Chapter 5 of 12 · 32 min read

అధ్యాయం 3: ప్రవాహి ప్రవాహం మరియు బెర్నౌలీ సూత్రం (Fluid Flow and Bernoulli's Principle)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • ధారారేఖా ప్రవాహం, ధారారేఖలు, ఆదర్శ ప్రవాహి భావన.

  • అవిచ్ఛిన్నతా సమీకరణం A₁v₁ = A₂v₂, నది ఇరుకైన చోట ఎందుకు వేగంగా పారుతుంది.

  • పని–శక్తి సిద్ధాంతం నుంచి బెర్నౌలీ సూత్ర ఉత్పాదన.

  • టోరిసెల్లి నిష్క్రమణ నియమం, నీటి ధార వ్యాప్తి.

  • వెంచురీమీటర్, రెక్కలు, తిరిగే బంతులపై గతిక ఉత్థాపన బలం.

3.1 ప్రవాహి ప్రవాహాన్ని వర్ణించడం

ధారారేఖా (స్థిర) ప్రవాహం (Streamline flow) లో, ఒక బిందువు గుండా వెళ్ళే ప్రతి కణం అంతకు ముందు అక్కడినుంచి వెళ్ళిన కణాల వేగంతోనే కదులుతుంది. ఒక బిందువు వద్ద వేగం కాలంతో మారదు. కానీ ఒక బిందువు నుంచి మరొక బిందువుకు మారవచ్చు.

స్థిర ప్రవాహంలో ఒక కణం మార్గమే ధారారేఖ (Streamline). దానికి ఏ బిందువు వద్ద గీసిన స్పర్శరేఖ అయినా అక్కడి వేగ దిశను ఇస్తుంది. రెండు ధారారేఖలు ఎప్పుడూ ఖండించుకోవు: ఖండించుకుంటే ఆ బిందువు వద్ద కణానికి ఒకేసారి రెండు వేగాలు ఉండాలి.

ధారారేఖల కట్ట ప్రవాహ నాళం (Tube of flow) అవుతుంది. ప్రవాహి దాని గోడలను దాటదు.

వడి మరీ ఎక్కువైతే ప్రవాహం అల్లకల్లోల (Turbulent) అవుతుంది: చలనం క్రమరహితంగా మారి, సుడిగుండాలు, ఆవర్తాలు ఏర్పడతాయి. దీనికి షరతును అధ్యాయం 4 ఇస్తుంది.

ఈ అధ్యాయంలో మనం ఆదర్శ ప్రవాహి (Ideal fluid) ని వాడతాం: అసంపీడ్యం (స్థిర సాంద్రత), స్నిగ్ధత లేనిది (అంతర్గత ఘర్షణ లేదు), స్థిర ప్రవాహం, అభ్రమణ (irrotational).

3.2 అవిచ్ఛిన్నతా సమీకరణం

వైశాల్యం A₁ నుంచి A₂ కు మారే ఒక గొట్టాన్ని తీసుకోండి. అక్కడ ప్రవాహి వడులు v₁, v₂. Δt సమయంలో భాగం 1 వద్ద లోపలికి వచ్చే ద్రవ్యరాశి ρA₁v₁Δt. భాగం 2 వద్ద బయటకు వెళ్లే ద్రవ్యరాశి ρA₂v₂Δt. మధ్యలో ద్రవ్యరాశి సృష్టించబడదు, నశించదు; సాంద్రత స్థిరం, కాబట్టి:

A1v1=A2v2orAv=constantA_1 v_1 = A_2 v_2 \quad\text{or}\quad A v = \text{constant}

Av లబ్ధమే ఘనపరిమాణ ప్రవాహ రేటు (Volume flow rate) (m³/s). అసంపీడ్య ప్రవాహికి ఇది ద్రవ్యరాశి నిత్యత్వం.

గొట్టం ఇరుకుగా ఉన్నచోట ప్రవాహి వేగంగా కదులుతుంది. తోట పైపు చివరను బొటనవేలుతో నొక్కితే నీరు దూరంగా చిమ్ముతుంది. నది వెడలుగా, లోతుగా ఉన్నచోట నెమ్మదిగా, ఇరుకైన లోయలో వేగంగా పారుతుంది. కుళాయి నుంచి పడే నీటి ధార కిందకు వెళ్ళేకొద్దీ సన్నబడుతుంది, ఎందుకంటే దాని వడి పెరుగుతుంది.

3.3 బెర్నౌలీ సూత్రం

ఇప్పుడు గొట్టం పైకి కూడా లేస్తుందనుకోండి. భాగం 1 వద్ద: పీడనం P₁, వడి v₁, ఎత్తు h₁. భాగం 2 వద్ద: P₂, v₂, h₂ (చిత్రం 3.1).

చిత్రం 3.1 · సన్నబడుతూ పైకి లేచే గొట్టం గుండా ప్రవాహం
చిత్రం 3.1 · సన్నబడుతూ పైకి లేచే గొట్టం గుండా ప్రవాహం

ప్రతి సెకనుకు రెండు భాగాల గుండా ఒకే ఘనపరిమాణం వెళుతుంది, కాబట్టి ఇరుకైన భాగంలో ప్రవాహి వేగం పుంజుకుంటుంది; అక్కడి పీడనాన్ని బెర్నౌలీ సమీకరణం నిర్ణయిస్తుంది.

Δt సమయంలో ΔV = A₁v₁Δt = A₂v₂Δt ఘనపరిమాణం కదులుతుంది. దాని ద్రవ్యరాశి Δm = ρΔV.

సోపానం 1, పీడనం చేసే నికర పని. భాగం 1 వెనుక ఉన్న ప్రవాహి ముందుకు నెడుతుంది: పని = P₁A₁(v₁Δt) = P₁ΔV. భాగం 2 ముందు ఉన్న ప్రవాహి వెనక్కి నెడుతుంది: పని = −P₂ΔV. నికర పని = (P₁ − P₂)ΔV.

సోపానం 2, గతిశక్తిలో మార్పు. ΔK = ½Δm(v₂² − v₁²) = ½ρΔV(v₂² − v₁²).

సోపానం 3, స్థితిశక్తిలో మార్పు. ΔU = Δm g(h₂ − h₁) = ρΔV g(h₂ − h₁). గురుత్వం −ΔU పని చేస్తుంది.

