అధ్యాయం 6: తర్క ద్వారాలు (Logic Gates)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
అంకాత్మక (డిజిటల్) సంకేతాలు అంటే ఏమిటి, 0 మరియు 1 వోల్టేజ్ స్థాయిలను ఎలా సూచిస్తాయి.
NOT, OR, AND, NAND, NOR ద్వారాల గుర్తులు, బూలియన్ సమాసాలు, సత్య పట్టికలు.
ప్రాథమిక బూలియన్ నియమాలు, డి మోర్గాన్ సిద్ధాంతాలు.
NAND, NOR ఎందుకు సార్వత్రిక ద్వారాలు, వాటితో NOT, AND, OR ని ఎలా నిర్మించాలి.
ద్వారాల కూర్పు అవుట్పుట్ను ఎలా కనుక్కోవాలి, ఇన్పుట్ తరంగ రూపాల నుంచి కూడా.
6.1 అంకాత్మక సంకేతాలు (Digital signals)
మెయిన్స్ నుంచి వచ్చే సైన్ తరంగం దాని గరిష్ఠాల మధ్య ఏ విలువైనా తీసుకోగలదు. అది సారూప్య (అనలాగ్, analog) సంకేతం. అంకాత్మక (డిజిటల్, digital) సంకేతం రెండే స్థాయిలను తీసుకుంటుంది: HIGH, LOW. ఇంట్లోని లైట్ స్విచ్ ఆన్లో గానీ ఆఫ్లో గానీ ఉంటుంది, "కొంచెం ఆన్" అనేది ఉండదు.
HIGH ని 1 గా, LOW ని 0 గా రాస్తాం. చాలా వలయాల్లో 1 అంటే సుమారు 5 V, 0 అంటే సుమారు 0 V.
తర్క ద్వారం (Logic gate) అంటే ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఇన్పుట్లు, ఒక అవుట్పుట్ ఉన్న వలయం. దాని అవుట్పుట్ ఒక స్థిర తర్క నియమాన్ని పాటిస్తుంది. ఆ నియమాన్ని మూడు విధాలుగా చూపిస్తారు:
ఒక గుర్తు,
ఒక బూలియన్ సమాసం (Boolean expression),
ప్రతి ఇన్పుట్ కలయికకూ అవుట్పుట్ను చూపే సత్య పట్టిక (truth table). n ఇన్పుట్లు ఉన్న ద్వారానికి 2ⁿ వరుసలు ఉంటాయి.
6.2 ఐదు ప్రాథమిక ద్వారాలు
NOT ద్వారం. ఒక ఇన్పుట్, ఒక అవుట్పుట్. అవుట్పుట్ ఇన్పుట్కు వ్యతిరేకం. దీన్ని విలోమకారి (inverter) అని కూడా అంటారు.
OR ద్వారం. కనీసం ఒక ఇన్పుట్ 1 అయితే అవుట్పుట్ 1. రెండు తలుపులు ఉన్న గదిని ఊహించుకోండి: ఏ తలుపు తెరిచి ఉన్నా లోపలికి వెళ్లవచ్చు.
AND ద్వారం. అన్ని ఇన్పుట్లూ 1 అయితేనే అవుట్పుట్ 1. ఖాతాదారు తాళం చెవి, మేనేజర్ తాళం చెవి రెండూ తిప్పితేనే తెరుచుకునే బ్యాంకు లాకర్ను ఊహించుకోండి.
NAND ద్వారం. AND తర్వాత NOT. అన్ని ఇన్పుట్లూ 1 అయినప్పుడే అవుట్పుట్ 0.
NOR ద్వారం. OR తర్వాత NOT. అన్ని ఇన్పుట్లూ 0 అయినప్పుడే అవుట్పుట్ 1.
ఇక్కడ "+" అంటే తర్క OR, సాధారణ కూడిక కాదు. కాబట్టి బూలియన్ బీజగణితంలో 1 + 1 = 1.

ద్వారం అవుట్పుట్ వద్ద ఉన్న చిన్న వృత్తం (బుడగ) అంటే NOT: NAND అంటే బుడగ ఉన్న AND, NOR అంటే బుడగ ఉన్న OR.
| A | B | OR (A + B) | AND (A·B) | NAND | NOR |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 0 | 1 | 1 | 0 | 1 | 0 |
| 1 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 |
| 1 | 1 | 1 | 1 | 0 | 0 |
NOT ద్వారం: A = 0 అయితే Y = 1; A = 1 అయితే Y = 0.
