అధ్యాయం 2: p-n సంధి (The p-n Junction)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
p-n సంధి వద్ద వ్యాపనం, అపసరణం కలిసి క్షీణత పొరను, అవరోధ పొటెన్షియల్ను ఎలా ఏర్పరుస్తాయి.
పురో బయాస్, తిరో బయాస్ అవరోధాన్ని, క్షీణత వెడల్పును ఏం చేస్తాయి.
మోకాలి వోల్టేజ్, తిరో సంతృప్త విద్యుత్ ప్రవాహంతో డయోడ్ I-V వక్రం ఆకారం.
వక్రం లేదా దత్తాంశం నుంచి గతిక నిరోధాన్ని ఎలా కనుక్కోవాలి.
ఆదర్శ, ఆచరణాత్మక (0.7 V) డయోడ్లతో వలయాలను ఎలా సాధించాలి.
2.1 సంధి ఏర్పడటం
p-n సంధి (p-n junction) అంటే ఒకే స్ఫటికం, ఒక వైపు p-రకం అపద్రవ్యం, మరో వైపు n-రకం అపద్రవ్యం కలిగి ఉంటుంది. ఇది ఒకే ముక్కగా తయారవుతుంది; ఉదాహరణకు, n-రకం వేఫర్లో ఒక భాగంలోకి గ్రాహకాలను వ్యాపనం చేయించి. రెండు వేరు ముక్కలను నొక్కి అతకిస్తే పనిచేయదు, ఎందుకంటే ఉపరితలం గరుకుదనం స్ఫటికాన్ని తెంచేస్తుంది.
సంధి ఏర్పడిన వెంటనే రెండు విషయాలు జరుగుతాయి.
వ్యాపనం (Diffusion). n వైపు ఎలక్ట్రాన్లు ఎక్కువ, p వైపు కోటరాలు ఎక్కువ. ఇంటింటా టీ వాసన వ్యాపించినట్లు, వాహకాలు ఎక్కువగా ఉన్న చోటు నుంచి తక్కువగా ఉన్న చోటుకి కదులుతాయి.
ఎలక్ట్రాన్లు n నుంచి p కి, కోటరాలు p నుంచి n కి వ్యాపనం చెందుతాయి.
ఈ ప్రవాహమే వ్యాపన విద్యుత్ ప్రవాహం. దీని సంప్రదాయ దిశ p నుంచి n కు.
మిగిలిపోయిన అయాన్లు. n వైపు నుంచి వెళ్లిపోయే ఎలక్ట్రాన్ ఒక స్థిర ధన దాత అయాన్ను బయటపెడుతుంది. p వైపు నుంచి వెళ్లిపోయే కోటరం ఒక స్థిర రుణ గ్రాహక అయాన్ను బయటపెడుతుంది. సంధిని దాటే వాహకాలు సంధి దగ్గర పునఃసంయోగం కూడా చెందుతాయి.
కాబట్టి సంధి దగ్గర ఒక పలుచని పొర తన స్వేచ్ఛా వాహకాలను కోల్పోతుంది. అందులో కదలలేని అయాన్లు మాత్రమే ఉంటాయి:
n వైపు ధన అయాన్లు,
p వైపు రుణ అయాన్లు.
ఈ పొరనే క్షీణత పొర (Depletion layer) లేదా క్షీణత ప్రాంతం అంటారు. దీని వెడల్పు సాధారణంగా సుమారు ఒక మైక్రోమీటరు (10⁻⁶ m).
అపసరణం (Drift). అయాన్ పొరలు n నుంచి p వైపుకు (+ అయాన్ల నుంచి − అయాన్ల వైపుకు) ఉండే విద్యుత్ క్షేత్రాన్ని సృష్టిస్తాయి. ఈ క్షేత్రం అల్ప సంఖ్యాక వాహకాలను అవతలికి తోసుతుంది: ఎలక్ట్రాన్లను p నుంచి n కి, కోటరాలను n నుంచి p కి. ఇదే అపసరణ విద్యుత్ ప్రవాహం; దీని దిశ వ్యాపన విద్యుత్ ప్రవాహానికి వ్యతిరేకం.
సమతాస్థితి. వ్యాపనం పొరను వెడల్పు చేస్తుంది. పెరుగుతున్న క్షేత్రం వెనక్కి తోసుతుంది. వ్యాపన విద్యుత్ ప్రవాహం అపసరణ విద్యుత్ ప్రవాహానికి సమానమైనప్పుడు సమతాస్థితి వస్తుంది. అప్పుడు బయాస్ లేని సంధి గుండా నికర విద్యుత్ ప్రవాహం సున్నా. రెండు ప్రవాహాలూ ఉంటాయి; అవి ఒకదాన్ని ఒకటి రద్దు చేసుకుంటాయి అంతే.
2.2 అవరోధ పొటెన్షియల్
క్షీణత పొరలోని క్షేత్రం వల్ల దాని అవతల పొటెన్షియల్ (Potential) భేదం ఏర్పడుతుంది. n వైపు p వైపు కంటే ఎక్కువ పొటెన్షియల్లో ఉంటుంది. ఈ భేదమే అవరోధ పొటెన్షియల్ (Barrier potential) V₀.
సిలికాన్: V₀ ≈ 0.7 V
జెర్మేనియం: V₀ ≈ 0.3 V
V₀ అర్ధవాహకం, అపద్రవ్య సాంద్రత, ఉష్ణోగ్రతలపై ఆధారపడుతుంది. n నుంచి p కి కదిలే ఎలక్ట్రాన్ eV₀ ఎత్తు గల శక్తి కొండను ఎక్కాలి. p నుంచి n కి కదిలే కోటరానికి కూడా అదే కొండ ఎదురవుతుంది.
బయాస్ లేని డయోడ్ అవతల వోల్ట్మీటరు ఉంచి V₀ ని కొలవలేరు. లోహపు తీగల వద్ద ఉన్న స్పర్శ పొటెన్షియల్స్ దాన్ని రద్దు చేస్తాయి.

క్షీణత ప్రాంతంలో p వైపు రుణ గ్రాహక అయాన్లు, n వైపు ధన దాత అయాన్లు ఉంటాయి; అందుకే క్షేత్రం n నుంచి p వైపుకు ఉంటుంది, n వైపు పొటెన్షియల్ V₀ మేర ఎక్కువగా ఉంటుంది.
d వెడల్పు గల క్షీణత పొర అవతల సగటు క్షేత్రం:
సాధించిన ఉదాహరణ 2.1: ఒక సిలికాన్ సంధి అవరోధ పొటెన్షియల్ 0.7 V, క్షీణత వెడల్పు 0.5 μm. క్షీణత పొరలో సగటు విద్యుత్ క్షేత్రాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన:
కేవలం 0.7 V తోనే ఇంత బలమైన క్షేత్రం, ఎందుకంటే పొర చాలా సన్నగా ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.2: ఒక సంధి అవరోధ పొటెన్షియల్ 0.6 V. n వైపు నుంచి ఒక ఎలక్ట్రాన్ 0.9 eV గతిశక్తితో క్షీణత పొరను చేరుతుంది. p వైపుకు చేరినప్పుడు దాని గతిశక్తి ఎంత?