సోపానం 4, పని–శక్తి సిద్ధాంతం. పీడనం, గురుత్వం చేసిన నికర పని = గతిశక్తిలో మార్పు:

(P1−P2) ΔV−ρ ΔV g (h2−h1)=12ρ ΔV (v22−v12)(P_1 - P_2)\,\Delta V - \rho\,\Delta V\,g\,(h_2 - h_1) = \tfrac{1}{2}\rho\,\Delta V\,(v_2^2 - v_1^2)

ΔV ని రద్దు చేసి తిరిగి అమర్చగా:

P1+12ρv12+ρgh1=P2+12ρv22+ρgh2P_1 + \tfrac{1}{2}\rho v_1^2 + \rho g h_1 = P_2 + \tfrac{1}{2}\rho v_2^2 + \rho g h_2

బెర్నౌలీ సూత్రం (Bernoulli's principle): స్థిర ప్రవాహంలో ఉన్న ఆదర్శ ప్రవాహి ఒక ధారారేఖ వెంట P + ½ρv² + ρgh స్థిరం. ఇది కదులుతున్న ప్రవాహికి శక్తి నిత్యత్వం. ప్రతి పదం ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి శక్తి; దాని ప్రమాణాలు పీడనానివే.

పదంపేరుఅర్థం
Pప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి పీడన శక్తిపీడనం వల్ల ప్రవాహి చేయగల పని
½ρv²ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి గతిశక్తిగతిక పీడనం (dynamic pressure) అంటారు
ρghప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి స్థితిశక్తిస్థిర లేదా గురుత్వ పదం అంటారు

ప్రతి పదాన్ని ρg తో భాగిస్తే శీర్షాలు (heads, మీటర్లలో) వస్తాయి: పీడన శీర్షం P/(ρg), వేగ శీర్షం v²/(2g), గురుత్వ శీర్షం h.

రెండు ప్రత్యేక సందర్భాలు:

  • నిశ్చల ప్రవాహి (v₁ = v₂ = 0): P₁ − P₂ = ρg(h₂ − h₁). ఇది అధ్యాయం 2 లోని ద్రవస్థితిక ఫలితం.

  • క్షితిజ గొట్టం (h₁ = h₂): P + ½ρv² = స్థిరం. ప్రవాహి ఎక్కడ వేగంగా కదులుతుందో అక్కడ పీడనం తక్కువ.

పరిమితులు: బెర్నౌలీ సమీకరణం స్నిగ్ధతను వదిలేస్తుంది, కాబట్టి శక్తి ఉష్ణంగా నష్టమయ్యే స్నిగ్ధ ప్రవాహానికి ఇది వర్తించదు. అల్లకల్లోల లేదా అస్థిర ప్రవాహానికి కూడా ఇది వర్తించదు.

3.4 టోరిసెల్లి నియమం (నిష్క్రమణ వడి)

పైన తెరిచి ఉన్న వెడలైన ట్యాంకుకు నీటి ఉపరితలానికి h లోతులో చిన్న రంధ్రం ఉంది. ఉపరితలం, రంధ్రం మధ్య బెర్నౌలీ సూత్రాన్ని వర్తింపజేయండి. రెండూ వాతావరణ పీడనం P₀ వద్ద ఉన్నాయి. ఉపరితలం చాలా నెమ్మదిగా దిగుతుంది కాబట్టి దాని వడి దాదాపు సున్నా.

P0+0+ρgh=P0+12ρv2+0⇒v=2ghP_0 + 0 + \rho g h = P_0 + \tfrac{1}{2}\rho v^2 + 0 \quad\Rightarrow\quad v = \sqrt{2 g h}

h ఎత్తు నుంచి స్వేచ్ఛగా పడిన రాయి ఎంత వడితో కిందకు చేరుతుందో, నీరు రంధ్రం నుంచి అంతే వడితో బయటకు వస్తుంది.

ట్యాంకు మూసి ఉండి, నీటి పైన ఉన్న గాలి గేజ్ పీడనం ΔP అయితే v = √(2(ΔP/ρ + gh)).

ధార వ్యాప్తి. నేలపై ఉన్న ట్యాంకులో నీరు H ఎత్తు వరకు ఉందనుకోండి, రంధ్రం ఉపరితలం నుంచి h లోతులో ఉంది. అప్పుడు రంధ్రం నేల నుంచి (H − h) ఎత్తులో ఉంటుంది. ధార v = √(2gh) తో క్షితిజంగా బయలుదేరి, t = √(2(H − h)/g) సమయంలో (H − h) కిందకు పడుతుంది.

R=v t=2h (H−h)R = v\,t = 2\sqrt{h\,(H - h)}
  • h = H/2 (రంధ్రం సగం ఎత్తులో) అయితే R గరిష్ఠం; అప్పుడు R_max = H.

  • h, (H − h) లోతులలోని రంధ్రాలు ఒకే వ్యాప్తిని ఇస్తాయి.

3.5 వెంచురీమీటర్

వెంచురీమీటర్ (Venturimeter) గొట్టంలో ద్రవ ప్రవాహ వడిని కొలుస్తుంది. ఇది వెడలైన భాగం (వైశాల్యం A₁), ఇరుకైన గొంతు (వైశాల్యం A₂) గల గొట్టం. ఒక మానోమీటర్ రెండు భాగాలను కలుపుతుంది.

అవిచ్ఛిన్నత నుంచి v₂ = v₁A₁/A₂. బెర్నౌలీ (క్షితిజ గొట్టం) నుంచి:

P1−P2=12ρ (v22−v12)=12ρ v12[(A1A2)2−1]P_1 - P_2 = \tfrac{1}{2}\rho\,(v_2^2 - v_1^2) = \tfrac{1}{2}\rho\,v_1^2\left[\left(\frac{A_1}{A_2}\right)^2 - 1\right]

మానోమీటర్ ద్రవం (సాంద్రత ρₘ) h మట్టాల తేడా చూపితే P₁ − P₂ = (ρₘ − ρ)gh. ప్రవహించేది వాయువు అయితే దాని సాంద్రత చాలా తక్కువ, P₁ − P₂ ≈ ρₘgh. సాధిస్తే v₁ వస్తుంది, ప్రవాహ రేటు A₁v₁.

మోటార్‌సైకిల్ కార్బ్యురేటర్, సెంట్ స్ప్రేయర్ (అటోమైజర్), పెయింట్ స్ప్రేయర్, బున్సెన్ బర్నర్లలో కూడా ఇదే ఆలోచన పనిచేస్తుంది. ఇరుకైన భాగం గుండా వేగంగా వెళ్ళే గాలి అల్ప పీడనాన్ని సృష్టిస్తుంది, అది ఇంధనం, ద్రవం లేదా వాయువును లోపలికి లాగుతుంది.

