అధ్యాయం 6: ఉష్ణ వ్యాకోచం (Thermal Expansion)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
ఉష్ణం, ఉష్ణోగ్రతల మధ్య తేడా; సెల్సియస్, ఫారెన్హీట్, కెల్విన్ మానాల మధ్య సంబంధం.
రేఖీయ, వైశాల్య, ఘనపరిమాణ వ్యాకోచాలు; β = 2α, γ = 3α ఎందుకు.
ద్రవాల వ్యాకోచం (నిజ, దృశ్య), ఆదర్శ వాయువు వ్యాకోచం.
నీటి అసంగత వ్యాకోచం, చెరువులు పైనుంచి ఎందుకు గడ్డకడతాయి.
అనువర్తనాలు: పట్టాల మధ్య ఖాళీలు, ద్విలోహ పట్టీలు, లోలక గడియారాలు, ఉష్ణ ప్రతిబలం.
6.1 ఉష్ణం మరియు ఉష్ణోగ్రత
ఉష్ణోగ్రత (Temperature) ఒక వస్తువు ఎంత వేడిగా లేదా చల్లగా ఉందో చెబుతుంది. రెండు వస్తువులు తాకినప్పుడు శక్తి ఏ దిశలో ప్రవహిస్తుందో అదే నిర్ణయిస్తుంది. ఉష్ణోగ్రత తేడా వల్ల వేడి వస్తువు నుంచి చల్లని వస్తువుకు ప్రవహించే శక్తే ఉష్ణం (Heat). వస్తువులో ఉష్ణం "ఉండదు"; దానిలో అంతర్గత శక్తి ఉంటుంది. ఉష్ణం అంటే ప్రయాణంలో ఉన్న శక్తి.
స్పర్శలో ఉన్న రెండు వస్తువులు ఉష్ణాన్ని మార్చుకోవడం ఆపినప్పుడు అవి ఉష్ణ సమతాస్థితి (Thermal equilibrium) లో ఉంటాయి: రెండింటి ఉష్ణోగ్రత ఒకటే. ఉష్ణోగ్రతామాపకం (థర్మామీటర్) ఈ సూత్రంపైనే పనిచేస్తుంది. అది తాకిన వస్తువు ఉష్ణోగ్రతను చేరుకుంటుంది.
సాధారణంగా వాడే మూడు మానాలు:
| మానం | మంచు బిందువు | ఆవిరి బిందువు | వాటి మధ్య భాగాలు |
|---|---|---|---|
| సెల్సియస్ (°C) | 0 | 100 | 100 |
| ఫారెన్హీట్ (°F) | 32 | 212 | 180 |
| కెల్విన్ (K) | 273.15 | 373.15 | 100 |
అన్ని మానాలూ రేఖీయమైనవి, కాబట్టి:
కాబట్టి t_F = (9/5)t_C + 32, T = t_C + 273.15. 1 °C మార్పు = 1 K మార్పు = 1.8 °F మార్పు. C, F మానాలు −40 వద్ద ఒకే సంఖ్యను చూపిస్తాయి.
కెల్విన్ (పరమ) మానం పరమ శూన్యం వద్ద మొదలవుతుంది, 0 K = −273.15 °C; ఇదే సాధ్యమయ్యే అతి తక్కువ ఉష్ణోగ్రత.
6.2 రేఖీయ వ్యాకోచం
చాలా ఘనాలు వేడిచేస్తే పొడవు పెరుగుతాయి. వాటి పరమాణువులు ఎక్కువ కంపన పరిమితితో కంపిస్తాయి, సగటు దూరం పెరుగుతుంది. L పొడవు గల కడ్డీని ΔT వేడిచేస్తే:
స్థిరాంకం α ను రేఖీయ వ్యాకోచ గుణకం (Coefficient of linear expansion) అంటారు. దాని ప్రమాణం K⁻¹ (°C కి కూడా అదే సంఖ్య). సుమారు విలువలు: అల్యూమినియం 2.3 నుంచి 2.5 × 10⁻⁵ K⁻¹, ఇత్తడి 1.8 నుంచి 1.9 × 10⁻⁵, రాగి 1.7 × 10⁻⁵, ఉక్కు, ఇనుము సుమారు 1.2 × 10⁻⁵, సాధారణ గాజు సుమారు 0.9 × 10⁻⁵, పైరెక్స్ గాజు 0.3 × 10⁻⁵, ఇన్వార్ (నికెల్–ఉక్కు మిశ్రమలోహం) కేవలం 0.1 నుంచి 0.2 × 10⁻⁵.
6.3 వైశాల్య మరియు ఘనపరిమాణ వ్యాకోచం
వైశాల్యం, ఘనపరిమాణాలకు గుణకాలను ఇదే విధంగా నిర్వచిస్తారు:
α తో సంబంధం. L భుజం గల చతురస్ర పలకను తీసుకోండి. వేడిచేసిన తర్వాత ప్రతి భుజం L(1 + αΔT). కొత్త వైశాల్యం:
α² పదం చాలా చిన్నది (సుమారు 10⁻⁸), దాన్ని వదిలేయవచ్చు. కాబట్టి β = 2α. ఘనానికి V' ≈ V(1 + 3αΔT), కాబట్టి γ = 3α. సమదైశిక ఘనానికి:
ఘనంలోని రంధ్రం లేదా కుహరం, అదే పదార్థంతో నిండి ఉన్నట్లే సరిగ్గా వ్యాకోచిస్తుంది. లోహపు ఉంగరాన్ని వేడిచేస్తే రంధ్రం పెద్దదవుతుంది. కమ్మరి చెక్క బండి చక్రానికి ఇనుప పట్టా ఇలాగే బిగిస్తాడు: పట్టాను వేడిచేసి, చక్రంపైకి తొడిగి, చల్లారనిస్తే అది గట్టిగా పట్టుకుంటుంది.
