Chapter 9 of 11 · 24 min read

అధ్యాయం 7: వృత్తాకార చలనం (Circular Motion)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • కోణీయ స్థానభ్రంశం, కోణీయ వేగం, ఆవర్తన కాలం, పౌనఃపున్యం

  • వృత్తంలో స్థిర వడితో కదిలే వస్తువుకు త్వరణం ఎందుకు ఉంటుంది

  • అభికేంద్ర త్వరణం పూర్తి ఉత్పాదన

  • ఏకరీతి కాని వృత్తాకార చలనంలో స్పర్శరేఖీయ త్వరణం, మొత్తం త్వరణం

  • స్థిర కోణీయ త్వరణానికి సమీకరణాలు

ఈ అధ్యాయం వృత్తాకార చలనం యొక్క గతిశాస్త్రాన్ని (Kinematics) మాత్రమే చెబుతుంది. దానికి కారణమైన బలాలు (అభికేంద్ర బలం, రహదారుల వాలు) గమన నియమాల పుస్తకంలో వస్తాయి.

7.1 కోణీయ చరరాశులు

ఒక కణం O కేంద్రంగా, r వ్యాసార్ధం గల వృత్తంపై కదులుతుంది.

కోణీయ స్థానభ్రంశం (Angular displacement, θ) అంటే వ్యాసార్ధం తిరిగిన కోణం. రేడియన్లలో:

θ=sr\theta = \frac{s}{r}

ఇక్కడ s అంటే చాప పొడవు. ఒక పూర్తి చుట్టు = 2π rad = 360°.

కోణీయ వేగం (Angular velocity, ω) అంటే కోణీయ స్థానభ్రంశం మారే రేటు:

ω=dθdt(rad/s)\omega = \frac{d\theta}{dt} \quad (\text{rad/s})

రేఖీయ వడితో సంబంధం. s = rθ ని అవకలనం చేయండి (r స్థిరం):

v=rωv = r\omega

తిరుగుతున్న పళ్లెంలోని ప్రతి బిందువుకూ ఒకే ω ఉన్నప్పటికీ, కేంద్రానికి దూరంగా ఉన్న బిందువులు వేగంగా కదులుతాయి.

ఆవర్తన కాలం (Time period, T) అంటే ఒక ప్రదక్షిణకు పట్టే కాలం. పౌనఃపున్యం (Frequency, f) అంటే సెకనుకు ప్రదక్షిణల సంఖ్య (Hz).

ω=2πT=2πf\omega = \frac{2\pi}{T} = 2\pi f

వడిని rpm (నిమిషానికి ప్రదక్షిణలు) లో ఇస్తే ω = 2π × rpm/60.

సదిశగా కోణీయ వేగం. దీని దిశ భ్రమణ అక్షం వెంట ఉంటుంది; కుడిచేతి నియమం దాన్ని చెబుతుంది: వేళ్లను చలన దిశలో ముడవండి; బొటనవేలు ω దిశను చూపుతుంది. అప్పుడు v = ω × r.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.1: గడియారం ముల్లులు. సెకన్ల ముల్లు, నిమిషాల ముల్లు, గంటల ముల్లుల కోణీయ వడులు కనుగొనండి.

సాధన:

  • సెకన్ల ముల్లు: T = 60 s → ω = 2π/60 = π/30 rad/s.

  • నిమిషాల ముల్లు: T = 3600 s → ω = π/1800 rad/s.

  • గంటల ముల్లు: T = 12 h = 43 200 s → ω = π/21 600 rad/s.

నిమిషాల ముల్లు గంటల ముల్లు కంటే 12 రెట్లు వేగంగా తిరుగుతుంది.

7.2 ఏకరీతి వృత్తాకార చలనం

ఏకరీతి వృత్తాకార చలనం (Uniform circular motion, UCM) లో వడి స్థిరం. కానీ వేగం దిశ ఎప్పుడూ మారుతూ ఉంటుంది; కాబట్టి వేగం మారుతుంది, వస్తువుకు త్వరణం ఉంటుంది.

