అధ్యాయం 4: సార్థక అంకెలు (Significant Figures)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
సార్థక అంకెలు ఒక కొలత గురించి ఏమి చెబుతాయి
వాటిని లెక్కించే నియమాలు, కష్టమైన సున్నాలతో సహా
కూడిక, గుణకారం, భాగహారం తర్వాత సరైన సంఖ్యలో అంకెలను ఎలా ఉంచాలి
"సరిగ్గా 5" సందర్భంతో సహా సరైన సంక్షిప్తీకరణ (rounding off) ఎలా చేయాలి
శాస్త్రీయ సంజ్ఞామానం, పరిమాణ క్రమం
4.1 సార్థక అంకెలు అంటే ఏమిటి
మీరు ఒక పొడవును 2.36 cm అని రాస్తే, 2, 3 ఖచ్చితంగా తెలిసినవనీ, 6 మీ ఉత్తమ అంచనా అనీ చెపుతున్నట్లు. ఒక కొలతలోని నమ్మదగిన అన్ని అంకెలు, వాటితో పాటు మొదటి అనిశ్చిత అంకె కలిసి సార్థక అంకెలు (Significant figures) అవుతాయి.
కాబట్టి 2.36 cm లో 3 సార్థక అంకెలు ఉన్నాయి. 2.3600 cm అని రాస్తే, స్కేలు ఇవ్వలేని సూక్ష్మతను ప్రకటించినట్లవుతుంది. సార్థక అంకెలు ఎక్కువగా ఉంటే కొలత అంత సూక్ష్మమైనది.
4.2 లెక్కించే నియమాలు
| నియమం | ఉదాహరణ | సార్థక అంకెలు |
|---|---|---|
| సున్నా కాని అన్ని అంకెలు లెక్కలోకి వస్తాయి | 2.457 | 4 |
| సున్నా కాని అంకెల మధ్య ఉన్న సున్నాలు లెక్కలోకి వస్తాయి | 4005 | 4 |
| ముందున్న సున్నాలు (మొదటి సున్నాకాని అంకెకు ముందు) లెక్కలోకి రావు | 0.00305 | 3 |
| దశాంశ బిందువు తర్వాత చివరి సున్నాలు లెక్కలోకి వస్తాయి | 3.500 | 4 |
| దశాంశ బిందువు ఉన్న సంఖ్యలో చివరి సున్నాలు లెక్కలోకి వస్తాయి | 250. లేదా 250.0 | 3 లేదా 4 |
| దశాంశ బిందువు లేని పూర్ణ సంఖ్యలో చివరి సున్నాలు అస్పష్టం | 4200 | 2, 3 లేదా 4 |
చివరి వరుస కారణంగానే శాస్త్రవేత్తలు శాస్త్రీయ సంజ్ఞామానం (Scientific notation) వాడతారు. నిజంగా ఏమి కొలిచారో దాన్ని బట్టి 4200 ని 4.2 × 10³ (2 అంకెలు), 4.20 × 10³ (3) లేదా 4.200 × 10³ (4) గా రాయండి.
మరో రెండు నియమాలు:
ప్రమాణాలు మారిస్తే సార్థక అంకెలు మారవు. 2.30 m = 230 cm = 2.30 × 10² cm = 2.30 × 10⁻³ km. అన్నింటిలోనూ 3 సార్థక అంకెలే. 230 cm లోని "0" సార్థకమని 2.30 × 10² గా రాసినప్పుడే స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
ఖచ్చితమైన సంఖ్యలకు అపరిమిత సార్థక అంకెలు ఉంటాయి. లెక్కించిన విలువలు (5 మంది విద్యార్థులు), నిర్వచించిన సంఖ్యలు (2πr లోని 2, ½mv² లోని 1/2) ఫలితాన్ని ఎప్పుడూ పరిమితం చేయవు.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: 0.007050, 3.0800, 6.320 × 10⁴, 0.0006 లలో సార్థక అంకెలను లెక్కించండి.
సాధన:
0.007050 → 7, 0, 5, 0 → 4.
