అధ్యాయం 1: న్యూటన్ గురుత్వాకర్షణ నియమం (Newton's Law of Gravitation)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
న్యూటన్ విశ్వ గురుత్వాకర్షణ నియమం ప్రవచనం మరియు దాని సదిశ రూపం.
G విలువ, ప్రమాణం, మితులు; కావెండిష్ దానిని ఎలా కొలిచాడు.
అధ్యారోపణ (Superposition) ఉపయోగించి అనేక ద్రవ్యరాశుల ఆకర్షణలను ఎలా కూడాలి.
షెల్ సిద్ధాంతం (Shell theorem): బోలు గోళాకార షెల్, ఘన గోళం బయట మరియు లోపల ఉన్న ద్రవ్యరాశిని ఎలా ఆకర్షిస్తాయి.
గురుత్వాకర్షణ అన్నిటికంటే బలహీనమైన బలం అయినప్పటికీ సౌరకుటుంబాన్ని ఎలా నడిపిస్తుంది.
1.1 నియమం మాటల్లో
చెట్టు నుంచి మామిడి పండు కింద పడుతుంది. చంద్రుడు భూమి చుట్టూ తిరుగుతాడు. ఈ రెండింటినీ ఒకే బలం వివరిస్తుందని న్యూటన్ గ్రహించాడు. ప్రతి పదార్థ కణం మిగతా ప్రతి పదార్థ కణాన్ని ఆకర్షిస్తుంది.
నియమం ఇలా చెబుతుంది: రెండు బిందు ద్రవ్యరాశులు ఒకదానినొకటి ఆకర్షించుకుంటాయి; ఆ బలం (Force) వాటి ద్రవ్యరాశుల (Mass) లబ్ధానికి అనులోమానుపాతంలోనూ, వాటి మధ్య దూరం (Distance) వర్గానికి విలోమానుపాతంలోనూ ఉంటుంది.
ఇక్కడ m₁, m₂ ద్రవ్యరాశులు, r వాటి మధ్య దూరం, G విశ్వ గురుత్వాకర్షణ స్థిరాంకం.
సదిశ (Vector) రూపంలో: m₁ నుంచి m₂ వైపు చూపే ఏకాంక సదిశను r̂₁₂ అనుకుందాం. m₁ వల్ల m₂ పై బలం:
రుణ గుర్తు m₂ పై బలం తిరిగి m₁ వైపు ఉంటుందని చెబుతుంది. ఆకర్షణ అంటే అదే. న్యూటన్ మూడవ నియమం ప్రకారం m₁ పై బలం దీనికి సమానంగా, వ్యతిరేక దిశలో ఉంటుంది.
1.2 గురుత్వాకర్షణ బలం లక్షణాలు
ఎప్పుడూ ఆకర్షణే. రుణ ద్రవ్యరాశి అనేది లేదు, కాబట్టి గురుత్వం ఎప్పుడూ వికర్షించదు.
కేంద్రీయ బలం (Central). ఇది రెండు ద్రవ్యరాశులను కలిపే రేఖ వెంబడి పనిచేస్తుంది. కాబట్టి ఆకర్షణ కేంద్రం పరంగా ఇది ఎలాంటి టార్క్ (బలభ్రామకం) కలిగించదు.
చర్య మరియు ప్రతిచర్య. ఆపిల్ భూమిని ఎంత బలంతో లాగుతుందో భూమి కూడా ఆపిల్ను అంతే బలంతో లాగుతుంది. ఆపిల్ ద్రవ్యరాశి చాలా తక్కువ కాబట్టే అది కదలడం మనకు కనిపిస్తుంది.
యానకంపై ఆధారపడదు. రెండు ద్రవ్యరాశుల మధ్య గోడ ఉన్నా, నీటి పొర ఉన్నా ఆకర్షణ మారదు.
సంరక్షక బలం (Conservative). గురుత్వం చేసే పని (Work) ప్రారంభ, చివరి బిందువులపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది; మార్గంపై కాదు.
ప్రాథమిక బలాల్లో అత్యంత బలహీనమైనది. రెండు ప్రోటాన్ల మధ్య గురుత్వ బలం విద్యుత్ బలం కంటే సుమారు 10³⁶ రెట్లు బలహీనం.
దీర్ఘ వ్యాప్తి. ఇది ఎప్పుడూ పూర్తిగా సున్నా కాదు. భారీ ద్రవ్యరాశుల వల్ల గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, గెలాక్సీల రూపాన్ని నిర్ణయించే బలం ఇదే.
ఈ నియమం బిందు ద్రవ్యరాశులకు చెప్పబడింది. విస్తరించిన వస్తువులను చిన్న చిన్న ముక్కలుగా విభజించి, ఆకర్షణలను కూడతాం. గోళాలకు 1.5 విభాగంలోని షెల్ సిద్ధాంతం ఈ పనిని సులభం చేస్తుంది.
1.3 స్థిరాంకం G
G ఒక విశ్వ స్థిరాంకం. భూమిపై, చంద్రుడిపై, దూరపు గెలాక్సీలో — అన్నిచోట్లా దీని విలువ ఒకటే.
నియమాన్ని మార్చి రాస్తే G = F r² / (m₁ m₂). కాబట్టి ప్రమాణం N m² kg⁻², మితులు:
G ని g తో కలపకండి. పెద్ద G విశ్వ స్థిరాంకం. చిన్న g గురుత్వ త్వరణం (Acceleration due to gravity); ఇది ప్రదేశాన్ని బట్టి మారుతుంది.
కావెండిష్ G ని ఎలా కొలిచాడు (1798). రెండు చివర్లలో చిన్న సీసపు గోళాలు ఉన్న తేలికపాటి కడ్డీని సన్నని క్వార్ట్జ్ లేదా లోహపు తీగ నుంచి వేలాడదీస్తారు. రెండు పెద్ద సీసపు గోళాలను చిన్న గోళాలకు దగ్గరగా, ఎదురెదురు వైపులా తెస్తారు. వాటి ఆకర్షణలు ఒక బలయుగ్మాన్ని (couple) ఏర్పరచి కడ్డీని మెలితిప్పుతాయి. తీగ మెలిక కోణానికి అనులోమానుపాతంలో ఉండే పునఃస్థాపక టార్క్తో వెనక్కి తిరుగుతుంది.