3.6 గతిక ఉత్థాపనం, నిత్య జీవితంలో బెర్నౌలీ

గతిక ఉత్థాపనం (Dynamic lift) అంటే ప్రవాహి గుండా కదులుతున్న వస్తువుపై పీడన తేడా వల్ల కలిగే ఊర్ధ్వ బలం.

  • విమాన రెక్క (ఏరోఫాయిల్). రెక్క ఆకారం, వాలు వల్ల గాలి కింది తలం కంటే పై తలంపై వేగంగా కదులుతుంది. పైన పీడనం తక్కువ, కాబట్టి ఫలిత బలం పైకి. ఉత్థాపనం = (P_కింద − P_పైన) × రెక్క వైశాల్యం = ½ρ(v_పైన² − v_కింద²) × వైశాల్యం.

  • తిరిగే బంతి (మాగ్నస్ ప్రభావం, Magnus effect). తిరిగే బంతి తన చుట్టూ గాలిని లాగుతుంది. ఒక వైపు లాగబడిన గాలి ప్రవాహానికి కలుస్తుంది; మరో వైపు వ్యతిరేకిస్తుంది. వేగంగా ఉన్న వైపు పీడనం తక్కువ, కాబట్టి బంతి ఆ వైపు వంగుతుంది.

  • తుఫానులో ఇంటి పైకప్పులు. పైకప్పు మీద బలమైన గాలి దాని పైన పీడనాన్ని తగ్గిస్తుంది. లోపలి నిశ్చల గాలి పైకి నెడితే పైకప్పు ఎగిరిపోవచ్చు.

  • వేగవంతమైన రైళ్లు, పడవలు. ఎక్స్‌ప్రెస్ రైలు వెళ్తున్నప్పుడు ప్లాట్‌ఫాం అంచుకు మరీ దగ్గరగా నిలబడితే రైలు వైపు లాగినట్లు అనిపిస్తుంది. పక్కపక్కనే కదులుతున్న రెండు పడవలు ఒకదాని వైపు ఒకటి జరుగుతాయి.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: ఒక గొట్టం వైశాల్యం 20 cm² నుంచి 5 cm² కు తగ్గుతుంది. వెడలైన భాగంలో నీటి వడి 2 m/s. ఇరుకైన భాగంలో వడి కనుక్కోండి.

సాధన: v₂ = v₁A₁/A₂ = 2 × 20/5 = 8 m/s.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: 1 cm వ్యాసార్ధం గల తోట పైపులో నీరు 1 m/s వడితో ప్రవహిస్తుంది. నాజిల్ వ్యాసార్ధం 0.25 cm. ఘనపరిమాణ ప్రవాహ రేటు, నాజిల్ వద్ద వడి కనుక్కోండి.

సాధన: ప్రవాహ రేటు = πr²v = 3.14 × 10⁻⁴ × 1 = 3.14 × 10⁻⁴ m³/s, సుమారు 0.31 L/s. నాజిల్ వద్ద వడి = 1 × (1/0.25)² = 16 m/s.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: ఉదాహరణ 3.1 లోని క్షితిజ గొట్టంలో వెడలైన, ఇరుకైన భాగాల మధ్య పీడన తేడా కనుక్కోండి.

సాధన: P₁ − P₂ = ½ρ(v₂² − v₁²) = ½ × 1000 × (64 − 4) = 3.0 × 10⁴ Pa. వెడలైన భాగంలో పీడనం ఎక్కువ.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: ఒక నీటి ట్యాంకుకు నీటి ఉపరితలానికి 5 m కింద చిన్న రంధ్రం ఉంది. నిష్క్రమణ వడి కనుక్కోండి.

సాధన: v = √(2gh) = √(2 × 10 × 5) = 10 m/s.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: నేలపై ఉన్న ట్యాంకులో నీరు 2 m ఎత్తు వరకు ఉంది. ఉపరితలానికి 0.5 m కింద రంధ్రం చేశారు. ధార ట్యాంకు నుంచి ఎంత దూరంలో నేలను తాకుతుంది? గరిష్ఠ వ్యాప్తి కోసం రంధ్రం ఎక్కడ ఉండాలి?

సాధన: R = 2√(h(H − h)) = 2√(0.5 × 1.5) = 1.73 m. h = H/2 = 1 m వద్ద రంధ్రం గరిష్ఠ వ్యాప్తి ఇస్తుంది, R_max = H = 2 m.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: ఒక వెంచురీమీటరు ప్రవేశ వైశాల్యం 10 cm², గొంతు వైశాల్యం 5 cm². పీడన తేడా 1500 Pa. ప్రవేశం వద్ద వడి, నీటి ప్రవాహ రేటు కనుక్కోండి.

సాధన: 1500 = ½ × 1000 × v₁² × (2² − 1) = 1500v₁². కాబట్టి v₁ = 1 m/s. ప్రవాహ రేటు = 10 × 10⁻⁴ × 1 = 1 × 10⁻³ m³/s = 1 L/s.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: 100 m² వైశాల్యం గల చదును పైకప్పు మీద 30 m/s వడితో గాలి వీస్తోంది. లోపలి గాలి నిశ్చలంగా ఉంది. గాలి సాంద్రత = 1.2 kg/m³. పైకప్పుపై ఊర్ధ్వ బలం కనుక్కోండి.

సాధన: ΔP = ½ρv² = ½ × 1.2 × 900 = 540 Pa. బలం = 540 × 100 = 5.4 × 10⁴ N, 5 టన్నుల పైకప్పును ఎత్తగలిగేంత.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.8: 40 m² వైశాల్యం గల రెక్క పైన 60 m/s, కింద 50 m/s వడితో గాలి ప్రవహిస్తుంది. గాలి సాంద్రత = 1.2 kg/m³. ఉత్థాపన బలం కనుక్కోండి.

సాధన: ΔP = ½ × 1.2 × (3600 − 2500) = 660 Pa. ఉత్థాపనం = 660 × 40 = 2.64 × 10⁴ N. ఇది 2640 kg ద్రవ్యరాశిని నిలబెట్టగలదు.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.9: ఒక గొట్టంలో నీరు పైకి ప్రవహిస్తుంది. బిందువు A వద్ద: పీడనం 2.0 × 10⁵ Pa, వడి 2 m/s. బిందువు B, A కంటే 3 m ఎత్తులో ఉంది, దాని వైశాల్యం A లో సగం. B వద్ద పీడనం కనుక్కోండి.