ప్రతి ద్వారాన్ని దాని "ప్రత్యేక వరుస"తో త్వరగా గుర్తుంచుకోవచ్చు:
| ద్వారం | మిగతా వరుసల కంటే అవుట్పుట్ భిన్నంగా ఉండేది |
|---|---|
| OR | అన్ని ఇన్పుట్లూ 0 అయినప్పుడే అవుట్పుట్ 0 |
| AND | అన్ని ఇన్పుట్లూ 1 అయినప్పుడే అవుట్పుట్ 1 |
| NAND | అన్ని ఇన్పుట్లూ 1 అయినప్పుడే అవుట్పుట్ 0 |
| NOR | అన్ని ఇన్పుట్లూ 0 అయినప్పుడే అవుట్పుట్ 1 |
సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: (A, B) = 00, 01, 10, 11 ఇన్పుట్లకు ఒక ద్వారం సత్య పట్టిక అవుట్పుట్లు 1, 1, 1, 0. ద్వారం పేరు చెప్పండి.
సాధన: రెండు ఇన్పుట్లూ 1 అయినప్పుడే అవుట్పుట్ 0. అది NAND ద్వారం.
6.3 మీరు వాడే బూలియన్ నియమాలు
| నియమం | OR రూపం | AND రూపం |
|---|---|---|
| 0 తో | A + 0 = A | A · 0 = 0 |
| 1 తో | A + 1 = 1 | A · 1 = A |
| అదే చరరాశి | A + A = A | A · A = A |
| దాని పూరకంతో (complement) | A + Ā = 1 | A · Ā = 0 |
| శోషణ (Absorption) | A + A·B = A | A·(A + B) = A |
రెండుసార్లు NOT చేస్తే ఇన్పుట్ తిరిగి వస్తుంది: Ā కు NOT అంటే A.
డి మోర్గాన్ సిద్ధాంతాలు (De Morgan's theorems). "గీత విరగ్గొట్టు, గుర్తు మార్చు" (Break the bar, change the sign).
సత్య పట్టికలోని నాలుగు వరుసలనూ రాసి ప్రతి దాన్ని తనిఖీ చేయవచ్చు.
6.4 సార్వత్రిక ద్వారాలుగా NAND, NOR (Universal gates)
ఒక ద్వారంతో మాత్రమే NOT, AND, OR అన్నింటినీ నిర్మించగలిగితే అది సార్వత్రిక ద్వారం. అప్పుడు ఏ డిజిటల్ వలయాన్నైనా ఆ ఒక్క ద్వారంతోనే నిర్మించవచ్చు. పరిశ్రమలకు ఇది ఇష్టం: ఒకే రకమైన చిప్, అనేక ఉపయోగాలు.
NAND ద్వారాల నుంచి.
NOT: ఒక NAND రెండు ఇన్పుట్లనూ కలపండి. Y = NOT(A·A) = Ā. (1 ద్వారం)
AND: NAND తర్వాత NOT గా కలిపిన NAND. Y = NOT(NOT(A·B)) = A·B. (2 ద్వారాలు)
OR: ప్రతి ఇన్పుట్ను NAND-NOT తో విలోమం చేసి, రెండింటినీ ఒక NAND లోకి పంపండి. డి మోర్గాన్ ప్రకారం Y = NOT(Ā·B̄) = A + B. (3 ద్వారాలు)
NOR ద్వారాల నుంచి.
NOT: ఒక NOR రెండు ఇన్పుట్లనూ కలపండి. Y = NOT(A + A) = Ā. (1 ద్వారం)
OR: NOR తర్వాత NOT గా కలిపిన NOR. Y = A + B. (2 ద్వారాలు)
AND: ప్రతి ఇన్పుట్ను NOR-NOT తో విలోమం చేసి, రెండింటినీ ఒక NOR లోకి పంపండి. Y = NOT(Ā + B̄) = A·B. (3 ద్వారాలు)
| కావలసిన ద్వారం | అవసరమైన NAND ద్వారాలు | అవసరమైన NOR ద్వారాలు |
|---|---|---|
| NOT | 1 | 1 |
| AND | 2 | 3 |
| OR | 3 | 2 |
సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: ఒక NAND ద్వారానికి సరఫరా చేసే రెండు NOT ద్వారాలు కలిసి OR ద్వారంలా పనిచేస్తాయని చూపండి.
సాధన: NAND కు Ā, B̄ అందుతాయి. దాని అవుట్పుట్
తనిఖీ: A = 0, B = 0 అయితే NAND(1, 1) = 0. మిగతా ఏ ఇన్పుట్ అయినా NAND లోకి కనీసం ఒక 0 వెళుతుంది, కాబట్టి Y = 1. అది OR.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: ఒక NOR ద్వారం అవుట్పుట్ను ఒక NOT ద్వారానికి ఇస్తారు. ఇది ఏ ఒక్క ద్వారం?