సమతాస్థితిలో గురుత్వ టార్క్ = పునఃస్థాపక టార్క్. ప్రతి చిన్న గోళంపై ఆకర్షణ F, కడ్డీ పొడవు L, తీగ మెలిక స్థిరాంకం τ అయితే:
తీగపై ఉన్న చిన్న దర్పణం నుంచి పరావర్తనం చెందిన కాంతి పుంజంతో కోణం θ ను కొలుస్తారు. M, m, d, L, τ తెలిస్తే G వస్తుంది. G తెలిసిన తర్వాత g నుంచి భూమి ద్రవ్యరాశిని కనుగొనగలిగారు. అందుకే ఈ ప్రయోగాన్ని "భూమిని తూచడం" అంటారు.
1.4 అధ్యారోపణ: ఒకేసారి అనేక ద్రవ్యరాశులు
మూడవ ద్రవ్యరాశిని దగ్గరకు తెచ్చినా రెండు ద్రవ్యరాశుల మధ్య ఆకర్షణ మారదు. కాబట్టి ఒక ద్రవ్యరాశిపై ఫలిత బలం విడివిడి ఆకర్షణల సదిశ మొత్తానికి సమానం.
కబడ్డీ ఆటగాడిని ముగ్గురు డిఫెండర్లు వేర్వేరు దిశల్లో లాగుతున్నారని ఊహించండి. ప్రతి లాగుడూ దాని పని అది చేస్తుంది. మొత్తం ప్రభావం వాటి సదిశ మొత్తం.
సౌష్ఠవం (symmetry) నుంచి నేరుగా వచ్చే ఉపయోగకరమైన ఫలితాలు:
ఏదైనా సమ బహుభుజి అన్ని మూలల్లో సమాన ద్రవ్యరాశులు ఉంటే, దాని కేంద్రం వద్ద ఉన్న ద్రవ్యరాశిపై ఫలిత బలం సున్నా.
ఒక మూల ద్రవ్యరాశిని తీసేస్తే, ఫలిత బలం తీసేసిన ద్రవ్యరాశి ఆకర్షణకు సమానం, కానీ వ్యతిరేక దిశలో (ఖాళీ మూల నుంచి దూరంగా) ఉంటుంది.
θ కోణంలో ఉన్న రెండు సమాన ఆకర్షణలు F ల ఫలితం 2F cos(θ/2), కోణ సమద్విఖండన రేఖ వెంబడి.

A పై B, C ల ఆకర్షణలు సమానం, వాటి మధ్య కోణం 60°; కాబట్టి వాటి మొత్తం కోణ సమద్విఖండన రేఖ వెంబడి √3 F పరిమాణంతో ఉంటుంది.
1.5 షెల్ సిద్ధాంతం
ద్రవ్యరాశి M, వ్యాసార్ధం R ఉన్న ఏకరీతి పలుచని గోళాకార షెల్కు న్యూటన్ రెండు ఫలితాలు నిరూపించాడు.
షెల్ బయట, కేంద్రం నుంచి r దూరంలో ఉన్న బిందు ద్రవ్యరాశి m ను, షెల్ తన మొత్తం ద్రవ్యరాశి కేంద్రం వద్దే ఉన్నట్లుగా ఆకర్షిస్తుంది: F = GMm/r².
షెల్ లోపల ఏ బిందువు వద్ద ఉన్న ద్రవ్యరాశిపైనైనా షెల్ ఫలిత ఆకర్షణ సున్నా.
లోపల సున్నా ఎందుకు? ఆ బిందువు గుండా ఒక సన్నని జంట శంకువు (double cone) గీయండి. దగ్గరి వైపు ఉన్న షెల్ భాగం చిన్నది కానీ దగ్గరగా ఉంది. దూరపు వైపు భాగం పెద్దది కానీ దూరంగా ఉంది. వైశాల్యం దూరపు వర్గంలా పెరుగుతుంది, ఆకర్షణ దూరపు వర్గంలా తగ్గుతుంది; కాబట్టి రెండు ఆకర్షణలు రద్దవుతాయి. ప్రతి శంకువుకూ ఇది వర్తిస్తుంది, కాబట్టి మొత్తం సున్నా.
ఏకరీతి ఘన గోళం అంటే ఒకదానిలో ఒకటి అమరిన షెల్ల సమూహం. దీని నుంచి, ద్రవ్యరాశి M, వ్యాసార్ధం R ఉన్న ఘన గోళం కేంద్రం నుంచి r దూరంలో ఉన్న m పై బలం వస్తుంది.
బయట (r ≥ R): అన్ని షెల్లూ కేంద్రం నుంచే పనిచేస్తాయి.
లోపల (r < R): r కి బయట ఉన్న షెల్లు సున్నా బలం ఇస్తాయి. r వ్యాసార్ధం లోపలి ద్రవ్యరాశి మాత్రమే ఆకర్షిస్తుంది. ఆ ద్రవ్యరాశి M' = M r³/R³.
కాబట్టి ఏకరీతి గోళం లోపల బలం r తో రేఖీయంగా పెరుగుతుంది. బయట 1/r² లా తగ్గుతుంది. ఉపరితలం వద్ద గరిష్ఠం. లోతు వద్ద g కోసం అధ్యాయం 2 ఈ ఫలితాన్ని వాడుతుంది.
| వస్తువు | బయటి బిందువు (r > R) | ఉపరితలంపై బిందువు | లోపలి బిందువు (r < R) |
|---|---|---|---|
| పలుచని షెల్, ద్రవ్యరాశి M | GMm/r² | GMm/R² | సున్నా |
| ఏకరీతి ఘన గోళం, ద్రవ్యరాశి M | GMm/r² | GMm/R² | GMm r/R³ |
1.6 సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: 50 kg, 60 kg ద్రవ్యరాశులు గల ఇద్దరు విద్యార్థులు బెంచీపై 0.5 m దూరంలో కూర్చున్నారు. వారి మధ్య గురుత్వాకర్షణ బలం కనుగొనండి.
సాధన: F = G m₁ m₂ / r² = 6.67 × 10⁻¹¹ × 50 × 60 / (0.5)² = 6.67 × 10⁻¹¹ × 3000 / 0.25 = 8.0 × 10⁻⁷ N. ఇది ఒక ఇసుక రేణువు భారం కంటే తక్కువ. అందుకే పక్కన కూర్చున్న స్నేహితుడి వైపు లాగబడినట్లు మీకు ఎప్పుడూ అనిపించదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: భూమి (6 × 10²⁴ kg), చంద్రుడు (7.4 × 10²² kg) మధ్య దూరం 3.84 × 10⁸ m. వాటి మధ్య బలం కనుగొనండి.