చిత్రం 7.1 · ఏకరీతి, ఏకరీతి కాని వృత్తాకార చలనాలలో వేగం, త్వరణం
చిత్రం 7.1 · ఏకరీతి, ఏకరీతి కాని వృత్తాకార చలనాలలో వేగం, త్వరణం

ఏకరీతి చలనంలో v, a లంబంగా ఉంటాయి. వడి పెరిగినప్పుడు స్పర్శరేఖీయ భాగం కలుస్తుంది, మొత్తం త్వరణం ముందుకు వాలుతుంది.

అభికేంద్ర త్వరణం ఉత్పాదన. వస్తువు స్వల్ప కాలం Δt లో P నుంచి Q కు కదులుతుంది, వ్యాసార్ధం చిన్న కోణం Δθ తిరుగుతుంది అనుకోండి.

  • P, Q వద్ద వేగాల పరిమాణం రెండింటికీ v; వాటి మధ్య కోణం కూడా Δθ (ప్రతి వేగం దాని వ్యాసార్ధానికి లంబం).

  • v_P, v_Q లను ఒకే బిందువు నుంచి గీస్తే సన్నని సమద్విబాహు త్రిభుజం ఏర్పడుతుంది. దాని మూడో భుజం Δv.

  • చిన్న కోణానికి |Δv| = v Δθ (చాపం ≈ జ్యా).

  • కాబట్టి త్వరణ పరిమాణం:

a=∣Δv⃗∣Δt=vΔθΔt=vωa = \frac{|\Delta \vec{v}|}{\Delta t} = v\frac{\Delta\theta}{\Delta t} = v\omega
  • v = rω వాడితే:

ac=vω=v2r=ω2ra_c = v\omega = \frac{v^2}{r} = \omega^2 r
  • Δθ → 0 అవుతున్నప్పుడు Δv, v కు లంబంగా మారి కేంద్రం వైపు ఉంటుంది. అందుకే దీనిని అభికేంద్ర (Centripetal) (కేంద్రాన్ని వెతికే) త్వరణం అంటారు.

సదిశ రూపంలో, కేంద్రం నుంచి కొలిచిన r తో: a_c = −ω²r.

UCM గురించి ముఖ్య వాస్తవాలు:

  • వడి, కోణీయ వడి, ఆవర్తన కాలం, త్వరణ పరిమాణం స్థిరం.

  • వేగం, త్వరణం ఎప్పుడూ దిశ మారుస్తాయి; కాబట్టి UCM సమత్వరణ చలనం కాదు.

  • v స్పర్శరేఖ వెంట ఉంటుంది; a_c కేంద్రం వైపు ఉంటుంది; వాటి మధ్య కోణం 90°.

  • చలనానికి లంబంగా ఉన్న బలం పని చేయదు; కాబట్టి వడి, గతిశక్తి మారవు.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.2: 0.5 m దారానికి కట్టిన రాయిని సెకనుకు 2 ప్రదక్షిణల చొప్పున తిప్పుతున్నారు. దాని వడి, త్వరణం కనుగొనండి.

సాధన: ω = 2π × 2 = 4π rad/s. v = ωr = 2π ≈ 6.28 m/s. a = ω²r = 16π² × 0.5 = 8π² ≈ 79 m/s², కేంద్రం వైపు.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.3: వృత్తంలో కొంత భాగంలో వేగంలో మార్పు. ఒక కణం r వ్యాసార్ధం గల వృత్తంపై స్థిర వడి v తో కదులుతుంది. (a) పావు చుట్టు, సగం చుట్టు తర్వాత వేగంలో మార్పు, (b) సగం చుట్టులో సగటు వేగం కనుగొనండి.

సాధన:

(a) పావు చుట్టు: వేగాలు 90° వద్ద, కాబట్టి |Δv| = √2 v. సగం చుట్టు: వేగం దిశ తిరగబడుతుంది, కాబట్టి |Δv| = 2v.

(b) స్థానభ్రంశం = 2r; కాలం = πr/v. సగటు వేగం = 2r/(πr/v) = 2v/π.

7.3 ఏకరీతి కాని వృత్తాకార చలనం

వడి కూడా మారితే, వస్తువుకు ఒకేసారి రెండు త్వరణాలు ఉంటాయి.

స్పర్శరేఖీయ త్వరణం (Tangential acceleration) వడిని మారుస్తుంది. ఇది స్పర్శరేఖ వెంట పనిచేస్తుంది:

at=dvdt=rαa_t = \frac{dv}{dt} = r\alpha

ఇక్కడ α = dω/dt అనేది కోణీయ త్వరణం (Angular acceleration) (rad/s²).