సాధన: Y = NOT(NOT(A + B)) = A + B. అది OR ద్వారం.
6.5 ద్వారాల కూర్పులు
ఒక వలయం అవుట్పుట్ను కనుక్కోవడానికి:
ప్రతి ద్వారం అవుట్పుట్కు పేరు పెట్టండి (Y₁, Y₂, …).
ప్రతి దాన్ని ఇన్పుట్ల బూలియన్ సమాసంగా రాయండి.
Y కు ఒకే సమాసంగా కలిపి, వీలైతే సులభీకరించండి.
సత్య పట్టిక తయారు చేయండి, లేదా ఇచ్చిన ఇన్పుట్లను ప్రతికేపించండి.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: A = 1, B = 0, C = 1 కు, A = 0, B = 0, C = 1 కు Y = (A + B)·C కనుక్కోండి.
సాధన: మొదటి సందర్భం: A + B = 1, కాబట్టి Y = 1·1 = 1. రెండో సందర్భం: A + B = 0, కాబట్టి Y = 0·1 = 0.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: A, B ఒక AND ద్వారంలోకి వెళతాయి. దాని అవుట్పుట్, మూడో ఇన్పుట్ C ఒక NOR ద్వారంలోకి వెళతాయి. Y ను, Y = 1 అయ్యే సత్య పట్టిక వరుసలను రాయండి.
సాధన: Y = NOT(A·B + C). A·B = 0, C = 0 అయినప్పుడే Y = 1. కాబట్టి (A, B, C) = (0, 0, 0), (0, 1, 0), (1, 0, 0) కు Y = 1. మిగిలిన ఐదు వరుసలలో Y = 0.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: నాలుగు సమాన కాల వ్యవధుల్లో ఇన్పుట్ A వరుసగా 0, 0, 1, 1; ఇన్పుట్ B వరుసగా 0, 1, 0, 1. NAND ద్వారం, NOR ద్వారం అవుట్పుట్లను కనుక్కోండి.
సాధన: ప్రతి వ్యవధిని సత్య పట్టికలో ఒక వరుసగా తీసుకోండి.
NAND: 1, 1, 1, 0.
NOR: 1, 0, 0, 0.
తరంగ రూప ప్రశ్నల్లో ఎప్పుడూ ఇలాగే వ్యవధి వెంట వ్యవధి ఇన్పుట్లను వరుసగా పేర్చండి.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.7 (NEET-కఠినం): A, B తో నడిచే NAND ద్వారం, OR ద్వారం అవుట్పుట్లు ఒక AND ద్వారంలోకి వెళతాయి. తుది అవుట్పుట్ సత్య పట్టికను కనుక్కోండి.
సాధన: Y = NOT(A·B) · (A + B).
| A | B | NAND | OR | Y |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 0 | 1 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 1 | 1 | 1 |
| 1 | 1 | 0 | 1 | 0 |
ఇన్పుట్లు భిన్నంగా ఉన్నప్పుడు అవుట్పుట్ 1. ఈ కూర్పును ప్రత్యేక OR (exclusive-OR, XOR) ద్వారం అంటారు.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.8 (NEET-కఠినం): Y = NOT(A·B) + A ని సులభీకరించండి.
సాధన: డి మోర్గాన్ ప్రకారం NOT(A·B) = Ā + B̄. కాబట్టి Y = Ā + B̄ + A = (A + Ā) + B̄ = 1 + B̄ = 1. ఇన్పుట్లు ఏవైనా అవుట్పుట్ ఎప్పుడూ 1.
త్వరిత పునశ్చరణ
NOT: Y = Ā. OR: Y = A + B. AND: Y = A·B. NAND: Y = NOT(A·B). NOR: Y = NOT(A + B).
OR అన్నీ 0 అయితేనే 0; AND అన్నీ 1 అయితేనే 1; NAND అన్నీ 1 అయితేనే 0; NOR అన్నీ 0 అయితేనే 1.
బూలియన్ బీజగణితంలో 1 + 1 = 1, A + 1 = 1, A·Ā = 0.
డి మోర్గాన్: NOT(A + B) = Ā·B̄, NOT(A·B) = Ā + B̄.
NAND, NOR సార్వత్రిక ద్వారాలు.
NAND: NOT 1, AND 2, OR 3 ద్వారాలు. NOR: NOT 1, OR 2, AND 3 ద్వారాలు.
NAND లేదా NOR రెండు ఇన్పుట్లనూ కలిపితే NOT వస్తుంది.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
బూలియన్ "+" ని సాధారణ కూడికగా తీసుకుని 1 + 1 = 2 అని రాయడం.