వేడిచేస్తే సాంద్రత తగ్గుతుంది. ద్రవ్యరాశి మారదు, ఘనపరిమాణం పెరుగుతుంది:
6.4 ద్రవాలు మరియు వాయువుల వ్యాకోచం
ద్రవాలకు నిర్దిష్ట ఆకారం ఉండదు, కాబట్టి ఘనపరిమాణ వ్యాకోచం మాత్రమే ముఖ్యం. అవి ఘనాల కంటే ఎక్కువగా వ్యాకోచిస్తాయి (పాదరసానికి γ సుమారు 1.8 × 10⁻⁴ K⁻¹, గాజు దానికంటే సుమారు 10 రెట్లు).
ద్రవాన్ని ఎప్పుడూ ఒక పాత్రలోనే వేడిచేస్తాం, ఆ పాత్ర కూడా వ్యాకోచిస్తుంది. మనకు కనిపించేది దృశ్య వ్యాకోచం (Apparent expansion). నిజ వ్యాకోచం:
V ఘనపరిమాణం గల పాత్రను అంచుల వరకు నింపి ΔT వేడిచేస్తే, పొంగి బయటకు వచ్చే ఘనపరిమాణం V(γ_liquid − γ_vessel)ΔT.
స్థిర పీడనం వద్ద ఆదర్శ వాయువు (Ideal gas) కు PV = nRT నుంచి ΔV/V = ΔT/T. కాబట్టి γ = 1/T. 0 °C వద్ద γ = 1/273 K⁻¹; ఇది ద్రవాలు, ఘనాల కంటే చాలా ఎక్కువ. వాయువు γ ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడుతుందని గమనించండి.
6.5 నీటి అసంగత వ్యాకోచం
నీరు ఒక అసాధారణ ప్రవర్తన చూపుతుంది. గది ఉష్ణోగ్రత నుంచి చల్లబరిస్తే అది 4 °C వరకు సంకోచిస్తుంది. 4 °C కంటే కిందకు 0 °C వరకు చల్లబరుస్తుంటే అది వ్యాకోచిస్తుంది. తర్వాత గడ్డకట్టేటప్పుడు మళ్లీ బాగా వ్యాకోచిస్తుంది (మంచు సాంద్రత తక్కువ, సుమారు 917 kg/m³).
కాబట్టి నీటి సాంద్రత 4 °C వద్ద గరిష్ఠం. ఇది జీవులకు చాలా ముఖ్యం:
చలికాలంలో సరస్సు ఉపరితల నీరు చల్లబడి కిందకు మునుగుతుంది; సరస్సు మొత్తం 4 °C కి వచ్చే వరకు ఇది కొనసాగుతుంది.
ఇంకా చల్లబడితే ఉపరితల నీరు తేలికవుతుంది, కాబట్టి పైనే ఉండి 0 °C కి చల్లబడి గడ్డకడుతుంది.
మంచు తేలుతూ కింది నీటిని ఉష్ణబంధకంలా కాపాడుతుంది. అడుగు భాగం 4 °C దగ్గర ఉంటుంది, చేపలు బతుకుతాయి.
గడ్డకట్టేటప్పుడు ఇదే వ్యాకోచం వల్ల చల్లని హిమాలయ రాత్రుల్లో నీటి పైపులు పగులుతాయి, ఫ్రీజర్లో నీటి గాజు సీసా పగులుతుంది.
6.6 అనువర్తనాలు మరియు ఉష్ణ ప్రతిబలం
పట్టాలు, వంతెనల్లో ఖాళీలు. రైలు పట్టాల మధ్య చిన్న ఖాళీలు వదులుతారు; పొడవైన వంతెనలను రోలర్లపై ఉంచుతారు. అందువల్ల వేసవిలో అవి వంగకుండా వ్యాకోచించగలవు.
ద్విలోహ పట్టీ (Bimetallic strip). వేర్వేరు α గల రెండు లోహాలను (ఉదాహరణకు ఇత్తడి, ఇనుము) రివెట్లతో కలుపుతారు. వేడిచేస్తే ఎక్కువ α గల లోహం బయటి (కుంభాకార) వైపు ఉండేలా పట్టీ వంగుతుంది. చల్లబరిస్తే మరో వైపుకు వంగుతుంది. ఇస్త్రీ పెట్టెలు, గది హీటర్ల థర్మోస్టాట్లు, అగ్ని హెచ్చరిక పరికరాలు దీన్ని వాడి వలయాన్ని కలుపుతాయి లేదా తెంచుతాయి.
లోలక గడియారాలు. కడ్డీ వ్యాకోచించే కొద్దీ ఆవర్తన కాలం T = 2π√(L/g) పెరుగుతుంది. Δθ పెరుగుదలకు:
వేసవిలో గడియారం నెమ్మదిస్తుంది (సమయం కోల్పోతుంది); చలికాలంలో వేగంగా నడుస్తుంది. ఒక రోజులో కోల్పోయే లేదా పొందే సమయం ½ α Δθ × 86 400 s.
కొలత స్కేళ్లు. ఒక ఉష్ణోగ్రత వద్ద క్రమాంకనం చేసిన లోహపు స్కేలు వేడిగా ఉన్నప్పుడు తక్కువ రీడింగ్ చూపుతుంది, ఎందుకంటే దాని గుర్తులు దూరమవుతాయి. నిజ పొడవు = స్కేలు రీడింగ్ × (1 + αΔT); ఇక్కడ ΔT క్రమాంకన ఉష్ణోగ్రత కంటే పెరుగుదల.
ఉష్ణ ప్రతిబలం (Thermal stress). కడ్డీ వ్యాకోచించలేకుండా బిగిస్తే, వేడిచేసినప్పుడు దానికి నిరాకరించిన వ్యాకోచం αΔT కి సమానమైన సంపీడన వికృతి వస్తుంది. హుక్ నియమం ప్రకారం:
ఈ ప్రతిబలం కడ్డీ పొడవుపై ఆధారపడదని గమనించండి.
స్థిర పొడవు తేడా. వేర్వేరు లోహాల రెండు కడ్డీలు సమాన పరిమాణంలో వ్యాకోచిస్తే అన్ని ఉష్ణోగ్రతల వద్ద వాటి పొడవుల తేడా మారదు: L₁α₁ = L₂α₂.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: సాధారణ శరీర ఉష్ణోగ్రత 98.6 °F. దాన్ని °C, K లలో తెలపండి.
