Chapter 5 of 10 · 30 min read

అధ్యాయం 3: ఏకదిశకారిగా డయోడ్ (Diode as a Rectifier)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • డయోడ్ ఏకాంతర విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని ఒకే దిశ విద్యుత్ ప్రవాహంగా ఎలా మార్చగలదు.

  • అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి ఎలా పనిచేస్తుంది, దాని అవుట్‌పుట్ తరంగ రూపం, పౌనఃపున్యం.

  • మధ్య-కుళాయి (centre-tap) పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి ఎలా పనిచేస్తుంది, దాని అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం ఎందుకు రెట్టింపవుతుంది.

  • ఏకదిశీకరించిన అవుట్‌పుట్ గరిష్ఠ, సగటు (dc), rms విలువలు, గరిష్ఠ విలోమ వోల్టేజ్.

  • కెపాసిటర్ వడపోత అవుట్‌పుట్‌ను ఎలా సాఫీగా చేస్తుంది, అలలు (ripple) అంటే ఏమిటి.

3.1 ఏకదిశీకరణం ఎందుకు?

భారతీయ ఇళ్లలో మెయిన్స్ సరఫరా సుమారు 220 V rms, 50 Hz. దాని దిశ ప్రతి సెకనుకు 100 సార్లు మారుతుంది. మొబైల్ ఛార్జర్, LED బల్బు డ్రైవర్ లేదా రేడియోకు కొన్ని వోల్టుల స్థిరమైన ఒకే దిశ (dc) వోల్టేజ్ కావాలి.

కాబట్టి ఒక విద్యుత్ సరఫరా పరికరం మూడు పనులు చేస్తుంది:

  1. పరివర్తకం (transformer) 220 V ను చిన్న ac వోల్టేజ్‌కు తగ్గిస్తుంది.

  2. ఏకదిశకారి (Rectifier) విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని ఒకే దిశలో మాత్రమే వెళ్లనిస్తుంది.

  3. వడపోత (filter) ఎగుడు దిగుడులను సాఫీ చేస్తుంది.

డయోడ్ రెండో పని చేస్తుంది. పురో బయాస్‌లో ప్రవహింపజేస్తుంది, తిరో బయాస్‌లో అడ్డుకుంటుంది. మోకాలి వోల్టేజ్ ఇవ్వకపోతే ఏకదిశకారి లెక్కల్లో సాధారణంగా దానిని ఆదర్శంగా తీసుకుంటాం.

ద్వితీయ కాయిల్ rms వోల్టేజ్ V_rms అయితే దాని గరిష్ఠ విలువ:

Vm=2 VrmsV_m = \sqrt{2}\, V_{rms}

3.2 అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి

వలయం. పరివర్తకం ద్వితీయ కాయిల్, ఒక డయోడ్, లోడ్ నిరోధం R_L శ్రేణిలో ఉంటాయి.

పనిచేసే విధానం.

  • ధన అర్ధ చక్రం: ద్వితీయ కాయిల్ చివర A ధనాత్మకం. డయోడ్ పురో బయాస్‌లో ఉంటుంది, ప్రవహింపజేస్తుంది. R_L గుండా విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది, అవుట్‌పుట్ ఇన్‌పుట్‌ను అనుసరిస్తుంది.

  • రుణ అర్ధ చక్రం: చివర A రుణాత్మకం. డయోడ్ తిరో బయాస్‌లో ఉంటూ అడ్డుకుంటుంది. విద్యుత్ ప్రవాహం ఉండదు, అవుట్‌పుట్ సున్నా.

చిత్రం 3.1 · ఇన్‌పుట్, అవుట్‌పుట్ తరంగ రూపాలతో అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి వలయం
చిత్రం 3.1 · ఇన్‌పుట్, అవుట్‌పుట్ తరంగ రూపాలతో అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి వలయం

చివర A ధనాత్మకంగా ఉన్నంత సేపే డయోడ్ ప్రవహింపజేస్తుంది, కాబట్టి లోడ్‌కు ప్రతి చక్రానికి ఒక అర్ధ-సైన్ పల్స్, మధ్యలో సున్నా వస్తాయి.

అవుట్‌పుట్ అంటే మధ్యలో ఖాళీలతో ధన అర్ధ-సైన్ పల్సుల వరుస. ఇది ఒకే దిశలో ఉంటుంది, కానీ స్థిరంగా లేదు. దీనిని స్పందన dc (pulsating dc) అంటాం.

అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం. ప్రతి ఇన్‌పుట్ చక్రానికి ఒక పల్స్ వస్తుంది. కాబట్టి అవుట్‌పుట్ ఇన్‌పుట్ పౌనఃపున్యంతోనే పునరావృతమవుతుంది: 50 Hz మెయిన్స్‌కు 50 Hz.

గరిష్ఠ విలోమ వోల్టేజ్ (Peak inverse voltage, PIV). రుణ అర్ధ చక్రంలో ద్వితీయ కాయిల్ పూర్తి తిరో వోల్టేజ్ డయోడ్ అవతల కనిపిస్తుంది. డయోడ్ V_m తిరో వోల్టేజ్‌ను తట్టుకోవాలి.

సగటు (dc) విలువ. ఒక ఆవర్తనాకాలం T లో సగం సమయం అవుట్‌పుట్ V_m sin ωt, మిగిలిన సగం సమయం సున్నా:

Vdc=1T∫0T/2Vmsin⁡ωt dt=VmωT[−cos⁡ωt]0T/2=Vm2π(1+1)=VmπV_{dc} = \frac{1}{T}\int_0^{T/2} V_m \sin \omega t \, dt = \frac{V_m}{\omega T}\Big[-\cos \omega t\Big]_0^{T/2} = \frac{V_m}{2\pi}(1+1) = \frac{V_m}{\pi}

rms విలువ. అర్ధ చక్రంలో V_m² sin² ωt సగటు V_m²/2. ఒక సగం ఖాళీగా ఉన్న పూర్తి చక్రంలో సగటు వర్గం V_m²/4. కాబట్టి:

Vrms=Vm2V_{rms} = \frac{V_m}{2}

అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి రుణ అర్ధాన్ని పూర్తిగా వృథా చేస్తుంది. ఇదే దాని ప్రధాన లోపం.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: 220 V rms, 50 Hz మెయిన్స్, చుట్ల నిష్పత్తి 10 : 1 గల స్టెప్-డౌన్ పరివర్తకానికి సరఫరా అవుతుంది. ద్వితీయ కాయిల్ ఆదర్శ డయోడ్‌తో ఉన్న అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారిని నడిపిస్తుంది. గరిష్ఠ అవుట్‌పుట్, dc అవుట్‌పుట్, అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యాలను కనుక్కోండి.