సాధన: n నుంచి p కి కదులుతూ ఎలక్ట్రాన్ e × 0.6 V = 0.6 eV శక్తి కొండను ఎక్కుతుంది. కాబట్టి p వైపు KE = 0.9 − 0.6 = 0.3 eV. 0.6 eV కన్నా తక్కువ శక్తి గల ఎలక్ట్రాన్ వెనక్కి తిరిగిపోతుంది.
2.3 పురో బయాస్
p వైపును బ్యాటరీ ధన ధ్రువానికి, n వైపును రుణ ధ్రువానికి కలపండి. ఇదే పురో బయాస్ (Forward bias).
అనువర్తించిన వోల్టేజ్ V అంతర్గత అవరోధాన్ని వ్యతిరేకిస్తుంది.
అవరోధం V₀ − V కు తగ్గుతుంది.
క్షీణత పొర సన్నగా అవుతుంది.
అధిక సంఖ్యాక వాహకాలు ఇప్పుడు సులభంగా దాటుతాయి: కోటరాలు p నుంచి n కి, ఎలక్ట్రాన్లు n నుంచి p కి.
దాటిన తర్వాత అవి అవతలి వైపు అల్ప సంఖ్యాక వాహకాలుగా మారతాయి. దీనిని అల్ప సంఖ్యాక వాహక అంతఃక్షేపణం (minority carrier injection) అంటారు.
విద్యుత్ ప్రవాహం ముఖ్యంగా వ్యాపన విద్యుత్ ప్రవాహమే. V సుమారు V₀ కన్నా తక్కువగా ఉన్నప్పుడు విద్యుత్ ప్రవాహం చాలా తక్కువ. V విలువ V₀ దగ్గరకు రాగానే విద్యుత్ ప్రవాహం చాలా వేగంగా పెరుగుతుంది. ఈ వేగవంతమైన పెరుగుదల మొదలయ్యే వోల్టేజ్నే మోకాలి వోల్టేజ్ (Knee voltage) లేదా పరిమితి వోల్టేజ్ అంటారు (Si కు సుమారు 0.7 V, Ge కు 0.3 V). పురో విద్యుత్ ప్రవాహం మిల్లీఆంపియర్లలో ఉంటుంది.
2.4 తిరో బయాస్
p వైపును రుణ ధ్రువానికి, n వైపును ధన ధ్రువానికి కలపండి. ఇదే తిరో బయాస్ (Reverse bias).
అనువర్తించిన వోల్టేజ్ అవరోధానికి కలుస్తుంది; అవరోధం V₀ + V కు పెరుగుతుంది.
క్షీణత పొర వెడల్పు అవుతుంది.
అధిక సంఖ్యాక వాహకాలు దాటలేవు. వ్యాపన విద్యుత్ ప్రవాహం దాదాపు సున్నాకు పడిపోతుంది.
అల్ప సంఖ్యాక వాహకాల చిన్న అపసరణ విద్యుత్ ప్రవాహం మాత్రమే ప్రవహిస్తుంది.
ఈ విద్యుత్ ప్రవాహాన్నే తిరో సంతృప్త విద్యుత్ ప్రవాహం (Reverse saturation current) I₀ అంటారు. ఇది మైక్రోఆంపియర్లలో (Ge) లేదా నానోఆంపియర్లలో (Si) ఉంటుంది. వోల్టేజ్తో ఇది దాదాపు మారదు, ఎందుకంటే ఇది క్షేత్రం వల్ల కాదు, ఉష్ణం ఎన్ని అల్ప సంఖ్యాక వాహకాలను సృష్టిస్తుందో దానివల్ల పరిమితమవుతుంది. వాహనాలు చాలా తక్కువగా ఉన్న రోడ్డు లాగా: వేగ పరిమితి పెంచినా ట్రాఫిక్ పెద్దగా పెరగదు.
ఉష్ణోగ్రత పెరిగితే ఎక్కువ బంధాలు విరుగుతాయి, కాబట్టి I₀ పెరుగుతుంది.
తగినంత ఎక్కువ తిరో వోల్టేజ్ వద్ద విద్యుత్ ప్రవాహం అకస్మాత్తుగా పెరిగిపోతుంది. ఇదే భంజనం (Breakdown). సాధారణ డయోడ్ ఇక్కడ దెబ్బతినవచ్చు. జెనర్ డయోడ్ ఈ ప్రాంతంలోనే పనిచేయేలా తయారవుతుంది (అధ్యాయం 5).
| లక్షణం | పురో బయాస్ | తిరో బయాస్ |
|---|---|---|
| సంయోజనం | p కి +, n కి − | p కి −, n కి + |
| అవరోధ ఎత్తు | V₀ − V (తగ్గుతుంది) | V₀ + V (పెరుగుతుంది) |
| క్షీణత వెడల్పు | తగ్గుతుంది | పెరుగుతుంది |
| ప్రధాన విద్యుత్ ప్రవాహం | అధిక సంఖ్యాక వాహకాల వ్యాపనం | అల్ప సంఖ్యాక వాహకాల అపసరణం |
| విద్యుత్ ప్రవాహ పరిమాణం | mA, మోకాలి తర్వాత వేగంగా పెరుగుతుంది | μA లేదా nA, దాదాపు స్థిరం |
| నిరోధం | తక్కువ (కొన్ని నుంచి పదుల ఓమ్లు) | చాలా ఎక్కువ (మెగాఓమ్లు, అంతకన్నా ఎక్కువ) |
2.5 I-V లక్షణం
వేర్వేరు అనువర్తిత వోల్టేజ్లు V కు డయోడ్ విద్యుత్ ప్రవాహం I ని కొలుస్తాం. పురో బయాస్లో మిల్లీఅమ్మీటరు, తిరో బయాస్లో మైక్రోఅమ్మీటరు వాడతారు. వచ్చే వక్రమే I-V లక్షణం.

పురో విద్యుత్ ప్రవాహం మోకాలి వరకు చిన్నదిగా ఉంటూ తర్వాత mA లో వేగంగా పెరుగుతుంది; తిరో విద్యుత్ ప్రవాహం భంజనం వరకు చాలా చిన్న, సమతల I₀ గా ఉంటుంది (వేర్వేరు విద్యుత్ ప్రవాహ స్కేలులను గమనించండి).
వక్రాన్ని నాలుగు భాగాలుగా చదవండి:
పురో, మోకాలి కింద: చాలా చిన్న విద్యుత్ ప్రవాహం.