00 వరుసకు NAND, NOR అవుట్పుట్లను కలగలపడం: అక్కడ రెండూ 1 ఇస్తాయి; 01, 10, 11 వద్ద భిన్నంగా ఉంటాయి.
ద్వారం అవుట్పుట్ వద్ద ఉన్న చిన్న బుడగ (NOT అర్థం) మరచిపోవడం.
ద్వారాల సంఖ్యలను తారుమారు చేయడం: OR కు 3 NAND ద్వారాలు కావాలి, కానీ NOR ద్వారాలు 2 మాత్రమే.
తరంగ రూప ప్రశ్నల్లో చదువుతూ ఒక ఇన్పుట్ను ఒక వ్యవధి జరపడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. రెండు ఇన్పుట్ల AND ద్వారం అవుట్పుట్ 1 అయ్యేది (a) ఏదైనా ఒక ఇన్పుట్ 1 అయినప్పుడు (b) రెండు ఇన్పుట్లూ 1 అయినప్పుడు (c) రెండు ఇన్పుట్లూ 0 అయినప్పుడు (d) ఇన్పుట్లు భిన్నంగా ఉన్నప్పుడు
2. NOR ద్వారానికి బూలియన్ సమాసం (a) A + B (b) A·B (c) NOT(A·B) (d) NOT(A + B)
3. NOT ద్వారానికి ఉండేవి (a) ఒక ఇన్పుట్, ఒక అవుట్పుట్ (b) రెండు ఇన్పుట్లు, ఒక అవుట్పుట్ (c) ఒక ఇన్పుట్, రెండు అవుట్పుట్లు (d) ఇన్పుట్లు లేవు
4. రెండు ఇన్పుట్ల OR ద్వారం అవుట్పుట్ 0 అయ్యేది (a) రెండు ఇన్పుట్లూ 1 అయినప్పుడు (b) ఏదైనా ఒక ఇన్పుట్ 0 అయినప్పుడు (c) రెండు ఇన్పుట్లూ 0 అయినప్పుడు (d) ఇన్పుట్లు భిన్నంగా ఉన్నప్పుడు
5. సార్వత్రిక ద్వారాలు (a) AND, OR (b) NAND, NOR (c) NOT, OR (d) AND, NOT
6. A = 1, B = 1 గల NAND ద్వారం అవుట్పుట్ (a) 1 (b) 2 (c) నిర్వచించబడదు (d) 0
7. బూలియన్ బీజగణితంలో A + 1 సమానం (a) 1 (b) A (c) Ā (d) 0
8. బూలియన్ బీజగణితంలో A·Ā సమానం (a) A (b) 1 (c) 0 (d) Ā
9. రెండు ఇన్పుట్లూ 0 అయినప్పుడే అవుట్పుట్ 1 ఇచ్చే ద్వారం (a) AND (b) NOR (c) OR (d) NAND
10. డి మోర్గాన్ సిద్ధాంతం ప్రకారం NOT(A·B) సమానం (a) Ā·B̄ (b) A + B (c) A·B (d) Ā + B̄
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. (A, B) = 00, 01, 10, 11 ఇన్పుట్లకు ఒక ద్వారం 0, 1, 1, 1 అవుట్పుట్లు ఇస్తుంది. అది (a) OR (b) AND (c) NAND (d) NOR
12. 00, 01, 10, 11 ఇన్పుట్లకు ఒక ద్వారం 1, 0, 0, 0 అవుట్పుట్లు ఇస్తుంది. అది (a) NAND (b) AND (c) NOR (d) OR
13. రెండు ఇన్పుట్లనూ కలిపిన NAND ద్వారం ఇలా పనిచేస్తుంది (a) AND (b) NOT (c) OR (d) NOR
14. A, B ఇన్పుట్లు ఒక్కొక్కటి ఒక NOT ద్వారం గుండా వెళతాయి, ఆ రెండు అవుట్పుట్లు ఒక NAND ద్వారానికి వెళతాయి. వలయం ఇలా పనిచేస్తుంది (a) AND (b) NOR (c) NAND (d) OR
15. NOR ద్వారం తర్వాత NOT ద్వారం ఇలా పనిచేస్తాయి (a) OR (b) AND (c) NAND (d) NOR
16. AND ద్వారం తర్వాత NOT ద్వారం ఇలా పనిచేస్తాయి (a) OR (b) NOR (c) NAND (d) AND
17. Y = (A + B)·C లో A = 0, B = 1, C = 1 అయితే అవుట్పుట్ (a) 0 (b) 1 (c) 2 (d) నిర్వచించబడదు
18. OR ద్వారాన్ని నిర్మించడానికి కావలసిన కనీస NAND ద్వారాల సంఖ్య (a) 1 (b) 2 (c) 4 (d) 3