సాధన: ద్వితీయ rms = 220/10 = 22 V. గరిష్ఠం V_m = 22 × 1.414 ≈ 31.1 V.

Vdc=Vmπ=31.13.14≈9.9 VV_{dc} = \frac{V_m}{\pi} = \frac{31.1}{3.14} \approx 9.9\ \text{V}

అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం = 50 Hz.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: ఒక అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి సిలికాన్ డయోడ్ (0.7 V) వాడుతుంది. ఇన్‌పుట్ గరిష్ఠం 10 V, లోడ్ 1 kΩ. గరిష్ఠ అవుట్‌పుట్ వోల్టేజ్, గరిష్ఠ లోడ్ విద్యుత్ ప్రవాహాలను కనుక్కోండి.

సాధన: ప్రవహింపజేసేటప్పుడు డయోడ్ 0.7 V తీసుకుంటుంది. గరిష్ఠ అవుట్‌పుట్ = 10 − 0.7 = 9.3 V. గరిష్ఠ విద్యుత్ ప్రవాహం = 9.3/1000 = 9.3 mA.

3.3 పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి (మధ్య-కుళాయి)

వలయం. పరివర్తకం ద్వితీయ కాయిల్‌కు మధ్య-కుళాయి (centre tap) C ఉంటుంది. రెండు చివరలు A, B ఒక్కొక్కటి ఒక డయోడ్‌కు (D1, D2) సరఫరా చేస్తాయి. రెండు డయోడ్‌ల అవుట్‌పుట్‌లూ R_L ఒక చివర వద్ద కలుస్తాయి. R_L రెండో చివర C కి వెళుతుంది.

C నుంచి కొలిచిన A, B వోల్టేజ్‌లు ఎల్లప్పుడూ సమానం, వ్యతిరేకం.

పనిచేసే విధానం.

  • ధన అర్ధ చక్రం: (C తో పోలిస్తే) A ధనం, B రుణం. D1 ప్రవహింపజేస్తుంది, D2 అడ్డుకుంటుంది. R_L గుండా విద్యుత్ ప్రవాహం పై నుంచి కిందకు వెళుతుంది.

  • రుణ అర్ధ చక్రం: B ధనం, A రుణం. D2 ప్రవహింపజేస్తుంది, D1 అడ్డుకుంటుంది. మళ్ళీ R_L గుండా విద్యుత్ ప్రవాహం పై నుంచి కిందకే వెళుతుంది.

కాబట్టి రెండు అర్ధాలూ ఒకే దిశలో అవుట్‌పుట్ పల్స్‌ను ఇస్తాయి.

చిత్రం 3.2 · ఇన్‌పుట్, అవుట్‌పుట్ తరంగ రూపాలతో మధ్య-కుళాయి పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి
చిత్రం 3.2 · ఇన్‌పుట్, అవుట్‌పుట్ తరంగ రూపాలతో మధ్య-కుళాయి పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి

D1 ఒక అర్ధ చక్రంలో, D2 మరో అర్ధ చక్రంలో ప్రవహింపజేస్తాయి; రెండూ R_L గుండా ఒకే దిశలో విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని పంపుతాయి, కాబట్టి ప్రతి ఇన్‌పుట్ చక్రానికి అవుట్‌పుట్‌లో రెండు పల్సులు ఉంటాయి.

అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం. ప్రతి ఇన్‌పుట్ చక్రానికి రెండు పల్సులు వస్తాయి. అవుట్‌పుట్ ఇన్‌పుట్ పౌనఃపున్యానికి రెట్టింపుతో పునరావృతమవుతుంది: 50 Hz మెయిన్స్‌కు 100 Hz.

సగటు, rms విలువలు. అవుట్‌పుట్ రెండు అర్ధ తరంగ అవుట్‌పుట్‌లను వెనువెంటనే ఉంచినట్లు ఉంటుంది:

Vdc=2Vmπ,Vrms=Vm2V_{dc} = \frac{2V_m}{\pi}, \qquad V_{rms} = \frac{V_m}{\sqrt{2}}

ఇక్కడ V_m అంటే ద్వితీయ కాయిల్ ప్రతి సగం (మధ్య-కుళాయి నుంచి ఒక చివర వరకు) గరిష్ఠ వోల్టేజ్.

PIV. D1 ఆఫ్‌లో ఉన్నప్పుడు దాని కాథోడ్ (ప్రవహింపజేస్తున్న D2, లోడ్ ద్వారా) +V_m వద్ద, దాని ఆనోడ్ −V_m వద్ద ఉంటాయి. కాబట్టి మధ్య-కుళాయి ఏకదిశకారిలో ప్రతి డయోడ్ 2V_m ను తట్టుకోవాలి.

బ్రిడ్జ్ ఏకదిశకారి (అవగాహన కోసం). బ్రిడ్జ్‌లా అమర్చిన నాలుగు డయోడ్‌లు మధ్య-కుళాయి లేకుండానే పూర్ణ తరంగ అవుట్‌పుట్ ఇస్తాయి. ప్రతి అర్ధ చక్రంలో రెండు డయోడ్‌లు ప్రవహింపజేస్తాయి, కాబట్టి సిలికాన్ డయోడ్‌లతో అవుట్‌పుట్ గరిష్ఠం V_m − 1.4 V. ప్రతి డయోడ్‌కు PIV = V_m.