పురో, మోకాలి పైన: విద్యుత్ ప్రవాహం దాదాపు సరళరేఖ వెంట వేగంగా పెరుగుతుంది.
తిరో, భంజనం కింద: చాలా చిన్న, దాదాపు సమతలమైన విద్యుత్ ప్రవాహం I₀.
తిరో, భంజనం వద్ద: దాదాపు స్థిర వోల్టేజ్ వద్ద విద్యుత్ ప్రవాహం వేగంగా పెరుగుతుంది.
వక్రం మూలబిందువు గుండా వెళ్ళే సరళరేఖ కాదు. కాబట్టి డయోడ్ ఓమికేతర (non-ohmic) పరికరం. ఇది ఒకే దిశలో బాగా విద్యుత్తును ప్రవహింపజేస్తుంది; అందుకే అది విద్యుత్ ప్రవాహానికి ఒకే దిశ వాల్వ్లా ఉపయోగపడుతుంది — ఆవిరిని బయటకు వదలి గాలిని లోపలికి రానివ్వని ప్రెషర్ కుక్కర్ వాల్వ్ లాగా.
2.6 గతిక నిరోధం
వక్రం సరళరేఖ కాదు కాబట్టి V/I బిందువు నుంచి బిందువుకు మారుతుంది. అందుకే గతిక (లేదా a.c.) నిరోధాన్ని (Dynamic resistance) వాడతాం; ఇది ఆ బిందువు వద్ద వక్రం వాలు యొక్క విలోమం:
పురో బయాస్లో మోకాలి పైన r_d చిన్నది. తిరో బయాస్లో r_d చాలా పెద్దది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.3: ఒక డయోడ్కు 0.70 V వద్ద విద్యుత్ ప్రవాహం 8 mA, 0.75 V వద్ద 18 mA. ఈ పరిధిలో దాని గతిక నిరోధాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన:
సాధించిన ఉదాహరణ 2.4: తిరో బయాస్లో అదే డయోడ్ −10 V వద్ద 1.0 μA, −20 V వద్ద 1.25 μA ప్రవహింపజేస్తుంది. తిరో గతిక నిరోధాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన:
తిరో నిరోధం పురో విలువకు సుమారు 10⁷ రెట్లు.
2.7 డయోడ్ వలయాలను సాధించడం
మూడు దశలను పాటించండి:
ప్రతి డయోడ్ బయాస్ను నిర్ణయించండి. డయోడ్ విద్యుత్తును ప్రవహింపజేస్తుందని అనుకుని, దాని విద్యుత్ ప్రవాహం p నుంచి n కు వెళుతుందో లేదో సరిచూడండి. వెళ్ళకపోతే అది ఆఫ్లో ఉందని తీసుకోండి.
ప్రవహింపజేసే డయోడ్ను షార్ట్ (ఆదర్శం) లేదా 0.7 V పతనం (ఆచరణాత్మక Si) తో మార్చండి. ఆఫ్లో ఉన్న డయోడ్ను తెరిచిన స్విచ్తో మార్చండి.
ఓమ్ నియమం, కిర్కాఫ్ నియమాలతో సాధించండి.
వేర్వేరు మోకాలి వోల్టేజ్లు గల రెండు పురో బయాస్ డయోడ్లు సమాంతరంగా ఉంటే, తక్కువ మోకాలి గలది ముందు ఆన్ అవుతుంది, వోల్టేజ్ను తన మోకాలి వద్దే నిలుపుతుంది. రెండోది ఆఫ్లోనే ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.5: ఒక 5 V బ్యాటరీ, ఒక సిలికాన్ డయోడ్ (0.7 V), ఒక 215 Ω నిరోధం శ్రేణిలో ఉన్నాయి; డయోడ్ పురో బయాస్లో ఉంది. విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన:
సాధించిన ఉదాహరణ 2.6: ఒక 12 V బ్యాటరీ రెండు సమాంతర శాఖలకు సరఫరా చేస్తుంది. శాఖ A లో 4 kΩ తో శ్రేణిలో ఆదర్శ డయోడ్ (పురో బయాస్) ఉంది. శాఖ B లో 2 kΩ తో శ్రేణిలో ఆదర్శ డయోడ్ (తిరో బయాస్) ఉంది. బ్యాటరీ నుంచి తీసుకునే విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన: శాఖ B తెరిచి ఉంది. శాఖ A మాత్రమే ప్రవహింపజేస్తుంది: I = 12/4000 = 3 mA.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.7: రెండు సిలికాన్ డయోడ్లు (ఒక్కొక్కటి 0.7 V) శ్రేణిలో, రెండూ పురో బయాస్లో, 3 V ఆకరం మరియు 80 Ω నిరోధంతో ఉన్నాయి. విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని, ప్రతి డయోడ్లో సామర్థ్యాన్ని (Power) కనుక్కోండి.
సాధన:
ప్రతి డయోడ్లో సామర్థ్యం = 0.7 × 0.02 = 0.014 W = 14 mW.
సాధించిన ఉదాహరణ 2.8 (NEET-కఠినం): ఒక డయోడ్కు స్థిరమైన పురో పతనం 0.5 V; అది సురక్షితంగా గరిష్ఠంగా 0.5 W మాత్రమే భరించగలదు. దీనిని 1.5 V బ్యాటరీ, ఒక నిరోధం R తో శ్రేణిలో వాడారు. డయోడ్ను సురక్షితంగా ఉంచే కనీస R ను కనుక్కోండి.
సాధన: గరిష్ఠ విద్యుత్ ప్రవాహం I = P/V = 0.5/0.5 = 1 A. మిగిలిన వోల్టేజ్ నిరోధం తీసుకుంటుంది: 1.5 − 0.5 = 1.0 V. కాబట్టి R = 1.0/1 = 1 Ω. ఇంతకన్నా తక్కువ R ఉంటే డయోడ్ గుండా 1 A కన్నా ఎక్కువ విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
వ్యాపనం క్షీణత పొరను ఏర్పరుస్తుంది; అపసరణం దానిని వ్యతిరేకిస్తుంది; సమతాస్థితిలో రెండూ రద్దవుతాయి.
క్షీణత పొరలో స్థిర అయాన్లు మాత్రమే: n వైపు +, p వైపు −; క్షేత్రం n నుంచి p వైపుకు.
V₀ ≈ 0.7 V (Si), 0.3 V (Ge); E ≈ V₀/d.
పురో బయాస్: అవరోధం V₀ − V, పొర సన్నబడుతుంది, మోకాలి తర్వాత విద్యుత్ ప్రవాహం mA లో.
తిరో బయాస్: అవరోధం V₀ + V, పొర వెడల్పు అవుతుంది, అల్ప సంఖ్యాక వాహకాలు నిర్ణయించే చిన్న విద్యుత్ ప్రవాహం I₀.
I₀ ఉష్ణోగ్రతతో పెరుగుతుంది, కానీ వోల్టేజ్తో దాదాపు మారదు (భంజనం వరకు).