సాధన: F = 6.67 × 10⁻¹¹ × 6 × 10²⁴ × 7.4 × 10²² / (3.84 × 10⁸)². లవం 2.96 × 10³⁷. హారం 1.47 × 10¹⁷. కాబట్టి F ≈ 2.0 × 10²⁰ N. భారీ ద్రవ్యరాశులు బలహీన బలాన్ని కూడా అపారంగా మారుస్తాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: రెండు వస్తువుల ద్రవ్యరాశులు రెండూ రెట్టింపు చేసి, వాటి మధ్య దూరాన్ని మూడు రెట్లు చేశారు. బలం ఏమవుతుంది?
సాధన: F ∝ m₁m₂ / r². కొత్త బలం = F × (2 × 2) / 3² = 4F/9.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: భుజం a గల సమబాహు త్రిభుజం మూలల్లో మూడు సమాన ద్రవ్యరాశులు m ఉన్నాయి. వాటిలో ఏ ఒక్కదానిపైనైనా ఫలిత బలం కనుగొనండి.
సాధన: మిగిలిన రెండూ ఒక్కొక్కటి F = Gm²/a² బలంతో లాగుతాయి. ఈ రెండు ఆకర్షణలు రెండు భుజాల వెంబడి ఉంటాయి, వాటి మధ్య కోణం 60°. ఫలితం = 2F cos 30° = √3 F = √3 Gm²/a², కోణ సమద్విఖండన రేఖ వెంబడి, గురుత్వ కేంద్రం (centroid) వైపు. చిత్రం 1.1 దీనిని చూపిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.5: భుజం 1 m గల చతురస్రం మూలల్లో ఒక్కొక్కటి 1 kg గల నాలుగు ద్రవ్యరాశులు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకదానిపై ఫలిత బలం కనుగొనండి.
సాధన: ఒక మూల ద్రవ్యరాశిని తీసుకోండి. 1 m దూరంలోని రెండు పొరుగు ద్రవ్యరాశులు ఒక్కొక్కటి G బలంతో లాగుతాయి. అవి 90° వద్ద ఉన్నాయి కాబట్టి వాటి ఫలితం కర్ణం వెంబడి √2 G. ఎదురు మూల √2 m దూరంలో ఉండి అదే కర్ణం వెంబడి G/2 తో లాగుతుంది. ఫలిత బలం = G(√2 + 1/2) ≈ 1.91 G ≈ 1.28 × 10⁻¹⁰ N, కేంద్రం వైపు.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.6: సమ షడ్భుజి మూలల్లో ఆరు సమాన ద్రవ్యరాశులు m ఉన్నాయి; ఒక్కొక్కటి కేంద్రం నుంచి a దూరంలో ఉంది. కేంద్రం వద్ద ద్రవ్యరాశి M ఉంది. ఒక మూల ద్రవ్యరాశిని తీసివేశారు. M పై ఫలిత బలం కనుగొనండి.
సాధన: ఆరూ ఉన్నప్పుడు సౌష్ఠవం వల్ల ఫలిత బలం సున్నా. ఒక ద్రవ్యరాశిని తీసివేయడం అంటే ఆ మూల వద్ద "రుణ" ద్రవ్యరాశిని చేర్చడంతో సమానం. కాబట్టి ఫలిత బలం పరిమాణం GMm/a², దిశ తీసివేసిన మూలకు ఎదురు మూల వైపు.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.7: భూమి ద్రవ్యరాశి చంద్రుని ద్రవ్యరాశికి 81 రెట్లు. వాటి కేంద్రాల మధ్య దూరం D. వాటిని కలిపే రేఖపై ఏ బిందువు వద్ద అంతరిక్ష నౌకపై ఫలిత ఆకర్షణ సున్నా అవుతుంది?
సాధన: ఆ బిందువు భూమి నుంచి x దూరంలో ఉందనుకోండి. అప్పుడు GMₑm/x² = GMₘm/(D − x)². కాబట్టి x/(D − x) = √81 = 9, అంటే x = 0.9 D. D = 3.84 × 10⁸ m అయితే, x ≈ 3.46 × 10⁸ m భూమి నుంచి. ఈ బిందువు తేలికైన వస్తువుకు చాలా దగ్గరగా ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.8 (NEET కఠినం): ద్రవ్యరాశి M, వ్యాసార్ధం R గల ఏకరీతి ఘన గోళం నుంచి R/2 వ్యాసార్ధం గల గోళాకార కుహరాన్ని (cavity) తొలగించారు; ఆ కుహరం ఉపరితలాన్ని తాకుతుంది. అసలు గోళం కేంద్రం నుంచి 2R దూరంలో, కుహరం కేంద్రం గుండా వెళ్ళే రేఖపై, కుహరం వైపు ఒక బిందు ద్రవ్యరాశి m ఉంచారు. m పై బలం కనుగొనండి.
సాధన: అధ్యారోపణ వాడండి. కుహరం ఉన్న గోళాన్ని "పూర్తి గోళం − చిన్న గోళం"గా తీసుకోండి. చిన్న గోళం వ్యాసార్ధం R/2, కాబట్టి దాని ద్రవ్యరాశి M/8. దాని కేంద్రం ప్రధాన కేంద్రం నుంచి R/2 దూరంలో ఉంది, కాబట్టి m నుంచి దాని దూరం 2R − R/2 = 3R/2.
బలం అసలు గోళం కేంద్రం వైపు ఉంటుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
F = Gm₁m₂/r²; ఎప్పుడూ ఆకర్షణ, కేంద్రీయ బలం, ద్రవ్యరాశులను కలిపే రేఖ వెంబడి.
G = 6.67 × 10⁻¹¹ N m² kg⁻², మితులు [M⁻¹ L³ T⁻²], విశ్వమంతటా ఒకటే.
గురుత్వం యానకంపై ఆధారపడదు, న్యూటన్ మూడవ నియమాన్ని పాటిస్తుంది.
అనేక ద్రవ్యరాశుల ఫలిత బలం = సదిశ మొత్తం (అధ్యారోపణ).
పలుచని షెల్: బయట బిందు ద్రవ్యరాశిలా ఆకర్షిస్తుంది, లోపల బలం సున్నా.