3.0800 → 5.
6.320 × 10⁴ → 4. పది ఘాతం లెక్కలోకి రాదు.
0.0006 → 1.
4.3 శాస్త్రీయ సంజ్ఞామానం, పరిమాణ క్రమం
ఏ సంఖ్యనైనా a × 10ᵇ గా రాయవచ్చు; ఇక్కడ 1 ≤ a < 10, b ఒక పూర్ణసంఖ్య. భూమి వ్యాసం 12 740 000 m అనేది 1.274 × 10⁷ m అవుతుంది.
సంఖ్యకు అతి దగ్గరగా ఉన్న పది ఘాతాన్ని పరిమాణ క్రమం (Order of magnitude) అంటారు:
a ≤ 3.16 (అంటే √10) అయితే, క్రమం 10ᵇ.
a > 3.16 అయితే, క్రమం 10ᵇ⁺¹.
కాబట్టి 2.5 × 10⁶ క్రమం 10⁶, 4.5 × 10⁷ క్రమం 10⁸.
4.4 సార్థక అంకెలతో అంకగణితం
ఒక ఫలితం, దానికి వాడిన అతి తక్కువ సూక్ష్మమైన కొలత కంటే ఎక్కువ సూక్ష్మంగా ఉండదు.
నియమం A: గుణకారం, భాగహారం. అతి తక్కువ సార్థక అంకెలు ఉన్న దత్తాంశంలో ఎన్ని సార్థక అంకెలు ఉన్నాయో అన్నింటినే ఉంచండి.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: 4.237 g ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక రాయి ఘనపరిమాణం 2.51 cm³. దాని సాంద్రత కనుక్కోండి.
సాధన: 4.237 / 2.51 = 1.688… ఘనపరిమాణంలో 3 సార్థక అంకెలు ఉన్నాయి, కాబట్టి సాంద్రత = 1.69 g/cm³.
నియమం B: కూడిక, తీసివేత. అతి తక్కువ దశాంశ స్థానాలు ఉన్న దత్తాంశంలో ఎన్ని దశాంశ స్థానాలు (decimal places) ఉన్నాయో అన్నింటినే ఉంచండి.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: 436.32 g, 227.2 g, 0.301 g లను కలపండి.
సాధన: మొత్తం 663.821 g. 227.2 లో ఒకే దశాంశ స్థానం ఉంది, కాబట్టి జవాబు 663.8 g.
తేడా గమనించండి: నియమం A లో సార్థక అంకెలను లెక్కిస్తాం; నియమం B లో దశాంశ స్థానాలను లెక్కిస్తాం.
4.5 సంక్షిప్తీకరణ (Rounding off)
అంకెలను వదిలేసేటప్పుడు, వదిలేసే మొదటి అంకెను చూడండి:
5 కంటే ఎక్కువ: దాని ముందు అంకెను 1 పెంచండి. 6.4372 → 6.44 (3 అంకెలు).
5 కంటే తక్కువ: ముందు అంకెను అలాగే ఉంచండి. 6.4328 → 6.43.
సరిగ్గా 5 (దాని తర్వాత ఏమీ లేకపోతే, లేదా సున్నాలే ఉంటే):
ముందు అంకె సరి సంఖ్య అయితే, అలాగే ఉంచండి: 2.745 → 2.74.
ముందు అంకె బేసి సంఖ్య అయితే, 1 పెంచండి: 2.735 → 2.74.
ఈ "సరి సంఖ్యకు సంక్షిప్తీకరణ" (round to even) నియమం చాలా లెక్కలలో సంక్షిప్తీకరణ దోషాలను సమానంగా పంచుతుంది.
పెద్ద లెక్కలో మధ్య దశల్లో ఒక అదనపు అంకెను ఉంచి, చివరి జవాబును మాత్రమే సంక్షిప్తం చేయండి.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: ఒక నాణెం వ్యాసార్ధం 2.0 cm. దాని పరిధి కనుక్కోండి.