గతిక నిరోధం r_d = ΔV/ΔI; పురోలో చిన్నది, తిరోలో చాలా పెద్దది.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
క్షీణత పొరలో స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు, కోటరాలు ఉంటాయని చెప్పడం. అందులో స్థిర అయాన్లు మాత్రమే ఉంటాయి.
క్షేత్ర దిశను p నుంచి n అని రాయడం. అది ధన అయాన్ల (n వైపు) నుంచి రుణ అయాన్ల (p వైపు) వైపుకు ఉంటుంది.
నికర విద్యుత్ ప్రవాహం సున్నా అంటే ఏ ప్రవాహమూ లేదని అనుకోవడం. వ్యాపనం, అపసరణం రెండూ జరుగుతాయి; అవి రద్దవుతాయి.
ప్రశ్న "సిలికాన్ డయోడ్" అని చెప్పి వేరే సూచన ఇవ్వకపోతే 0.7 V పతనాన్ని మరచిపోవడం.
తిరో విద్యుత్ ప్రవాహం తిరో వోల్టేజ్కు అనులోమానుపాతంలో ఉంటుందని అనుకోవడం. భంజనం వరకు అది దాదాపు స్థిరంగా ఉంటుంది.
గతిక నిరోధానికి ΔV/ΔI బదులు V/I వాడటం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. p-n సంధి క్షీణత ప్రాంతంలో ఉండేవి (a) స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు మాత్రమే (b) స్వేచ్ఛా కోటరాలు మాత్రమే (c) కదలలేని అయాన్లు (d) రెండు రకాల స్వేచ్ఛా వాహకాలూ అధికంగా
2. p-n సంధిని పురో బయాస్ చేసినప్పుడు క్షీణత పొర వెడల్పు (a) తగ్గుతుంది (b) పెరుగుతుంది (c) మారదు (d) మొదట పెరిగి తర్వాత తగ్గుతుంది
3. సిలికాన్ సంధి అవరోధ పొటెన్షియల్ సుమారు (a) 0.07 V (b) 0.7 V (c) 3 V (d) 7 V
4. తిరో బయాస్లో సంధి యొక్క p వైపును కలిపేది (a) ధన ధ్రువం (b) భూమి (earth) మాత్రమే (c) దేనికీ కాదు (d) రుణ ధ్రువం
5. డయోడ్ తిరో సంతృప్త విద్యుత్ ప్రవాహానికి కారణం (a) అధిక సంఖ్యాక వాహకాలు (b) అల్ప సంఖ్యాక వాహకాలు (c) దాత అయాన్లు (d) గ్రాహక అయాన్లు
6. సమతాస్థితిలో ఉన్న బయాస్ లేని p-n సంధిలో (a) వ్యాపన విద్యుత్ ప్రవాహం మాత్రమే ఉంటుంది (b) అపసరణ విద్యుత్ ప్రవాహం మాత్రమే ఉంటుంది (c) వ్యాపన, అపసరణ విద్యుత్ ప్రవాహాలు సమానం, వ్యతిరేకం (d) ఏ వాహకమూ సంధిని దాటదు
7. క్షీణత పొరలో విద్యుత్ క్షేత్ర దిశ (a) p వైపు నుంచి n వైపుకు (b) సంధికి సమాంతరంగా (c) స్థిర దిశ లేదు (d) n వైపు నుంచి p వైపుకు
8. క్షీణత పొరలో విద్యుత్ క్షేత్రాన్ని సృష్టించేవి (a) ఇరువైపులా ఉన్న స్థిర అయాన్లు (b) బ్యాటరీ మాత్రమే (c) స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు మాత్రమే (d) లోహపు స్పర్శలు
9. డయోడ్ మోకాలి వోల్టేజ్ అంటే (a) తిరో భంజనం మొదలయ్యే వోల్టేజ్ (b) తిరో బయాస్లో క్షీణత పొర అదృశ్యమయ్యే వోల్టేజ్ (c) దానిని దాటిన తర్వాత పురో విద్యుత్ ప్రవాహం వేగంగా పెరిగే వోల్టేజ్ (d) విద్యుత్ ప్రవాహం సున్నాగా ఉన్న వోల్టేజ్
10. డయోడ్ తిరో నిరోధంతో పోలిస్తే దాని పురో నిరోధం (a) దాదాపు సమానం (b) చాలా తక్కువ (c) చాలా ఎక్కువ (d) ఎల్లప్పుడూ సున్నా
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. ఒక సంధి అవరోధ పొటెన్షియల్ 0.6 V, క్షీణత వెడల్పు 0.4 μm. క్షీణత పొరలో సగటు క్షేత్రం (a) 2.4 × 10⁵ V m⁻¹ (b) 6.7 × 10⁵ V m⁻¹ (c) 1.5 × 10⁵ V m⁻¹ (d) 1.5 × 10⁶ V m⁻¹
12. ఒక డయోడ్ 0.65 V వద్ద 5 mA, 0.70 V వద్ద 15 mA ప్రవహింపజేస్తుంది. ఈ పరిధిలో దాని గతిక నిరోధం (a) 50 Ω (b) 5 Ω (c) 0.5 Ω (d) 47 Ω
13. ఒక సిలికాన్ డయోడ్ (0.7 V) ను 3.7 V ఆకరం 150 Ω నిరోధం ద్వారా పురో బయాస్ చేస్తుంది. విద్యుత్ ప్రవాహం (a) 20 mA (b) 24.7 mA (c) 4.7 mA (d) 2 mA
14. తిరో బయాస్లో ఒక డయోడ్ −5 V వద్ద 0.5 μA, −15 V వద్ద 0.6 μA ప్రవహింపజేస్తుంది. దాని తిరో గతిక నిరోధం (a) 10⁷ Ω (b) 2.5 × 10⁷ Ω (c) 10⁸ Ω (d) 10⁹ Ω
15. డయోడ్ ఉష్ణోగ్రత పెరిగేకొద్దీ దాని తిరో సంతృప్త విద్యుత్ ప్రవాహం (a) సున్నాకు పడిపోతుంది (b) ఖచ్చితంగా స్థిరంగా ఉంటుంది (c) నెమ్మదిగా తగ్గుతుంది (d) పెరుగుతుంది
16. ఒక 10 V బ్యాటరీ, 1 kΩ నిరోధం, ఆదర్శ డయోడ్ శ్రేణిలో ఉన్నాయి; డయోడ్ తిరో బయాస్లో ఉంది. విద్యుత్ ప్రవాహం (a) 10 mA (b) సున్నా (c) 5 mA (d) 1 mA
17. ఒక సిలికాన్ సంధిని (V₀ = 0.7 V) 0.4 V తో పురో బయాస్ చేశారు. ఫలిత అవరోధ ఎత్తు (a) 0.3 V (b) 0.7 V (c) 1.1 V (d) 0.4 V