అభికేంద్ర త్వరణం దిశను మారుస్తుంది. ఇది ఇప్పటికీ v²/r కి సమానమే, కానీ ఇప్పుడు v (అందువల్ల a_c) కాలంతో మారుతుంది.

ఈ రెండూ పరస్పరం లంబం, కాబట్టి మొత్తం త్వరణం:

a=ac2+at2,tan⁡ϕ=ataca = \sqrt{a_c^2 + a_t^2}, \qquad \tan\phi = \frac{a_t}{a_c}

ఇక్కడ φ అంటే మొత్తం త్వరణానికి, వ్యాసార్ధానికి మధ్య కోణం. a, v మధ్య కోణం ఇక 90° కాదు: వడి పెరుగుతున్నప్పుడు 90° కంటే తక్కువ, తగ్గుతున్నప్పుడు 90° కంటే ఎక్కువ.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.4: 100 m వ్యాసార్ధం గల వృత్తాకార ట్రాక్‌పై ఒక కారు వడి 20 m/s, అది 3 m/s² రేటుతో పెరుగుతోంది. దాని మొత్తం త్వరణం కనుగొనండి.

సాధన: a_c = 400/100 = 4 m/s², a_t = 3 m/s². a = √(16 + 9) = 5 m/s².

సాధించిన ఉదాహరణ 7.5: ఒక కణం 2 m వ్యాసార్ధం గల వృత్తంపై కదులుతుంది; మార్గ పొడవు s = t³ (SI). t = 1 s వద్ద దాని మొత్తం త్వరణం కనుగొనండి.

సాధన: v = ds/dt = 3t² = 3 m/s. a_t = dv/dt = 6t = 6 m/s². a_c = v²/r = 9/2 = 4.5 m/s². a = √(36 + 20.25) = 7.5 m/s².

7.4 స్థిర కోణీయ త్వరణానికి సమీకరణాలు

ఇవి సరళరేఖా చలన సమీకరణాల లాగేనే ఉంటాయి; s కు బదులు θ, v కు బదులు ω, a కు బదులు α:

రేఖీయకోణీయ
v = u + atω = ω₀ + αt
s = ut + ½at²θ = ω₀t + ½αt²
v² = u² + 2asω² = ω₀² + 2αθ
s = r θ, v = r ω, a_t = r αరెండింటి మధ్య సంబంధం

సాధించిన ఉదాహరణ 7.6: ఒక ఫ్యాన్ నిశ్చల స్థితి నుంచి బయలుదేరి, స్థిర కోణీయ త్వరణంతో 10 s లో 600 rpm కు చేరుతుంది. α, అది చేసిన ప్రదక్షిణల సంఖ్య కనుగొనండి.

సాధన: ω = 600 × 2π/60 = 20π rad/s. α = 20π/10 = 2π rad/s². θ = ½ × 2π × 100 = 100π rad = 50 ప్రదక్షిణలు.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.7: గడియారం ముల్లులు కలవడం. 12:00 తర్వాత గంటల, నిమిషాల ముల్లులు మళ్లీ ఎప్పుడు కలుస్తాయి?

సాధన: సాపేక్ష కోణీయ వడి = π/1800 − π/21 600 = 11π/21 600 rad/s. 2π సాపేక్ష భ్రమణానికి కాలం = 2π × 21 600/(11π) ≈ 3927 s = 12/11 h ≈ 1 h 5.5 min.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • θ = s/r; ω = dθ/dt = 2π/T = 2πf; v = rω.

  • a_c = v²/r = ω²r = vω, కేంద్రం వైపు.

  • UCM: స్థిర వడి, మారే వేగం; v ⊥ a.

  • ఏకరీతి కాని: a_t = dv/dt = rα; a = √(a_c² + a_t²).

  • సగం చుట్టు: Δv = 2v, సగటు వేగం = 2v/π. పావు చుట్టు: Δv = √2 v.

  • కోణీయ సమీకరణాలు రేఖీయ సమీకరణాలకు ప్రతిరూపాలు.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • UCM ని "సమత్వరణ చలనం" అనడం. త్వరణం దిశ మారుతూ ఉంటుంది.