సాధన: అవిచ్ఛిన్నత నుంచి v_B = 4 m/s. బెర్నౌలీ నుంచి: P_B = P_A + ½ρ(v_A² − v_B²) − ρg(h_B − h_A) = 2.0 × 10⁵ + 500 × (4 − 16) − 1000 × 10 × 3 = 2.0 × 10⁵ − 6000 − 30 000 = 1.64 × 10⁵ Pa.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • అవిచ్ఛిన్నత: A₁v₁ = A₂v₂ (ద్రవ్యరాశి నిత్యత్వం). ఘనపరిమాణ ప్రవాహ రేటు = Av.

  • బెర్నౌలీ: ధారారేఖ వెంట P + ½ρv² + ρgh = స్థిరం (శక్తి నిత్యత్వం).

  • క్షితిజ గొట్టం: వేగంగా ప్రవాహం, తక్కువ పీడనం.

  • టోరిసెల్లి: v = √(2gh), h ని స్వేచ్ఛా తలం నుంచి రంధ్రం వరకు కిందకు కొలవాలి.

  • వ్యాప్తి: R = 2√(h(H − h)); h = H/2 వద్ద గరిష్ఠం H; h, H − h లోతులు సమాన వ్యాప్తి ఇస్తాయి.

  • వెంచురీమీటర్: P₁ − P₂ = ½ρv₁²[(A₁/A₂)² − 1].

  • ఉత్థాపనం = ½ρ(v_పైన² − v_కింద²) × వైశాల్యం.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • టోరిసెల్లి నియమంలో h ని నీటి ఉపరితలం నుంచి కాకుండా నేల నుంచి కొలవడం.

  • అవిచ్ఛిన్నతలో వైశాల్యాల నిష్పత్తికి బదులు వ్యాసార్ధాల నిష్పత్తి వాడడం. వైశాల్యం r² లా మారుతుంది.

  • గొట్టం క్షితిజంగా లేనప్పుడు ρgh పదాన్ని మరిచిపోవడం.

  • ఎక్కువ వడి అంటే ఎక్కువ పీడనం అని అనుకోవడం. క్షితిజ గొట్టంలో అది వ్యతిరేకం.

  • స్నిగ్ధ లేదా అల్లకల్లోల ప్రవాహానికి బెర్నౌలీని వర్తింపజేయడం.

  • వెంచురీ పీడన తగ్గుదలను v₁ ని వదిలేసి ½ρv₂² అని మాత్రమే రాయడం.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. అవిచ్ఛిన్నతా సమీకరణం దీని నిత్యత్వం నుంచి వస్తుంది (a) శక్తి (b) ద్రవ్యవేగం (c) ద్రవ్యరాశి (d) కోణీయ ద్రవ్యవేగం

2. బెర్నౌలీ సూత్రం దీని నిత్యత్వం నుంచి వస్తుంది (a) ద్రవ్యరాశి (b) శక్తి (c) ఆవేశం (d) ద్రవ్యవేగం

3. ధారారేఖా ప్రవాహంలో ఒక బిందువు వద్ద ప్రవాహి వేగం (a) కాలంతో స్థిరం (b) కాలంతో మారుతుంది (c) ఎప్పుడూ సున్నా (d) యాదృచ్ఛికం

4. ఆదర్శ ద్రవం గొట్టంలోని ఇరుకైన భాగంలోకి ప్రవేశించినప్పుడు దాని వడి (a) తగ్గుతుంది (b) అలాగే ఉంటుంది (c) పెరుగుతుంది (d) సున్నా అవుతుంది

5. క్షితిజ గొట్టంలో వడి ఎక్కడ ఉంటే పీడనం అతి తక్కువ (a) అతి తక్కువ (b) అతి ఎక్కువ (c) సున్నా (d) సగటుకు సమానం

6. స్వేచ్ఛా తలానికి h లోతులో ఉన్న రంధ్రం నుంచి నిష్క్రమణ వడి (a) √(gh) (b) 2gh (c) √(2gh) (d) √(gh/2)

7. వెంచురీమీటర్‌ను దీనిని కొలవడానికి వాడతారు (a) వాయు పీడనం (b) గొట్టంలో ద్రవ ప్రవాహ రేటు (c) స్నిగ్ధత (d) తలతన్యత

8. P + ½ρv² + ρgh లో ప్రతి పదానికి ఉన్న మితులు (a) శక్తి (b) బలం (c) సామర్థ్యం (d) ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి శక్తి

9. తుఫానుల్లో పైకప్పులు ఎగిరిపోవడానికి ప్రధాన కారణం (a) వేగమైన గాలి పైకప్పు పైన పీడనాన్ని తగ్గిస్తుంది (b) వేగమైన గాలి పైకప్పు పైన పీడనాన్ని పెంచుతుంది (c) తుఫానులో గురుత్వం బలహీనపడుతుంది (d) తడిసినప్పుడు పైకప్పు తేలికవుతుంది

10. స్థిర ప్రవాహంలో రెండు ధారారేఖలు (a) ఎక్కడైనా ఖండించుకోవచ్చు (b) ఎప్పుడూ ఖండించుకోవు (c) లంబంగా ఖండించుకుంటాయి (d) గోడల వద్ద మాత్రమే ఖండించుకుంటాయి

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. ఒక గొట్టం వ్యాసార్ధం 4 cm నుంచి 2 cm కు తగ్గుతుంది. వెడలైన భాగంలో నీరు 3 m/s వడితో కదులుతుంది. ఇరుకైన భాగంలో వడి (a) 6 m/s (b) 12 m/s (c) 1.5 m/s (d) 24 m/s

12. 10 cm² వైశాల్యం గల గొట్టంలో నీరు 2 m/s వడితో కదులుతుంది. నిమిషానికి వచ్చే ఘనపరిమాణం (a) 12 L (b) 1.2 L (c) 120 L (d) 1200 L

13. తెరిచిన ట్యాంకులో నీటి ఉపరితలానికి 20 cm కింద చిన్న రంధ్రం ఉంది. నిష్క్రమణ వడి (a) 2 m/s (b) 4 m/s (c) 1.4 m/s (d) 20 m/s

14. క్షితిజ గొట్టంలో ఒక చోట నీరు 1 m/s, మరొక చోట 3 m/s వడితో ప్రవహిస్తుంది. వాటి మధ్య పీడన తేడా (a) 2000 Pa (b) 1000 Pa (c) 8000 Pa (d) 4000 Pa