18. ఒక జెర్మేనియం సంధిని (V₀ = 0.3 V) 5 V తో తిరో బయాస్ చేశారు. అవరోధ ఎత్తు (a) 4.7 V (b) 0.3 V (c) 5.3 V (d) 5.0 V
19. ఒక సంధి అవరోధ పొటెన్షియల్ 0.7 V. n వైపు నుంచి ఒక ఎలక్ట్రాన్ 1.0 eV గతిశక్తితో క్షీణత పొరను చేరుతుంది. p వైపు చేరినప్పుడు దాని గతిశక్తి (a) 1.7 eV (b) 1.0 eV (c) సున్నా, అది వెనక్కి తిరుగుతుంది (d) 0.3 eV
20. ఒక 6 V బ్యాటరీ రెండు సమాంతర శాఖలకు సరఫరా చేస్తుంది: 3 kΩ తో పురో బయాస్లో ఆదర్శ డయోడ్, 1.5 kΩ తో తిరో బయాస్లో ఆదర్శ డయోడ్. బ్యాటరీ విద్యుత్ ప్రవాహం (a) 6 mA (b) 2 mA (c) 4 mA (d) సున్నా
21. ఒక డయోడ్కు స్థిర పురో పతనం 0.6 V, గరిష్ఠ సామర్థ్య పరిమితి 0.6 W. 3 V ఆకరంతో వాడితే కావలసిన కనీస శ్రేణి నిరోధం (a) 2.4 Ω (b) 3.0 Ω (c) 5.0 Ω (d) 0.6 Ω
22. భంజనం కన్నా తక్కువ వోల్టేజ్లో డయోడ్ తిరో విద్యుత్ ప్రవాహం (a) తిరో వోల్టేజ్తో రేఖీయంగా పెరుగుతుంది (b) తిరో వోల్టేజ్ పెరిగేకొద్దీ తగ్గుతుంది (c) తిరో వోల్టేజ్ పెరిగినా దాదాపు స్థిరంగా ఉంటుంది (d) అన్ని ఉష్ణోగ్రతలలో సున్నా
స్థాయి 3: సవాలు
23. రెండు సిలికాన్ డయోడ్లు (ఒక్కొక్కటి 0.7 V) శ్రేణిలో, రెండూ పురో బయాస్లో, 5 V ఆకరం, 180 Ω నిరోధంతో ఉన్నాయి. విద్యుత్ ప్రవాహం (a) 27.8 mA (b) 20 mA (c) 24 mA (d) 16 mA
24. ఒక సిలికాన్ డయోడ్ (0.7 V), ఒక జెర్మేనియం డయోడ్ (0.3 V) సమాంతరంగా కలపబడ్డాయి, రెండూ పురో బయాస్లో ఉన్నాయి. ఈ జంటకు 5 V నుంచి 470 Ω నిరోధం ద్వారా సరఫరా అవుతుంది. సిలికాన్ డయోడ్ గుండా విద్యుత్ ప్రవాహం (a) 10 mA (b) 9.1 mA (c) 5 mA (d) సున్నా
25. ఒక 9 V బ్యాటరీ 1 kΩ, 2 kΩ నిరోధాలతో శ్రేణిలో ఉంది. 2 kΩ నిరోధం అవతల ఒక ఆదర్శ డయోడ్ పురో బయాస్లో ఉండేలా కలపబడింది. బ్యాటరీ విద్యుత్ ప్రవాహం (a) 9 mA (b) 3 mA (c) 4.5 mA (d) సున్నా
26. ఒక సంధిని (V₀ = 0.7 V) 9.3 V తో తిరో బయాస్ చేశారు. క్షీణత వెడల్పు 2 μm అవుతుంది. క్షీణత పొరలో సగటు క్షేత్రం (a) 4.65 × 10⁶ V m⁻¹ (b) 3.5 × 10⁵ V m⁻¹ (c) 5 × 10⁶ V m⁻¹ (d) 5 × 10⁵ V m⁻¹
27. ఒక సిలికాన్ డయోడ్ (0.7 V) ను 6 V ఆకరం నుంచి నిరోధం R ద్వారా పురో బయాస్ చేశారు. డయోడ్ 14 mW వినియోగిస్తుంది. R విలువ (a) 300 Ω (b) 350 Ω (c) 230 Ω (d) 265 Ω
28. తిరో వోల్టేజ్ పెరిగినా డయోడ్ తిరో విద్యుత్ ప్రవాహం దాదాపు స్థిరంగా ఉండటానికి కారణం (a) క్షీణత పొర వెడల్పు అవడం ఆగిపోతుంది (b) ఉష్ణం సృష్టించే అల్ప సంఖ్యాక వాహకాల సంఖ్య దానిని పరిమితం చేస్తుంది (c) అధిక సంఖ్యాక వాహకాలన్నీ వాడేసినవి (d) అవరోధ పొటెన్షియల్ తగ్గుతుంది
29. ప్రతిపాదన (A): తిరో బయాస్లో p-n సంధి క్షీణత పొర వెడల్పు అవుతుంది. కారణం (R): తిరో బయాస్ అధిక సంఖ్యాక వాహకాలను సంధి నుంచి దూరంగా లాగి, మరిన్ని స్థిర అయాన్లను బయటపెడుతుంది. (a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: పురో బయాస్లో డయోడ్ విద్యుత్ ప్రవాహం ముఖ్యంగా అధిక సంఖ్యాక వాహకాల వ్యాపనం వల్ల వస్తుంది. వాక్యం II: బయాస్ లేని p-n సంధిలో అపసరణ విద్యుత్ ప్రవాహం సున్నా. (a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | c | స్వేచ్ఛా వాహకాలు తొలగిపోతాయి; స్థిర అయాన్లు మాత్రమే మిగులుతాయి. |
| 2 | a | పురో వోల్టేజ్ అవరోధాన్ని వ్యతిరేకించి పొరను సన్నగా చేస్తుంది. |
| 3 | b | Si అవరోధం సుమారు 0.7 V. |
| 4 | d | తిరో బయాస్: p రుణానికి, n ధనానికి. |
| 5 | b | తిరో బయాస్లో అల్ప సంఖ్యాక వాహకాలు మాత్రమే అపసరణం చెందుతాయి. |
| 6 | c | సమతాస్థితిలో రెండు విద్యుత్ ప్రవాహాలు రద్దవుతాయి. |
| 7 | d | క్షేత్రం ధన అయాన్ల (n వైపు) నుంచి రుణ అయాన్ల (p వైపు) వైపుకు ఉంటుంది. |
| 8 | a | బయటపడిన దాత, గ్రాహక అయాన్లు క్షేత్రాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. |
| 9 | c | పురో విద్యుత్ ప్రవాహం వేగంగా పెరగడం మొదలయ్యే చోటే మోకాలి. |
| 10 | b | పురో నిరోధం ఓమ్లలో; తిరో నిరోధం మెగాఓమ్లు లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ. |
| 11 | d | E = 0.6/(0.4 × 10⁻⁶) = 1.5 × 10⁶ V/m. |
| 12 | b | r_d = 0.05 V / 0.010 A = 5 Ω. |
| 13 | a | I = (3.7 − 0.7)/150 = 0.02 A. |