  • rpm ని rad/s కు మార్చడం మరిచిపోవడం (2π/60 తో గుణించాలి).

  • వడి మారుతున్నప్పుడు a_c = v²/r మాత్రమే వాడి స్పర్శరేఖీయ భాగాన్ని మరిచిపోవడం.

  • గంటల ముల్లు ఆవర్తన కాలాన్ని 24 h గా తీసుకోవడం. అది 12 h.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. ఏకరీతి వృత్తాకార చలనంలో స్థిరంగా ఉండేది ఏది? (a) వేగం (b) వడి (c) త్వరణ సదిశ (d) స్థానభ్రంశం

2. అభికేంద్ర త్వరణం ఉండే దిశ: (a) స్పర్శరేఖ వెంట (b) కేంద్రం వైపు (c) కేంద్రం నుంచి దూరంగా (d) అక్షం వెంట

3. అభికేంద్ర త్వరణం విలువ: (a) v/r (b) v²/r (c) vr (d) v²r

4. రేఖీయ, కోణీయ వడుల మధ్య సంబంధం: (a) v = ω/r (b) v = rω (c) v = ω²r (d) v = r/ω

5. UCM లో వేగం, త్వరణం మధ్య కోణం: (a) 0° (b) 45° (c) 90° (d) 180°

6. కోణీయ వేగం SI ప్రమాణం: (a) rad/s (b) rad/s² (c) m/s (d) rev

7. ఒక ప్రదక్షిణలో అభికేంద్ర బలం చేసిన పని: (a) ధనాత్మకం (b) రుణాత్మకం (c) శూన్యం (d) 2πr F

8. గడియారం సెకన్ల ముల్లు కోణీయ వడి: (a) π/30 rad/s (b) π/60 rad/s (c) 2π rad/s (d) π/1800 rad/s

9. ఏకరీతి వృత్తాకార చలనం: (a) ఏకరీతి వేగ చలనం (b) సమత్వరణ చలనం (c) త్వరణ దిశ మారే త్వరిత చలనం (d) శూన్య త్వరణ చలనం

10. కోణీయ పౌనఃపున్యం, పౌనఃపున్యాల మధ్య సంబంధం: (a) ω = f/2π (b) ω = 2πf (c) ω = 2π/f (d) ω = f

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. 0.5 m దారానికి కట్టిన రాయి 2 rev/s చేస్తుంది. దాని త్వరణం సుమారుగా: (a) 8 m/s² (b) 39 m/s² (c) 79 m/s² (d) 158 m/s²

12. Q11 లో దాని వడి: (a) π m/s (b) 2π m/s (c) 4π m/s (d) 0.5 m/s

13. 100 m వ్యాసార్ధం గల ట్రాక్‌పై 20 m/s తో ఉన్న కారు 3 m/s² తో వడి పెంచుతుంది. దాని మొత్తం త్వరణం: (a) 3 m/s² (b) 4 m/s² (c) 5 m/s² (d) 7 m/s²

14. ఒక ఫ్యాన్ నిశ్చల స్థితి నుంచి 10 s లో 600 rpm కు చేరుతుంది. దాని కోణీయ త్వరణం: (a) π rad/s² (b) 2π rad/s² (c) 6 rad/s² (d) 60 rad/s²

15. Q14 లో 10 s లో చేసిన ప్రదక్షిణల సంఖ్య: (a) 25 (b) 50 (c) 100 (d) 300

16. నిమిషాల ముల్లు, గంటల ముల్లుల కోణీయ వడుల నిష్పత్తి: (a) 1 : 12 (b) 12 : 1 (c) 60 : 1 (d) 1 : 60

17. స్థిర వడి v తో సగం ప్రదక్షిణకు సగటు వేగం: (a) v (b) శూన్యం (c) 2v/π (d) πv/2

18. సగం ప్రదక్షిణలో వేగంలో మార్పు పరిమాణం: (a) శూన్యం (b) v (c) √2 v (d) 2v

19. పావు ప్రదక్షిణలో వేగంలో మార్పు పరిమాణం: (a) శూన్యం (b) v (c) √2 v (d) 2v

20. తన అక్షం చుట్టూ భూమి కోణీయ వడి సుమారుగా: (a) 7.3 × 10⁻⁵ rad/s (b) 7.3 × 10⁻³ rad/s (c) 1.2 × 10⁻⁵ rad/s (d) 2π rad/s

