6 × 10³ J (b) 3.6 × 10⁵ J (c) 3.6 × 10⁶ J (d) 1000 J

9. ఒక రైలు 72 km/h తో ప్రయాణిస్తుంది. m/s లో దాని వడి: (a) 7.2 (b) 20 (c) 25 (d) 259.2

10. ఒక న్యూటన్ దేనికి సమానం? (a) 10³ dyne (b) 10⁵ dyne (c) 10⁷ dyne (d) 10⁻⁵ dyne

11. ఒక జూల్ దేనికి సమానం? (a) 10⁵ erg (b) 10⁶ erg (c) 10⁷ erg (d) 10⁻⁷ erg

12. ఘన కోణం SI ప్రమాణం: (a) రేడియన్ (b) డిగ్రీ (c) స్టెరేడియన్ (d) చదరపు రేడియన్ ప్రతి మీటర్

13. ఒక నానోమీటర్ దేనికి సమానం? (a) 10⁻⁶ m (b) 10⁻⁹ m (c) 10⁻¹⁰ m (d) 10⁻¹² m

14. ద్రవ్యరాశిని రాసే సరైన పద్ధతి ఏది? (a) 5 Kg (b) 5 kgs (c) 5 kg. (d) 5 kg

15. 2019 నుంచి కిలోగ్రామును దేని విలువను స్థిరపరచి నిర్వచిస్తున్నారు? (a) కాంతి వడి (b) ప్లాంక్ స్థిరాంకం (c) గురుత్వాకర్షణ స్థిరాంకం (d) అవగాడ్రో స్థిరాంకం

16. SI సెకను దేని నుంచి వచ్చే వికిరణంపై ఆధారపడి ఉంది? (a) క్రిప్టాన్-86 (b) సీజియం-133 (c) హైడ్రోజన్-1 (d) కార్బన్-12

17. పొడవు ప్రమాణాన్ని రెట్టింపు చేసి, ద్రవ్యరాశి ప్రమాణాన్ని సగం చేసి, కాల ప్రమాణాన్ని మార్చకుండా ఉంచారు. బల ప్రమాణం: (a) రెట్టింపవుతుంది (b) సగమవుతుంది (c) నాలుగు రెట్లవుతుంది (d) మారదు

18. ద్రవ్యరాశి, పొడవు, కాలం ప్రమాణాలు 10 kg, 1 km, 1 min గా ఉన్న వ్యవస్థలో 1 J విలువ: (a) 3.6 × 10⁻⁴ (b) 3.6 × 10⁴ (c) 6 × 10⁻⁵ (d) 10⁻⁷

19. g = 9.8 m/s² విలువ km/h² లో సుమారు: (a) 3.5 × 10⁴ (b) 1.27 × 10⁵ (c) 1.27 × 10⁸ (d) 9.8 × 10⁻³

20. కింది వాటిలో ఉత్పన్న ప్రమాణం ఏది? (a) కెల్విన్ (b) మోల్ (c) న్యూటన్ (d) ఆంపియర్

21. ఖగోళ ప్రమాణం సుమారుగా: (a) 1.5 × 10⁸ m (b) 1.5 × 10¹¹ m (c) 9.46 × 10¹⁵ m (d) 3.08 × 10¹⁶ m

22. కింది వాటిలో శక్తి ప్రమాణం కానిది ఏది? (a) ఎలక్ట్రాన్ వోల్ట్ (b) కిలోవాట్ అవర్ (c) ఎర్గ్ (d) వాట్

23. ఒక వాతావరణ పీడనం dyne/cm² లో సుమారు: (a) 1.013 × 10⁴ (b) 1.013 × 10⁵ (c) 1.013 × 10⁶ (d) 1.013 × 10⁷

24. ప్రతిపాదన (A): కాంతి సంవత్సరం దూరానికి ప్రమాణం.
కారణం (R): శూన్యంలో కాంతి ఒక సంవత్సరంలో ప్రయాణించే దూరమే అది.
(a) A, R రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