సాధన: t_C = (98.6 − 32) × 5/9 = 37 °C. T = 37 + 273.15 = 310.15 K.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: 10 m పొడవు గల ఉక్కు పట్టా (α = 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹) వేసవి మధ్యాహ్నం 40 °C వేడెక్కుతుంది. అది ఎంత పొడవు పెరుగుతుంది?
సాధన: ΔL = αLΔT = 1.2 × 10⁻⁵ × 10 × 40 = 4.8 × 10⁻³ m = 4.8 mm. పట్టాల మధ్య ఖాళీ కనీసం ఇంత ఉండాలి.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: 0.5 m² వైశాల్యం గల లోహపు పలక (α = 2 × 10⁻⁵ K⁻¹) ను 50 °C వేడిచేశారు. వైశాల్యంలో పెరుగుదల కనుక్కోండి.
సాధన: β = 2α = 4 × 10⁻⁵ K⁻¹. ΔA = 0.5 × 4 × 10⁻⁵ × 50 = 1 × 10⁻³ m² = 10 cm².
సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: 100 cm³ ఘనపరిమాణం గల రాగి గోళం (α = 1.7 × 10⁻⁵ K⁻¹) ను 100 °C వేడిచేశారు. ఘనపరిమాణంలో పెరుగుదల కనుక్కోండి.
సాధన: γ = 3α = 5.1 × 10⁻⁵ K⁻¹. ΔV = 100 × 5.1 × 10⁻⁵ × 100 = 0.51 cm³.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: ఇత్తడి కడ్డీ (α = 2 × 10⁻⁵ K⁻¹) గల లోలక గడియారం 20 °C వద్ద సరైన సమయం చూపుతుంది. 30 °C వద్ద రోజుకు ఎంత సమయం కోల్పోతుంది?
సాధన: ఆవర్తన కాలంలో భిన్నాత్మక మార్పు = ½ × 2 × 10⁻⁵ × 10 = 10⁻⁴. రోజుకు కోల్పోయే సమయం = 10⁻⁴ × 86 400 = 8.64 s.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: 2 cm² అడ్డకోత గల ఉక్కు కడ్డీ (Y = 2 × 10¹¹ Pa, α = 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹) ను దృఢమైన గోడల మధ్య బిగించి 50 °C వేడిచేశారు. ఉష్ణ ప్రతిబలం, గోడలపై బలం కనుక్కోండి.
సాధన: ప్రతిబలం = YαΔT = 2 × 10¹¹ × 1.2 × 10⁻⁵ × 50 = 1.2 × 10⁸ Pa. బలం = 1.2 × 10⁸ × 2 × 10⁻⁴ = 2.4 × 10⁴ N, ఇది సుమారు 2.4 టన్నుల భారం.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.7: 500 cm³ గాజు ఫ్లాస్కు (γ_glass = 2.7 × 10⁻⁵ K⁻¹) ను పాదరసంతో (γ = 1.8 × 10⁻⁴ K⁻¹) అంచుల వరకు నింపారు. రెండింటినీ 50 °C వేడిచేస్తే ఎంత పాదరసం పొంగి బయటకు వస్తుంది?
సాధన: పొంగే ఘనపరిమాణం = V(γ_Hg − γ_glass)ΔT = 500 × (1.8 × 10⁻⁴ − 0.27 × 10⁻⁴) × 50 = 500 × 1.53 × 10⁻⁴ × 50 ≈ 3.8 cm³.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.8: ఉక్కు కడ్డీ (α = 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹), ఇత్తడి కడ్డీ (α = 1.8 × 10⁻⁵ K⁻¹) పొడవుల తేడా ప్రతి ఉష్ణోగ్రత వద్ద 10 cm ఉండాలి. వాటి పొడవులు కనుక్కోండి.
సాధన: సమాన వ్యాకోచం: L_s × 1.2 = L_b × 1.8, కాబట్టి L_s = 1.5 L_b. అప్పుడు L_s − L_b = 0.5 L_b = 10 cm. కాబట్టి L_b = 20 cm, L_s = 30 cm.
త్వరిత పునశ్చరణ
t_F = (9/5)t_C + 32; T = t_C + 273.15; 1 °C మార్పు = 1 K మార్పు; C, F లు −40 వద్ద ఒకటవుతాయి.
ΔL = αLΔT; ΔA = βAΔT; ΔV = γVΔT; α : β : γ = 1 : 2 : 3.
రంధ్రాలు పదార్థంలాగే వ్యాకోచిస్తాయి. ρ' ≈ ρ(1 − γΔT).
γ_real = γ_apparent + γ_vessel. స్థిర P వద్ద ఆదర్శ వాయువు: γ = 1/T.
నీటి సాంద్రత 4 °C వద్ద గరిష్ఠం; సరస్సులు పైనుంచి గడ్డకడతాయి.
లోలకం: ΔT/T = ½αΔθ; వేడిగా ఉన్నప్పుడు సమయం కోల్పోతుంది.
ఉష్ణ ప్రతిబలం = YαΔT, పొడవుపై ఆధారపడదు.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
వేడిచేసిన పలకలోని రంధ్రం కుంచించుకుపోతుందని అనుకోవడం. అది పెద్దదవుతుంది.
ఘనపరిమాణానికి γ = 2α వాడడం లేదా 3 తో గుణించడం మరిచిపోవడం.
ద్రవం పొంగేటప్పుడు పాత్ర వ్యాకోచాన్ని మరిచిపోవడం.
10 °C ఉష్ణోగ్రత మార్పును 283 K గా మార్చడం. 10 °C మార్పు అంటే 10 K మార్పే.
వేసవిలో లోలక గడియారం సమయం పొందుతుందని చెప్పడం. అది కోల్పోతుంది.