15. నేలపై ఉన్న ట్యాంకులో నీరు H ఎత్తు వరకు ఉంది. పక్క రంధ్రం నుంచి ధార అతి దూరంలో పడాలంటే రంధ్రం ఉపరితలం నుంచి ఈ లోతులో ఉండాలి (a) H/4 (b) H/2 (c) H (d) 3H/4

16. Q15 లో గరిష్ఠ క్షితిజ వ్యాప్తి (a) H/2 (b) 2H (c) H (d) √2 H

17. 50 m² వైశాల్యం గల పైకప్పు మీద 20 m/s వడితో గాలి వీస్తోంది; లోపలి గాలి నిశ్చలం (ρ_గాలి = 1.2 kg/m³). పైకప్పుపై ఊర్ధ్వ బలం (a) 12 kN (b) 24 kN (c) 6 kN (d) 1.2 kN

18. నీటి ఉపరితలం నుంచి రంధ్రం లోతు రెట్టింపైతే నిష్క్రమణ వడి (a) 2 రెట్లు (b) 4 రెట్లు (c) 1/√2 రెట్లు (d) √2 రెట్లు అవుతుంది

19. కుళాయి నుంచి పడే నీటి ధార కిందకు వెళ్ళేకొద్దీ సన్నబడేది ఎందుకంటే (a) నీటి స్నిగ్ధత వల్ల (b) తలతన్యత ఒక్కటే వల్ల (c) దాని వడి పెరుగుతుంది కాబట్టి వైశాల్యం తగ్గాలి (d) కిందకు వెళ్ళేకొద్దీ గాలి పీడనం పెరుగుతుంది

20. ఒకే దిశలో దగ్గరదగ్గరగా పక్కపక్కనే కదులుతున్న రెండు పడవలు (a) దూరంగా జరుగుతాయి (b) ఒకదాని వైపు ఒకటి లాగబడతాయి (c) ఆగిపోతాయి (d) మునుగుతాయి

21. క్షితిజ వెంచురీమీటరులో ప్రవేశ వైశాల్యం గొంతు వైశాల్యానికి రెట్టింపు. నీరు 1 m/s వడితో ప్రవేశిస్తుంది. ప్రవేశం, గొంతు మధ్య పీడన తేడా (a) 500 Pa (b) 3000 Pa (c) 2000 Pa (d) 1500 Pa

22. గాలిలో తిరిగే బంతి వంకర మార్గాన్ని వివరించేది (a) మాగ్నస్ ప్రభావం (b) డాప్లర్ ప్రభావం (c) పాస్కల్ నియమం (d) ఆర్కిమెడిస్ సూత్రం

స్థాయి 3: సవాలు

23. ఒక గొట్టంలో నీరు పైకి ప్రవహిస్తుంది. A వద్ద పీడనం 1.5 × 10⁵ Pa, వడి 1 m/s. B బిందువు 2 m ఎత్తులో ఉంది, దాని వైశాల్యం A లో మూడో వంతు. B వద్ద పీడనం (a) 1.26 × 10⁵ Pa (b) 1.30 × 10⁵ Pa (c) 1.46 × 10⁵ Pa (d) 1.74 × 10⁵ Pa

24. 30 m² వైశాల్యం గల రెక్క పైన 50 m/s, కింద 40 m/s వడితో గాలి కదులుతుంది (ρ_గాలి = 1.2 kg/m³). ఉత్థాపనం నిలబెట్టగల గరిష్ఠ ద్రవ్యరాశి (a) 810 kg (b) 1620 kg (c) 3240 kg (d) 540 kg

25. పెద్ద తెరిచిన ట్యాంకులో నీటి ఉపరితలానికి 5 m కింద 2 cm² వైశాల్యం గల రంధ్రం ఉంది. రంధ్రం నుంచి ఘనపరిమాణ ప్రవాహ రేటు (a) 1 L/s (b) 20 L/s (c) 2 L/s (d) 0.2 L/s

26. నేలపై ఉన్న ట్యాంకులో నీరు 8 m ఎత్తు వరకు ఉంది. నేల నుంచి 2 m ఎత్తులో ఉన్న రంధ్రం ధారను కొంత వ్యాప్తికి విసిరుతుంది. నేల నుంచి ఇంకా ఏ ఎత్తులో రంధ్రం అదే వ్యాప్తిని ఇస్తుంది? (a) 4 m (b) 3 m (c) 5 m (d) 6 m

27. క్షితిజ వెంచురీమీటరు గుండా నీరు ప్రవహిస్తుంది. దానికి అడ్డంగా కలిపిన పాదరస మానోమీటర్ (సాపేక్ష సాంద్రత 13.6) 5 cm మట్టాల తేడా చూపిస్తుంది. ప్రవేశం, గొంతు మధ్య పీడన తేడా (a) 6800 Pa (b) 6300 Pa (c) 630 Pa (d) 500 Pa

28. మూసివున్న ట్యాంకులో నీటి పైన గాలి గేజ్ పీడనం 3 × 10⁴ Pa. నీటి ఉపరితలానికి 1 m కింద చిన్న రంధ్రం ఉంది. నిష్క్రమణ వడి సుమారు (a) 4.5 m/s (b) 7.7 m/s (c) 10 m/s (d) 8.9 m/s