21. వడిని రెట్టింపు చేసి వ్యాసార్ధాన్ని సగం చేస్తే అభికేంద్ర త్వరణం: (a) 2 రెట్లు (b) 4 రెట్లు (c) 8 రెట్లు (d) మారదు

22. ఒక కణం 2 m వ్యాసార్ధం గల వృత్తంలో π s ఆవర్తన కాలంతో కదులుతుంది. దాని అభికేంద్ర త్వరణం: (a) 2 m/s² (b) 4 m/s² (c) 8 m/s² (d) 16 m/s²

స్థాయి 3: సవాలు

23. a_c = a_t అయినప్పుడు మొత్తం త్వరణానికి, వేగానికి మధ్య కోణం: (a) 0° (b) 45° (c) 90° (d) 135°

24. ఒక కణం 2 m వ్యాసార్ధం గల వృత్తంపై s = t³ గా కదులుతుంది. t = 1 s వద్ద దాని మొత్తం త్వరణం: (a) 4.5 m/s² (b) 6 m/s² (c) 7.5 m/s² (d) 10.5 m/s²

25. ఒక కణం 8 m వ్యాసార్ధం గల వృత్తంపై s = t² గా కదులుతుంది. దాని స్పర్శరేఖీయ, అభికేంద్ర త్వరణాలు సమానమయ్యే క్షణం: (a) 1 s (b) 2 s (c) 4 s (d) 8 s

26. ఒక కణం స్థానం r = cos ωt î + sin ωt ĵ. దాని త్వరణం: (a) ωr (b) −ωr (c) −ω²r (d) శూన్యం

27. 12:00 తర్వాత గంటల, నిమిషాల ముల్లులు మళ్లీ కలిసే సమయం సుమారుగా: (a) 60 min (b) 65.5 min (c) 72 min (d) 55 min

28. ఒక కణం 10 m వ్యాసార్ధం గల వృత్తంపై నిశ్చల స్థితి నుంచి 2 m/s² స్పర్శరేఖీయ త్వరణంతో బయలుదేరుతుంది. 5 s తర్వాత దాని అభికేంద్ర త్వరణం: (a) 2 m/s² (b) 5 m/s² (c) 10 m/s² (d) 20 m/s²

29. ప్రతిపాదన (A): ఏకరీతి వృత్తాకార చలనం త్వరిత చలనం.
కారణం (R): వేగం దిశ నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: UCM లో కోణీయ వేగం స్థిరం.
వాక్యం II: UCM లో రేఖీయ వేగం స్థిరం.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1bపరిమాణం మాత్రమే స్థిరంగా ఉంటుంది.
2bకేంద్రాన్ని వెతికేది.
3bభాగం 7.2.
4bs = rθ ని అవకలనం చేయండి.
5cస్పర్శరేఖ ⊥ వ్యాసార్ధం.
6aసెకనుకు రేడియన్.
7cబలం ⊥ స్థానభ్రంశం.
8a2π/60.
9cపరిమాణం స్థిరం, దిశ మారుతుంది.
10bఒక చుట్టు = 2π rad.
11c8π².
12b4π × 0.5.
13c√(4² + 3²).
14b20π/10.
15b100π rad / 2π.
16b12 h vs 1 h ఆవర్తన కాలం.
17c2r ÷ (πr/v).
18dవేగం దిశ తిరగబడుతుంది.
19cలంబ సదిశలు.
20a2π/86 400 s.
21c(2v)²/(r/2) = 8v²/r.
22cv = 4 m/s; 16/2.
23bసమానమైన లంబ భాగాలు.
24cసాధించిన ఉదాహరణ 7.5.
25ba_t = 2, a_c = 4t²/8 → t = 2.
26cరెండుసార్లు అవకలనం చేయండి.
27bసాధించిన ఉదాహరణ 7.7.
28cv = 10 m/s; 100/10.
29aదిశ మారడం అంటే వేగం మారడమే.
30cవేగం దిశ మారుతుంది.

అధ్యాయం 7 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • కోణీయ స్థానభ్రంశం θ = s/r (రేడియన్); కోణీయ వేగం ω = dθ/dt (rad/s).