ఏకరీతి ఘన గోళం: లోపల F = GMm r/R³, బయట GMm/r², ఉపరితలం వద్ద గరిష్ఠం.
కుహరం సమస్యలు: పూర్తి గోళం మైనస్ తొలగించిన గోళం.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
గోళాలకు కేంద్రం నుంచి కేంద్రం దూరం బదులు ఉపరితలం నుంచి ఉపరితలం దూరం వాడటం.
చంద్రునిపై G మారుతుందని రాయడం. G ఎప్పుడూ మారదు; g మారుతుంది.
అనేక ద్రవ్యరాశుల బలాలను సదిశలుగా కాకుండా సంఖ్యలుగా కూడటం.
బోలు షెల్ లోపల బలం GMm/r² అనుకోవడం. అది సున్నా.
తొలగించిన కుహరం ద్రవ్యరాశి పూర్తి ద్రవ్యరాశిలో (r_cavity/R)³ భాగం అని మర్చిపోయి (r_cavity/R)² వాడటం.
బరువైన వస్తువు ఎక్కువగా లాగుతుందని నమ్మడం. రెండు వస్తువులపై బలాలు ఎప్పుడూ సమానం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. విశ్వ గురుత్వాకర్షణ స్థిరాంకం G యొక్క SI ప్రమాణం (a) N m kg⁻² (b) N m² kg⁻² (c) N kg² m⁻² (d) N m² kg⁻¹
2. G యొక్క మితి సూత్రం (a) [M L³ T⁻²] (b) [M⁻¹ L² T⁻²] (c) [M⁻¹ L³ T⁻²] (d) [M⁻² L³ T⁻²]
3. రెండు బిందు ద్రవ్యరాశుల మధ్య దూరం సగానికి తగ్గించారు. వాటి మధ్య గురుత్వాకర్షణ బలం (a) F/2 (b) 2F (c) F/4 (d) 4F
4. రెండు వస్తువుల మధ్య గురుత్వాకర్షణ బలం దేనిపై ఆధారపడదు? (a) ఏదైనా వస్తువు ద్రవ్యరాశి (b) వాటి మధ్య దూరం (c) వాటి మధ్య ఉన్న యానకం (d) వాటి ద్రవ్యరాశుల లబ్ధం
5. గురుత్వాకర్షణ బలం గురించి సరైన వాక్యం ఏది? (a) ఇది ఆకర్షణ మరియు కేంద్రీయ బలం (b) చాలా చిన్న దూరాల వద్ద వికర్షణగా మారుతుంది (c) ఇది కేంద్రేతర బలం (d) గాలిలో కంటే నీటిలో బలహీనం
6. 1 m దూరంలో ఉంచిన రెండు 1 kg బిందు ద్రవ్యరాశుల మధ్య బలం (a) 6.67 × 10⁻¹¹ N (b) 6.67 × 10⁻⁹ N (c) 9.8 N (d) 1 N
7. ప్రయోగశాలలో G విలువను మొదట కొలిచినవారు (a) న్యూటన్ (b) కెప్లర్ (c) కావెండిష్ (d) గెలీలియో
8. ద్రవ్యరాశి M, వ్యాసార్ధం R గల ఏకరీతి పలుచని గోళాకార షెల్ లోపల, కేంద్రం నుంచి r దూరంలో (r < R) బిందు ద్రవ్యరాశి m ఉంది. షెల్ వల్ల m పై బలం (a) సున్నా (b) GMm/r² (c) GMm/R² (d) GMm r/R³
9. భూమి ఆపిల్ను F బలంతో లాగుతుంది. ఆపిల్ భూమిని లాగే బలం (a) F కంటే చాలా తక్కువ (b) సున్నా (c) F కు సమానం (d) F కంటే చాలా ఎక్కువ
10. రెండు ద్రవ్యరాశులు ఒక్కొక్కటి రెట్టింపు చేసి, వాటి మధ్య దూరాన్ని కూడా రెట్టింపు చేశారు. బలం (a) F/2 (b) F (c) 2F (d) 4F
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. 2 kg, 8 kg ద్రవ్యరాశుల రెండు చిన్న గోళాల కేంద్రాల మధ్య దూరం 0.4 m. వాటి మధ్య గురుత్వాకర్షణ బలం (a) 3.3 × 10⁻⁹ N (b) 6.67 × 10⁻¹⁰ N (c) 1.33 × 10⁻⁸ N (d) 6.67 × 10⁻⁹ N
12. 4 kg, 16 kg బిందు ద్రవ్యరాశులు 3 m దూరంలో ఉన్నాయి. వాటిని కలిపే రేఖపై మూడవ ద్రవ్యరాశిపై ఫలిత బలం సున్నా అయ్యే బిందువు (a) 4 kg నుంచి 1 m (b) 16 kg నుంచి 1 m (c) రెండింటి నుంచి 1.5 m (d) 4 kg నుంచి 2 m
13. భుజం a గల సమబాహు త్రిభుజం మూలల్లో m, m, 2m ద్రవ్యరాశులు ఉన్నాయి. గురుత్వ కేంద్రం వద్ద m₀ ఉంది. m₀ పై ఫలిత బలం (a) సున్నా (b) 3Gmm₀/a² (c) Gmm₀/a² (d) √3 Gmm₀/a²
14. రెండు సమాన ద్రవ్యరాశులు M లను (−a, 0), (a, 0) వద్ద స్థిరంగా ఉంచారు. ద్రవ్యరాశి m, y-అక్షం వెంబడి కదులుతుంది. m పై బలం గరిష్ఠంగా ఉండే y విలువ (a) a/2 (b) a (c) a/√2 (d) a√2
15. భుజం 2 m గల చతురస్రం మూలల్లో నాలుగు 2 kg ద్రవ్యరాశులు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకదానిపై ఫలిత గురుత్వాకర్షణ బలం సుమారు (a) 1.28 × 10⁻¹⁰ N (b) 9.4 × 10⁻¹¹ N (c) 6.67 × 10⁻¹¹ N (d) 2.55 × 10⁻¹⁰ N
16. ద్రవ్యరాశి M ను m, (M − m) అనే రెండు భాగాలుగా విభజించి, స్థిర దూరంలో ఉంచారు. వాటి మధ్య బలం గరిష్ఠంగా ఉండాలంటే m/M విలువ (a) 1/4 (b) 1/3 (c) 1/2 (d) 1