లక్షణంఅర్ధ తరంగపూర్ణ తరంగ (మధ్య-కుళాయి)
డయోడ్‌లు12
వాడే అర్ధాలుఒకటిరెండూ
అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం (50 Hz ఇన్‌పుట్)50 Hz100 Hz
V_dcV_m/π ≈ 0.318 V_m2V_m/π ≈ 0.637 V_m
V_rmsV_m/2V_m/√2
ప్రతి డయోడ్‌కు PIVV_m2V_m
అలల గుణకం (Ripple factor)సుమారు 1.21సుమారు 0.48
గరిష్ఠ దక్షత (efficiency)సుమారు 40.6%సుమారు 81.2%

సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: ఒక మధ్య-కుళాయి పరివర్తకం మధ్య-కుళాయి నుంచి ప్రతి చివరకు 12 V rms ఇస్తుంది. ఆదర్శ డయోడ్‌లతో V_dc, ప్రతి డయోడ్ PIV లను కనుక్కోండి.

సాధన: V_m = 12 × 1.414 ≈ 16.97 V.

Vdc=2×16.97π≈10.8 V,PIV=2Vm≈33.9 VV_{dc} = \frac{2 \times 16.97}{\pi} \approx 10.8\ \text{V}, \qquad \text{PIV} = 2V_m \approx 33.9\ \text{V}

సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: ఏకదిశకారికి ఇన్‌పుట్ v = 20 sin(100πt) వోల్టు. ఆదర్శ డయోడ్‌లతో (i) అర్ధ తరంగ, (ii) పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారులకు అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం, dc అవుట్‌పుట్ కనుక్కోండి. (ii) కు ప్రతి సగానికి గరిష్ఠం 20 V అని తీసుకోండి.

సాధన: ω = 100π, కాబట్టి ఇన్‌పుట్ f = 50 Hz.

  • అర్ధ తరంగం: అవుట్‌పుట్ 50 Hz, V_dc = 20/π ≈ 6.37 V.

  • పూర్ణ తరంగం: అవుట్‌పుట్ 100 Hz, V_dc = 40/π ≈ 12.7 V.

3.4 అలలు మరియు కెపాసిటర్ వడపోత

ఏకదిశీకరించిన అవుట్‌పుట్ ఇంకా పెరుగుతూ తగ్గుతూనే ఉంటుంది. dc స్థాయిపై ఉన్న ac భాగాన్ని అలలు (Ripple) అంటారు. దాని కొలత అలల గుణకం:

r=Vac, rmsVdcr = \frac{V_{ac,\,rms}}{V_{dc}}

అర్ధ తరంగానికి r ≈ 1.21, పూర్ణ తరంగానికి r ≈ 0.48. తక్కువ ఉంటే మంచిది.

కెపాసిటర్ వడపోత. R_L కు సమాంతరంగా ఒక పెద్ద కెపాసిటర్ C ని ఉంచండి.

  1. అవుట్‌పుట్ పెరుగుతున్నప్పుడు కెపాసిటర్ డయోడ్ ద్వారా దాదాపు V_m వరకు వేగంగా ఆవేశితమవుతుంది.

  2. ఇన్‌పుట్ కెపాసిటర్ వోల్టేజ్ కన్నా తగ్గినప్పుడు డయోడ్ ఆఫ్ అవుతుంది.

  3. ఇప్పుడు కెపాసిటర్ R_L ద్వారా నెమ్మదిగా ఉత్సర్జనం చెందుతుంది; కాల స్థిరాంకం R_L C.

  4. అది ఎక్కువ తగ్గకముందే తర్వాతి పల్స్ వచ్చి మళ్ళీ నింపుతుంది.

ఫలితంగా V_m కి దగ్గరగా, చిన్న రంపపు (saw-tooth) అలలతో దాదాపు సమతలమైన వోల్టేజ్ వస్తుంది. ఇంటి పైన ఉన్న నీటి టాంకును ఊహించుకోండి: మునిసిపల్ నీరు అప్పుడప్పుడు వస్తుంది, కానీ కింద కుళాయి నుంచి నీరు స్థిరంగా వస్తుంది.

మంచి సాఫీ కోసం, కాల స్థిరాంకం పల్సుల మధ్య సమయం కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉండాలి:

RLC≫1frR_L C \gg \frac{1}{f_r}

ఇక్కడ f_r అలల పౌనఃపున్యం (అర్ధ తరంగానికి f, పూర్ణ తరంగానికి 2f). R_L C పెద్దదిగా ఉన్నప్పుడు శిఖరం-నుంచి-శిఖరం (peak-to-peak) అలలకు ఉపయోగకరమైన అంచనా:

ΔV≈VmfrRLC\Delta V \approx \frac{V_m}{f_r R_L C}

కాబట్టి C లేదా R_L పెరిగితే అలలు తగ్గుతాయి; పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి (ఎక్కువ f_r) ని సాఫీ చేయడం సులభం. బరువైన లోడ్ (చిన్న R_L) అంటే ఎక్కువ అలలు.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: 50 Hz మెయిన్స్‌పై ఒక పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారికి V_m = 15 V, R_L = 500 Ω, C = 1000 μF. అలలను అంచనా వేయండి.

సాధన: f_r = 100 Hz, R_L C = 500 × 10⁻³ = 0.5 s; ఇది 0.01 s కంటే చాలా ఎక్కువ.

ΔV≈15100×0.5=0.3 V\Delta V \approx \frac{15}{100 \times 0.5} = 0.3\ \text{V}

సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: 50 Hz పై ఒక అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి 1 kΩ లోడ్‌కు సరఫరా చేస్తుంది. R_L C అలల ఆవర్తనాకాలానికి కనీసం 10 రెట్లు ఉండాలని డిజైనర్ కోరుకుంటున్నాడు. కనీస కెపాసిటెన్స్‌ను కనుక్కోండి.

సాధన: అలల ఆవర్తనాకాలం = 1/50 = 0.02 s. R_L C ≥ 0.2 s కావాలి. కాబట్టి C ≥ 0.2/1000 = 2 × 10⁻⁴ F = 200 μF.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.7 (NEET-కఠినం): సిలికాన్ డయోడ్ (0.7 V) ఉన్న అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారికి v = 20 sin ωt వోల్టు సరఫరా అవుతుంది. ప్రతి చక్రంలో ఎంత భాగం డయోడ్ ప్రవహింపజేస్తుంది?