25. వాక్యం I: రేడియన్ ఒక మితిరహిత ప్రమాణం.
వాక్యం II: స్టెరేడియన్‌కు వైశాల్యం మితులు [L²] ఉంటాయి.
(a) రెండు వాక్యాలూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1cబలం ఉత్పన్న రాశి: ద్రవ్యరాశి × త్వరణం.
2cకాండెలా ప్రాథమిక ప్రమాణం; ల్యూమెన్, లక్స్ ఉత్పన్నాలు.
3bకాంతి ఒక సంవత్సరంలో ప్రయాణించే దూరం.
4a1 pc ≈ 3.08 × 10¹⁶ m; (b) కాంతి సంవత్సరం.
5c1 fm = 10⁻¹⁵ m, కేంద్రకం పరిమాణ స్థాయి.
6cm, kg, s, A, K, mol, cd.
7dబలం N, సామర్థ్యం W = J/s.
8c1000 W × 3600 s = 3.6 × 10⁶ J.
9b72 × 5/18 = 20 m/s.
10b1 kg × 1 m/s² = 10³ g × 10² cm/s² = 10⁵ dyne.
11cసాధించిన ఉదాహరణ 1.2.
12cసమతల కోణం రేడియన్; ఘన కోణం స్టెరేడియన్.
13bనానో = 10⁻⁹.
14dచిన్న k, బహువచనం లేదు, ఫుల్‌స్టాప్ లేదు.
15bh = 6.626 070 15 × 10⁻³⁴ J s ఖచ్చితంగా స్థిరపరచబడింది.
16bసీజియం-133, సెకనుకు 9 192 631 770 డోలనాలు.
17dF = [M L T⁻²]: (1/2) × 2 = 1, కాబట్టి మార్పు లేదు.
18aసాధించిన ఉదాహరణ 1.4.
19b9.8 × 10⁻³ km × (3600)² per h² = 1.27 × 10⁵ km/h².
20cN = kg m s⁻²; మిగతావి ప్రాథమిక ప్రమాణాలు.
21b1 AU = 1.496 × 10¹¹ m.
22dవాట్ సామర్థ్యానికి ప్రమాణం.
23c1.013 × 10⁵ Pa × 10 = 1.013 × 10⁶ dyne/cm² (1 Pa = 10 dyne/cm²).
24aA ని సరైనదిగా చేసే నిర్వచనమే R.
25cస్టెరేడియన్ = వైశాల్యం/r², కాబట్టి అది మితిరహితం.

అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • భౌతిక రాశి = సంఖ్యా విలువ × ప్రమాణం, Q = n u.

  • ఒకే రాశికి n₁u₁ = n₂u₂: పెద్ద ప్రమాణం చిన్న సంఖ్యని ఇస్తుంది.

  • ప్రాథమిక రాశులు స్వతంత్రంగా ఉండేలా ఎంచుకోబడతాయి; ఉత్పన్న రాశులు వాటి నుంచి నిర్మించబడతాయి.

  • SI లో 7 ప్రాథమిక ప్రమాణాలు: మీటర్, కిలోగ్రామ్, సెకను, ఆంపియర్, కెల్విన్, మోల్, కాండెలా.

  • రేడియన్ (సమతల కోణం), స్టెరేడియన్ (ఘన కోణం) మితిరహిత అనుబంధ ప్రమాణాలు.

  • 2019 నుంచి ప్రాథమిక ప్రమాణాలు ఖచ్చిత స్థిరాంకాల ద్వారా స్థిరపడ్డాయి (ఉదాహరణకు, కిలోగ్రామ్ ప్లాంక్ స్థిరాంకం h ద్వారా).

  • పూర్వపదాలు 10³ అడుగులతో మారతాయి: పైకి కిలో, మెగా, గిగా, టెరా; కిందకి మిల్లి, మైక్రో, నానో, పికో, ఫెంటో.

  • పెద్ద దూరాలు: 1 AU = 1.496 × 10¹¹ m, 1 ly = 9.46 × 10¹⁵ m, 1 pc = 3.08 × 10¹⁶ m.