17. ఏ దూరంలోనైనా రెండు ప్రోటాన్ల మధ్య గురుత్వాకర్షణ బలానికి, విద్యుత్ బలానికి గల నిష్పత్తి సుమారు (a) 1.2 × 10³⁶ (b) 8 × 10⁻²⁰ (c) 1 (d) 8 × 10⁻³⁷
18. ఏకరీతి ఘన గోళం ద్రవ్యరాశి M, వ్యాసార్ధం R. కేంద్రం నుంచి R/2 దూరంలో ఉన్న బిందు ద్రవ్యరాశిపై బలానికి, 2R దూరంలో ఉన్నదానిపై బలానికి నిష్పత్తి (a) 1 : 2 (b) 2 : 1 (c) 1 : 1 (d) 4 : 1
19. వ్యాసార్ధం r, సాంద్రత ρ గల రెండు సర్వసమ ఏకరీతి గోళాలు ఒకదానినొకటి తాకుతున్నాయి. వాటి మధ్య బలం దేనికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది? (a) r² (b) r³ (c) r⁴ (d) r⁶
20. రెండు పలుచని ఏకకేంద్ర షెల్ల ద్రవ్యరాశులు M₁ (వ్యాసార్ధం R₁), M₂ (వ్యాసార్ధం R₂ > R₁). కేంద్రం నుంచి r దూరంలో (R₁ < r < R₂) ఉన్న ద్రవ్యరాశి m పై బలం (a) G(M₁ + M₂)m/r² (b) GM₁m/r² (c) GM₂m/r² (d) సున్నా
21. కావెండిష్ ప్రయోగంలో నేరుగా కొలిచే రాశి (a) వేలాడదీసిన కడ్డీ తిరిగిన కోణం (b) గోళం పడే సమయం (c) గోళం భారంలో మార్పు (d) పెద్ద గోళాల వడి
22. భూమికి M = 6 × 10²⁴ kg, R = 6.4 × 10⁶ m తీసుకుంటే, ఉపరితలం వద్ద 1 kg ద్రవ్యరాశిపై గురుత్వాకర్షణ బలం సుమారు (a) 6.7 N (b) 9.8 N (c) 4.9 N (d) 19.5 N
స్థాయి 3: సవాలు
23. ద్రవ్యరాశి M, వ్యాసార్ధం R గల ఏకరీతి గోళంలో R/2 వ్యాసార్ధం గల గోళాకార కుహరం ఉంది, అది ఉపరితలాన్ని తాకుతుంది. అసలు కేంద్రం నుంచి 3R దూరంలో, కుహరం కేంద్రం గుండా వెళ్ళే రేఖపై, కుహరం వైపు బిందు ద్రవ్యరాశి m ఉంది. m పై బలం (a) GMm/9R² (b) 7GMm/36R² (c) GMm/50R² (d) 41GMm/450R²
24. x-అక్షంపై x = 1 m, 2 m, 4 m, 8 m … అలా అనంతంగా ఒక్కొక్కటి 1 kg ద్రవ్యరాశులు ఉంచారు. మూలబిందువు వద్ద ఉన్న 1 kg ద్రవ్యరాశిపై ఫలిత బలం (a) G (b) 4G/3 (c) 2G (d) 3G/2
25. m, 2m ద్రవ్యరాశుల రెండు కణాలు శూన్య అంతరిక్షంలో d దూరంలో నిశ్చల స్థితి నుంచి, పరస్పర గురుత్వం వల్ల మాత్రమే కదులుతాయి. అవి కలుసుకునే బిందువు (a) m నుంచి d/2 (b) m నుంచి d/3 (c) m నుంచి 2d/3 (d) 2m ప్రారంభ స్థానం వద్ద
26. ద్రవ్యరాశి M, వ్యాసార్ధం R గల పలుచని ఏకరీతి వలయం అక్షంపై, కేంద్రం నుంచి R దూరంలో ఉన్న బిందు ద్రవ్యరాశి m పై బలం (a) GMm/(2√2 R²) (b) GMm/(2R²) (c) GMm/R² (d) సున్నా
27. సమ పంచభుజి నాలుగు మూలల్లో సమాన ద్రవ్యరాశులు M ఉన్నాయి; ఒక్కొక్కటి కేంద్రం నుంచి r దూరంలో ఉంది. ఐదవ మూల ఖాళీగా ఉంది. కేంద్రం వద్ద ఉన్న m పై ఫలిత బలం (a) సున్నా (b) 4GMm/r² (c) ఖాళీ మూల వైపు GMm/r² (d) ఖాళీ మూలకు దూరంగా GMm/r²
28. వ్యాసార్ధం R గల ఏకరీతి ఘన గోళానికి, బిందు ద్రవ్యరాశిపై బలం ఉపరితల విలువలో సగం అయ్యే దూరాలు (a) R/2, 2R (b) R/2, √2 R (c) R/√2, √2 R (d) R/4, 2R
29. ప్రతిపాదన (A): ఏకరీతి బోలు గోళాకార షెల్ లోపల ఎక్కడ ఉంచినా వస్తువుపై షెల్ వల్ల ఎలాంటి గురుత్వ బలం ఉండదు. కారణం (R): షెల్ లోపల, దగ్గరి భాగాల, దూరపు భాగాల ఆకర్షణలు ప్రతి దిశలోనూ ఖచ్చితంగా రద్దవుతాయి. (a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: చంద్రుని ఉపరితలంపై G విలువ భూమిపై ఉన్నట్లే ఉంటుంది. వాక్యం II: G విలువ రెండు ద్రవ్యరాశుల మధ్య ఉన్న యానకంపై ఆధారపడుతుంది. (a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | G = Fr²/m₁m₂ నుంచి N m² kg⁻². |
| 2 | c | [MLT⁻²][L²]/[M²] = [M⁻¹L³T⁻²]. |
| 3 | d | F ∝ 1/r²; r సగమైతే 4F. |
| 4 | c | గురుత్వం యానకంపై ఆధారపడదు. |
| 5 | a | ఎప్పుడూ ఆకర్షణ, ద్రవ్యరాశులను కలిపే రేఖ వెంబడి. |
| 6 | a | F = G × 1 × 1/1² = G. |
| 7 | c | కావెండిష్ 1798 లో మెలిక తులాదండం (torsion balance) వాడాడు. |
| 8 | a | షెల్ సిద్ధాంతం: షెల్ లోపల బలం సున్నా. |
| 9 | c | న్యూటన్ మూడవ నియమం: సమానం, వ్యతిరేకం. |
| 10 | b | (2 × 2)/2² = 1. |
| 11 | d | G × 16/0.16 = 100G = 6.67 × 10⁻⁹ N. |