సాధన: 2πr = 2 × 3.14159 × 2.0 = 12.566 cm. 2, π ఖచ్చితమైనవి. వ్యాసార్ధంలో 2 సార్థక అంకెలు ఉన్నాయి, కాబట్టి పరిధి = 13 cm.
త్వరిత పునశ్చరణ
ముందున్న సున్నాలు: ఎప్పుడూ సార్థకాలు కావు. అంకెల మధ్య సున్నాలు: ఎప్పుడూ సార్థకాలే. దశాంశ బిందువు తర్వాత చివరి సున్నాలు: ఎప్పుడూ సార్థకాలే.
చివరి సున్నాల గురించి సందేహం తీర్చడానికి శాస్త్రీయ సంజ్ఞామానం వాడండి.
ప్రమాణాలు మారిస్తే లెక్క మారదు; ఖచ్చితమైన సంఖ్యలు దాన్ని ఎప్పుడూ పరిమితం చేయవు.
×, ÷: అతి తక్కువ సార్థక అంకెలు. +, −: అతి తక్కువ దశాంశ స్థానాలు.
సరిగ్గా 5: ముందు అంకె సరి సంఖ్య అయ్యేలా సంక్షిప్తం చేయండి.
పరిమాణ క్రమం: a ని 3.16 తో పోల్చండి.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
కూడికకు సార్థక అంకెల నియమాన్ని వాడడం. 2.0 + 3.21 + 0.005 = 5.215 కు జవాబు 5.2 (ఒక దశాంశ స్థానం), 5.22 కాదు.
0.00230 లోని సున్నాలన్నీ సార్థకాలుగా లెక్కించడం. 2, 3, చివరి 0 మాత్రమే లెక్కలోకి వస్తాయి.
5.00 m, 500 cm ఒకే అర్థాన్ని ఇస్తాయని అనుకోవడం. 3 అంకెలు ఉంచడానికి 5.00 × 10² cm అని రాయండి.
2.745 ని 2.75 గా సంక్షిప్తం చేయడం. 5 కు ముందు సరి అంకె ఉంది కాబట్టి అది 2.74 గానే ఉంటుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4
1. 0.007050 లో సార్థక అంకెల సంఖ్య: (a) 3 (b) 4 (c) 6 (d) 7
2. 3.0800 లో సార్థక అంకెల సంఖ్య: (a) 3 (b) 4 (c) 5 (d) 2
3. 6.320 × 10⁴ లో సార్థక అంకెల సంఖ్య: (a) 3 (b) 4 (c) 5 (d) 8
4. 0.0006 లో సార్థక అంకెల సంఖ్య: (a) 1 (b) 4 (c) 5 (d) 0
5. సరైన సార్థక అంకెలతో 3.0 × 4.256: (a) 12.768 (b) 12.77 (c) 12.8 (d) 13
6. సరైన సార్థక అంకెలతో 12.11 + 18.0 + 1.013: (a) 31.123 (b) 31.12 (c) 31.1 (d) 31
7. సరైన సార్థక అంకెలతో 9.8 − 4.123: (a) 5.677 (b) 5.68 (c) 5.7 (d) 6
8. 2.745 ని 3 సార్థక అంకెలకు సంక్షిప్తం చేస్తే: (a) 2.75 (b) 2.74 (c) 2.70 (d) 2.80
9. 2.735 ని 3 సార్థక అంకెలకు సంక్షిప్తం చేస్తే: (a) 2.73 (b) 2.74 (c) 2.70 (d) 2.80
10. 6.4372 ని 3 సార్థక అంకెలకు సంక్షిప్తం చేస్తే: (a) 6.43 (b) 6.44 (c) 6.40 (d) 6.4
11. ఒక బల్ల పొడవు 2.5 m, వెడల్పు 1.25 m. దాని వైశాల్యం: (a) 3.125 m² (b) 3.13 m² (c) 3.1 m² (d) 3 m²