19. AND ద్వారాన్ని నిర్మించడానికి కావలసిన కనీస NOR ద్వారాల సంఖ్య (a) 3 (b) 2 (c) 1 (d) 4
20. నాలుగు వ్యవధుల్లో A వరుసగా 1, 1, 0, 0; B వరుసగా 1, 0, 1, 0. NOR ద్వారం అవుట్పుట్ (a) 1, 1, 1, 0 (b) 0, 1, 1, 1 (c) 0, 0, 0, 1 (d) 1, 0, 0, 0
21. NOT(A·B) + A సులభీకరిస్తే (a) A (b) 1 (c) 0 (d) B
22. A, B ఒక OR ద్వారానికి వెళతాయి. దాని అవుట్పుట్, A ఒక AND ద్వారానికి వెళతాయి. తుది అవుట్పుట్ (a) B (b) A·B (c) A + B (d) A
స్థాయి 3: సవాలు
23. A, B తో నడిచే NOR ద్వారం, AND ద్వారం అవుట్పుట్లు ఒక OR ద్వారంలోకి వెళతాయి. తుది అవుట్పుట్ 1 అయ్యేది (a) (0, 0), (1, 1) కు మాత్రమే (b) (0, 1), (1, 0) కు మాత్రమే (c) అన్ని ఇన్పుట్లకు (d) (1, 1) కు మాత్రమే
24. A, B తో నడిచే NAND ద్వారం, OR ద్వారం అవుట్పుట్లు ఒక AND ద్వారంలోకి వెళతాయి. (A, B) = 00, 01, 10, 11 కు అవుట్పుట్లు (a) 1, 0, 0, 1 (b) 0, 0, 0, 1 (c) 0, 1, 1, 0 (d) 1, 1, 1, 0
25. NOT(Ā + B) సమానం (a) Ā·B (b) A·B̄ (c) A + B̄ (d) Ā + B̄
26. ఒక NAND ద్వారం రెండు ఇన్పుట్లు A, Ā. అవుట్పుట్ (a) ఎప్పుడూ 0 (b) A (c) Ā (d) ఎప్పుడూ 1
27. Y = NOT(A·B + C) లో A = 1, B = 0, C = 0 అయితే అవుట్పుట్ (a) 1 (b) 0 (c) A (d) నిర్వచించబడదు
28. నాలుగు వ్యవధుల్లో A వరుసగా 1, 0, 1, 1; B వరుసగా 1, 1, 0, 1. AND ద్వారం అవుట్పుట్ (a) 1, 1, 1, 1 (b) 1, 0, 0, 1 (c) 0, 1, 1, 0 (d) 1, 1, 0, 1
29. ప్రతిపాదన (A): NAND ద్వారాన్ని సార్వత్రిక ద్వారం అంటారు. కారణం (R): NAND ద్వారాలతో మాత్రమే NOT, AND, OR ద్వారాలన్నింటినీ నిర్మించవచ్చు. (a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: అన్ని ఇన్పుట్లూ 0 అయినప్పుడే NOR ద్వారం అవుట్పుట్ 1. వాక్యం II: OR ద్వారం తర్వాత NOT ద్వారం AND ద్వారాన్ని ఇస్తాయి. (a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | AND కు అన్ని ఇన్పుట్లూ 1 కావాలి. |
| 2 | d | NOR అంటే OR కు NOT. |
| 3 | a | విలోమకారికి ఒకే ఇన్పుట్. |
| 4 | c | అన్ని ఇన్పుట్లూ 0 అయినప్పుడే OR 0. |
| 5 | b | NAND లేదా NOR తో మాత్రమే ఏ ద్వారాన్నైనా నిర్మించవచ్చు. |
| 6 | d | అన్ని ఇన్పుట్లూ 1 అయినప్పుడే NAND 0. |
| 7 | a | ఏదైనా OR 1 = 1. |
| 8 | c | A, దాని పూరకం ఎప్పుడూ రెండూ 1 కావు. |
| 9 | b | అన్నీ సున్నా ఇన్పుట్లకే NOR 1. |
| 10 | d | గీత విరగ్గొట్టు, AND ని OR గా మార్చు. |
| 11 | a | 00 కు మాత్రమే 0 అంటే OR. |
| 12 | c | 00 కు మాత్రమే 1 అంటే NOR. |
| 13 | b | NOT(A·A) = Ā. |
| 14 | d | NOT(Ā·B̄) = A + B. |
| 15 | a | NOT(NOT(A + B)) = A + B. |
| 16 | c | NOT(A·B) అంటే NAND. |
| 17 | b | (0 + 1)·1 = 1. |
| 18 | d | ఇన్పుట్లపై రెండు NAND-NOT లు, తర్వాత ఒక NAND. |
| 19 | a | ఇన్పుట్లపై రెండు NOR-NOT లు, తర్వాత ఒక NOR. |