నీటి సాంద్రత 0 °C వద్ద గరిష్ఠం అని చెప్పడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. సెల్సియస్ మానంలో పరమ శూన్యం (a) 273.15 °C (b) −273.15 °C (c) 0 °C (d) −100 °C
2. సమదైశిక ఘనానికి వైశాల్య వ్యాకోచ గుణకం β కు, రేఖీయ వ్యాకోచ గుణకం α కు మధ్య సంబంధం (a) β = α (b) β = 3α (c) β = 2α (d) β = α/2
3. సమదైశిక ఘనానికి γ విలువ (a) 3α (b) 2α (c) α (d) α/3
4. నీటి సాంద్రత గరిష్ఠంగా ఉండే ఉష్ణోగ్రత (a) 0 °C (b) 100 °C (c) −4 °C (d) 4 °C
5. రేఖీయ వ్యాకోచ గుణకం SI ప్రమాణం (a) K⁻¹ (b) K (c) m/K (d) m K
6. సెల్సియస్, ఫారెన్హీట్ మానాలు ఒకే రీడింగ్ చూపే విలువ (a) 40 (b) −40 (c) 0 (d) 32
7. ద్విలోహ పట్టీని వేడిచేసినప్పుడు అది ఎలా వంగుతుందంటే (a) ఎక్కువ α గల లోహం పుటాకార వైపు ఉంటుంది (b) తక్కువ α గల లోహం కుంభాకార వైపు ఉంటుంది (c) ఎక్కువ α గల లోహం కుంభాకార వైపు ఉంటుంది (d) అది వంగదు
8. రైలు పట్టాల మధ్య చిన్న ఖాళీలు వదలడానికి కారణం (a) వర్షపు నీరు పోవడానికి (b) శబ్దం తగ్గించడానికి (c) ఉక్కు ఆదా చేయడానికి (d) ఉష్ణ వ్యాకోచానికి చోటు ఇవ్వడానికి
9. లోహపు పలకను వేడిచేసినప్పుడు దానిలోని వృత్తాకార రంధ్రం (a) కుంచించుకుపోతుంది (b) పెద్దదవుతుంది (c) మారదు (d) మొదట కుంచించుకుపోయి తర్వాత పెద్దదవుతుంది
10. స్థిర పీడనం వద్ద ఆదర్శ వాయువు ఘనపరిమాణ వ్యాకోచ గుణకం (a) T (b) 1/T² (c) 1/T (d) 273 T
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. 2 m పొడవు గల కడ్డీని (α = 1.5 × 10⁻⁵ K⁻¹) 100 °C వేడిచేశారు. దాని పొడవు పెరుగుదల (a) 3 mm (b) 0.3 mm (c) 30 mm (d) 1.5 mm
12. 50 °C ఫారెన్హీట్ మానంలో (a) 90 °F (b) 122 °F (c) 112 °F (d) 102 °F
13. 1 m² వైశాల్యం గల పలకను (α = 2 × 10⁻⁵ K⁻¹) 100 °C వేడిచేశారు. వైశాల్యంలో పెరుగుదల (a) 20 cm² (b) 60 cm² (c) 40 cm² (d) 4 cm²
14. 1000 cm³ ఘనపరిమాణం గల ఘన గోళాన్ని (α = 1 × 10⁻⁵ K⁻¹) 100 °C వేడిచేశారు. ఘనపరిమాణంలో పెరుగుదల (a) 1 cm³ (b) 6 cm³ (c) 0.3 cm³ (d) 3 cm³
15. ఉక్కు కడ్డీ (α = 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹) గల లోలక గడియారం 15 °C వద్ద సరిగా పనిచేస్తుంది. 35 °C వద్ద రోజుకు అది కోల్పోయే సమయం సుమారు (a) 10.4 s (b) 20.7 s (c) 5.2 s (d) 1.04 s
16. ఒక కడ్డీని (Y = 1 × 10¹¹ Pa, α = 2 × 10⁻⁵ K⁻¹) దృఢమైన గోడల మధ్య బిగించి 50 °C వేడిచేశారు. ఉష్ణ ప్రతిబలం (a) 1 × 10⁷ Pa (b) 1 × 10⁸ Pa (c) 1 × 10⁹ Pa (d) 2 × 10⁸ Pa
17. చలికాలంలో ఉపరితలం గడ్డకట్టిన లోతైన సరస్సు అడుగున నీటి ఉష్ణోగ్రత సుమారు (a) 0 °C (b) −4 °C (c) 4 °C (d) 10 °C
18. ఒక ద్రవానికి γ = 5 × 10⁻⁴ K⁻¹. దానిని 20 °C వేడిచేస్తే దాని సాంద్రత సుమారు ఎంత తగ్గుతుంది? (a) 0.1% (b) 0.5% (c) 2% (d) 1%
19. γ = 3 × 10⁻⁵ K⁻¹ గల పాత్రలో ఒక ద్రవం దృశ్య వ్యాకోచ గుణకం 1.5 × 10⁻⁴ K⁻¹. దాని నిజ వ్యాకోచ గుణకం (a) 1.8 × 10⁻⁴ K⁻¹ (b) 1.2 × 10⁻⁴ K⁻¹ (c) 1.5 × 10⁻⁴ K⁻¹ (d) 4.5 × 10⁻⁴ K⁻¹
20. ఒక కడ్డీ పొడవు 0 °C వద్ద 1 m, 100 °C వద్ద 1.0012 m. దాని α (a) 1.2 × 10⁻⁴ K⁻¹ (b) 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹ (c) 1.2 × 10⁻⁶ K⁻¹ (d) 2.4 × 10⁻⁵ K⁻¹
21. స్థిర పీడనం, 27 °C వద్ద ఆదర్శ వాయువు ఘనపరిమాణ వ్యాకోచ గుణకం (a) 1/27 K⁻¹ (b) 1/273 K⁻¹ (c) 1/300 K⁻¹ (d) 300 K⁻¹
22. ఉక్కు టేపు (α = 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹) 20 °C వద్ద సరైనది. 40 °C వద్ద అది ఒక పొడవును 50.000 cm గా చూపింది. నిజ పొడవు (a) 49.988 cm (b) 50.000 cm (c) 50.024 cm (d) 50.012 cm