| 14 | c | r_d = 10 V / 0.1 μA = 10⁸ Ω. |
| 15 | d | ఎక్కువ బంధాలు విరుగుతాయి, కాబట్టి అల్ప సంఖ్యాక వాహకాలు ఎక్కువ. |
| 16 | b | తిరో బయాస్లోని ఆదర్శ డయోడ్ తెరిచిన వలయం. |
| 17 | a | అవరోధం = 0.7 − 0.4 = 0.3 V. |
| 18 | c | అవరోధం = 0.3 + 5 = 5.3 V. |
| 19 | d | KE = 1.0 − 0.7 = 0.3 eV. |
| 20 | b | పురో శాఖ మాత్రమే ప్రవహింపజేస్తుంది: 6/3000 = 2 mA. |
| 21 | a | I_max = 0.6/0.6 = 1 A; R = (3 − 0.6)/1 = 2.4 Ω. |
| 22 | c | తిరో విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని అల్ప సంఖ్యాక వాహకాల సరఫరా నిర్ణయిస్తుంది. |
| 23 | b | I = (5 − 1.4)/180 = 0.02 A. |
| 24 | d | Ge ముందు ఆన్ అయి 0.3 V వద్ద నిలుపుతుంది, ఇది Si మోకాలి కన్నా తక్కువ. |
| 25 | a | డయోడ్ 2 kΩ నిరోధాన్ని షార్ట్ చేస్తుంది: I = 9/1000. |
| 26 | c | మొత్తం అవరోధం 10 V; E = 10/(2 × 10⁻⁶) = 5 × 10⁶ V/m. |
| 27 | d | I = 0.014/0.7 = 20 mA; R = 5.3/0.02 = 265 Ω. |
| 28 | b | ఉష్ణోగ్రత నిర్ణయించే అల్ప సంఖ్యాక వాహకాల సరఫరా విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని పరిమితం చేస్తుంది. |
| 29 | a | ఎక్కువ అయాన్లు బయటపడటమే పొర వెడల్పు అవడానికి కారణం. |
| 30 | c | అపసరణ విద్యుత్ ప్రవాహం సున్నా కాదు; అది వ్యాపన విద్యుత్ ప్రవాహానికి సమానం. |
అధ్యాయం 2 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
p-n సంధి అంటే p ప్రాంతం, n ప్రాంతం ఉన్న ఒకే స్ఫటికం; రెండు ముక్కలను నొక్కి అతకించినది కాదు.
స్పర్శ వద్ద సాంద్రత తేడా వల్ల ఎలక్ట్రాన్లు n → p, కోటరాలు p → n వ్యాపనం చెందుతాయి (వ్యాపన విద్యుత్ ప్రవాహం).
అవి కదలలేని అయాన్లను వదిలివెళతాయి: n వైపు ధన దాత అయాన్లు, p వైపు రుణ గ్రాహక అయాన్లు.
స్వేచ్ఛా వాహకాలు లేని ఈ పలుచని పొరే క్షీణత ప్రాంతం; సాధారణంగా దీని వెడల్పు మైక్రోమీటరులో కొంత భాగం.
అయాన్లు n నుంచి p కు క్షేత్రాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. అది అల్ప సంఖ్యాక వాహకాలను అవతలికి నడిపిస్తుంది (అపసరణ విద్యుత్ ప్రవాహం).
సమతాస్థితిలో వ్యాపనం = అపసరణం, నికర విద్యుత్ ప్రవాహం సున్నా.
అవరోధ పొటెన్షియల్ V₀: సుమారు 0.7 V (Si), 0.3 V (Ge). దీన్ని వోల్ట్మీటరుతో చదవలేరు.
క్షీణత ప్రాంతంలో సగటు క్షేత్రం: E ≈ V/d.
పురో బయాస్ (p కి +, n కి −): అవరోధం V₀ − V కు తగ్గుతుంది, క్షీణత ప్రాంతం సన్నబడుతుంది, మోకాలి తర్వాత అధిక సంఖ్యాక వాహకాల పెద్ద విద్యుత్ ప్రవాహం (mA).
తిరో బయాస్ (p కి −, n కి +): అవరోధం V₀ + V కు పెరుగుతుంది, క్షీణత ప్రాంతం వెడల్పు అవుతుంది, వోల్టేజ్పై దాదాపు ఆధారపడని చిన్న అల్ప సంఖ్యాక విద్యుత్ ప్రవాహం (µA లేదా nA).
ఉష్ణం ఎక్కువ అల్ప సంఖ్యాక వాహకాలను సృష్టిస్తుంది కాబట్టి తిరో విద్యుత్ ప్రవాహం ఉష్ణోగ్రతతో పెరుగుతుంది.
భంజన వోల్టేజ్ వద్ద తిరో విద్యుత్ ప్రవాహం అకస్మాత్తుగా పెరుగుతుంది; సాధారణ డయోడ్ అక్కడ కాలిపోవచ్చు.
I-V వక్రం రేఖీయం కాదు, కాబట్టి డయోడ్ ఓమ్ నియమాన్ని పాటించదు.
గతిక నిరోధం r_d = ΔV/ΔI: పురో బయాస్లో కొన్ని ఓమ్లు, తిరో బయాస్లో మెగాఓమ్లు.
వలయ పద్ధతి: ప్రతి డయోడ్ బయాస్ను నిర్ణయించి, పురో డయోడ్ను 0.7 V (ఆదర్శమైతే 0 V) తో, తిరో డయోడ్ను తెరిచిన స్విచ్తో మార్చి, తర్వాత ఓమ్ నియమం వాడండి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| రాశి | సూత్రం లేదా విలువ | ప్రమాణం |
|---|---|---|
| అవరోధ పొటెన్షియల్ | Si 0.7, Ge 0.3 | V |
| పురో బయాస్లో అవరోధం | V₀ − V | V |
| తిరో బయాస్లో అవరోధం | V₀ + V | V |
| సంధి సగటు క్షేత్రం | E ≈ V/d | V m⁻¹ |
| గతిక నిరోధం | r_d = ΔV/ΔI | Ω |
| శ్రేణి డయోడ్ వలయ విద్యుత్ ప్రవాహం | n Si డయోడ్లకు I = (E − n × 0.7)/R | A |
| డయోడ్లో సామర్థ్యం | P = V_D × I | W |
| సాధారణ విద్యుత్ ప్రవాహాలు | పురో mA, తిరో µA (Ge) లేదా nA (Si) | A |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"P to P is Pass": ధన (Positive) ధ్రువం p వైపుకు కలిపితే పురో బయాస్, డయోడ్ విద్యుత్తును "పాస్" చేస్తుంది (ప్రవహింపజేస్తుంది).