| 12 | a | x/(3 − x) = √(4/16) = 1/2, కాబట్టి x = 1 m. |
| 13 | b | గురుత్వ కేంద్రం దూరం a/√3; ఫలితం = G(2m − m)m₀/(a²/3). |
| 14 | c | F ∝ y/(a² + y²)^(3/2), y = a/√2 వద్ద గరిష్ఠం. |
| 15 | a | (Gm²/a²)(√2 + 1/2) = 1.914G ≈ 1.28 × 10⁻¹⁰ N. |
| 16 | c | m = M/2 అయినప్పుడు m(M − m) గరిష్ఠం. |
| 17 | d | Gmₚ²/(ke²) ≈ 8 × 10⁻³⁷. |
| 18 | b | లోపల: GMm/2R²; 2R వద్ద: GMm/4R²; నిష్పత్తి 2 : 1. |
| 19 | c | m ∝ r³, కాబట్టి F ∝ r⁶/(2r)² ∝ r⁴. |
| 20 | b | బయటి షెల్ సున్నా ఇస్తుంది; లోపలిది కేంద్రం నుంచి పనిచేస్తుంది. |
| 21 | a | మెలిక కోణాన్ని దర్పణం, కాంతి పుంజంతో చదువుతారు. |
| 22 | b | GM/R² = 6.67 × 10⁻¹¹ × 6 × 10²⁴/(6.4 × 10⁶)² ≈ 9.8 N. |
| 23 | d | GMm/R² × (1/9 − (1/8)/(2.5)²) = 41/450. |
| 24 | b | G(1 + 1/4 + 1/16 + …) = 4G/3. |
| 25 | c | ద్రవ్యరాశి కేంద్రం m నుంచి 2d/3 వద్ద స్థిరంగా ఉంటుంది. |
| 26 | a | x = R తో GMmx/(R² + x²)^(3/2). |
| 27 | d | లేని ద్రవ్యరాశి ఆకర్షణకు సమానం, దిశ వ్యతిరేకం. |
| 28 | b | లోపల: r/R = 1/2; బయట: R²/r² = 1/2. |
| 29 | a | A సరైనది కావడానికి R కారణం. |
| 30 | c | G విశ్వ స్థిరాంకం, యానకంపై ఆధారపడదు. |
అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
ఏ రెండు బిందు ద్రవ్యరాశులైనా వాటిని కలిపే రేఖ వెంబడి ఒకదానినొకటి ఆకర్షించుకుంటాయి: F = G m₁ m₂ / r².
G = 6.67 × 10⁻¹¹ N m² kg⁻²; మితులు M⁻¹ L³ T⁻². ఇది విశ్వ అదిశ స్థిరాంకం.
ఈ బలం ఎప్పుడూ ఆకర్షణ, కేంద్రీయం, సంరక్షకం; న్యూటన్ మూడవ నియమాన్ని (సమాన, వ్యతిరేక జతలు) పాటిస్తుంది.
ఇది ద్రవ్యరాశుల మధ్య ఉన్న యానకంపై గానీ, ఇతర వస్తువుల ఉనికిపై గానీ ఆధారపడదు.
ప్రాథమిక బలాల్లో అత్యంత బలహీనమైనది; రెండు ప్రోటాన్ల మధ్య విద్యుత్ బలం కంటే సుమారు 10³⁶ రెట్లు బలహీనం.
కావెండిష్ మెలిక తులాదండంతో G ని కనుగొన్నాడు: పెద్ద సీసపు గోళాలు చిన్నవాటిని ఆకర్షించాయి, తీగ మెలిక నుంచి బలం వచ్చింది.
G తెలిసిన తర్వాత "భూమిని తూచగలిగాం": M = gR²/G.
అధ్యారోపణ: ఒక ద్రవ్యరాశిపై ఫలిత బలం = మిగతా అన్ని ద్రవ్యరాశుల విడివిడి ఆకర్షణల సదిశ మొత్తం.
సౌష్ఠవ అమరికలు (సమ బహుభుజి మూలల్లో సమాన ద్రవ్యరాశులు) కేంద్రం వద్ద సున్నా ఫలిత బలాన్ని ఇస్తాయి.
షెల్ సిద్ధాంతం 1: ఏకరీతి పలుచని షెల్ బయటి ద్రవ్యరాశిని, తన మొత్తం ద్రవ్యరాశి కేంద్రం వద్దే ఉన్నట్లుగా ఆకర్షిస్తుంది.
షెల్ సిద్ధాంతం 2: ఏకరీతి పలుచని షెల్ లోపల అన్నిచోట్లా ఫలిత గురుత్వ బలం సున్నా.
ఏకరీతి ఘన గోళం: బయట F = GMm/r²; లోపల F = GMm r/R³ (కేంద్రం వద్ద సున్నా నుంచి రేఖీయంగా పెరుగుతుంది).
ఏకరీతి ఘన గోళం ఉపరితలం వద్ద బలం గరిష్ఠం.
కుహరం సమస్యలు: వస్తువును పూర్తి గోళం మైనస్ తొలగించిన గోళంగా తీసుకొని, రెండు ఆకర్షణలను తీసివేయండి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| రాశి | సూత్రం లేదా విలువ | ప్రమాణం లేదా గమనిక |
|---|---|---|
| విశ్వ నియమం | F = G m₁ m₂ / r² | N |
| G | 6.67 × 10⁻¹¹ | N m² kg⁻² |
| G మితులు | M⁻¹ L³ T⁻² | అన్నిచోట్లా ఒకటే |
| షెల్, బయట | GMm/r² | కేంద్రం వద్ద బిందు ద్రవ్యరాశిలా |
| షెల్, లోపల | 0 | లోపలి ఏ బిందువు వద్దైనా |
| ఘన గోళం, లోపల | GMm r/R³ | r లో రేఖీయం |
| a దూరంలో రెండు m ద్రవ్యరాశులు | Gm²/a² | ఆధార విలువ |
| సమబాహు త్రిభుజం, భుజం a (ఒక శీర్షంపై బలం) | √3 Gm²/a² | 60° వద్ద రెండు ఆకర్షణలు |
| చతురస్రం, భుజం a (ఒక మూలపై బలం) | (√2 + 1/2) Gm²/a² | కర్ణం వెంబడి |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"ACCI" — గురుత్వ స్వభావం: Attractive (ఆకర్షణ), Central (కేంద్రీయం), Conservative (సంరక్షకం), Independent of medium (యానకంపై ఆధారపడదు).