సాధన: ఇన్‌పుట్ 0.7 V కన్నా ఎక్కువగా ఉన్నంత సేపు డయోడ్ ప్రవహింపజేస్తుంది. కాబట్టి sin θ = 0.7/20 = 0.035, θ ≈ 2.0° వద్ద మొదలై, 180° − 2.0° = 178.0° వద్ద ఆగుతుంది.

fraction=178.0−2.0360≈0.489\text{fraction} = \frac{178.0 - 2.0}{360} \approx 0.489

అంటే సుమారు 48.9% సమయం, సగం కంటే కొంచెం తక్కువ.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • డయోడ్ ఒకే దిశలో ప్రవహింపజేస్తుంది, అందుకే ac ని ఏకదిశీకరిస్తుంది.

  • అర్ధ తరంగం: 1 డయోడ్, అవుట్‌పుట్ f వద్ద, V_dc = V_m/π, V_rms = V_m/2, PIV = V_m.

  • పూర్ణ తరంగ మధ్య-కుళాయి: 2 డయోడ్‌లు, అవుట్‌పుట్ 2f వద్ద, V_dc = 2V_m/π, V_rms = V_m/√2, PIV = 2V_m.

  • బ్రిడ్జ్: 4 డయోడ్‌లు, ఒకేసారి రెండు ప్రవహింపజేస్తాయి, PIV = V_m.

  • వడపోత లేని అవుట్‌పుట్ స్పందన dc.

  • లోడ్‌కు సమాంతరంగా ఉన్న కెపాసిటర్ అవుట్‌పుట్‌ను సాఫీ చేస్తుంది; R_L C విలువ 1/f_r కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉండాలి.

  • అలలు ΔV ≈ V_m/(f_r R_L C): C లేదా R_L ఎక్కువైతే అలలు తక్కువ.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • పూర్ణ తరంగ అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం ఇన్‌పుట్ పౌనఃపున్యానికి సమానమని చెప్పడం. అది రెట్టింపు.

  • గరిష్ఠ విలువ బదులు rms వాడటం. ముందు V_m = √2 V_rms తో మార్చండి.

  • వడపోత కెపాసిటర్‌ను లోడ్‌తో శ్రేణిలో ఉంచడం. అది సమాంతరంగా ఉండాలి.

  • మధ్య-కుళాయి డయోడ్ PIV 2V_m, V_m కాదని మరచిపోవడం.

  • Si డయోడ్‌లతో బ్రిడ్జ్ ఏకదిశకారిలో 0.7 V మాత్రమే తీసివేయడం; రెండు డయోడ్‌లు ప్రవహింపజేస్తాయి కాబట్టి 1.4 V తీసివేయాలి.

  • వడపోత లేకుండానే ఏకదిశకారి అవుట్‌పుట్ శుద్ధ dc అని అనుకోవడం.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3

స్థాయి 1: భావన పరిశీలన

1. ఏకదిశకారి మార్చేది (a) ac ని స్పందన dc గా (b) dc ని ac గా (c) తక్కువ ac వోల్టేజ్‌ను ఎక్కువ ac వోల్టేజ్‌గా (d) dc ని ఎక్కువ dc గా

2. అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారిలో ఇన్‌పుట్ రుణ అర్ధ చక్రంలో అవుట్‌పుట్ (a) ఇన్‌పుట్‌కు సమానం (b) తలకిందులైనది (c) సున్నా (d) రెట్టింపు

3. మధ్య-కుళాయి పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారిలో డయోడ్‌ల సంఖ్య (a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4

4. 50 Hz ఇన్‌పుట్‌కు పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం (a) 25 Hz (b) 50 Hz (c) 0 Hz (d) 100 Hz

5. కెపాసిటర్ వడపోతలో కెపాసిటర్‌ను కలిపేది (a) లోడ్‌తో శ్రేణిలో (b) లోడ్‌తో సమాంతరంగా (c) డయోడ్‌తో మాత్రమే శ్రేణిలో (d) పరివర్తకం ప్రాథమిక కాయిల్ అవతల

6. వడపోత లేని ఏకదిశకారి అవుట్‌పుట్ (a) శుద్ధ dc (b) శుద్ధ ac (c) స్పందన dc (d) చతురస్ర తరంగ ac

7. మధ్య-కుళాయి పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారిలో రెండు డయోడ్‌లు (a) ప్రతి అర్ధ చక్రంలో కలిసి ప్రవహింపజేస్తాయి (b) ఎప్పుడూ ప్రవహింపజేయవు (c) ధన అర్ధంలో మాత్రమే ప్రవహింపజేస్తాయి (d) ఒకదాని తర్వాత ఒకటి, ఒక్కో అర్ధ చక్రంలో ఒకటి ప్రవహింపజేస్తాయి

8. లోడ్ స్థిరంగా ఉంటే, వడపోత కెపాసిటెన్స్ పెంచితే అలలు (a) తగ్గుతాయి (b) పెరుగుతాయి (c) మారవు (d) మొదట పెరిగి తర్వాత తగ్గుతాయి

9. 60 Hz ఇన్‌పుట్‌కు అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం (a) 30 Hz (b) 60 Hz (c) 120 Hz (d) 0 Hz

10. బ్రిడ్జ్ ఏకదిశకారి వాడేది (a) 1 డయోడ్ (b) 2 డయోడ్‌లు (c) 4 డయోడ్‌లు (d) 6 డయోడ్‌లు

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. ఆదర్శ డయోడ్ ఉన్న అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి ఇన్‌పుట్ గరిష్ఠం 12 V. దాని dc అవుట్‌పుట్ సుమారు (a) 6.0 V (b) 8.5 V (c) 7.6 V (d) 3.8 V

12. ఆదర్శ డయోడ్‌లు ఉన్న పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారిలో మధ్య-కుళాయి నుంచి ప్రతి చివరకు గరిష్ఠం 11 V. దాని dc అవుట్‌పుట్ సుమారు (a) 3.5 V (b) 7.0 V (c) 7.8 V (d) 11 V