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఉక్కు కడ్డీ (α = 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹), లోహం B కడ్డీ (α = 1.8 × 10⁻⁵ K⁻¹) పొడవుల తేడా అన్ని ఉష్ణోగ్రతల వద్ద 15 cm. ఉక్కు కడ్డీ పొడవు (a) 30 cm (b) 45 cm (c) 60 cm (d) 15 cm
24. 1000 cm³ గాజు ఫ్లాస్కు (γ = 3 × 10⁻⁵ K⁻¹) ను ఒక ద్రవంతో (γ = 6 × 10⁻⁴ K⁻¹) అంచుల వరకు నింపారు. రెండింటినీ 40 °C వేడిచేస్తే పొంగే ఘనపరిమాణం (a) 24 cm³ (b) 2.28 cm³ (c) 22.8 cm³ (d) 1.2 cm³
25. 1 cm² అడ్డకోత గల ఉక్కు కడ్డీని (Y = 2 × 10¹¹ Pa, α = 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹) బిగించి 100 °C వేడిచేశారు. అది బిగింపులపై కలిగించే బలం (a) 2.4 × 10⁴ N (b) 2.4 × 10³ N (c) 1.2 × 10⁴ N (d) 4.8 × 10⁴ N
26. ఇనుప ఉంగరం (α = 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹) లోపలి వ్యాసం 20 °C వద్ద 4.990 cm. అది 5.000 cm వ్యాసం గల ఇరుసుపైకి జారాలి. దాన్ని సుమారు ఎంత ఉష్ణోగ్రతకు వేడిచేయాలి? (a) 167 °C (b) 207 °C (c) 147 °C (d) 187 °C
27. ఇత్తడి లోలక గడియారం (α = 2 × 10⁻⁵ K⁻¹) 25 °C వద్ద సరైనది. 5 °C వద్ద ఒక రోజులో అది (a) 17.3 s కోల్పోతుంది (b) 17.3 s పొందుతుంది (c) 8.6 s పొందుతుంది (d) 34.6 s కోల్పోతుంది
28. ఒక లోహం (α = 1.8 × 10⁻⁵ K⁻¹) సాంద్రత 0 °C వద్ద 9000 kg/m³. 100 °C వద్ద దాని సాంద్రత సుమారు (a) 8995 kg/m³ (b) 9049 kg/m³ (c) 8952 kg/m³ (d) 8514 kg/m³
29. ప్రతిపాదన (A): గడ్డకట్టిన సరస్సు అడుగున నీరు సుమారు 4 °C వద్ద ద్రవంగానే ఉంటుంది.
కారణం (R): నీటి సాంద్రత 4 °C వద్ద గరిష్ఠం, కాబట్టి ఇంకా చల్లని నీరు ఉపరితలం దగ్గరే ఉంటుంది.
(a) రెండూ నిజం, R అనేది A ని వివరిస్తుంది (b) రెండూ నిజం, R అనేది A ని వివరించదు (c) A నిజం, R తప్పు (d) A తప్పు, R నిజం
30. వాక్యం I: లోహపు ఉంగరంలోని రంధ్రం, అదే లోహంతో నిండి ఉన్నట్లే వేడిచేస్తే వ్యాకోచిస్తుంది.
వాక్యం II: సమదైశిక ఘనానికి ఘనపరిమాణ వ్యాకోచ గుణకం రేఖీయ వ్యాకోచ గుణకానికి రెట్టింపు.
(a) రెండూ నిజం (b) రెండూ తప్పు (c) I నిజం, II తప్పు (d) I తప్పు, II నిజం
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | 0 K = −273.15 °C |
| 2 | c | (1 + αΔT)² ≈ 1 + 2αΔT |
| 3 | a | (1 + αΔT)³ ≈ 1 + 3αΔT |
| 4 | d | 4 °C కంటే కింద అసంగత వ్యాకోచం |
| 5 | a | ΔL/(LΔT) ప్రమాణం K⁻¹ |
| 6 | b | t = 9t/5 + 32 అని వేస్తే t = −40 |
| 7 | c | ఎక్కువ పొడవైన పట్టీ వక్రం బయటి వైపు ఉంటుంది |
| 8 | d | వేడికి పట్టాలు పొడవు పెరగడానికి చోటు |
| 9 | b | రంధ్రం పదార్థంలాగే వ్యాకోచిస్తుంది |
| 10 | c | స్థిర P వద్ద ΔV/V = ΔT/T |
| 11 | a | 1.5×10⁻⁵ × 2 × 100 = 3×10⁻³ m |
| 12 | b | 9 × 50/5 + 32 = 122 |
| 13 | c | 2 × 2×10⁻⁵ × 100 = 4×10⁻³ m² |
| 14 | d | 3 × 10⁻⁵ × 1000 × 100 = 3 cm³ |
| 15 | a | ½ × 1.2×10⁻⁵ × 20 × 86 400 ≈ 10.4 s |
| 16 | b | YαΔT = 10¹¹ × 2×10⁻⁵ × 50 |
| 17 | c | అతి సాంద్రత గల నీరు అడుగుకు మునుగుతుంది |
| 18 | d | γΔT = 0.01 |
| 19 | a | నిజ = దృశ్య + పాత్ర |
| 20 | b | 0.0012/(1 × 100) |
| 21 | c | γ = 1/T = 1/300 K⁻¹ |
| 22 | d | 50 × (1 + 1.2×10⁻⁵ × 20) = 50.012 cm |
| 23 | b | L_s = 1.5L_B; 0.5L_B = 15, L_B = 30 cm |
| 24 | c | 1000 × 5.7×10⁻⁴ × 40 = 22.8 cm³ |
| 25 | a | 2×10¹¹ × 10⁻⁴ × 1.2×10⁻⁵ × 100 |
| 26 | d | ΔT = 0.010/(4.990 × 1.2×10⁻⁵) ≈ 167 K; 20 + 167 |
| 27 | b | చలిలో కడ్డీ పొట్టిదవుతుంది; ½ × 2×10⁻⁵ × 20 × 86 400 = 17.3 s పొందుతుంది |
| 28 | c | 9000/(1 + 5.4×10⁻³) ≈ 8952 |
| 29 | a | A కి R సరైన కారణం |
| 30 | c | I నిజం; γ = 3α, 2α కాదు |
అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
ఉష్ణోగ్రత వేడిమిని కొలుస్తుంది; ఉష్ణం అంటే ఉష్ణోగ్రత తేడా వల్ల ప్రయాణించే శక్తి.