  • v = rω; సదిశ రూపంలో v = ω × r, ω కుడిచేతి నియమం ప్రకారం అక్షం వెంట.

  • ω = 2π/T = 2πf; rpm నుంచి rad/s కు మార్చడానికి 2π/60 తో గుణించండి.

  • ఏకరీతి వృత్తాకార చలనం (UCM): స్థిర వడి, మారే వేగం; కాబట్టి ఇది త్వరిత చలనం.

  • అభికేంద్ర త్వరణం a_c = v²/r = ω²r = vω, ఎప్పుడూ కేంద్రం వైపు.

  • సదిశ రూపంలో a_c = −ω²r (కేంద్రం నుంచి స్థాన సదిశకు వ్యతిరేకంగా).

  • UCM లో v, a_c లంబంగా ఉంటాయి, కాబట్టి అభికేంద్ర బలం పని చేయదు.

  • ఏకరీతి కాని చలనంలో స్పర్శరేఖీయ త్వరణం a_t = dv/dt = rα కూడా ఉంటుంది.

  • మొత్తం త్వరణం a = √(a_t² + a_c²), వేగంతో tan φ = a_c/a_t కోణంలో.

  • భ్రమణ సమీకరణాలు (స్థిర α): ω = ω₀ + αt, θ = ω₀t + ½αt², ω² = ω₀² + 2αθ.

  • ప్రదక్షిణల సంఖ్య = θ/2π.

  • తిరుగుతున్న దృఢ వస్తువులో ప్రతి బిందువుకు ఒకే ω, కానీ v, a_c లు r తో పాటు పెరుగుతాయి.

  • స్థిర వడితో Δθ కోణం తిరిగితే వేగంలో మార్పు = 2v sin(Δθ/2).

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

రాశిసూత్రంSI ప్రమాణం
కోణీయ వేగంω = dθ/dt = 2π/T = 2πfrad/s
రేఖీయ వడిv = rωm/s
అభికేంద్ర త్వరణంv²/r = ω²rm/s²
స్పర్శరేఖీయ త్వరణంdv/dt = rαm/s²
మొత్తం త్వరణం√(a_t² + a_c²)m/s²
కోణీయ త్వరణంα = dω/dtrad/s²
ముల్లుల కోణీయ వడులుసెకన్ల π/30, నిమిషాల π/1800, గంటల π/21600rad/s

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "Centre-seeking, Constant-speed, Changing-velocity" (CCC): UCM యొక్క మూడు వాస్తవాలు — కేంద్రాన్ని వెతికే త్వరణం, స్థిర వడి, మారే వేగం.

  • "VR-W" (v = rω): Velocity (వేగం) = Radius (వ్యాసార్ధం) × ω (ఒమేగా కోసం W).

  • "rpm × π/30": 2π/60 = π/30, కాబట్టి 300 rpm = 10π rad/s అని వెంటనే చెప్పవచ్చు.

  • "స్పర్శరేఖ వడిని మారుస్తుంది, కేంద్రం దిశను తిప్పుతుంది": a_t వడిని, a_c దిశను మారుస్తాయి.

భావనల అనుసంధానం

  • a_c కి కారణమైన బలం (అభికేంద్ర బలం, రహదారుల వాలు) భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 3: గమన నియమాలు లో ఉంది.

  • భ్రమణ గతిశాస్త్రం టార్క్, జడత్వ భ్రామకాలకు విస్తరిస్తుంది — భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 5: భ్రమణ చలనం.

  • ఉపగ్రహాల కక్ష్యలు a_c = v²/r ని వాడుతాయి, అక్కడ గురుత్వమే అభికేంద్ర బలం — భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 6: గురుత్వాకర్షణ.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)

31. 0.5 m వ్యాసార్ధం వద్ద ఉన్న సీలింగ్ ఫ్యాన్ రెక్క కొన స్థిరంగా 120 rpm తో తిరుగుతుంది. జతపరచండి.
జాబితా I:
A. కోణీయ వేగం
B. ఆవర్తన కాలం
C. కొన రేఖీయ వడి
D. కొన అభికేంద్ర త్వరణం
జాబితా II:
(i) 8π² m/s²
(ii) 0.5 s
(iii) 4π rad/s
(iv) 2π m/s
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-ii, C-i, D-iv