13. 220 V rms మెయిన్స్ చుట్ల నిష్పత్తి 11 : 1 గల స్టెప్-డౌన్ పరివర్తకానికి, తర్వాత ఆదర్శ డయోడ్ ఉన్న అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారికి సరఫరా అవుతుంది. గరిష్ఠ అవుట్‌పుట్ సుమారు (a) 28.3 V (b) 20 V (c) 14.1 V (d) 40 V

14. సిలికాన్ డయోడ్ (0.7 V) ఉన్న అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారికి ఇన్‌పుట్ గరిష్ఠం 5 V, లోడ్ 430 Ω. గరిష్ఠ లోడ్ విద్యుత్ ప్రవాహం (a) 11.6 mA (b) 8.4 mA (c) 10 mA (d) 1.6 mA

15. ఒక మధ్య-కుళాయి ఏకదిశకారిలో మధ్య-కుళాయి నుంచి ప్రతి చివరకు గరిష్ఠ వోల్టేజ్ 10 V. ప్రతి డయోడ్‌పై గరిష్ఠ విలోమ వోల్టేజ్ (a) 5 V (b) 10 V (c) 14.1 V (d) 20 V

16. ఒక అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారికి 7.07 V rms ఇస్తారు. ఆదర్శ డయోడ్‌పై గరిష్ఠ విలోమ వోల్టేజ్ సుమారు (a) 7.07 V (b) 10 V (c) 14.1 V (d) 20 V

17. అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి గరిష్ఠ అవుట్‌పుట్ 18 V. అవుట్‌పుట్ rms విలువ (a) 9 V (b) 12.7 V (c) 5.7 V (d) 18 V

18. ఒక పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి 60 Hz మెయిన్స్‌పై నడుస్తుంది. అలల పౌనఃపున్యం (a) 30 Hz (b) 60 Hz (c) 120 Hz (d) 240 Hz

19. ఆదర్శ అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారిలో డయోడ్ ప్రవహింపజేసేది (a) పూర్తి చక్రం (b) చక్రంలో నాలుగో వంతు (c) చక్రంలో మూడోవంతులు (d) చక్రంలో సగం

20. 50 Hz పై ఒక పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి 2 kΩ లోడ్‌కు సరఫరా చేస్తుంది. R_L C అలల ఆవర్తనాకాలానికి కనీసం 10 రెట్లు ఉండాలంటే కనీస కెపాసిటెన్స్ (a) 100 μF (b) 50 μF (c) 25 μF (d) 500 μF

21. 50 Hz పై ఒక పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారికి V_m = 12 V, R_L = 600 Ω, C = 2000 μF. అంచనా అలలు సుమారు (a) 0.1 V (b) 0.2 V (c) 1.0 V (d) 0.05 V

22. 50 Hz మెయిన్స్‌పై ఉన్న మధ్య-కుళాయి పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారిలో ఒక డయోడ్ కాలిపోయి తెరిచిన వలయంగా మారింది. ఇప్పుడు అవుట్‌పుట్ (a) సున్నా అవుతుంది (b) శుద్ధ dc అవుతుంది (c) 50 Hz పౌనఃపున్యంతో అర్ధ తరంగం (d) 100 Hz పౌనఃపున్యంతో పూర్ణ తరంగం

స్థాయి 3: సవాలు

23. అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారికి ఇన్‌పుట్ v = 30 sin(200πt) వోల్టు. ఆదర్శ డయోడ్‌తో dc అవుట్‌పుట్, అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం (a) 19.1 V, 200 Hz (b) 9.55 V, 100 Hz (c) 9.55 V, 200 Hz (d) 19.1 V, 100 Hz

24. ఒకే గరిష్ఠ వోల్టేజ్ V_m కు, పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి dc అవుట్‌పుట్‌కు, అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి dc అవుట్‌పుట్‌కు నిష్పత్తి (a) 1/2 (b) 1 (c) √2 (d) 2

25. సిలికాన్ డయోడ్ (0.7 V) ఉన్న అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారికి v = 10 sin ωt వోల్టు సరఫరా అవుతుంది. ప్రతి చక్రంలో సుమారు ఎంత భాగం డయోడ్ ప్రవహింపజేస్తుంది? (a) 50% (b) 45.1% (c) 47.8% (d) 46.5%

26. ఒక మధ్య-కుళాయి పరివర్తకం ఒక చివర నుంచి మరో చివరకు 30 V rms ఇస్తుంది. సిలికాన్ డయోడ్‌లతో (0.7 V) పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి గరిష్ఠ అవుట్‌పుట్ సుమారు (a) 20.5 V (b) 41.7 V (c) 21.2 V (d) 14.3 V

27. సిలికాన్ డయోడ్‌లు (ఒక్కొక్కటి 0.7 V) ఉన్న బ్రిడ్జ్ ఏకదిశకారికి 12 V rms సరఫరా అవుతుంది. గరిష్ఠ అవుట్‌పుట్ వోల్టేజ్ సుమారు (a) 17.0 V (b) 16.3 V (c) 10.6 V (d) 15.6 V

28. 50 Hz పై ఒక అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారికి V_m = 20 V, R_L = 1 kΩ, C = 500 μF. అంచనా అలలు సుమారు (a) 0.4 V (b) 0.8 V (c) 1.6 V (d) 8 V