29. ప్రతిపాదన (A): క్షితిజ గొట్టంలో వేగంగా కదిలే గాలి పీడనం నెమ్మదిగా కదిలే గాలి కంటే తక్కువ.
కారణం (R): బెర్నౌలీ సూత్రం ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ ప్రకటన.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: బెర్నౌలీ సమీకరణం స్నిగ్ధ, అల్లకల్లోల ప్రవాహానికి కూడా అంతే బాగా వర్తిస్తుంది.
వాక్యం II: అసంపీడ్య ప్రవాహి ఘనపరిమాణ ప్రవాహ రేటు గొట్టంలోని ప్రతి అడ్డకోత వద్ద సమానం.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1cప్రతి సెకనుకు లోపలికి వచ్చే ద్రవ్యరాశి = బయటకు వెళ్లే ద్రవ్యరాశి
2bఇది ప్రవాహులకు పని–శక్తి సిద్ధాంతం
3aస్థిర ప్రవాహ నిర్వచనం
4cAv స్థిరం, కాబట్టి A తగ్గితే v పెరుగుతుంది
5bP + ½ρv² స్థిరం
6cటోరిసెల్లి నియమం
7bగొంతు వద్ద పీడన తగ్గుదల ప్రవాహ వడిని ఇస్తుంది
8dప్రతి పదం ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి శక్తి (= పీడనం)
9aపైన తక్కువ పీడనం, కింద ఎక్కువ
10bఖండించుకుంటే ఒక బిందువు వద్ద రెండు వేగాలు ఉండాలి
11bv ∝ 1/r², కాబట్టి 3 × 4 = 12 m/s
12c10⁻³ × 2 × 60 = 0.12 m³
13a√(2 × 10 × 0.2) = 2 m/s
14d½ × 1000 × (9 − 1) = 4000 Pa
15bh(H − h), h = H/2 వద్ద గరిష్ఠం
16c2√(H/2 × H/2) = H
17a½ × 1.2 × 400 × 50 = 12 000 N
18dv ∝ √h
19cవడి పెరుగుతూ అవిచ్ఛిన్నత
20bవాటి మధ్య వేగమైన నీరు అక్కడ పీడనాన్ని తగ్గిస్తుంది
21dv₂ = 2 m/s, ½ × 1000 × (4 − 1) = 1500 Pa
22aభ్రమణం బంతి ఇరువైపులా పీడన తేడాన్ని సృష్టిస్తుంది
23av_B = 3; 1.5×10⁵ − 4000 − 20 000 = 1.26×10⁵ Pa
24bఉత్థాపనం = 0.6 × 900 × 30 = 16 200 N, ద్రవ్యరాశి 1620 kg
25cv = 10 m/s; 2×10⁻⁴ × 10 = 2×10⁻³ m³/s
26d6 m, 2 m లోతులు సమాన వ్యాప్తి; 2 m లోతు నేల నుంచి 6 m ఎత్తు
27b(13 600 − 1000) × 10 × 0.05 = 6300 Pa
28dv = √(2(30 + 10)) = √80 ≈ 8.9 m/s
29cA సరైనది; బెర్నౌలీ శక్తి నిత్యత్వం, ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వం కాదు
30dబెర్నౌలీకి స్నిగ్ధత లేని స్థిర ప్రవాహం కావాలి; II అవిచ్ఛిన్నత

అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • ధారారేఖా (స్థిర) ప్రవాహం: ప్రతి బిందువు వద్ద వేగం కాలంతో మారదు. ధారారేఖలు ఎప్పుడూ ఖండించుకోవు.

  • అల్లకల్లోల ప్రవాహం: ఒక బిందువు వద్ద వేగం యాదృచ్ఛికంగా మారుతుంది; సుడిగుండాలు ఏర్పడతాయి. బెర్నౌలీ సమీకరణం వర్తించదు.

  • ఆదర్శ ప్రవాహి: అసంపీడ్యం, స్నిగ్ధత లేనిది, స్థిర, అభ్రమణ ప్రవాహం.

  • అవిచ్ఛిన్నతా సమీకరణం: A₁v₁ = A₂v₂. అసంపీడ్య ప్రవాహికి ఇది ద్రవ్యరాశి నిత్యత్వం.

  • ఘనపరిమాణ ప్రవాహ రేటు Q = Av (m³/s). ఇరుకైన భాగం అంటే వేగవంతమైన ప్రవాహం, దగ్గరగా ఉన్న ధారారేఖలు.

  • బెర్నౌలీ సమీకరణం: ధారారేఖ వెంట P + ½ρv² + ρgh = స్థిరం. ఇది ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి పని–శక్తి సిద్ధాంతం.

  • ప్రతి పదానికి పీడన ప్రమాణాలు (J/m³ = Pa). ρg తో భాగిస్తే మీటర్లలో శీర్షాలు వస్తాయి.

  • క్షితిజ గొట్టం: వేగవంతమైన ప్రవాహం అంటే తక్కువ పీడనం. నిశ్చల ప్రవాహి: బెర్నౌలీ P = P₀ + ρgh గా మారుతుంది.

  • టోరిసెల్లి: వెడలైన ట్యాంకు స్వేచ్ఛా తలానికి h లోతులోని రంధ్రం నుంచి నిష్క్రమణ వడి v = √(2gh), స్వేచ్ఛా పతనంలాగే.

  • నేలపై ఉన్న H ఎత్తు ట్యాంకులో h లోతులోని రంధ్రం నుంచి ధార వ్యాప్తి: R = 2√(h(H − h)). h = H/2 అయితే గరిష్ఠ R = H.

  • h, H − h లోతులలోని రంధ్రాలు ఒకే వ్యాప్తిని ఇస్తాయి.

  • వెంచురీమీటర్: P₁ − P₂ = ½ρv₁²[(A₁/A₂)² − 1]; గొంతు వద్ద అతిక వడి, అతి తక్కువ పీడనం.

  • గతిక ఉత్థాపనం: ఏరోఫాయిల్ రెక్కలు, తిరిగే బంతులు (మాగ్నస్ ప్రభావం), తుఫానులో పైకప్పులు — అన్నీ వేర్వేరు వడుల వల్ల ఏర్పడే పీడన తేడా నుంచే వస్తాయి.

  • అటోమైజర్, బున్సెన్ బర్నర్, స్ప్రేయర్లు వేగవంతమైన ధార అల్ప పీడనాన్ని వాడి రెండో ప్రవాహిని లోపలికి లాగుతాయి.

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

భావనసూత్రంగమనిక
అవిచ్ఛిన్నతA₁v₁ = A₂v₂అసంపీడ్య ప్రవాహి
ప్రవాహ రేటుQ = Avm³/s; 1 L = 10⁻³ m³
బెర్నౌలీP + ½ρv² + ρgh = స్థిరంప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి శక్తి
గతిక పీడనం½ρv²ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి KE
నిష్క్రమణ వడిv = √(2gh)స్వేచ్ఛా తలం కింద h
ధార వ్యాప్తిR = 2√(h(H − h))h = H/2 వద్ద గరిష్ఠం H
వెంచురీమీటర్P₁ − P₂ = ½ρ(v₂² − v₁²)గొంతు: అతిక వడి, అతి తక్కువ P
పైకప్పు లేదా రెక్కపై ఉత్థాపనంF = ½ρ(v₁² − v₂²)Av₁ పైన, v₂ కింద

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "ఇరుకులో ఉరుకు": గొట్టం ఇరుకైన చోట ప్రవాహం ఉరుకుతుంది (వేగంగా పారుతుంది). ఇదే అవిచ్ఛిన్నత.