12. ఒక వస్తువు ద్రవ్యరాశి 5.74 g, ఘనపరిమాణం 1.2 cm³. దాని సాంద్రత: (a) 4.783 g/cm³ (b) 4.78 g/cm³ (c) 4.8 g/cm³ (d) 5 g/cm³
13. సరైన సార్థక అంకెలతో 1.0 m ను mm లలో రాస్తే: (a) 1000 mm (b) 1.0 × 10³ mm (c) 1.000 × 10³ mm (d) 10³ mm
14. 4.5 × 10⁷ పరిమాణ క్రమం: (a) 10⁶ (b) 10⁷ (c) 10⁸ (d) 10⁹
15. 3 × 10⁸ m/s పరిమాణ క్రమం: (a) 10⁷ (b) 10⁸ (c) 10⁹ (d) 10¹⁰
16. 2.0 cm వ్యాసార్ధం ఉన్న చక్రం పరిధి: (a) 12.566 cm (b) 12.57 cm (c) 12.6 cm (d) 13 cm
17. సరిగ్గా 3 సార్థక అంకెలు ఉన్న సంఖ్య ఏది? (a) 0.00230 (b) 2300 (c) 0.023 (d) 2.0030
18. సరైన సార్థక అంకెలతో 5.00 m ను cm లలో రాస్తే: (a) 500 cm (b) 5.00 × 10² cm (c) 5 × 10² cm (d) 500.0 cm
19. సరైన సార్థక అంకెలతో 2.0 + 3.21 + 0.005: (a) 5.215 (b) 5.22 (c) 5.2 (d) 5
20. ఒక బిళ్ళ (disc) వ్యాసం 1.80 cm. దాని వైశాల్యం: (a) 2.5447 cm² (b) 2.54 cm² (c) 2.5 cm² (d) 10.2 cm²
21. ఒక ఘనం భుజం 1.2 × 10⁻² m. దాని ఘనపరిమాణం: (a) 1.728 × 10⁻⁶ m³ (b) 1.73 × 10⁻⁶ m³ (c) 1.7 × 10⁻⁶ m³ (d) 2 × 10⁻⁶ m³
22. 1500 (దశాంశ బిందువు లేదు) లోని చివరి సున్నాలు: (a) ఎప్పుడూ సార్థకాలే (b) ఎప్పుడూ సార్థకాలు కావు (c) శాస్త్రీయ సంజ్ఞామానం లేకుండా స్పష్టంగా చెప్పలేం (d) SI లో మాత్రమే సార్థకాలు
23. ప్రతిపాదన (A): 0.0045 లో రెండు సార్థక అంకెలు ఉన్నాయి.
కారణం (R): ముందున్న సున్నాలు దశాంశ బిందువు స్థానాన్ని మాత్రమే సూచిస్తాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ని వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ని వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
24. వాక్యం I: ఒక కొలత ప్రమాణాన్ని మార్చితే దాని సార్థక అంకెల సంఖ్య మారుతుంది.
వాక్యం II: ఖచ్చితంగా లెక్కించిన సంఖ్యలకు అపరిమిత సార్థక అంకెలు ఉంటాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
25. సరైన సార్థక అంకెలతో (4.0 × 10²) ÷ 2.00: (a) 200 (b) 2.0 × 10² (c) 2.00 × 10² (d) 2 × 10²
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | 7, 0, 5, 0. ముందున్న సున్నాలు లెక్కలోకి రావు. |
| 2 | c | ఐదు అంకెలూ లెక్కలోకి వస్తాయి. |
| 3 | b | 6, 3, 2, 0. |
| 4 | a | 6 మాత్రమే. |