| 20 | c | చివరి వ్యవధి (0, 0) లో మాత్రమే NOR 1. |
| 21 | b | Ā + B̄ + A = 1. |
| 22 | d | శోషణ నియమం ప్రకారం A·(A + B) = A. |
| 23 | a | ఇన్పుట్లు సమానంగా ఉన్నప్పుడు Ā·B̄ + A·B = 1. |
| 24 | c | NOT(AB)·(A + B) అంటే XOR. |
| 25 | b | డి మోర్గాన్: A·B̄. |
| 26 | d | A·Ā = 0, NOT(0) = 1. |
| 27 | a | A·B + C = 0, కాబట్టి Y = 1. |
| 28 | b | రెండూ 1 అయినచోట మాత్రమే AND 1: వ్యవధులు 1, 4. |
| 29 | a | ప్రతి ప్రాథమిక ద్వారాన్ని నిర్మించగలగడమే దాన్ని సార్వత్రికం చేస్తుంది. |
| 30 | c | OR తర్వాత NOT అంటే NOR, AND కాదు. |
అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
డిజిటల్ సంకేతాలకు రెండు స్థాయిలు: 1 (HIGH, సత్యం), 0 (LOW, అసత్యం). తర్క ద్వారం అవుట్పుట్ను దాని ఇన్పుట్లే నిర్ణయిస్తాయి.
NOT: Y = Ā. అవుట్పుట్ ఇన్పుట్కు వ్యతిరేకం.
OR: Y = A + B. ఏ ఇన్పుట్ 1 అయినా అవుట్పుట్ 1.
AND: Y = A·B. అన్ని ఇన్పుట్లూ 1 అయితేనే అవుట్పుట్ 1.
NAND: Y = NOT(A·B). అన్ని ఇన్పుట్లూ 1 అయినప్పుడే అవుట్పుట్ 0.
NOR: Y = NOT(A + B). అన్ని ఇన్పుట్లూ 0 అయినప్పుడే అవుట్పుట్ 1.
బూలియన్ బీజగణితంలో "+" అంటే OR, "·" అంటే AND; కాబట్టి 1 + 1 = 1.
ముఖ్య నియమాలు: A + 0 = A, A + 1 = 1, A·0 = 0, A·1 = A, A + A = A, A·A = A, A + Ā = 1, A·Ā = 0, NOT(Ā) = A.
శోషణ నియమం: A + A·B = A, A·(A + B) = A.
డి మోర్గాన్: NOT(A + B) = Ā·B̄, NOT(A·B) = Ā + B̄ (గీత విరగ్గొట్టు, గుర్తు మార్చు).
NAND, NOR సార్వత్రికాలు: ఒక్కొక్కటి ఒంటరిగానే NOT, AND, OR ని నిర్మించగలదు.
NAND నుంచి: NOT = 1 ద్వారం (ఇన్పుట్లు కలిపి), AND = 2, OR = 3, NOR = 4.
NOR నుంచి: NOT = 1, OR = 2, AND = 3, NAND = 4.
వలయాన్ని సాధించడానికి నాలుగు ఇన్పుట్ వరుసలు రాసి, వాటిని వరుసగా ప్రతి ద్వారం గుండా పంపండి; అవుట్పుట్ నిలువు వరుసను సరిపోల్చండి.
n ఇన్పుట్ల ద్వారానికి 2ⁿ ఇన్పుట్ కలయికలు ఉంటాయి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| ద్వారం | సమాసం | AB = 00, 01, 10, 11 కు అవుట్పుట్ | నిర్మించడానికి NAND ద్వారాలు |
|---|---|---|---|
| NOT | Y = Ā | 1 (A = 0), 0 (A = 1) | 1 |
| OR | Y = A + B | 0, 1, 1, 1 | 3 |
| AND | Y = A·B | 0, 0, 0, 1 | 2 |
| NAND | Y = NOT(A·B) | 1, 1, 1, 0 | 1 |
| NOR | Y = NOT(A + B) | 1, 0, 0, 0 | 4 |
| డి మోర్గాన్ 1 | NOT(A + B) = Ā·B̄ | — | — |
| డి మోర్గాన్ 2 | NOT(A·B) = Ā + B̄ | — | — |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"OR కు ఏదో ఒకటి చాలు, AND కు అన్నీ కావాలి" (OR wants Any, AND wants All): ఏ ఇన్పుట్ 1 అయినా OR 1 ఇస్తుంది; అన్నీ 1 అయితేనే AND 1 ఇస్తుంది.
