Chapter 3 of 10 · 34 min read

అధ్యాయం 1: కొలత పరికరాలు (Measuring Instruments)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • వెర్నియర్ కాలిపర్స్ (Vernier callipers), స్క్రూ గేజ్ (Screw gauge) స్కేళ్ల నుంచి కనీస కొలత (Least count) ఎలా కనుక్కోవాలి.

  • రీడింగ్ ఎలా తీసుకోవాలి, ధనాత్మక లేదా ఋణాత్మక శూన్యాంక దోషం (Zero error) కోసం దాన్ని ఎలా సవరించాలి.

  • ఒక పాత్ర బయటి వ్యాసం, లోపలి వ్యాసం, లోతు ఎలా కొలవాలి.

  • తీగ వ్యాసం, రేకు మందం ఎలా కొలవాలి, బ్యాక్‌లాష్ (backlash) దోషాన్ని ఎలా తప్పించుకోవాలి.

  • కత్తి అంచు (knife edge) పై సంతులనం చేసిన మీటర్ స్కేలుతో తెలియని ద్రవ్యరాశి (Mass) ఎలా కనుక్కోవాలి.

వెర్నియర్ ఎందుకు పనిచేస్తుందో పుస్తకం 1 వివరించింది. ఇక్కడ మనం ఈ పరికరాలను ప్రయోగశాల బల్ల మీద వాడినట్లే వాడతాం, NEET కి ఇష్టమైన రీడింగ్‌లను సాధన చేస్తాం.

1.1 వెర్నియర్ కాలిపర్స్: భాగాలు మరియు కనీస కొలత

వెర్నియర్ కాలిపర్స్‌లో కదలని ప్రధాన స్కేలు, జారే వెర్నియర్ స్కేలు ఉంటాయి. మూడు జతల స్పర్శ భాగాలు మూడు వేర్వేరు రాశులను కొలుస్తాయి.

భాగంఏమి కొలుస్తుందిఎలా వాడాలి
కింది (బయటి) దవడలుబయటి వ్యాసం, పొడవువస్తువును దవడల మధ్య మెల్లగా పట్టుకోండి
పై (లోపలి) దవడలులోపలి వ్యాసందవడలను పాత్ర లోపల పెట్టి, లోపలి గోడను తాకే వరకు తెరవండి
వెనుక ఉండే సన్నని పట్టీ (లోతు కడ్డీ)లోతుప్రధాన స్కేలు చివరను అంచుపై ఆనించి, పట్టీ అడుగును తాకే వరకు జరపండి
లాకింగ్ స్క్రూవెర్నియర్‌ను కదలకుండా ఉంచుతుందిరీడింగ్ చదివే ముందు బిగించండి

n వెర్నియర్ విభాగాలు (VSD) (n − 1) ప్రధాన స్కేలు విభాగాలకు (MSD) సమానమైతే, ఒక MSD కీ ఒక VSD కీ మధ్య తేడాయే కనీస కొలత (LC).

LC=1 MSD−1 VSD=1 MSDn\text{LC} = 1\,\text{MSD} - 1\,\text{VSD} = \frac{1\,\text{MSD}}{n}

1 MSD = 1 mm, 10 VSD = 9 MSD అయితే LC = 0.1 mm = 0.01 cm.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: ఒక వెర్నియర్‌లో 20 విభాగాలు 19 ప్రధాన స్కేలు విభాగాలతో సరిపోతాయి. ప్రతి ప్రధాన స్కేలు విభాగం 1 mm. కనీస కొలత కనుక్కోండి.

సాధన: 1 VSD = 19/20 mm = 0.95 mm. LC = 1 − 0.95 = 0.05 mm = 0.005 cm.

1.2 శూన్యాంక దోషం మరియు రీడింగ్ తీసుకోవడం

కొలిచే ముందు దవడలను పూర్తిగా మూసివేయండి. వెర్నియర్ సున్నా ప్రధాన స్కేలు సున్నాపై సరిగ్గా ఉండాలి. అలా లేకపోతే ఆ పరికరానికి శూన్యాంక దోషం ఉందని అర్థం.

  • ధనాత్మక శూన్యాంక దోషం: వెర్నియర్ సున్నా ప్రధాన స్కేలు సున్నాకు కుడివైపు ఉంటుంది. శూన్యాంక దోషం = + (ఏకీభవించే వెర్నియర్ విభాగం) × LC.