"షెల్ బోలు, లోపల బలం బోలు": పలుచని షెల్ లోపల బలం సున్నా.
"లోపల పెరుగుతుంది, బయట తగ్గుతుంది": ఘన గోళంలో బలం లోపల r తో రేఖీయంగా పెరిగి, బయట 1/r² లా తగ్గుతుంది; ఉపరితలం వద్ద గరిష్ఠం.
"G విశ్వవ్యాప్తం, g స్థానికం": G ఎప్పుడూ మారదు; g ప్రదేశాన్ని బట్టి మారుతుంది.
భావనల అనుసంధానం
బలాల అధ్యారోపణ భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 2: శుద్ధ గతిశాస్త్రంలోని సదిశ సంకలనం, పుస్తకం 3: గమన నియమాలలోని బల భావనలను వాడుతుంది.
విలోమ వర్గ రూపం భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 11: స్థిర విద్యుత్ శాస్త్రంలో కూలుంబ్ నియమంగా తిరిగి వస్తుంది; ఆవేశిత షెల్లకు షెల్ సిద్ధాంతానికి అక్కడ ఖచ్చితమైన జంట ఉంది.
G మితులు భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 1: భౌతిక శాస్త్రం మరియు కొలతలలోని మితి విశ్లేషణతో అనుసంధానమవుతాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. G మితులు
B. G SI ప్రమాణం
C. 1 m దూరంలో ఉన్న రెండు 1 kg ద్రవ్యరాశుల మధ్య బలం
D. ఏకరీతి పలుచని షెల్ లోపల బిందు ద్రవ్యరాశిపై బలం
జాబితా II
(i) సున్నా
(ii) M⁻¹ L³ T⁻²
(iii) N m² kg⁻²
(iv) 6.67 × 10⁻¹¹ N
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
32. రెండు బిందు ద్రవ్యరాశులు F బలంతో ఆకర్షించుకుంటాయి. ప్రతి మార్పును (జాబితా I) కొత్త బలంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I
A. రెండు ద్రవ్యరాశులూ రెట్టింపు, దూరం మారదు
B. దూరం రెట్టింపు, ద్రవ్యరాశులు మారవు
C. ఒక ద్రవ్యరాశి రెట్టింపు, దూరం సగం
D. రెండు ద్రవ్యరాశులూ సగం, దూరం సగం
జాబితా II
(i) 8F
(ii) F
(iii) 4F
(iv) F/4
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
33. ద్రవ్యరాశి M, వ్యాసార్ధం R గల ఏకరీతి ఘన గోళం కేంద్రం నుంచి r దూరంలో బిందు ద్రవ్యరాశి m ఉంది. స్థానాన్ని (జాబితా I) బలంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I
A. r = 0
B. r = R/2
C. r = R
D. r = 2R
జాబితా II
(i) GMm/R²
(ii) GMm/4R²
(iii) సున్నా
(iv) GMm/2R²
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii
34. అన్ని ద్రవ్యరాశులు సమానం (m). అమరికను (జాబితా I) పేర్కొన్న ద్రవ్యరాశిపై ఫలిత గురుత్వ బలం పరిమాణంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I
A. a దూరంలో రెండు ద్రవ్యరాశులు; ఒకదానిపై బలం
B. భుజం a గల సమబాహు త్రిభుజం మూలల్లో మూడు ద్రవ్యరాశులు; ఒక మూలపై బలం
C. భుజం a గల చతురస్రం మూలల్లో నాలుగు ద్రవ్యరాశులు; ఒక మూలపై బలం
D. చతురస్రం మూలల్లో నాలుగు, కేంద్రంలో ఐదవది; కేంద్ర ద్రవ్యరాశిపై బలం
జాబితా II
(i) √3 Gm²/a²
(ii) సున్నా
(iii) Gm²/a²
(iv) (√2 + 1/2) Gm²/a²
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. రెండు వస్తువుల మధ్య గురుత్వాకర్షణ బలం వాటి మధ్య ఉన్న యానకంపై ఆధారపడదు.
B. రెండు వస్తువులు ఒకదానిపై ఒకటి కలిగించే బలాలు సమానం, వ్యతిరేకం.
C. చంద్రునిపై G విలువ భూమిపై ఉన్నట్లే ఉంటుంది.
D. రెండు ప్రోటాన్ల మధ్య గురుత్వాకర్షణ బలం వాటి మధ్య విద్యుత్ బలం కంటే బలమైనది.
E. రెండు బిందు ద్రవ్యరాశుల మధ్య గురుత్వాకర్షణ బలం కేంద్రీయ బలం.
(a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 5
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఏకరీతి పలుచని షెల్ బయటి బిందు ద్రవ్యరాశిని, తన మొత్తం ద్రవ్యరాశి కేంద్రంలో ఉన్నట్లుగా ఆకర్షిస్తుంది.
B. ఏకరీతి పలుచని షెల్ లోపల ప్రతి బిందువు వద్ద బిందు ద్రవ్యరాశిపై బలం సున్నా.
C. ఏకరీతి ఘన గోళం లోపల బిందు ద్రవ్యరాశిపై బలం 1/r² లా మారుతుంది.
D. ఏకరీతి ఘన గోళానికి బిందు ద్రవ్యరాశిపై బలం ఉపరితలం వద్ద గరిష్ఠం.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
37. కావెండిష్ ప్రయోగం గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఇది మెలిక తులాదండాన్ని వాడింది.
B. ఇది G విలువను ఇచ్చింది; దాని నుంచి భూమి ద్రవ్యరాశిని కనుగొనవచ్చు.
C. తీగ మెలిక స్థిరాంకం లెక్కలో రాదు.
D. చిన్న గోళాలను ఆకర్షించడానికి పెద్ద సీసపు గోళాలు వాడారు.
(a) 3 (b) 4 (c) 2 (d) 1
38. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. G విశ్వ స్థిరాంకం, కాగా g ప్రదేశాన్ని బట్టి మారుతుంది.