| 5 | d | 3.0 లో 2 అంకెలు; 12.768 → 13. |
| 6 | c | 18.0 లో ఒకే దశాంశ స్థానం. |
| 7 | c | 9.8 లో ఒకే దశాంశ స్థానం. |
| 8 | b | ముందు అంకె 4 సరి సంఖ్య: అలాగే ఉంచండి. |
| 9 | b | ముందు అంకె 3 బేసి సంఖ్య: పెంచండి. |
| 10 | b | వదిలిన అంకె 7 > 5. |
| 11 | c | 2.5 లో 2 అంకెలు. |
| 12 | c | 1.2 లో 2 అంకెలు. |
| 13 | b | 2 అంకెలను ఉంచుతుంది. |
| 14 | c | 4.5 > 3.16. |
| 15 | b | 3 < 3.16. |
| 16 | d | సాధించిన ఉదాహరణ 4.4. |
| 17 | a | 2, 3, చివరి 0. |
| 18 | b | 3 అంకెలను ఉంచుతుంది. |
| 19 | c | 2.0 లో ఒకే దశాంశ స్థానం. |
| 20 | b | r = 0.900 cm; πr² = 2.5447 → 3 అంకెలు. |
| 21 | c | 1.2 లో 2 అంకెలు; 1.728 → 1.7. |
| 22 | c | శాస్త్రీయ సంజ్ఞామానం సందేహాన్ని తీరుస్తుంది. |
| 23 | a | 4, 5 మాత్రమే సార్థక అంకెలు. |
| 24 | d | ప్రమాణాలు దాన్ని మార్చవు; లెక్కించిన సంఖ్యలు ఖచ్చితమైనవి. |
| 25 | b | 4.0 లో 2 అంకెలు. |
అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
సార్థక అంకెలు = నమ్మదగిన అన్ని అంకెలు + మొదటి అనిశ్చిత అంకె.
సున్నా కాని ప్రతి అంకె సార్థకమే.
సున్నా కాని అంకెల మధ్య ఉన్న సున్నాలు సార్థకాలే (1003 లో 4).
ముందున్న సున్నాలు ఎప్పుడూ సార్థకాలు కావు (0.0045 లో 2).
దశాంశ బిందువు తర్వాత చివరి సున్నాలు సార్థకాలే (2.500 లో 4).
దశాంశ బిందువు లేని పూర్ణ సంఖ్యలో చివరి సున్నాలు సందేహాస్పదం (4200). శాస్త్రీయ సంజ్ఞామానం దీన్ని తేలుస్తుంది: 4.20 × 10³ లో 3.
ప్రమాణాలు మారిస్తే లెక్క ఎప్పుడూ మారదు: 3.20 m = 3.20 × 10³ mm, ఇప్పటికీ 3.
ఖచ్చితమైన సంఖ్యలకు (లెక్కించిన వస్తువులు, 2πr లోని 2) అపరిమిత సార్థక అంకెలు ఉంటాయి; అవి ఫలితాన్ని ఎప్పుడూ పరిమితం చేయవు.
శాస్త్రీయ సంజ్ఞామానం: a × 10ᵇ, 1 ≤ a < 10.
పరిమాణ క్రమం: a ≤ 3.16 (అంటే √10) అయితే b, a > 3.16 అయితే b + 1.
గుణకారం లేదా భాగహారం: దత్తాంశాలలో అతి తక్కువ సార్థక అంకెలను ఉంచండి.
కూడిక లేదా తీసివేత: దత్తాంశాలలో అతి తక్కువ దశాంశ స్థానాలను ఉంచండి.
సంక్షిప్తీకరణ: 5 కంటే తక్కువ అంకెను వదిలేయండి; 5 కంటే ఎక్కువ (లేదా తర్వాత సున్నా కాని అంకెలు ఉన్న 5) అయితే ముందు అంకెను పెంచండి.
సరిగ్గా 5: ముందు అంకెను సరి సంఖ్యగా చేయండి (7.365 → 7.36, 7.375 → 7.38).