ఉష్ణ సమతాస్థితిలో ఉన్న వస్తువుల ఉష్ణోగ్రత ఒకటే.
మాన మార్పిడి: (t_C − 0)/100 = (t_F − 32)/180 = (T − 273.15)/100. కాబట్టి t_F = (9/5)t_C + 32, T = t_C + 273.15.
−40 °C = −40 °F. 1 °C మార్పు = 1 K = 1.8 °F.
రేఖీయ వ్యాకోచం: ΔL = αLΔT. వైశాల్యం: ΔA = βAΔT. ఘనపరిమాణం: ΔV = γVΔT. ప్రతి గుణకం ప్రమాణం: K⁻¹.
సమదైశిక ఘనానికి: β = 2α, γ = 3α, కాబట్టి α : β : γ = 1 : 2 : 3.
రంధ్రం లేదా కుహరం చుట్టూ ఉన్న పదార్థంతో చేసినట్లే వ్యాకోచిస్తుంది.
వేడిచేస్తే సాంద్రత తగ్గుతుంది: ρ' ≈ ρ(1 − γΔT).
ద్రవాలు: γ_real = γ_apparent + γ_vessel. నిండు పాత్ర నుంచి పొంగేది = V(γ_liquid − γ_vessel)ΔT.
స్థిర పీడనం వద్ద ఆదర్శ వాయువు: γ = 1/T, కాబట్టి వాయువులు ఘనాల కంటే చాలా ఎక్కువగా వ్యాకోచిస్తాయి.
అసంగత వ్యాకోచం: నీరు 0 °C నుంచి 4 °C వరకు సంకోచిస్తుంది, 4 °C వద్ద సాంద్రత గరిష్ఠం. సరస్సులు పైనుంచి గడ్డకడతాయి; కింద చేపలు బతుకుతాయి.
ద్విలోహ పట్టీ: వేడిచేసినప్పుడు ఎక్కువ α గల లోహం కుంభాకార (బయటి) వైపు ఉంటుంది.
లోలక గడియారం: ΔT/T = ½αΔθ. వేడికి సమయం కోల్పోతుంది, చలికి పొందుతుంది. రోజుకు నష్టం = ½αΔθ × 86400 s.
రెండు చివరలా బిగించిన కడ్డీలో ఉష్ణ ప్రతిబలం: YαΔT. ఇది పొడవు లేదా వైశాల్యంపై ఆధారపడదు.
అన్ని ఉష్ణోగ్రతల వద్ద పొడవు తేడా స్థిరంగా ఉండే కడ్డీలు: L₁α₁ = L₂α₂.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| రాశి | సూత్రం | గమనిక |
|---|---|---|
| సెల్సియస్ నుంచి ఫారెన్హీట్ | t_F = 1.8 t_C + 32 | −40 రెండింటికీ సాధారణం |
| సెల్సియస్ నుంచి కెల్విన్ | T = t_C + 273.15 | °C, K లలో ΔT ఒకటే |
| రేఖీయ వ్యాకోచం | ΔL = αLΔT | α K⁻¹ లో |
| వైశాల్య వ్యాకోచం | β = 2α | రంధ్రాలూ పెరుగుతాయి |
| ఘనపరిమాణ వ్యాకోచం | γ = 3α | సమదైశిక ఘనం |
| నిజ vs దృశ్య | γ_real = γ_app + γ_vessel | ద్రవాలు |
| ఆదర్శ వాయువు | γ = 1/T | స్థిర పీడనం |
| లోలక గడియారం | ΔT/T = ½αΔθ | వేసవిలో సమయం కోల్పోతుంది |
| ఉష్ణ ప్రతిబలం | YαΔT | L, A లపై ఆధారపడదు |
| స్థిర తేడా | L₁α₁ = L₂α₂ | రెండు లోహాల కడ్డీలు |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"ఒకటి రెండు మూడు: రేఖ, వైశాల్యం, ఘనపరిమాణం" (One Two Three, Line Area Volume): రేఖీయ, వైశాల్య, ఘనపరిమాణ వ్యాకోచాలకు α : β : γ = 1 : 2 : 3.
"నలభై రెండింటినీ కలుపుతుంది" (Forty Freezes Both): −40 °C, −40 °F ఒకే ఉష్ణోగ్రత.
"Big Alpha Bulges Out": వేడిచేసిన ద్విలోహ పట్టీలో పెద్ద α (Big Alpha) గల లోహం బయటికి ఉబ్బిన (Bulges Out) వైపు ఉంటుంది.
"నాలుగే అడుగు" (Four is the Floor): 4 °C నీరు అతి సాంద్రమైనది, చలికాలంలో సరస్సు అడుగుకు మునుగుతుంది.
"వేసవి గడియారం, నెమ్మది గడియారం" (Summer clock, Slow clock): వేడి లోలకాన్ని పొడవు చేస్తుంది, కాబట్టి గడియారం నెమ్మదించి సమయం కోల్పోతుంది.
భావనల అనుసంధానం
భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 10: డోలనాలు మరియు తరంగాలు: లోలక ఆవర్తన కాలం T = 2π√(L/g) గడియారం తప్పు లెక్కలకు ఆధారం.
భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 9: వాయువుల అణుచలన సిద్ధాంతం: ఆదర్శ వాయువుకు γ = 1/T అనేది స్థిర పీడనం వద్ద PV = nRT నుంచి వస్తుంది.