  • "వేగం ఎక్కువ, పీడనం తక్కువ": క్షితిజ ప్రవాహంలో వడి ఎక్కువగా ఉన్న చోట పీడనం తక్కువ. ఇదే బెర్నౌలీ.

  • "PKP": Pressure (పీడన) శక్తి, Kinetic (గతి) శక్తి, Potential (స్థితి) శక్తి — ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి. ఇవే వరుసగా బెర్నౌలీ మూడు పదాలు.

  • "టోరిసెల్లి = స్వేచ్ఛా పతనం": నిష్క్రమణ వడి, h ఎత్తు నుంచి వదిలిన రాయి వడికి సమానం, √(2gh).

  • "సగం ఎత్తు, మొత్తం వ్యాప్తి": ట్యాంకు సగం ఎత్తులోని రంధ్రం ధారను మొత్తం ఎత్తు H కు సమానమైన దూరానికి విసిరుతుంది.

భావనల అనుసంధానం

  • భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 4: పని, శక్తి, సామర్థ్యం: బెర్నౌలీ సమీకరణం ఒక ప్రవాహి మూలకానికి వర్తింపజేసిన పని–శక్తి సిద్ధాంతం.

  • భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 2: శుద్ధ గతిశాస్త్రం: రంధ్రం నుంచి వచ్చే ధార క్షితిజ ప్రక్షిప్తం; వ్యాప్తి = వడి × పతన సమయం.

  • జీవశాస్త్రం పుస్తకం 5: మానవ శరీర ధర్మశాస్త్రం: సన్నబడిన ధమనుల్లో రక్తం వేగం పుంజుకుంటుంది (అవిచ్ఛిన్నత), దాంతో స్థానిక పీడనం తగ్గుతుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)

31. H ఎత్తు గల వెడలైన ట్యాంకు నేలపై ఉంది, నీటి ఉపరితలానికి h లోతులో చిన్న రంధ్రం ఉంది. జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. నిష్క్రమణ వడి
B. నేలపై ధార క్షితిజ వ్యాప్తి
C. A వైశాల్యం గల రంధ్రం గుండా ఘనపరిమాణ ప్రవాహ రేటు
D. ధార ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి గతిశక్తి
జాబితా II:
i. 2√(h(H − h))
ii. ½ρv²
iii. √(2gh)
iv. Av
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (d) A-iii, B-i, C-ii, D-iv

32. బెర్నౌలీ సమీకరణంలోని ప్రతి పదాన్ని దాని అర్థంతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. P
B. ½ρv²
C. ρgh
D. P/(ρg)
జాబితా II:
i. పీడన శీర్షం
ii. ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి స్థితిశక్తి
iii. ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి గతిశక్తి
iv. ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి పీడన శక్తి
(a) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i

33. నిత్య జీవిత సంఘటనను దాని వివరణతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. తోట పైపు చివరను నొక్కితే నీరు దూరంగా చిమ్ముతుంది
B. తుఫానులో రేకు పైకప్పు ఎగిరిపోతుంది
C. తిరుగుతున్న క్రికెట్ బంతి గాలిలో వంగుతుంది
D. విమాన రెక్కకు పైకి తోపు వస్తుంది
జాబితా II:
i. అవిచ్ఛిన్నతా సమీకరణం
ii. మాగ్నస్ ప్రభావం
iii. పైన వేగమైన గాలి పైకప్పు పైన పీడనాన్ని తగ్గిస్తుంది
iv. ఏరోఫాయిల్ ఆకారం వల్ల పై తలంపై గాలి వేగంగా కదులుతుంది
(a) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (b) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii

34. వెడలైన ట్యాంకులో నీరు 20 m లోతు ఉంది. జాబితా I లో ఇచ్చిన లోతులలో (ఉపరితలం నుంచి) చిన్న రంధ్రాలు చేశారు. ప్రతి దాన్ని నిష్క్రమణ వడితో జతపరచండి (g = 10 m/s²).
జాబితా I:
A. 5 m
B. 20 m
C. 1.25 m
D. 11.25 m
జాబితా II:
i. 5 m/s
ii. 10 m/s
iii. 15 m/s
iv. 20 m/s
(a) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (b) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iv, B-ii, C-i, D-iii

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. స్థిర ప్రవాహంలో రెండు ధారారేఖలు ఎప్పుడూ ఖండించుకోవు.
B. బెర్నౌలీ సమీకరణం స్నిగ్ధ అల్లకల్లోల ప్రవాహానికి వర్తిస్తుంది.
C. ధారారేఖలు దగ్గరగా ఉన్నచోట ప్రవాహ వడి ఎక్కువ.
D. రంధ్రం నుంచి నిష్క్రమణ వడి ద్రవ సాంద్రతపై ఆధారపడదు.
E. వెడలైన ట్యాంకుకు నిష్క్రమణ వడి రంధ్రం వైశాల్యంపై ఆధారపడుతుంది.
(a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 5

36. పనిచేస్తున్న వెంచురీమీటరు గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. గొంతు వద్ద పీడనం అతి తక్కువ.
B. గొంతు వద్ద వడి అతిక.
C. వెడలైన భాగం, గొంతు మధ్య పీడన తేడా నుంచి ప్రవాహ రేటు కనుగొంటారు.
D. ప్రవాహం ఎంత వేగంగా ఉంటే మానోమీటర్ మట్టాల తేడా అంత తక్కువ.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. H ఎత్తు గల ట్యాంకు నేలపై ఉంది, నీటితో నిండి ఉంది. ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. రంధ్రం H/2 వద్ద ఉంటే ధార అతి దూరం వెళుతుంది.
B. సాధ్యమైన గరిష్ఠ వ్యాప్తి H.
C. h, H − h లోతులలోని రంధ్రాలు సమాన వ్యాప్తులనిస్తాయి.
D. అడుగుకు కొంచెం పైన ఉన్న రంధ్రం గరిష్ఠ వ్యాప్తిని ఇస్తుంది.
E. రంధ్రం ఎంత లోతుగా ఉంటే నిష్క్రమణ వడి అంత ఎక్కువ.
(a) 2 (b) 3 (c) 5 (d) 4

38. ఆదర్శ ప్రవాహి వైశాల్యం A నుంచి A/2 కు తగ్గే క్షితిజ గొట్టం గుండా ప్రవహిస్తుంది. సరైన సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఇరుకైన భాగంలో వడి రెట్టింపవుతుంది.
B. ఇరుకైన భాగంలో పీడనం ఎక్కువ.
C. రెండు భాగాలలో ఘనపరిమాణ ప్రవాహ రేటు సమానం.
D. ఇరుకైన భాగంలో ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి గతిశక్తి నాలుగు రెట్లు అవుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, C, D మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) B, C, D మాత్రమే