32. ప్రతి తిరిగే వస్తువును దాని కోణీయ వడితో (rad/s లో) జతపరచండి.
జాబితా I:
A. గడియారం సెకన్ల ముల్లు
B. గడియారం నిమిషాల ముల్లు
C. గడియారం గంటల ముల్లు
D. తన అక్షంపై తిరిగే భూమి (ఒక రోజు = 24 h)
జాబితా II:
(i) π/1800
(ii) π/43200
(iii) π/30
(iv) π/21600
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-iii, B-i, C-ii, D-iv

33. ఏకరీతి వృత్తాకార చలనంలోని కణానికి, ప్రతి రాశిని అది ప్రవర్తించే విధానంతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. వడి
B. వేగం
C. త్వరణం
D. కోణీయ వేగ సదిశ
జాబితా II:
(i) అక్షం వెంట ఉన్న స్థిర సదిశ
(ii) ఎప్పుడూ కేంద్రం వైపు ఉంటుంది
(iii) పరిమాణం అదే, దిశ స్పర్శరేఖ వెంట మారుతూ ఉంటుంది
(iv) స్థిర అదిశ
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-i, B-iii, C-ii, D-iv

34. ఒక కణం 2 m వ్యాసార్ధం గల వృత్తంపై కదులుతుంది. ఒక క్షణంలో దాని వడి 4 m/s, అది 6 m/s² రేటుతో పెరుగుతోంది. జతపరచండి.
జాబితా I:
A. అభికేంద్ర త్వరణం
B. స్పర్శరేఖీయ త్వరణం
C. మొత్తం త్వరణ పరిమాణం
D. కోణీయ త్వరణం
జాబితా II:
(i) 10 m/s²
(ii) 3 rad/s²
(iii) 8 m/s²
(iv) 6 m/s²
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఏకరీతి వృత్తాకార చలనం త్వరిత చలనం.
B. ఏకరీతి వృత్తాకార చలనంలో వేగం, త్వరణం లంబంగా ఉంటాయి.
C. ఒక పూర్తి ప్రదక్షిణలో సగటు వేగం శూన్యం.
D. ఏకరీతి కాని వృత్తాకార చలనంలో మొత్తం త్వరణం సరిగ్గా కేంద్రం వైపే ఉంటుంది.
E. ఏకరీతి వృత్తాకార చలనంలో అభికేంద్ర త్వరణం స్థిర సదిశ.
(a) 4 (b) 2 (c) 3 (d) 5

36. ఒక కణం R వ్యాసార్ధం గల వృత్తంపై స్థిర వడి v తో కదులుతుంది. సరైన సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. సగం ప్రదక్షిణలో దాని స్థానభ్రంశ పరిమాణం 2R.
B. సగం ప్రదక్షిణలో దాని సగటు వేగ పరిమాణం 2v/π.
C. సగం ప్రదక్షిణలో దాని వేగం పరిమాణంలో 2v మారుతుంది.
D. పావు ప్రదక్షిణలో దాని వేగం పరిమాణంలో 2v మారుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) A, B, C, D (d) A, B, C మాత్రమే

37. ఒక సీలింగ్ ఫ్యాన్ నిశ్చల స్థితి నుంచి బయలుదేరి 10 s లో ఏకరీతిగా 300 rpm కు చేరుతుంది. ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. దాని చివరి కోణీయ వేగం 10π rad/s.
B. దాని కోణీయ త్వరణం π rad/s².
C. ఈ 10 s లో అది 25 ప్రదక్షిణలు చేస్తుంది.
D. ఈ 10 s లో దాని సగటు కోణీయ వేగం 5π rad/s.
E. ఈ 10 s లో అది 50 ప్రదక్షిణలు చేస్తుంది.
(a) 3 (b) 4 (c) 5 (d) 2

38. స్థిర కోణీయ త్వరణం α తో భ్రమణానికి సరైన సమీకరణాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ω = ω₀ + αt
B. θ = ω₀t + ½αt²
C. ω² = ω₀² + 2αθ
D. v = ω/r
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