B. భూమి పైన ఎత్తు పెరిగేకొద్దీ G తగ్గుతుంది.
C. g ను m/s² లో, G ని N m² kg⁻² లో కొలుస్తారు.
D. భూమి ద్రవ్యరాశి రెట్టింపైతే G కూడా రెట్టింపవుతుంది.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) C, D మాత్రమే (c) A, D మాత్రమే (d) A, C మాత్రమే
39. రెండు స్థిర బిందు ద్రవ్యరాశులకు, ఒక విద్యార్థి y-అక్షంపై బలం F, x-అక్షంపై 1/r² తీసుకుని గ్రాఫ్ గీసాడు. ఆ గ్రాఫ్ (a) పరావలయం (b) అతిపరావలయం (c) మూలబిందువు గుండా వెళ్ళే, వాలు G m₁ m₂ గల సరళ రేఖ (d) కితిజ సమాంతర రేఖ
40. ఒకే రెండు బిందు ద్రవ్యరాశుల మధ్య వేర్వేరు దూరాల వద్ద బలాన్ని పట్టిక ఇస్తుంది.
| r (m) | F (N) |
|---|---|
| 1 | 36 |
| 2 | 9 |
| 3 | 4 |
| 4 | x |
x విలువ (a) 3 N (b) 1.5 N (c) 2 N (d) 2.25 N
41. వ్యాసార్ధం R గల ఏకరీతి ఘన గోళం కేంద్రం నుంచి దూరం r కు బిందు ద్రవ్యరాశిపై బలం గ్రాఫ్ సున్నా నుంచి సరళ రేఖలా పెరిగి r = R వద్ద గరిష్ఠాన్ని చేరి, తర్వాత తగ్గుతుంది. r = R/4 వద్ద బలం 8 N. r = 4R వద్ద బలం (a) 0.5 N (b) 2 N (c) 8 N (d) 4 N
Q42–43 కోసం సన్నివేశం: ఒక పాఠశాల భౌతిక శాస్త్ర ప్రయోగశాలలో 50 kg సీసపు గోళం, 0.5 kg సీసపు గోళాలను వాటి కేంద్రాల మధ్య 0.10 m దూరం ఉండేలా ఉంచారు. రోజువారీ వస్తువుల మధ్య గురుత్వం ఎంత చిన్నదో విద్యార్థులు చూడాలని ఉపాధ్యాయుడు కోరుకుంటున్నారు. G = 6.67 × 10⁻¹¹ N m² kg⁻² గా తీసుకోండి.
42. రెండు గోళాల మధ్య గురుత్వాకర్షణ బలం సుమారు (a) 1.67 × 10⁻⁷ N (b) 1.67 × 10⁻⁸ N (c) 1.67 × 10⁻⁹ N (d) 3.34 × 10⁻⁷ N
43. పెద్ద గోళం స్థానంలో 100 kg గోళాన్ని ఉంచి, కేంద్రాల మధ్య దూరాన్ని 0.20 m చేశారు. Q42 తో పోలిస్తే ఇప్పుడు బలం (a) అదే (b) నాలుగో వంతు (c) సగం (d) రెట్టింపు
44. ద్రవ్యరాశి M, వ్యాసార్ధం R గల ఏకరీతి ఘన గోళం నుంచి, ఉపరితలాన్ని తాకేలా R/2 వ్యాసార్ధం గల గోళాకార కుహరాన్ని తొలగించారు; దాని కేంద్రం గోళం కేంద్రం నుంచి R/2 దూరంలో ఉంది. గోళం కేంద్రం నుంచి 3R దూరంలో, కుహరం కేంద్రం గుండా వెళ్ళే రేఖపై, కుహరం వైపు బిందు ద్రవ్యరాశి m ఉంది. m పై బలం (a) 59GMm/450R² (b) 41GMm/450R² (c) GMm/9R² (d) 7GMm/72R²
45. భుజం a గల సమబాహు త్రిభుజం మూలల్లో మూడు సమాన ద్రవ్యరాశులు m ఉన్నాయి. అవి పరస్పర గురుత్వంతో మాత్రమే గురుత్వ కేంద్రం చుట్టూ ఒకే వృత్తంలో తిరుగుతాయి. ప్రతి ద్రవ్యరాశి వడి (a) √(2Gm/a) (b) √(3Gm/a) (c) √(Gm/3a) (d) √(Gm/a)
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | మితులు M⁻¹L³T⁻², ప్రమాణం N m² kg⁻², సంఖ్యాపరంగా F = G, షెల్ లోపల సున్నా |
| 32 | c | 2×2 = 4F; 1/4; 2×4 = 8F; (1/4)×4 = F |
| 33 | a | కేంద్రం వద్ద 0; లోపల F ∝ r వల్ల సగం; ఉపరితలం వద్ద GMm/R²; 2R వద్ద 1/4 |
| 34 | d | Gm²/a²; 2cos30° = √3; కర్ణం వెంబడి √2 + 1/2; సౌష్ఠవ ఆకర్షణలు రద్దవుతాయి |
| 35 | c | A, B, C, E సరైనవి; D తప్పు (గురుత్వం చాలా బలహీనం) |
| 36 | b | C తప్పు: ఘన గోళం లోపల F ∝ r |
| 37 | a | C తప్పు: మెలిక కోణాన్ని బలంగా మార్చేది మెలిక స్థిరాంకమే |
| 38 | d | B, D తప్పు: G ఎప్పుడూ మారదు |
| 39 | c | F = (G m₁ m₂)(1/r²) అనేది 1/r² లో రేఖీయం |
| 40 | d | F ∝ 1/r²: 36/16 = 2.25 N |
| 41 | b | ఉపరితల బలం = 4 × 8 = 32 N; 4R వద్ద 32/16 = 2 N |
| 42 | a | 6.67 × 10⁻¹¹ × 50 × 0.5 / 0.01 = 1.67 × 10⁻⁷ N |
| 43 | c | ద్రవ్యరాశి ×2, దూరం ×2 వల్ల 2/4 = 1/2 |
| 44 | b | GMm/9R² − G(M/8)m/(5R/2)² = GMm(1/9 − 1/50) = 41GMm/450R² |
| 45 | d | ఫలిత బలం √3Gm²/a², వ్యాసార్ధం a/√3: mv²/(a/√3) = √3Gm²/a² నుంచి v² = Gm/a |