"పురో తగ్గిస్తుంది, తిరో పెంచుతుంది" (Forward Flattens, Reverse Raises): పురో బయాస్ అవరోధ కొండను తగ్గిస్తుంది; తిరో బయాస్ దాన్ని పెంచి క్షీణత ప్రాంతాన్ని వెడల్పు చేస్తుంది.
"DiMa, DrMi": Diffusion (వ్యాపనం) Majority (అధిక సంఖ్యాక) వాహకాల వల్ల, Drift (అపసరణం) Minority (అల్ప సంఖ్యాక) వాహకాల వల్ల.
"తేలిక అపద్రవ్యం, వెడల్పు క్షీణత": తక్కువగా అపద్రవ్యం కలిపిన సంధికి క్షీణత ప్రాంతం ఎక్కువ వెడల్పు.
"వేడి ఎక్కువైతే లీకేజీ ఎక్కువ": తిరో (లీకేజీ) విద్యుత్ ప్రవాహం ఉష్ణోగ్రతతో పెరుగుతుంది.
భావనల అనుసంధానం
పొటెన్షియల్ భేదం నుంచి విద్యుత్ క్షేత్రం (E = V/d), శక్తి eV భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 11: స్థిర విద్యుత్ శాస్త్రం నుంచి వస్తాయి.
శ్రేణి వలయాలు, ఓమ్ నియమం, సామర్థ్యం P = VI భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 12: విద్యుత్ ప్రవాహం నుంచి వస్తాయి.
రేఖీయం కాని I-V వక్రాలను చదవడం, వాలు కనుక్కోవడం భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 20: ప్రయోగ నైపుణ్యాలు లో సాధన చేస్తారు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 2, స్థాయి 4 (కొత్త NEET నమూనా)
31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. వ్యాపన విద్యుత్ ప్రవాహం · B. అపసరణ విద్యుత్ ప్రవాహం · C. క్షీణత ప్రాంతం · D. Si అవరోధ పొటెన్షియల్
జాబితా II: i. అల్ప సంఖ్యాక వాహకాలపై సంధి క్షేత్రం పనిచేయడం వల్ల · ii. వాహక సాంద్రతలో తేడా వల్ల · iii. సుమారు 0.7 V · iv. కదలలేని అయాన్లు ఉంటాయి, స్వేచ్ఛా వాహకాలు ఉండవు
(a) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii
32. జాబితా I (సంధి స్థితి) ను జాబితా II (ఏమి జరుగుతుంది) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. పురో బయాస్ · B. భంజనం కన్నా తక్కువ తిరో బయాస్ · C. బయాస్ లేదు · D. భంజనం వద్ద తిరో బయాస్
జాబితా II: i. వ్యాపనం అపసరణాన్ని సమతుల్యం చేస్తుంది, నికర విద్యుత్ ప్రవాహం సున్నా · ii. అవరోధం తగ్గుతుంది, క్షీణత ప్రాంతం సన్నబడుతుంది, పెద్ద విద్యుత్ ప్రవాహం · iii. తిరో విద్యుత్ ప్రవాహం అకస్మాత్తుగా పెరుగుతుంది · iv. అవరోధం పెరుగుతుంది, క్షీణత ప్రాంతం వెడల్పు అవుతుంది, చాలా చిన్న విద్యుత్ ప్రవాహం
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-i, B-iv, C-ii, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
33. ప్రతి జత రీడింగులను (జాబితా I) గతిక నిరోధం (జాబితా II) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ΔV = 0.1 V, ΔI = 20 mA · B. ΔV = 0.2 V, ΔI = 10 mA · C. ΔV = 10 V, ΔI = 1 µA · D. ΔV = 0.05 V, ΔI = 25 mA
జాబితా II: i. 2 Ω · ii. 5 Ω · iii. 20 Ω · iv. 10 MΩ
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (d) A-i, B-iii, C-iv, D-ii
34. ఒక సిలికాన్ డయోడ్ (ఆన్లో ఉన్నప్పుడు 0.7 V పతనం) ఒక బ్యాటరీ, ఒక నిరోధంతో శ్రేణిలో ఉంది. జాబితా I (వలయం) ను జాబితా II (విద్యుత్ ప్రవాహం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. 5 V, 1 kΩ, పురో · B. 10.7 V, 2 kΩ, పురో · C. 2.7 V, 1 kΩ, పురో · D. 5 V, 1 kΩ, తిరో
జాబితా II: i. 2 mA · ii. 4.3 mA · iii. 5 mA · iv. దాదాపు సున్నా
(a) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (b) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (c) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. పురో బయాస్లో విద్యుత్ ప్రవాహం ముఖ్యంగా అధిక సంఖ్యాక వాహకాల వ్యాపనం వల్ల.
B. భంజనం కన్నా తక్కువలో తిరో సంతృప్త విద్యుత్ ప్రవాహం తిరో వోల్టేజ్పై బలంగా ఆధారపడుతుంది.
C. డయోడ్ తిరో విద్యుత్ ప్రవాహం ఉష్ణోగ్రతతో పెరుగుతుంది.
D. తేలికగా అపద్రవ్యం కలిపిన సంధికి అధికంగా కలిపిన దాని కంటే వెడల్పైన క్షీణత ప్రాంతం ఉంటుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. క్షీణత ప్రాంతంలో విద్యుత్ క్షేత్రం n వైపు నుంచి p వైపుకు ఉంటుంది.
B. డయోడ్ అవతల వోల్ట్మీటరు కలిపి అవరోధ పొటెన్షియల్ను కొలవవచ్చు.
C. సిలికాన్ డయోడ్ కంటే జెర్మేనియం డయోడ్ మోకాలి వోల్టేజ్ తక్కువ.
D. క్షీణత ప్రాంతంలో n వైపు కదలలేని ధన అయాన్లు ఉంటాయి.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) B, C, D మాత్రమే
37. డయోడ్ I-V వక్రం గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. మోకాలి వోల్టేజ్ దాటిన తర్వాత పురో విద్యుత్ ప్రవాహం వేగంగా పెరుగుతుంది.
B. పురో I-V వక్రం సరళరేఖ, కాబట్టి డయోడ్ ఓమ్ నియమాన్ని పాటిస్తుంది.
C. భంజనం వరకు తిరో విద్యుత్ ప్రవాహం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది.
D. గతిక నిరోధం పురో, తిరో బయాస్లలో ఒకేలా ఉంటుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
38. ఒక సిలికాన్ సంధికి V₀ = 0.7 V. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. n వైపు నుంచి p వైపుకు కదిలే ఎలక్ట్రాన్ 0.7 eV శక్తి కొండను ఎక్కాలి.