పెద్ద లెక్కల్లో ప్రతి దశలో ఒక అదనపు అంకెను ఉంచి, చివర్లో మాత్రమే సంక్షిప్తం చేయండి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| సంఖ్య | సార్థక అంకెలు | వాడిన నియమం |
|---|---|---|
| 0.00720 | 3 | ముందున్న సున్నాలు లెక్కలోకి రావు, దశాంశం తర్వాత చివరి సున్నా వస్తుంది |
| 50.040 | 5 | మధ్య, చివరి సున్నాలు లెక్కలోకి వస్తాయి |
| 1003 | 4 | అంకెల మధ్య సున్నాలు లెక్కలోకి వస్తాయి |
| 4200 | 2 నుంచి 4 (సందేహం) | శాస్త్రీయ సంజ్ఞామానంలో రాయండి |
| 4.200 × 10³ | 4 | a లోని ప్రతి అంకె లెక్కలోకి వస్తుంది |
| 3.0 × 10⁸ | 2 | పది ఘాతం లెక్కలోకి రాదు |
| 12 (విద్యార్థులు) | అపరిమితం | ఖచ్చితమైన లెక్క |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"ముందున్నవి మౌనం, మధ్యలోనివి మాట్లాడతాయి, బిందువు తర్వాత తోక చెప్పుతుంది" (Leaders lie, sandwiched zeros speak, tail after point talks): ముందున్న సున్నాలు లెక్కలోకి రావు, అంకెల మధ్య సున్నాలు వస్తాయి, దశాంశ బిందువు తర్వాత చివరి సున్నాలు వస్తాయి.
"Times takes Total figures, Plus takes Places": ×, ÷ సార్థక అంకెలను అనుసరిస్తాయి; +, − దశాంశ స్థానాలను (Places) అనుసరిస్తాయి.
"ఐదు సరి వైపు" (Five goes Even): సరిగ్గా 5 ఉంటే ముందు అంకె సరి సంఖ్యగా మిగిలేలా సంక్షిప్తం చేయాలి.
"√10 ముఖద్వారం" (Root ten is the gate): పరిమాణ క్రమం కోసం a ని 3.16 తో పోల్చండి.
"లెక్కలు ఉచితం" (Counts are free): ఖచ్చితమైన లెక్కలు సార్థక అంకెలను ఎప్పుడూ పరిమితం చేయవు.
భావనల అనుసంధానం
భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 20: ప్రయోగ నైపుణ్యాలు (Experimental Skills): నమోదు చేసిన ప్రతి రీడింగ్, ప్రతి చివరి జవాబు సరైన సంఖ్యలో సార్థక అంకెలతో ఉండాలి.
రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 1: రసాయన శాస్త్రంలోని కొన్ని ప్రాథమిక భావనలు (Some Basic Concepts in Chemistry) లో మోలార్ ద్రవ్యరాశి, గాఢత సమస్యలకు ఇవే సార్థక అంకెల, సంక్షిప్తీకరణ నియమాలు వాడతారు.
భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 6: గురుత్వాకర్షణ (Gravitation), భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 18: పరమాణువులు మరియు కేంద్రకాలు (Atoms and Nuclei) లో చాలా పెద్ద, చాలా చిన్న విలువలకు శాస్త్రీయ సంజ్ఞామానం, పరిమాణ క్రమం వాడతారు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, కొత్త NEET నమూనా (Q26–40)
26. జాబితా I లోని ప్రతి సంఖ్యను జాబితా II లోని దాని సార్థక అంకెల సంఖ్యతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 0.00720
B. 50.040
C. 3.0 × 10⁸
D. 1003
జాబితా II:
i. 4
ii. 2
iii. 5
iv. 3
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (d) A-ii, B-iii, C-iv, D-i
27. జాబితా I లోని ప్రతి సంఖ్యను జాబితా II లో మూడు సార్థక అంకెలకు సంక్షిప్తం చేసిన విలువతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 7.365
B. 7.375
C. 7.3651
D. 7.344
జాబితా II:
i. 7.38
ii. 7.34
iii. 7.37
iv. 7.36
(a) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (b) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
28. జాబితా I లోని ప్రతి లెక్కను జాబితా II లోని సరిగ్గా నివేదించిన ఫలితంతో జతపరచండి. (C లో 3 ఖచ్చితమైన లెక్క.)