"NAND = Not All, NOR = Not Any": NAND అంటే "అన్నీ కాదు" — అన్ని ఇన్పుట్లూ 1 అయినప్పుడే 0; NOR అంటే "ఏదీ కాదు" — ఏ ఇన్పుట్ కూడా 1 కానప్పుడే 1.
"గీత విరగ్గొట్టు, గుర్తు మార్చు" (Break the bar, change the sign): A + B లేదా A·B పైన ఉన్న పొడవాటి గీతను విడదీసి, + ను · గా (లేదా · ను + గా) మార్చండి (డి మోర్గాన్).
"NAND తో 1-2-3-4": NOT, AND, OR, NOR లకు వరుసగా 1, 2, 3, 4 NAND ద్వారాలు కావాలి.
"0111, 0001, 1110, 1000": 00, 01, 10, 11 క్రమంలో OR, AND, NAND, NOR అవుట్పుట్ సంకేతాలు.
భావనల అనుసంధానం
ద్వారం భౌతికంగా పనిచేయడానికి కారణమైన డయోడ్, స్విచ్ ప్రవర్తన ఈ పుస్తకంలోని అధ్యాయం 2 నుంచి, భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 12: విద్యుత్ ప్రవాహం నుంచి వస్తుంది.
సత్య పట్టికలు, దశలవారీ తర్కం — భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 20: ప్రయోగ నైపుణ్యాలు అంతటా వాక్య, ప్రతిపాదన–కారణం ప్రశ్నలకు వాడే అదే తర్కం.
2ⁿ ఇన్పుట్ కలయికల లెక్క, జీవశాస్త్రం పుస్తకం 7: జన్యుశాస్త్రం మరియు పరిణామంలో n విషమయుగ్మజ జన్యు జతల నుంచి వచ్చే 2ⁿ సంయోగబీజ రకాల లెక్క లాంటిదే.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET నమూనా)
31. ప్రతి ద్వారాన్ని (జాబితా I) AB = 00, 01, 10, 11 ఇన్పుట్లకు దాని అవుట్పుట్ నిలువు వరుసతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. OR · B. AND · C. NAND · D. NOR
జాబితా II: i. 1, 1, 1, 0 · ii. 0, 1, 1, 1 · iii. 1, 0, 0, 0 · iv. 0, 0, 0, 1
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii
32. ప్రతి సమాసాన్ని (జాబితా I) దాని సులభతమ రూపంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. NOT(A + B) · B. NOT(A·B) · C. A + A·B · D. A + Ā
జాబితా II: i. 1 · ii. A · iii. Ā + B̄ · iv. Ā·B̄
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
33. ప్రతి అమరికను (జాబితా I) అది పనిచేసే ఒక్క ద్వారంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. రెండు ఇన్పుట్లనూ కలిపిన NAND ద్వారం · B. NAND తర్వాత NOT ద్వారం · C. రెండు ఇన్పుట్లపై NOT ద్వారాలు, తర్వాత NAND ద్వారం · D. OR తర్వాత NOT ద్వారం
జాబితా II: i. NOT · ii. OR · iii. AND · iv. NOR
(a) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (b) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (c) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
34. ప్రతి ద్వారాన్ని (జాబితా I) దాన్ని నిర్మించడానికి కావలసిన కనీస రెండు-ఇన్పుట్ NAND ద్వారాల సంఖ్యతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. NOT · B. AND · C. OR · D. NOR
జాబితా II: i. 3 · ii. 1 · iii. 4 · iv. 2
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. NAND, NOR సార్వత్రిక ద్వారాలు.
B. A + 1 = 1
C. A·0 = A
D. A + A = 2A
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. NOT(A + B) = Ā·B̄
B. NOT(A·B) = Ā·B̄
C. రెండు ఇన్పుట్లూ విలోమం చేసిన AND ద్వారం NOR ద్వారంలా పనిచేస్తుంది.
D. రెండు ఇన్పుట్లూ విలోమం చేసిన OR ద్వారం NAND ద్వారంలా పనిచేస్తుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. ఇన్పుట్లు A = 1, B = 0. కిందివాటిలో ఎన్ని సరైనవి?