B. p వైపు నుంచి n వైపుకు కదిలే కోటరానికి కూడా అవరోధం ఎదురవుతుంది.
C. 5 V తిరో బయాస్ మొత్తం అవరోధాన్ని 5.7 V చేస్తుంది.
D. 0.5 V పురో బయాస్ మొత్తం అవరోధాన్ని 1.2 V చేస్తుంది.
(a) A, D మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) C, D మాత్రమే (d) A, B, C మాత్రమే
39. రెండు డయోడ్లు P, Q యొక్క పురో I-V గ్రాఫులు ఒకే అక్షాలపై గీయబడ్డాయి. P విద్యుత్ ప్రవాహం సుమారు 0.3 V దగ్గర, Q ది సుమారు 0.7 V దగ్గర వేగంగా పెరగడం మొదలవుతుంది. ఈ వోల్టేజ్ల కింద రెండు విద్యుత్ ప్రవాహాలూ దాదాపు సున్నా. P, Q లు
(a) P: సిలికాన్, Q: జెర్మేనియం (b) రెండూ సిలికాన్ (c) P: జెర్మేనియం, Q: సిలికాన్ (d) P: జెనర్, Q: LED
40. ఒక డయోడ్ పురో రీడింగులు ఇవ్వబడ్డాయి.
| V (V) | 0.70 | 0.72 | 0.74 |
|---|---|---|---|
| I (mA) | 5 | 10 | 20 |
0.72 V, 0.74 V మధ్య గతిక నిరోధం
(a) 2 Ω (b) 4 Ω (c) 37 Ω (d) 74 Ω
41. ఒక 6 V బ్యాటరీ సమాంతరంగా ఉన్న రెండు శాఖలకు సరఫరా చేస్తుంది. శాఖ 1: 1 kΩ తో శ్రేణిలో పురో బయాస్లో సిలికాన్ డయోడ్. శాఖ 2: 1 kΩ తో శ్రేణిలో తిరో బయాస్లో సిలికాన్ డయోడ్. బ్యాటరీ నుంచి తీసుకునే విద్యుత్ ప్రవాహం
(a) సున్నా (b) 2.65 mA (c) 6.0 mA (d) 5.3 mA
Q42–43 కోసం సన్నివేశం. రవి ఒక టార్చి సూచిక (indicator) వలయాన్ని నిర్మిస్తాడు: 9 V బ్యాటరీ, సిలికాన్ డయోడ్ (ఆన్లో 0.7 V), 830 Ω నిరోధం, అన్నీ శ్రేణిలో; డయోడ్ పురో బయాస్లో ఉంది.
42. వలయంలో విద్యుత్ ప్రవాహం
(a) 10.8 mA (b) 10 mA (c) 9.2 mA (d) సున్నా
43. డయోడ్లో వినియోగమయ్యే సామర్థ్యం
(a) 90 mW (b) 83 mW (c) 7 mW (d) 0.7 mW
44. ఒక జెర్మేనియం డయోడ్ (0.3 V), ఒక సిలికాన్ డయోడ్ (0.7 V), రెండూ పురో బయాస్లో, 2 kΩ నిరోధం, 5 V బ్యాటరీతో శ్రేణిలో ఉన్నాయి. విద్యుత్ ప్రవాహం
(a) 2.0 mA (b) 1.8 mA (c) 2.35 mA (d) 2.5 mA
45. ఒక సిలికాన్ సంధికి (V₀ = 0.7 V) సున్నా బయాస్ వద్ద క్షీణత వెడల్పు 0.5 µm. 4.3 V తిరో బయాస్ దాన్ని 1.2 µm కు పెంచుతుంది. ఇప్పుడు క్షీణత ప్రాంతంలో సగటు క్షేత్రం సుమారు
(a) 1.4 × 10⁶ V m⁻¹ (b) 3.6 × 10⁶ V m⁻¹ (c) 1.0 × 10⁷ V m⁻¹ (d) 4.2 × 10⁶ V m⁻¹
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | సాంద్రత వ్యత్యాసం వల్ల వ్యాపనం, క్షేత్రం వల్ల అపసరణం, క్షీణత ప్రాంతంలో అయాన్లు, Si అవరోధం 0.7 V |
| 32 | d | పురో అవరోధాన్ని తగ్గిస్తుంది, తిరో పెంచుతుంది, బయాస్ లేకపోతే నికర విద్యుత్ ప్రవాహం సున్నా, భంజనం వద్ద అకస్మాత్తు పెరుగుదల |
| 33 | a | 0.1/0.020 = 5 Ω; 0.2/0.010 = 20 Ω; 10/10⁻⁶ = 10 MΩ; 0.05/0.025 = 2 Ω |
| 34 | c | (5 − 0.7)/1 kΩ = 4.3 mA; (10.7 − 0.7)/2 kΩ = 5 mA; (2.7 − 0.7)/1 kΩ = 2 mA; తిరోలో దాదాపు సున్నా |
| 35 | c | A, C, D సరైనవి; సంతృప్త విద్యుత్ ప్రవాహం తిరో వోల్టేజ్పై దాదాపు ఆధారపడదు (B తప్పు) |
| 36 | a | క్షేత్రం + అయాన్ల (n వైపు) నుంచి − అయాన్ల (p వైపు) వైపుకు; స్పర్శ పొటెన్షియల్స్ రద్దు చేస్తాయి కాబట్టి వోల్ట్మీటరు V₀ ను చదవలేదు |
| 37 | b | A, C సరైనవి; వక్రం రేఖీయం కాదు (B తప్పు); r_d పురోలో చిన్నది, తిరోలో చాలా పెద్దది (D తప్పు) |
| 38 | d | పురో బయాస్ అవరోధాన్ని 0.7 − 0.5 = 0.2 V కు తగ్గిస్తుంది, కాబట్టి D తప్పు |
| 39 | c | సుమారు 0.3 V వద్ద మోకాలి జెర్మేనియం, సుమారు 0.7 V వద్ద సిలికాన్ |
| 40 | a | r_d = (0.74 − 0.72)/(20 − 10) mA = 0.02/0.010 = 2 Ω |
| 41 | d | శాఖ 1 మాత్రమే ప్రవహింపజేస్తుంది: (6 − 0.7)/1000 = 5.3 mA |
| 42 | b | I = (9 − 0.7)/830 = 8.3/830 = 10 mA; (a) 0.7 V పతనాన్ని వదిలేస్తుంది |
| 43 | c | P = 0.7 V × 10 mA = 7 mW; 83 mW నిరోధంలో ఖర్చవుతుంది |
| 44 | a | I = (5 − 0.3 − 0.7)/2000 = 4/2000 = 2.0 mA |
| 45 | d | మొత్తం అవరోధం = 0.7 + 4.3 = 5 V; E = 5/(1.2 × 10⁻⁶) ≈ 4.2 × 10⁶ V m⁻¹ |