39. స్థిర ω తో తిరుగుతున్న పళ్లెంలోని బిందువులకు, అక్షం నుంచి దూరానికి, అభికేంద్ర త్వరణానికి మధ్య గ్రాఫ్: (a) లంబకోణ అతిపరావలయం (b) మూల బిందువు గుండా సరళరేఖ (c) పరావలయం (d) క్షితిజ సమాంతర రేఖ

40. మూడు కణాలు ఏకరీతి వృత్తాకార చలనంలో ఉన్నాయి:

కణంవ్యాసార్ధం (m)వడి (m/s)
P12
Q24
R44

వాటి అభికేంద్ర త్వరణాల నిష్పత్తి a_P : a_Q : a_R: (a) 1 : 1 : 1 (b) 1 : 4 : 4 (c) 1 : 2 : 1 (d) 2 : 1 : 2

41. ఒక చక్రం నిశ్చల స్థితి నుంచి స్థిర కోణీయ త్వరణంతో బయలుదేరుతుంది. దాని కోణీయ స్థానాలు నమోదైనాయి:

t (s)0123
θ (rad)02818

t = 3 s వద్ద దాని కోణీయ వేగం: (a) 12 rad/s (b) 6 rad/s (c) 18 rad/s (d) 9 rad/s

Q42–Q43 కు సందర్భం: 100 m వ్యాసార్ధం గల వృత్తాకార పరీక్షా ట్రాక్‌పై ఒక కారు 5 s లో 10 m/s నుంచి 20 m/s కు ఏకరీతిగా వడి పెంచుతుంది.

42. దాని స్పర్శరేఖీయ త్వరణం: (a) 4 m/s² (b) 1 m/s² (c) 3 m/s² (d) 2 m/s²

43. వడి 20 m/s అయిన క్షణంలో దాని మొత్తం త్వరణ పరిమాణం: (a) 4 m/s² (b) 6 m/s² (c) 2√5 m/s² (d) 2 m/s²

44. ఒక కణం 1 m వ్యాసార్ధం గల వృత్తంపై 2 s ఆవర్తన కాలంతో ఏకరీతిగా కదులుతుంది. ఆవర్తన కాలంలో మూడో వంతులో దాని వేగంలో మార్పు పరిమాణం: (a) π m/s (b) √3π m/s (c) 2π m/s (d) π/2 m/s

45. కణం A, 1 m వ్యాసార్ధం గల వృత్తంపై 2 s ఆవర్తన కాలంతో ఏకరీతిగా కదులుతుంది. కణం B, 4 m వ్యాసార్ధం గల వృత్తంపై A కు రెట్టింపు వడితో ఏకరీతిగా కదులుతుంది. వాటి అభికేంద్ర త్వరణాల నిష్పత్తి a_A : a_B: (a) 1 : 4 (b) 4 : 1 (c) 1 : 2 (d) 1 : 1

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31aω = 120 × π/30 = 4π; T = 2π/ω = 0.5 s; v = 0.5 × 4π = 2π; a = 16π² × 0.5 = 8π²
32c2π ని 60 s, 3600 s, 43200 s, 86400 s తో భాగించాలి
33bవడి స్థిరం; వేగం తిరుగుతుంది; త్వరణం కేంద్రం వైపు; ω అక్షం వెంట స్థిరం
34d16/2 = 8; 6; √(64 + 36) = 10; 6/2 = 3
35cA, B, C సరైనవి; మొత్తం త్వరణానికి స్పర్శరేఖీయ భాగం ఉంటుంది; a_c దిశ మారుతూనే ఉంటుంది
36dπR/v కాలంలో వ్యాసం 2R; v దిశ తిరగబడుతుంది; పావు చుట్టుకు v√2
37bA, B, C, D సరైనవి: ω = 10π, α = π, θ = 50π rad = 25 ప్రదక్షిణలు, సగటు (0 + 10π)/2
38av = rω, ω/r కాదు
39bω స్థిరంగా ఉంటే a_c = ω²r
40cv²/r: 4, 8, 4
41aθ = 2t² నుంచి α = 4 rad/s²; ω = 4 × 3 = 12 rad/s
42d(20 − 10)/5
43ca_c = 400/100 = 4; √(16 + 4) = 2√5
44bv = 2πr/T = π; 120° తిరిగితే 2v sin 60° = √3 v
45da_A = π²/1; v_B = 2π, a_B = 4π²/4 = π²
24 min left
‹
›