A. A AND B = 0
B. A NOR B = 0
C. A NAND B = 0
D. A OR B = 1
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
38. Y = Ā + B కు సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. A = 1, B = 0 అయినప్పుడే Y = 0.
B. A = 0, B = 0 అయితే Y = 1.
C. Y = NOT(A·B̄)
D. Y = A·B
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) A, B, C, D
39. t₁ నుంచి t₄ వరకు నాలుగు సమాన కాల వ్యవధుల్లో ఇన్పుట్ తరంగ రూపాలు A = 0, 1, 1, 0, B = 0, 0, 1, 1. అవుట్పుట్ తరంగ రూపం Y = 1, 1, 0, 1. ద్వారం
(a) NOR (b) AND (c) OR (d) NAND
40. ఒక వలయానికి ఈ సత్య పట్టిక ఉంది.
| A | B | Y |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 1 |
| 1 | 1 | 0 |
దాని బూలియన్ సమాసం
(a) A·B + Ā·B̄ (b) (A + B)·NOT(A·B) (c) NOT(A + B) (d) A + B
41. A, B ఇన్పుట్లు ఒక NOR ద్వారంలోకి వెళతాయి. దాని అవుట్పుట్ రెండో NOR ద్వారం రెండు ఇన్పుట్లకూ వెళుతుంది; దాని అవుట్పుట్ Y. వలయం ఒక్క ద్వారానికి సమానం. ఆ ద్వారం, A = 0, B = 1 కు Y
(a) OR; 1 (b) NOR; 0 (c) AND; 0 (d) NAND; 1
Q42–43 కోసం సన్నివేశం. లక్నోలోని ఒక దుకాణంలో అలారం అమర్చారు. తలుపు తెరిచి ఉండి (D = 1) వ్యవస్థ సిద్ధంగా (armed) ఉన్నప్పుడు (S = 1), లేదా పానిక్ బటన్ నొక్కినప్పుడల్లా (P = 1) అది మ్రోగాలి (Y = 1). కాబట్టి Y = D·S + P.
42. ఏ ఇన్పుట్ సమూహానికి అలారం మ్రోగదు?
(a) D = 1, S = 1, P = 0 (b) D = 0, S = 0, P = 1 (c) D = 1, S = 0, P = 0 (d) D = 1, S = 1, P = 1
43. ఈ అలారం తర్కాన్ని నిర్మించడానికి కావలసిన కనీస రెండు-ఇన్పుట్ NAND ద్వారాల సంఖ్య
(a) 2 (b) 5 (c) 4 (d) 3
44. Y = A·B + Ā·B̄ + A·B̄ సులభీకరిస్తే
(a) A + B (b) A + B̄ (c) Ā + B (d) A·B̄
45. మూడు-ఇన్పుట్ ద్వారాలకు అవుట్పుట్ 1 ఇచ్చే ఇన్పుట్ కలయికల సంఖ్య NAND, NOR లకు వరుసగా
(a) 7, 1 (b) 1, 7 (c) 4, 4 (d) 7, 7
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | OR 0111, AND 0001, NAND 1110, NOR 1000 |
| 32 | d | A, B కు డి మోర్గాన్; శోషణ నియమం A ఇస్తుంది; A + Ā = 1 |
| 33 | c | కలిపిన NAND = NOT; NAND తర్వాత NOT = AND; విలోమ ఇన్పుట్లతో NAND = OR; OR తర్వాత NOT = NOR |
| 34 | a | NOT 1, AND 2, OR 3, NOR 4 (OR తో పాటు NOT గా మరో NAND) |
| 35 | b | A, B సరైనవి; A·0 = 0, A + A = A |
| 36 | c | NOT(A·B) = Ā + B̄, కాబట్టి B తప్పు; C, D డి మోర్గాన్ నుంచి వస్తాయి |
| 37 | c | AND 0, NOR 0, OR 1 సరైనవి; NAND 1 ఇస్తుంది (C తప్పు) |
| 38 | a | A = 1, B = 0 కు మాత్రమే Y = 0; డి మోర్గాన్: NOT(A·B̄) = Ā + B; A = B = 0 వద్ద A·B భిన్నం |
| 39 | d | A·B = 0, 0, 1, 0; దాని పూరకం 1, 1, 0, 1 అంటే NAND |
| 40 | b | సరిగ్గా ఒక ఇన్పుట్ 1 అయినప్పుడు Y = 1: (A + B) 1, NOT(A·B) 1 |
| 41 | a | ఇన్పుట్లు కలిపిన NOR అంటే NOT, కాబట్టి Y = NOT(NOT(A + B)) = A + B; 0 + 1 = 1 |
| 42 | c | D·S = 0, P = 0, కాబట్టి Y = 0; మిగతా ప్రతి సమూహంలో D·S = 1 లేదా P = 1 |
| 43 | d | Y = NAND(NAND(D, S), NAND(P, P)): D·S కు ఒక NAND, P విలోమానికి ఒకటి, కలపడానికి ఒకటి |
| 44 | b | A·B + A·B̄ = A; తర్వాత A + Ā·B̄ = A + B̄ |
| 45 | a | 2³ = 8 వరుసలు; NAND 111 కు మాత్రమే 0, NOR 000 కు మాత్రమే 1 |