29. ప్రతిపాదన (A): పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం ఇన్‌పుట్ పౌనఃపున్యానికి రెట్టింపు. కారణం (R): పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారిలో ఇన్‌పుట్ రెండు అర్ధ చక్రాలూ ఒకే దిశలో అవుట్‌పుట్ పల్సులను ఇస్తాయి. (a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: R_L C అలల ఆవర్తనాకాలం కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు కెపాసిటర్ వడపోత అవుట్‌పుట్ గరిష్ఠ విలువ V_m కు చేరువవుతుంది. వాక్యం II: అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారిలో డయోడ్ అవతల గరిష్ఠ విలోమ వోల్టేజ్ 2V_m. (a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1aఏకదిశకారి ac నుంచి ఒకే దిశ (స్పందన dc) అవుట్‌పుట్ ఇస్తుంది.
2cడయోడ్ తిరో బయాస్‌లో ఉంటూ అడ్డుకుంటుంది.
3bద్వితీయ కాయిల్ ప్రతి సగానికి ఒక డయోడ్.
4dచక్రానికి రెండు పల్సులు: 2 × 50 = 100 Hz.
5bఆవేశాన్ని నిల్వ చేసి విడుదల చేయడానికి కెపాసిటర్ లోడ్ అవతల ఉంటుంది.
6cఒకే దిశ, కానీ మారే అవుట్‌పుట్.
7dD1 ఒక సగంలో, D2 మరో సగంలో ప్రవహింపజేస్తాయి.
8aΔV ≈ V_m/(f_r R_L C), C పెరిగతే తగ్గుతుంది.
9bప్రతి ఇన్‌పుట్ చక్రానికి ఒక పల్స్.
10cనాలుగు డయోడ్‌లు బ్రిడ్జ్‌ను ఏర్పరుస్తాయి.
11dV_dc = 12/π ≈ 3.8 V.
12bV_dc = 2 × 11/π ≈ 7.0 V.
13aద్వితీయం 20 V rms, గరిష్ఠం 20√2 ≈ 28.3 V.
14c(5 − 0.7)/430 = 10 mA.
15dమధ్య-కుళాయి PIV = 2V_m = 20 V.
16bV_m = 1.414 × 7.07 ≈ 10 V = PIV.
17aఅర్ధ తరంగ V_rms = V_m/2 = 9 V.
18cపూర్ణ తరంగ అలలు 2f = 120 Hz వద్ద.
19dధన అర్ధంలో మాత్రమే ప్రవహింపజేస్తుంది.
20bఆవర్తనాకాలం 0.01 s; R_L C ≥ 0.1 s; C ≥ 0.1/2000 = 50 μF.
21aΔV ≈ 12/(100 × 600 × 0.002) = 0.1 V.
22cఒకే డయోడ్ పనిచేస్తుంది, కాబట్టి అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారిలా పనిచేస్తుంది.
23bf = 100 Hz; V_dc = 30/π ≈ 9.55 V.
24d(2V_m/π)/(V_m/π) = 2.
25csin θ = 0.07, θ ≈ 4.0°; (180 − 8.0)/360 ≈ 47.8%.
26aప్రతి సగం 15 V rms, V_m ≈ 21.2 V; 21.2 − 0.7 ≈ 20.5 V.
27dV_m ≈ 16.97 V; రెండు డయోడ్‌లు 1.4 V తీసుకుంటాయి: సుమారు 15.6 V.
28bΔV ≈ 20/(50 × 1000 × 5 × 10⁻⁴) = 0.8 V.
29aరెండు సగాలలో ఒకే దిశ పల్సులు పౌనఃపున్యాన్ని రెట్టింపు చేస్తాయి.
30cఅర్ధ తరంగ PIV V_m, 2V_m కాదు.

అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • డయోడ్ ఒకే దిశలో ప్రవహింపజేస్తుంది కాబట్టి ఏకదిశకారి ac ని స్పందన dc గా మారుస్తుంది.

  • సైన్ సరఫరా గరిష్ఠం: V_m = √2 × V_rms (230 V rms మెయిన్స్‌కు V_m ≈ 325 V).

  • అర్ధ తరంగం: ఒక డయోడ్, ధన అర్ధ చక్రంలో మాత్రమే ప్రవహింపజేస్తుంది; అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం = f.

  • అర్ధ తరంగం: V_dc = V_m/π, V_rms = V_m/2, PIV = V_m, అలల గుణకం 1.21, గరిష్ఠ దక్షత 40.6%.

  • మధ్య-కుళాయి పూర్ణ తరంగం: రెండు డయోడ్‌లు వంతులవారీగా, ఒక్కోటి ఒక అర్ధ చక్రం పనిచేస్తాయి; మధ్య-కుళాయి ద్వితీయ కాయిల్ అవసరం.

  • పూర్ణ తరంగం: అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం = 2f, V_dc = 2V_m/π, V_rms = V_m/√2, అలల గుణకం 0.48, గరిష్ఠ దక్షత 81.2%.

  • మధ్య-కుళాయి PIV = 2V_m (V_m = ద్వితీయ కాయిల్ ప్రతి సగం గరిష్ఠం).

  • బ్రిడ్జ్: నాలుగు డయోడ్‌లు, ప్రతి అర్ధ చక్రంలో రెండు ప్రవహింపజేస్తాయి, మధ్య-కుళాయి అవసరం లేదు, PIV = V_m.

  • నిజమైన Si డయోడ్‌లతో బ్రిడ్జ్ ప్రతి గరిష్ఠం నుంచి సుమారు 1.4 V (రెండు డయోడ్‌లు) కోల్పోతుంది; అర్ధ తరంగం, మధ్య-కుళాయి సుమారు 0.7 V కోల్పోతాయి.

  • అలల గుణకం r = (ac భాగం rms)/(dc విలువ); r తక్కువైతే dc మరింత సాఫీ.

  • లోడ్ అవతల ఉన్న కెపాసిటర్ ప్రతి గరిష్ఠం దగ్గర ఆవేశితమై, గరిష్ఠాల మధ్య R_L ద్వారా నెమ్మదిగా ఉత్సర్జనం చెందుతుంది.

  • మంచి సాఫీకి R_L C విలువ 1/f_r కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉండాలి; f_r అలల పౌనఃపున్యం.

  • అలల వోల్టేజ్ ΔV ≈ V_m/(f_r R_L C): ఎక్కువ C, ఎక్కువ R_L లేదా ఎక్కువ f_r ఉంటే అలలు తక్కువ.

  • కెపాసిటర్ వడపోతతో ప్రతి డయోడ్ గరిష్ఠం దగ్గర కొద్ది సేపు మాత్రమే ప్రవహింపజేస్తుంది.