జాబితా I:
A. 2.5 × 3.42
B. 12.6 + 0.234
C. 9.00 ÷ 3
D. 100.0 − 0.57
జాబితా II:
i. 12.8
ii. 99.4
iii. 8.6
iv. 3.00
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (c) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
29. జాబితా I లోని ప్రతి సంఖ్యను జాబితా II లోని దాని పరిమాణ క్రమంతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 2.9 × 10⁵
B. 4.0 × 10⁵
C. 0.0035
D. 3.0 × 10⁻³
జాబితా II:
i. −2
ii. 6
iii. −3
iv. 5
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii
30. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. 0.0300 లో మూడు సార్థక అంకెలు ఉన్నాయి.
B. 3.00 × 10⁻², 0.0300 లలో సార్థక అంకెల సంఖ్య సమానం.
C. 4500 ని 4.50 × 10³ గా రాస్తే మూడు సార్థక అంకెలు ఉంటాయి.
D. "12 మంది విద్యార్థులు" లోని ఖచ్చితమైన లెక్క 12 ఒక ఫలితం సార్థక అంకెలను పరిమితం చేస్తుంది.
E. 3.20 m = 3.20 × 10³ mm, రెండింటిలోనూ మూడు సార్థక అంకెలు.
(a) మూడు (b) నాలుగు (c) రెండు (d) ఐదు
31. ఒక దీర్ఘచతురస్రాకార పలక కొలతలు 4.234 m × 1.05 m. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. దాని వైశాల్యం 4.45 m².
B. దాని వైశాల్యం 4.4457 m².
C. దాని చుట్టుకొలత 10.57 m.
D. దాని చుట్టుకొలత 11 m.
(a) B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) A, C మాత్రమే (d) B, D మాత్రమే
32. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. 6.400 లోని చివరి సున్నాలు సార్థకాలు.
B. 0.05070 లో నాలుగు సార్థక అంకెలు ఉన్నాయి.
C. 8.335 ని మూడు సార్థక అంకెలకు సంక్షిప్తం చేస్తే 8.34.
D. 8.325 ని మూడు సార్థక అంకెలకు సంక్షిప్తం చేస్తే 8.33.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
33. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. 3.2 × 10⁴ పరిమాణ క్రమం 5.
B. ఎలక్ట్రాన్ ద్రవ్యరాశి 9.11 × 10⁻³¹ kg పరిమాణ క్రమం −30.
C. అనేక దశల లెక్కలో మధ్య దశల్లో ఒక అదనపు అంకెను ఉంచాలి.
D. లెక్కించిన ఫలితం, వాడిన అతి తక్కువ సూక్ష్మమైన కొలత కంటే ఎక్కువ సూక్ష్మంగా ఉండవచ్చు.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) నాలుగు (d) మూడు
34. కనిష్ఠ కొలత 1 mm ఉన్న మీటర్ స్కేలుతో ఒక పెన్సిల్ను కొలిచారు. నలుగురు విద్యార్థులు దాన్ని కింది విధంగా నమోదు చేశారు.
| విద్యార్థి | నమోదు చేసిన పొడవు |
|---|---|
| P | 12 cm |
| Q | 12.0 cm |
| R | 12.00 cm |
| S | 12.000 cm |
ఎవరు సరిగ్గా నమోదు చేశారు?
(a) P (b) Q (c) R (d) S
35. ఒక విద్యార్థి కింది దత్తాంశం నుంచి ఒక రాయి సాంద్రత కనుగొంటాడు.
| రాశి | విలువ | పరికరం |
|---|---|---|
| ద్రవ్యరాశి | 25.47 g | ఎలక్ట్రానిక్ త్రాసు |
| ఘనపరిమాణం | 3.1 cm³ | కొలపాత్ర (measuring cylinder) |
సాంద్రతను ఇలా నివేదించాలి:
(a) 8.216 g/cm³ (b) 8.22 g/cm³ (c) 8.2 g/cm³ (d) 8 g/cm³
36. ఒకే ద్రవ్యరాశిని నాలుగు విధాలుగా నమోదు చేశారు.
| నమోదు | నమోదు చేసిన ద్రవ్యరాశి |
|---|---|
| 1 | 0.0520 kg |
| 2 | 52.0 g |
| 3 | 5.20 × 10⁴ mg |
| 4 | 52000 mg |
ఎన్ని నమోదులలో సరిగ్గా మూడు సార్థక అంకెలు ఉన్నాయని ఖచ్చితంగా చెప్పగలం?