  • చిన్న పొడవులు: 1 ఫెర్మి = 10⁻¹⁵ m, 1 Å = 10⁻¹⁰ m, 1 మైక్రాన్ = 10⁻⁶ m.

  • శక్తి: 1 J = 10⁷ erg, 1 kWh = 3.6 × 10⁶ J, 1 eV = 1.6 × 10⁻¹⁹ J.

  • బలం: 1 N = 10⁵ dyne. పీడనం: 1 atm ≈ 1.013 × 10⁵ Pa.

  • వడి: km/h × 5/18 = m/s.

  • వ్యవస్థ మార్పు: MᵃLᵇTᶜ మితులకు n₂ = n₁ (M₁/M₂)ᵃ (L₁/L₂)ᵇ (T₁/T₂)ᶜ.

n2=n1(M1M2)a(L1L2)b(T1T2)cn_2 = n_1 \left(\frac{M_1}{M_2}\right)^a \left(\frac{L_1}{L_2}\right)^b \left(\frac{T_1}{T_2}\right)^c

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

అంశంSI లో విలువ
1 కాంతి సంవత్సరం9.46 × 10¹⁵ m
1 పార్‌సెక్3.08 × 10¹⁶ m (సుమారు 3.26 ly)
1 ఖగోళ ప్రమాణం1.496 × 10¹¹ m
1 ఫెర్మి10⁻¹⁵ m
1 ఆంగ్స్ట్రాం10⁻¹⁰ m
1 kWh3.6 × 10⁶ J
1 eV1.6 × 10⁻¹⁹ J
1 erg10⁻⁷ J
1 dyne10⁻⁵ N
1 atm1.013 × 10⁵ Pa

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "My Kid Sells Apples, Keeps Mangoes Cheap": ప్రతి పదంలోని మొదటి అక్షరం ఒక SI ప్రాథమిక ప్రమాణం: M = మీటర్, K = కిలోగ్రామ్, S = సెకను, A = ఆంపియర్, K = కెల్విన్, M = మోల్, C = కాండెలా (ఏడు SI ప్రాథమిక ప్రమాణాలు).

  • "King Mohan Gives Tea": కిలో 10³, మెగా 10⁶, గిగా 10⁹, టెరా 10¹²; ప్రతి అడుగు × 1000.

  • "My Mother Never Packs Food": మిల్లి 10⁻³, మైక్రో 10⁻⁶, నానో 10⁻⁹, పికో 10⁻¹², ఫెంటో 10⁻¹⁵.

  • "A Lazy Panda": AU < కాంతి సంవత్సరం (Light year) < పార్‌సెక్ (Parsec), పరిమాణం పెరిగే క్రమంలో.

  • kWh = కిలో × గంట: 1000 W × 3600 s = 3.6 × 10⁶ J.

భావనల అనుసంధానం

  • వడి, త్వరణాల ప్రమాణ మార్పిడి భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 2: శుద్ధ గతిశాస్త్రం (Kinematics), భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 3: చలన సూత్రాలు (Laws of Motion) లోని ప్రతి లెక్కలో వాడతారు.

  • kWh, eV మళ్లీ భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 12: విద్యుత్ ప్రవాహం (Current Electricity), భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 17: ద్వంద్వ స్వభావం (Dual Nature of Matter and Radiation) లో వస్తాయి.

  • ప్రాథమిక ప్రమాణంగా మోల్, రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 1: రసాయన శాస్త్రంలో కొన్ని ప్రాథమిక భావనలు (Some Basic Concepts in Chemistry) తో అనుసంధానమవుతుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, కొత్త NEET నమూనా (Q26–40)

26. జాబితా I (రాశి) ని జాబితా II (SI ప్రమాణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. కాంతి తీవ్రత
B. పదార్థ పరిమాణం
C. ఉష్ణగతిక ఉష్ణోగ్రత
D. విద్యుత్ ప్రవాహం
జాబితా II:
i. మోల్
ii. ఆంపియర్
iii. కాండెలా
iv. కెల్విన్
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii

27. జాబితా I (ప్రమాణం) ని జాబితా II (విలువ) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 1 కాంతి సంవత్సరం
B. 1 ఖగోళ ప్రమాణం
C. 1 పార్‌సెక్
D. 1 ఫెర్మి
జాబితా II:
i. 1.496 × 10¹¹ m
ii. 9.46 × 10¹⁵ m
iii. 3.08 × 10¹⁶ m
iv. 10⁻¹⁵ m
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (c) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (d) A-iv, B-i, C-iii, D-ii

28. జాబితా I (పూర్వపదం) ని జాబితా II (10 యొక్క ఘాతం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. గిగా
B. నానో
C. మైక్రో
D. మెగా
జాబితా II:
i. 10⁻⁹
ii. 10⁹
iii. 10⁶
iv. 10⁻⁶
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii

29. జాబితా I (శక్తి ప్రమాణం) ని జాబితా II (జూల్లో విలువ) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 1 kWh
B. 1 eV
C. 1 erg
D. 1 కేలరీ
జాబితా II:
i. 10⁻⁷ J
ii. 3.6 × 10⁶ J
iii. సుమారు 4.18 J
iv. 1.6 × 10⁻¹⁹ J
(a) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i

30. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. రేడియన్ ఒక మితిరహిత అనుబంధ ప్రమాణం.
B. 1 న్యూటన్ = 10⁵ dyne.
C. మోల్ ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం.
D. 2019 నుంచి కిలోగ్రామును ప్లాంక్ స్థిరాంకం విలువను స్థిరపరచి నిర్వచిస్తున్నారు.
E. 1 పార్‌సెక్, 1 కాంతి సంవత్సరం కంటే తక్కువ.
(a) రెండు (b) మూడు (c) నాలుగు (d) ఐదు

31. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. 72 km/h వడి 20 m/s కు సమానం.
B. 1 g/cm³ = 1000 kg/m³.
C. 1 Å = 10⁻⁸ m.
D. 1 atm సుమారు 1.013 × 10⁵ Pa.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, C మాత్రమే (d) A, B, D మాత్రమే

32. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ప్రమాణాన్ని చిన్నదిగా చేస్తే, రాశి సంఖ్యా విలువ పెద్దదవుతుంది.
B. భౌతిక రాశి వాస్తవ పరిమాణం ఎంచుకున్న ప్రమాణంపై ఆధారపడుతుంది.
C. 5 m ను సెంటీమీటర్లలో రాస్తే 500 cm.
D. ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం 10 kg, పొడవు ప్రమాణం 10 m, కాల ప్రమాణం 10 s ఉన్న వ్యవస్థలో 1 J సంఖ్యా విలువ 0.1.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) A, B, C, D

33. కింది వాటిలో SI ప్రాథమిక రాశులు ఏవి?
A. పొడవు
B. బలం
C. కాంతి తీవ్రత
D. విద్యుత్ ఆవేశం
E. ఉష్ణోగ్రత
(a) A, B, E మాత్రమే (b) A, C, D, E మాత్రమే (c) A, C, E మాత్రమే (d) B, D మాత్రమే

34. ఒక విద్యార్థి నాలుగు రీడింగ్‌లను SI ప్రమాణాలలోకి మార్చాడు. ఏ వరుస తప్పు?

వరుసరీడింగ్మార్చిన విలువ
P54 km/h15 m/s
Q3 min 20 s200 s
R0.75 g/cm³75 kg/m³
S2.5 km2500 m

(a) P (b) Q (c) R (d) S

35. ఒక స్థిర రాశిని (ఉదాహరణకు క్రికెట్ పిచ్ పొడవు) ఎన్నో రకాల ప్రమాణాలలో వ్యక్తపరుస్తారు. సంఖ్యా విలువ n (y-అక్షం) కు, ప్రమాణ పరిమాణం u (x-అక్షం) కు మధ్య గ్రాఫ్ గీస్తారు. ఆ గ్రాఫ్: (a) లంబకోణ అతిపరవలయం (rectangular hyperbola) (b) ధన వాలుతో మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళరేఖ (c) క్షితిజ సమాంతర రేఖ (d) పరవలయం

36. పట్టిక రెండు నక్షత్రాల దూరాలను ఇస్తుంది.