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

రాశిఅర్ధ తరంగంమధ్య-కుళాయి పూర్ణ తరంగంబ్రిడ్జ్
డయోడ్‌లు124
అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యంf2f2f
V_dcV_m/π2V_m/π2V_m/π
V_rmsV_m/2V_m/√2V_m/√2
ప్రతి డయోడ్‌కు PIVV_m2V_mV_m
అలల గుణకం1.210.480.48
గరిష్ఠ దక్షత40.6%81.2%81.2%

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "అర్ధం ఉంచుతుంది, పూర్ణం రెట్టింపు చేస్తుంది" (Half keeps, Full doubles): అర్ధ తరంగ అవుట్‌పుట్ ఇన్‌పుట్ పౌనఃపున్యం f ను ఉంచుతుంది; పూర్ణ తరంగం దాన్ని 2f కి రెట్టింపు చేస్తుంది.

  • "1-2-4": అర్ధ తరంగానికి ఒక డయోడ్, మధ్య-కుళాయికి రెండు, బ్రిడ్జ్‌కు నాలుగు.

  • "ఒంటరికి ఒక π, జంటకు రెండు π" (One pi alone, two pi together): అర్ధ తరంగానికి V_dc = V_m/π, పూర్ణ తరంగానికి 2V_m/π.

  • "మధ్య-కుళాయి రెట్టింపు భారం మోస్తుంది": మధ్య-కుళాయి డయోడ్‌లకు PIV 2V_m; మిగిలిన రెండు రకాలకు V_m.

  • "దక్షత రెట్టింపు, అలలు తగ్గుదల": 40.6% నుంచి 81.2%; 1.21 నుంచి 0.48.

భావనల అనుసంధానం

  • సైన్ తరంగం గరిష్ఠ, rms, సగటు విలువలు, పరివర్తకాలు భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 14: విద్యుదయస్కాంత ప్రేరణ మరియు ఏకాంతర ప్రవాహాలు నుంచి వస్తాయి.

  • నిరోధం ద్వారా కెపాసిటర్ ఆవేశం, ఉత్సర్జనం (కాల స్థిరాంకం RC) భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 11: స్థిర విద్యుత్ శాస్త్రం నుంచి వస్తుంది.

  • లోడ్‌కు సామర్థ్యం P = V²/R, ఓమ్ నియమం భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 12: విద్యుత్ ప్రవాహం నుంచి వస్తాయి.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET నమూనా)

31. ఇన్‌పుట్ 50 Hz ac. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం · B. పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి అవుట్‌పుట్ పౌనఃపున్యం · C. అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి అలల గుణకం · D. పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి గరిష్ఠ దక్షత
జాబితా II: i. 1.21 · ii. 100 Hz · iii. 81.2% · iv. 50 Hz
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (d) A-iv, B-ii, C-i, D-iii

32. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి (V_m అంటే డయోడ్‌కు గరిష్ఠ ఇన్‌పుట్).
జాబితా I: A. అర్ధ తరంగ V_dc · B. పూర్ణ తరంగ V_dc · C. అర్ధ తరంగ V_rms · D. పూర్ణ తరంగ V_rms
జాబితా II: i. V_m/π · ii. V_m/2 · iii. 2V_m/π · iv. V_m/√2
(a) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (b) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (c) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-iii, C-i, D-iv

33. ఆదర్శ డయోడ్‌లు, V_m = 20 V తో జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. అర్ధ తరంగ V_dc · B. పూర్ణ తరంగ V_dc · C. అర్ధ తరంగ V_rms · D. పూర్ణ తరంగ V_rms
జాబితా II: i. 10 V · ii. 6.37 V · iii. 14.1 V · iv. 12.7 V
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii

34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి · B. మధ్య-కుళాయి పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి · C. బ్రిడ్జ్ ఏకదిశకారి · D. కెపాసిటర్ వడపోత
జాబితా II: i. ఒక డయోడ్, ఇన్‌పుట్ పౌనఃపున్యంతో అవుట్‌పుట్ · ii. ప్రతి గరిష్ఠం దగ్గర ఆవేశితమై, లోడ్ ద్వారా నెమ్మదిగా ఉత్సర్జనం · iii. నాలుగు డయోడ్‌లు, మధ్య-కుళాయి లేదు · iv. రెండు డయోడ్‌లు, మధ్య-కుళాయి ద్వితీయ కాయిల్
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (c) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. బ్రిడ్జ్ ఏకదిశకారిలో ప్రతి అర్ధ చక్రంలో రెండు డయోడ్‌లు ప్రవహింపజేస్తాయి.
B. మధ్య-కుళాయి ఏకదిశకారిలో ప్రతి డయోడ్ ప్రతి చక్రంలో సగం సమయం ప్రవహింపజేస్తుంది.
C. అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి అవుట్‌పుట్‌లో ac భాగం ఉండదు.
D. పెద్ద వడపోత కెపాసిటర్ చిన్న అలలను ఇస్తుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు

36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి (ఆదర్శ డయోడ్‌లు).
A. 50 Hz మెయిన్స్‌తో నడిచే పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి అలల పౌనఃపున్యం 100 Hz.
B. అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి గరిష్ఠ దక్షత 81.2%.
C. బ్రిడ్జ్ ఏకదిశకారిలో ప్రతి డయోడ్‌పై PIV V_m.
D. పూర్ణ తరంగ అవుట్‌పుట్ rms విలువ, అదే గరిష్ఠం గల ఇన్‌పుట్ సైన్ rms విలువకు సమానం.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, C మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే

37. కెపాసిటర్-ఇన్‌పుట్ వడపోత గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. మంచి సాఫీకి R_L C విలువ 1/f_r కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉండాలి.
B. ఎక్కువ లోడ్ విద్యుత్ ప్రవాహం (చిన్న R_L) అలలను పెంచుతుంది.
C. కెపాసిటర్‌తో ప్రతి డయోడ్ పూర్తి అర్ధ చక్రం ప్రవహింపజేస్తుంది.
D. అలల వోల్టేజ్ సుమారు V_m/(f_r R_L C).
(a) A, B, D మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. 230 V rms మెయిన్స్ గరిష్ఠం సుమారు 325 V.
B. 10:1 స్టెప్-డౌన్ పరివర్తకం 230 V rms మెయిన్స్ నుంచి సుమారు 23 V rms ఇస్తుంది.
C. పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి అవుట్‌పుట్ dc విలువ V_m/π.
D. అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి ఇన్‌పుట్ రెండు అర్ధ చక్రాలనూ వాడుతుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు

39. ఒక ఆసిలోస్కోప్ ఇన్‌పుట్‌ను 50 Hz సైన్ తరంగంగా చూపిస్తుంది. లోడ్ అవతల అవుట్‌పుట్ మధ్యలో ఖాళీలు లేని ఒకేలాంటి ధన అర్ధ-సైన్ మూపుల వరుస, సెకనుకు 100 మూపులు. వలయం, దాని అలల పౌనఃపున్యం
(a) పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి, 100 Hz (b) అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి, 50 Hz (c) అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారి, 100 Hz (d) పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి, 50 Hz

40. ఒక పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారిని (f_r = 100 Hz, V_m = 12 V, R_L = 1 kΩ) మూడు వడపోత కెపాసిటర్లతో పరీక్షించారు.

C (µF)1004701000
అలలు ΔV (V)1.2?0.12

లేని అలల వోల్టేజ్ సుమారు
(a) 2.6 V (b) 0.56 V (c) 0.26 V (d) 0.026 V

41. ఒక బ్రిడ్జ్ ఏకదిశకారి సిలికాన్ డయోడ్‌లను (ఆన్‌లో ఒక్కొక్కటి 0.7 V) వాడుతుంది. ద్వితీయ గరిష్ఠ వోల్టేజ్ 15 V. లోడ్ అవతల గరిష్ఠ వోల్టేజ్
(a) 15 V (b) 14.3 V (c) 7.5 V (d) 13.6 V

Q42–43 కోసం సన్నివేశం. ఒక మొబైల్-ఛార్జర్ కిట్ 230 V rms, 50 Hz మెయిన్స్‌పై నడుస్తుంది. 20:1 స్టెప్-డౌన్ పరివర్తకం ఆదర్శ డయోడ్‌లు, 1 kΩ లోడ్ ఉన్న బ్రిడ్జ్ ఏకదిశకారికి సరఫరా చేస్తుంది. వడపోత లేదు.

42. లోడ్ అవతల dc వోల్టేజ్ సుమారు
(a) 16.3 V (b) 10.4 V (c) 5.2 V (d) 11.5 V

43. dc లోడ్ విద్యుత్ ప్రవాహం, అవుట్‌పుట్ అలల పౌనఃపున్యం
(a) 10.4 mA, 100 Hz (b) 10.4 mA, 50 Hz (c) 16.3 mA, 100 Hz (d) 5.2 mA, 50 Hz

44. ఆదర్శ అర్ధ తరంగ ఏకదిశకారికి V_m = 50 V, R_L = 1 kΩ. లోడ్‌కు అందించే dc సామర్థ్యం సుమారు
(a) 1.25 W (b) 0.63 W (c) 0.50 W (d) 0.25 W

45. ఒక పూర్ణ తరంగ ఏకదిశకారి 50 Hz పై R_L = 2 kΩ తో నడుస్తుంది. అలల వోల్టేజ్ V_m లో గరిష్ఠంగా 2% ఉండాలి. ΔV ≈ V_m/(f_r R_L C) వాడితే అతి చిన్న వడపోత కెపాసిటర్
(a) 25 µF (b) 125 µF (c) 250 µF (d) 500 µF

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31dఅర్ధ తరంగం 50 Hz ను ఉంచుతుంది, పూర్ణ తరంగం 100 Hz ఇస్తుంది; అర్ధ తరంగ అలల గుణకం 1.21; పూర్ణ తరంగ దక్షత 81.2%
32aఅర్ధ తరంగానికి V_m/π, V_m/2; పూర్ణ తరంగానికి 2V_m/π, V_m/√2
33c20/π = 6.37 V; 40/π = 12.7 V; 20/2 = 10 V; 20/√2 = 14.1 V
34bఅర్ధ తరంగానికి ఒక డయోడ్, మధ్య-కుళాయితో రెండు, బ్రిడ్జ్‌లో నాలుగు; కెపాసిటర్ గరిష్ఠాల దగ్గర ఆవేశాన్ని నిల్వ చేస్తుంది
35cA, B, D సరైనవి; అర్ధ తరంగ అవుట్‌పుట్ బాగా స్పందిస్తుంది, కాబట్టి దానిలో పెద్ద ac భాగం ఉంది (C తప్పు)
36dఅర్ధ తరంగ గరిష్ఠ దక్షత 40.6% (B తప్పు); పూర్ణ తరంగ V_rms = V_m/√2, ఇన్‌పుట్‌కు సమానం
37aడయోడ్ ప్రతి గరిష్ఠం దగ్గర కొద్ది సేపే ప్రవహింపజేస్తుంది (C తప్పు)
38bA, B సరైనవి (230√2 ≈ 325 V); పూర్ణ తరంగ V_dc = 2V_m/π; అర్ధ తరంగం ఒక సగాన్నే వాడుతుంది
39aప్రతి అర్ధ చక్రానికి ఒక మూపు అంటే పూర్ణ తరంగం; 2 × 50 = 100 Hz
40cΔV = 12/(100 × 1000 × 470 × 10⁻⁶) ≈ 0.26 V
41dరెండు డయోడ్‌లు శ్రేణిలో ప్రవహింపజేస్తాయి: 15 − 1.4 = 13.6 V
42bద్వితీయం 11.5 V rms, V_m = 11.5√2 ≈ 16.3 V, V_dc = 2V_m/π ≈ 10.4 V
43aI_dc = 10.4 V/1 kΩ = 10.4 mA; బ్రిడ్జ్ అవుట్‌పుట్ 2 × 50 = 100 Hz వద్ద
44dV_dc = 50/π ≈ 15.9 V; P = V_dc²/R = 0.25 W; (b) V_rms = 25 V ని వాడుతుంది
45cf_r = 100 Hz తో 1/(f_r R_L C) ≤ 0.02: C ≥ 1/(100 × 2000 × 0.02) = 250 µF; (d) తప్పుగా 50 Hz వాడుతుంది
30 min left
‹
›