(a) నాలుగు (b) రెండు (c) ఒకటి (d) మూడు
Q37–38 కోసం సందర్భం: ప్రియ కనిష్ఠ కొలత 0.1 s ఉన్న స్టాప్వాచ్తో సరళ లోలకం 20 డోలనాలకు సమయం కొలిచి 39.8 s పొందుతుంది. పొడవును 0.985 m గా కొలుస్తుంది. తర్వాత g = 4π²L/T² వాడుతుంది.
37. సరైన సార్థక అంకెలతో ఆవర్తన కాలం (a) 1.99 s (b) 2.0 s (c) 1.990 s (d) 2 s
38. ఆమె నివేదించాల్సిన g విలువ (a) 9.8 m/s² (b) 9.819 m/s² (c) 9.82 m/s² (d) 10 m/s²
39. సరైన సార్థక అంకెలతో (3.20 + 4.1) × 2.50 విలువ (a) 18.3 (b) 18 (c) 18.25 (d) 18.2
40. ఒక బాల్ బేరింగ్ వ్యాసార్ధం 0.50 cm. సరైన సార్థక అంకెలతో దాని ఘనపరిమాణం (4/3)πr³ (a) 0.5236 cm³ (b) 0.524 cm³ (c) 0.5 cm³ (d) 0.52 cm³
జవాబులు (Q26–40)
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 26 | c | 0.00720 లో 3, 50.040 లో 5, 3.0 × 10⁸ లో 2, 1003 లో 4 |
| 27 | a | 6 తర్వాత సరిగ్గా 5 ఉంటే 7.36 గానే; 7 తర్వాత ఉంటే 7.38; 7.3651 పెరుగుతుంది; 7.344 తగ్గుతుంది |
| 28 | d | 8.55 → 8.6 (2 సార్థక అంకెలు); 12.834 → 12.8 (1 దశాంశ స్థానం); 3.00 (ఖచ్చితమైన 3); 99.43 → 99.4 |
| 29 | b | 2.9 < 3.16 కాబట్టి 5; 4.0 > 3.16 కాబట్టి 6; 3.5 × 10⁻³ నుంచి −2; 3.0 × 10⁻³ నుంచి −3 |
| 30 | b | A, B, C, E సరైనవి; ఖచ్చితమైన లెక్కలు ఎప్పుడూ పరిమితం చేయవు |
| 31 | c | 4.4457 → 4.45 (3 సార్థక అంకెలు); 10.568 → 10.57 (2 దశాంశ స్థానాలు) |
| 32 | a | 8.325: సరి సంఖ్య 2 తర్వాత సరిగ్గా 5 ఉంటే 8.32 గానే ఉంటుంది, కాబట్టి D తప్పు |
| 33 | d | A, B, C సరైనవి; ఫలితం దాని బలహీనమైన దత్తాంశాన్ని మించలేదు |
| 34 | b | LC 0.1 cm, కాబట్టి cm లలో ఒక దశాంశ స్థానం వరకు నమోదు చేయాలి |
| 35 | c | 25.47/3.1 = 8.216; ఘనపరిమాణంలో 2 సార్థక అంకెలు, కాబట్టి 8.2 |
| 36 | d | 1, 2, 3 నమోదులలో స్పష్టంగా 3; 52000 సందేహాస్పదం |
| 37 | a | 39.8/20 = 1.99 s; 20 ఖచ్చితమైన లెక్క |
| 38 | c | g = 9.8195, మూడు దత్తాంశాలు 3 సార్థక అంకెలతో, కాబట్టి 9.82 m/s² |
| 39 | b | 3.20 + 4.1 = 7.3 (1 దశాంశ స్థానం); 7.3 × 2.50 = 18.25 → 18 (2 సార్థక అంకెలు) |
| 40 | d | r లో 2 సార్థక అంకెలు ఉన్నందున 0.5236 → 0.52 cm³ |