39. ఒక గ్రహంపై ఒక విద్యార్థి వెడలైన ట్యాంకులో వేర్వేరు లోతులు h వద్ద ఉన్న రంధ్రాల నుంచి నిష్క్రమణ వడి v ని కొలిచాడు. v² (y-అక్షం) వర్సెస్ h (x-అక్షం) గ్రాఫ్ మూలబిందువు గుండా వెళ్ళే సరళరేఖ; h = 2 m వద్ద v² = 24 m²/s². ఆ గ్రహంపై గురుత్వ త్వరణం
(a) 6 m/s² (b) 12 m/s² (c) 3 m/s² (d) 9.8 m/s²

40. మూడు భాగాలు గల గొట్టం గుండా నీరు స్థిరంగా ప్రవహిస్తుంది.

భాగంవైశాల్యం (cm²)వడి (m/s)
P401.5
Q20?
R?6.0

Q లో వడి, R వైశాల్యం వరుసగా
(a) 0.75 m/s మరియు 10 cm² (b) 3 m/s మరియు 40 cm² (c) 0.75 m/s మరియు 160 cm² (d) 3 m/s మరియు 10 cm²

41. క్షితిజ గొట్టం గుండా నీరు ప్రవహిస్తుంది. పీడనం (y-అక్షం) వర్సెస్ గొట్టం వెంట దూరం x (x-అక్షం) గ్రాఫ్ x = 0 నుంచి 2 m వరకు 1.5 × 10⁵ Pa వద్ద సమతలంగా, x = 2 m నుంచి 3 m వరకు 1.2 × 10⁵ Pa కు తగ్గి సమతలంగా, తర్వాత మళ్ళీ 1.5 × 10⁵ Pa కు వస్తుంది. వెడలైన భాగంలో వడి 2 m/s. 2 m నుంచి 3 m భాగంలో వడి
(a) 4 m/s (b) 6 m/s (c) 8 m/s (d) 10 m/s

Q42–43 కు పేరా: జైపూర్‌లోని ఒక ఇంటి పైకప్పు నీటి ట్యాంకు చాలా వెడలుగా ఉంటుంది. దాని నీటి ఉపరితలం కింది అంతస్తు కుళాయి ముఖద్వారం కంటే 7.2 m ఎత్తులో ఉంది. కుళాయి ముఖద్వార వైశాల్యం 1 cm². నీటిని ఆదర్శ ప్రవాహిగా తీసుకోండి, g = 10 m/s².

42. పూర్తిగా తెరిచిన కుళాయి నుంచి వెలువడే నీటి వడి
(a) 6 m/s (b) 12 m/s (c) 14.4 m/s (d) 144 m/s

43. నిమిషానికి బయటకు ప్రవహించే నీటి ఘనపరిమాణం
(a) 1.2 L (b) 7.2 L (c) 12 L (d) 72 L

44. ఒక గొట్టం గుండా నీరు ప్రవహిస్తుంది. భాగం 1 వద్ద వైశాల్యం 10 cm², వడి 1 m/s, పీడనం 2.0 × 10⁵ Pa. భాగం 2, 1 m ఎత్తులో ఉంది, దాని వైశాల్యం 5 cm². భాగం 2 వద్ద పీడనం (g = 10 m/s²)
(a) 1.885 × 10⁵ Pa (b) 1.985 × 10⁵ Pa (c) 1.900 × 10⁵ Pa (d) 2.115 × 10⁵ Pa

45. నీటితో నిండిన 2 m ఎత్తైన ట్యాంకు 1 m ఎత్తు గల వేదికపై ఉంది. ధార వేదిక అడుగు నుంచి వీలైనంత దూరంలో పడేలా పక్క గోడలో చిన్న రంధ్రం చేయాలి. నీటి ఉపరితలం నుంచి రంధ్రం లోతు, నేలపై గరిష్ఠ వ్యాప్తి వరుసగా
(a) 1.0 m మరియు 2.83 m (b) 2.0 m మరియు 2.83 m (c) 1.5 m మరియు 3.0 m (d) 1.5 m మరియు 2.0 m

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31bv = √(2gh); R = 2√(h(H − h)); Q = Av; ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి KE = ½ρv²
32dP అనేది ప్రమాణ ఘనపరిమాణానికి పీడన శక్తి; ρg తో భాగిస్తే పీడన శీర్షం
33aనొక్కిన పైపు: అవిచ్ఛిన్నత; పైకప్పు: బెర్నౌలీ; భ్రమణం: మాగ్నస్; రెక్క: ఏరోఫాయిల్
34cv = √(20h): 10, 20, 5, 15 m/s
35cA, C, D సరైనవి; బెర్నౌలీకి స్నిగ్ధత లేని స్థిర ప్రవాహం కావాలి; వడి లోతుపై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది
36aఎక్కువ ప్రవాహ వడి ఎక్కువ పీడన తేడానిస్తుంది, కాబట్టి D తప్పు
37dA, B, C, E సరైనవి; అడుగున రంధ్రానికి పతన ఎత్తు సున్నా, కాబట్టి వ్యాప్తి సున్నా
38bఇరుకైన భాగంలో వేగవంతమైన ప్రవాహం అంటే తక్కువ పీడనం, కాబట్టి B తప్పు; v రెట్టింపైతే v² నాలుగు రెట్లు
39av² = 2gh, కాబట్టి g = 24/(2 × 2) = 6 m/s²
40dQ = 40 × 1.5 = 60 cm² m/s; 60/20 = 3 m/s; 60/6 = 10 cm²
41c3 × 10⁴ = 500(v² − 4) నుంచి v² = 64, v = 8 m/s
42bv = √(2 × 10 × 7.2) = √144 = 12 m/s
43dQ = 12 × 10⁻⁴ = 1.2 × 10⁻³ m³/s = 1.2 L/s = 72 L/min
44av₂ = 2 m/s; P₂ = 2 × 10⁵ + 500(1 − 4) − 1000 × 10 × 1 = 1.885 × 10⁵ Pa
45cఉపరితలం నేల నుంచి 3 m ఎత్తు; R = 2√(h(3 − h)), h = 1.5 m వద్ద గరిష్ఠం 3 m
32 min left
‹
›