జీవశాస్త్రం పుస్తకం 10: జీవావరణం మరియు పర్యావరణం: 4 °C వద్ద నీటి గరిష్ఠ సాంద్రత లోతైన సరస్సు నీటిని ద్రవంగా ఉంచి, జలచరాలు చలికాలం దాటేలా చేస్తుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I లోని ప్రతి ఉష్ణోగ్రతను జాబితా II లోని దాని సమాన విలువతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 50 °C
B. 300 K
C. −40 °C
D. 212 °F
జాబితా II:
i. −40 °F
ii. 373 K
iii. 122 °F
iv. 27 °C
(a) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
32. సమదైశిక ఘనం లేదా ఆదర్శ వాయువుకు సంబంధించిన ప్రతి రాశిని దాని విలువతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. వైశాల్య వ్యాకోచ గుణకం β
B. ఘనం ఘనపరిమాణ వ్యాకోచ గుణకం γ
C. స్థిర పీడనం వద్ద ఆదర్శ వాయువు γ
D. α : β : γ
జాబితా II:
i. 1/T
ii. 2α
iii. 1 : 2 : 3
iv. 3α
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii
33. ప్రతి నిత్యజీవిత వాస్తవాన్ని దాని వెనుక ఉన్న భావనతో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. రైలు పట్టాల మధ్య వదిలే ఖాళీలు
B. ఇస్త్రీ పెట్టెలో థర్మోస్టాట్ పట్టీ
C. గడ్డకట్టిన సరస్సు కింద చేపలు బతకడం
D. వేసవిలో లోలక గడియారం సమయం కోల్పోవడం
జాబితా II:
i. పొడవైన లోలకం, ఎక్కువ ఆవర్తన కాలం
ii. కలిపిన రెండు లోహాల అసమాన వ్యాకోచం
iii. రేఖీయ వ్యాకోచానికి చోటు
iv. నీటి సాంద్రత 4 °C వద్ద గరిష్ఠం
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (d) A-iii, B-ii, C-iv, D-i
34. ఉక్కుకు α = 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹, Y = 2 × 10¹¹ Pa తీసుకోండి. జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. 50 K వేడిచేసిన 10 m పట్టా పొడవులో పెరుగుదల
B. 100 K వేడిచేసిన పలక వైశాల్యంలో భిన్నాత్మక పెరుగుదల
C. 100 K వేడిచేసిన గోళం ఘనపరిమాణంలో భిన్నాత్మక పెరుగుదల
D. రెండు చివరలా బిగించి 10 K వేడిచేసిన కడ్డీలో ఉష్ణ ప్రతిబలం
జాబితా II:
i. 2.4 × 10⁷ Pa
ii. 6 mm
iii. 3.6 × 10⁻³
iv. 2.4 × 10⁻³
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
35. కింది వాక్యాల్లో ఎన్ని సరైనవి?
A. లోహపు పలకను వేడిచేసినప్పుడు దానిలోని రంధ్రం పెద్దదవుతుంది.
B. 0 °C నుంచి 4 °C వరకు వేడిచేస్తే నీరు సంకోచిస్తుంది.
C. బిగించిన కడ్డీలో ఉష్ణ ప్రతిబలం దాని పొడవుపై ఆధారపడుతుంది.
D. ఘనాన్ని వేడిచేస్తే దాని సాంద్రత తగ్గుతుంది.
E. రేఖీయ వ్యాకోచ గుణకం ప్రమాణం K⁻¹.
(a) 4 (b) 3 (c) 5 (d) 2
36. ఇత్తడి (ఎక్కువ α), ఉక్కుతో చేసిన ద్విలోహ పట్టీ గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద సిరాగా ఉంది. సరైన సమితిని ఎంచుకోండి.
A. వేడిచేస్తే ఇత్తడి బయటి వైపు ఉండేలా వంగుతుంది.
B. వేడిచేస్తే ఉక్కు బయటి వైపు ఉండేలా వంగుతుంది.
C. గది ఉష్ణోగ్రత కంటే కిందకు చల్లబరిస్తే ఇత్తడి లోపలి వైపు ఉండేలా వంగుతుంది.
D. రెండు లోహాల వ్యాకోచ గుణకాలు వేరు కాబట్టి అది వంగుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. నీటి గురించి ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. నీటి సాంద్రత 4 °C వద్ద గరిష్ఠం.
B. 0 °C వద్ద మంచు సాంద్రత, 0 °C నీటి సాంద్రత కంటే తక్కువ.
C. లోతైన గడ్డకట్టిన సరస్సు అడుగున నీరు సుమారు 4 °C వద్ద ఉంటుంది.
D. 0 °C నుంచి 100 °C వరకు నీరు ఏకరీతిగా వ్యాకోచిస్తుంది.
(a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 1
38. ద్రవంతో నింపిన గాజు ఫ్లాస్కును కింది నుంచి వేడిచేశారు. సరైన సమితిని ఎంచుకోండి.
A. మొదట గాజు వేడెక్కుతుంది కాబట్టి మొదట్లో ద్రవ మట్టం కొద్దిగా తగ్గవచ్చు.
B. γ_real = γ_apparent + γ_vessel.
C. పాత్రకు, ద్రవానికి ఒకే γ ఉంటే మట్టం అదే గుర్తు వద్ద ఉంటుంది.
D. దృశ్య వ్యాకోచం ఎప్పుడూ నిజ వ్యాకోచం కంటే ఎక్కువ.
(a) A మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, B, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
39. ఒక లోహపు కడ్డీ పొడవు (y-అక్షం) ను దాని ఉష్ణోగ్రత (x-అక్షం) కు వ్యతిరేకంగా గీసిన గ్రాఫ్ సరళరేఖ. 20 °C వద్ద పొడవు 2.000 m, 120 °C వద్ద 2.0024 m. రేఖీయ వ్యాకోచ గుణకం
(a) 2.4 × 10⁻⁵ K⁻¹ (b) 1.2 × 10⁻⁶ K⁻¹ (c) 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹ (d) 6 × 10⁻⁶ K⁻¹
40. ఇత్తడి కడ్డీ (α = 2 × 10⁻⁵ K⁻¹) గల లోలక గడియారం 20 °C వద్ద సరైన సమయం చూపుతుంది.