నక్షత్రందూరం
X2 పార్‌సెక్
Y8 కాంతి సంవత్సరాలు

ఏ వాక్యం సరైనది? (a) X దూరంగా ఉంది, సుమారు 1.6 రెట్లు (b) Y దూరంగా ఉంది, సుమారు 1.2 రెట్లు (c) రెండూ ఒకే దూరంలో ఉన్నాయి (d) X దూరంగా ఉంది, సుమారు 4 రెట్లు

Q37–38 కోసం సందర్భం: ఒక పాఠశాల సైన్స్ క్లబ్ సొంత ప్రమాణ వ్యవస్థను తయారు చేసింది. దానిలో ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం 100 g, పొడవు ప్రమాణం 10 cm, కాల ప్రమాణం 0.5 s. విద్యార్థులు SI రాశులను ఈ కొత్త వ్యవస్థలో వ్యక్తపరచాలనుకుంటున్నారు.

37. క్లబ్ వ్యవస్థలో 1 N బలం సంఖ్యా విలువ: (a) 25 (b) 0.04 (c) 400 (d) 2.5

38. క్లబ్ వ్యవస్థలో 1 J శక్తి సంఖ్యా విలువ: (a) 2500 (b) 25 (c) 0.004 (d) 250

39. SI లో G = 6.67 × 10⁻¹¹ N m² kg⁻². ద్రవ్యరాశి, పొడవు, కాలం ప్రమాణాలు 10 kg, 10 m, 10 s గా ఉన్న వ్యవస్థలో G సంఖ్యా విలువ: (a) 6.67 × 10⁻¹⁰ (b) 6.67 × 10⁻¹² (c) 6.67 × 10⁻¹¹ (d) 6.67 × 10⁻⁹

40. పొడవు ప్రమాణాన్ని రెట్టింపు, కాల ప్రమాణాన్ని సగం చేశారు; ద్రవ్యరాశి ప్రమాణం మారలేదు. ఒక నిర్దిష్ట సామర్థ్యం సంఖ్యా విలువ: (a) 32 రెట్లవుతుంది (b) 1/32 రెట్లవుతుంది (c) 1/2 రెట్లవుతుంది (d) 2 రెట్లవుతుంది

జవాబులు (Q26–40)

QAnsకారణం
26aకాండెలా, మోల్, కెల్విన్, ఆంపియర్
27cly 9.46 × 10¹⁵, AU 1.496 × 10¹¹, pc 3.08 × 10¹⁶, ఫెర్మి 10⁻¹⁵ m
28dG 10⁹, n 10⁻⁹, μ 10⁻⁶, M 10⁶
29bkWh 3.6 MJ, eV 1.6 × 10⁻¹⁹ J, erg 10⁻⁷ J, cal సుమారు 4.18 J
30bA, B, D సరైనవి; మోల్ పదార్థ పరిమాణం ప్రమాణం; pc సుమారు 3.26 ly
31d1 Å = 10⁻¹⁰ m, కాబట్టి C తప్పు
32aరాశి పరిమాణం ప్రమాణంపై ఆధారపడదు; n = (1/10)(1/10)²(10)² = 0.1
33cబలం, ఆవేశం ఉత్పన్న రాశులు
34c0.75 g/cm³ = 750 kg/m³
35an = Q/u, కాబట్టి n × u స్థిరం
36b2 pc = 6.16 × 10¹⁶ m; 8 ly = 7.57 × 10¹⁶ m; నిష్పత్తి సుమారు 1.23
37an = 10 × 10 × 2⁻² = 25
38dn = 10 × 10² × 2⁻² = 250
39c[G] = M⁻¹L³T⁻²; ఘాతాల మొత్తం 0, కాబట్టి కారకం 10⁰ = 1
40bn₂/n₁ = (1/2)² × (2)⁻³ = 1/32
24 min left
‹
›