| గది ఉష్ణోగ్రత | రోజుకు తప్పు |
|---|---|
| 20 °C | 0 s |
| 30 °C | ? |
| 10 °C | ? |
లోపించిన రెండు విలువలు
(a) 8.64 s కోల్పోతుంది; 8.64 s పొందుతుంది (b) 8.64 s పొందుతుంది; 8.64 s కోల్పోతుంది (c) 17.28 s కోల్పోతుంది; 17.28 s పొందుతుంది (d) 4.32 s కోల్పోతుంది; 4.32 s పొందుతుంది
41. 0 °C నుంచి 10 °C వరకు నీటి సాంద్రత (y-అక్షం) ను ఉష్ణోగ్రత (x-అక్షం) కు వ్యతిరేకంగా గీసిన గ్రాఫ్ ఒక శిఖరానికి పెరిగి తర్వాత తగ్గుతుంది. శిఖరం ఉష్ణోగ్రత, ఆ ఉష్ణోగ్రత వద్ద నిర్దిష్ట ద్రవ్యరాశి గల నీటి ఘనపరిమాణం స్థితి వరుసగా
(a) 0 °C; గరిష్ఠం (b) 4 °C; గరిష్ఠం (c) 0 °C; కనిష్ఠం (d) 4 °C; కనిష్ఠం
Q42–43 కు పేరా: ఒక గ్రామంలో కమ్మరి బండి చక్రానికి ఉక్కు పట్టా (టైరు) బిగిస్తాడు. 20 °C వద్ద పట్టా లోపలి వ్యాసం 99.88 cm, చక్రం వ్యాసం 100.00 cm. ఉక్కుకు α = 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹, Y = 2 × 10¹¹ Pa. చక్రాన్ని దృఢమైనదిగా తీసుకోండి.
42. పట్టాను సుమారు ఎంత ఉష్ణోగ్రతకు వేడిచేయాలి?
(a) 100 °C (b) 120 °C (c) 220 °C (d) 80 °C
43. బిగించిన తర్వాత పట్టా మళ్లీ 20 °C కి చల్లబడుతుంది. దానిలో ప్రతిబలం సుమారు
(a) 2.4 × 10⁷ Pa (b) 1.2 × 10⁸ Pa (c) 2.4 × 10⁸ Pa (d) 4.8 × 10⁸ Pa
44. ఉక్కు కడ్డీ (α = 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹), ఇత్తడి కడ్డీ (α = 1.8 × 10⁻⁵ K⁻¹) పొడవుల తేడా ప్రతి ఉష్ణోగ్రత వద్ద 10 cm. వాటి పొడవులు
(a) ఉక్కు 30 cm, ఇత్తడి 20 cm (b) ఉక్కు 20 cm, ఇత్తడి 30 cm (c) ఉక్కు 25 cm, ఇత్తడి 15 cm (d) ఉక్కు 15 cm, ఇత్తడి 5 cm
45. 1000 cm³ ఘనపరిమాణం గల గాజు ఫ్లాస్కును 0 °C వద్ద పాదరసంతో అంచుల వరకు నింపి 100 °C కి వేడిచేశారు. పాదరసం γ = 1.8 × 10⁻⁴ K⁻¹, గాజు α = 9 × 10⁻⁶ K⁻¹ తీసుకోండి. పొంగి బయటకు వచ్చే పాదరసం ఘనపరిమాణం
(a) 18 cm³ (b) 2.7 cm³ (c) 20.7 cm³ (d) 15.3 cm³
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | 1.8 × 50 + 32 = 122 °F; 300 − 273 = 27 °C; −40 రెండింటికీ సాధారణం; 212 °F = 100 °C ≈ 373 K |
| 32 | a | β = 2α, γ = 3α, ఆదర్శ వాయువు γ = 1/T, నిష్పత్తి 1 : 2 : 3 |
| 33 | d | పట్టాలు: వ్యాకోచానికి చోటు; ఇస్త్రీ: ద్విలోహం; సరస్సు: 4 °C నీరు; గడియారం: పొడవైన లోలకం |
| 34 | b | 10 × 1.2 × 10⁻⁵ × 50 = 6 mm; 2αΔT = 2.4 × 10⁻³; 3αΔT = 3.6 × 10⁻³; YαΔT = 2.4 × 10⁷ Pa |
| 35 | a | C ఒక్కటే తప్పు: ఉష్ణ ప్రతిబలం YαΔT పొడవుపై ఆధారపడదు |
| 36 | c | ఎక్కువ α వేడిగా ఉన్నప్పుడు బయటి వైపు, చల్లగా ఉన్నప్పుడు లోపలి వైపు ఉంటుంది |
| 37 | b | A, B, C నిజం; నీటి వ్యాకోచం ఏకరీతిగా ఉండదు (4 °C కింద అసంగతం) |
| 38 | d | పాత్ర కూడా వ్యాకోచిస్తుంది కాబట్టి దృశ్య వ్యాకోచం నిజ వ్యాకోచం కంటే తక్కువ |
| 39 | c | α = 0.0024/(2 × 100) = 1.2 × 10⁻⁵ K⁻¹ |
| 40 | a | ½ × 2 × 10⁻⁵ × 10 × 86400 = 8.64 s; వేడి గడియారం కోల్పోతుంది, చల్లనిది పొందుతుంది |
| 41 | d | 4 °C వద్ద సాంద్రత గరిష్ఠం, కాబట్టి నిర్దిష్ట ద్రవ్యరాశికి అక్కడ ఘనపరిమాణం కనిష్ఠం |
| 42 | b | ΔT = (0.12/99.88)/(1.2 × 10⁻⁵) ≈ 100 K, కాబట్టి సుమారు 120 °C |
| 43 | c | వికృతి ≈ 1.2 × 10⁻³; ప్రతిబలం = 2 × 10¹¹ × 1.2 × 10⁻³ ≈ 2.4 × 10⁸ Pa |
| 44 | a | 1.2 L_s = 1.8 L_b, L_s − L_b = 10 నుంచి L_b = 20 cm, L_s = 30 cm |
| 45 | d | γ_glass = 2.7 × 10⁻⁵; పొంగేది = 1000 × 100 × (18 − 2.7) × 10⁻⁵ = 15.3 cm³ |