  • ఋణాత్మక శూన్యాంక దోషం: వెర్నియర్ సున్నా ఎడమవైపు ఉంటుంది. n విభాగాల స్కేలులో k-వ విభాగం ఏకీభవిస్తే, శూన్యాంక దోషం = − (n − k) × LC.

రీడింగ్‌కు రెండు భాగాలు ఉంటాయి. వెర్నియర్ సున్నాకు సరిగ్గా ముందున్న ప్రధాన స్కేలు గుర్తు ప్రధాన స్కేలు రీడింగ్ (MSR). ఏదైనా ప్రధాన స్కేలు గుర్తుతో బాగా ఏకీభవించే వెర్నియర్ విభాగం సంఖ్య వెర్నియర్ స్కేలు రీడింగ్ (VSR).

Observed reading=MSR+VSR×LC\text{Observed reading} = \text{MSR} + \text{VSR} \times \text{LC}
Corrected reading=Observed reading−(zero error with its sign)\text{Corrected reading} = \text{Observed reading} - (\text{zero error with its sign})

ఖాళీగా ఉన్నప్పుడే 50 g చూపించే కూరగాయల వ్యాపారి త్రాసును ఊహించుకోండి. అది చూపించే ప్రతి బరువు 50 g ఎక్కువ, కాబట్టి 50 g తీసివేస్తాం. ఋణాత్మక శూన్యాంక దోషం దీనికి వ్యతిరేకం: అక్కడ కలుపుతాం.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: దవడలు మూసినప్పుడు వెర్నియర్ సున్నా ప్రధాన సున్నాకు ఎడమవైపు ఉంది, 7వ వెర్నియర్ విభాగం ఏకీభవిస్తోంది (10 విభాగాలు, LC = 0.01 cm). ఒక కడ్డీకి MSR = 3.2 cm, 6వ విభాగం ఏకీభవిస్తోంది. నిజమైన పొడవు కనుక్కోండి.

సాధన: శూన్యాంక దోషం = −(10 − 7) × 0.01 = −0.03 cm. పరిశీలించిన రీడింగ్ = 3.2 + 6 × 0.01 = 3.26 cm. సవరించిన రీడింగ్ = 3.26 − (−0.03) = 3.29 cm.

1.3 ప్రయోగం: వెర్నియర్ కాలిపర్స్‌తో పాత్ర వ్యాసాలు మరియు లోతు

ఉద్దేశం: ఒక బీకరు లేదా చిన్న పాత్ర బయటి వ్యాసం, లోపలి వ్యాసం, లోతు కొలవడం.

పరికరాలు: వెర్నియర్ కాలిపర్స్, బీకరు (లేదా స్టీలు గ్లాసు, చిన్న కటోరీ కూడా సరిపోతుంది), భూతద్దం.

సూత్రం మరియు ఫార్ములా: రీడింగ్‌లను MSR + VSR × LC గా తీసుకుని శూన్యాంక దోషానికి సవరిస్తాం. రీడింగ్‌ల నుంచి ఇవి లభిస్తాయి:

t=Dext−Dint2,V=πDint24 ht = \frac{D_{\text{ext}} - D_{\text{int}}}{2}, \qquad V = \frac{\pi D_{\text{int}}^{2}}{4}\, h

ఇక్కడ t గోడ మందం, V లోపలి ఘనపరిమాణం (సామర్థ్యం), h లోతు.

విధానం:

  1. LC కనుక్కోండి. దవడలు మూసి శూన్యాంక దోషాన్ని గుర్తుతో సహా నమోదు చేయండి.

  2. పాత్రను కింది దవడల మధ్య ఉంచండి. మెల్లగా మూసి లాక్ చేయండి.

  3. MSR, VSR నమోదు చేయండి. ప్రతిసారీ పాత్రను తిప్పుతూ మూడు నాలుగు చోట్ల మళ్లీ కొలవండి.

  4. పై దవడలను పాత్ర మూతి లోపల పెట్టండి. లోపలి గోడపై తేలికగా నొక్కే వరకు తెరవండి. ఇంతకు ముందులాగే చాలా చోట్ల చదవండి.

  5. ప్రధాన స్కేలు చివరను అంచుపై ఆనించండి. లోతు పట్టీ అడుగును తాకే వరకు వెర్నియర్‌ను జరపండి. చదవండి. అంచుపై వేర్వేరు బిందువుల వద్ద మళ్లీ చేయండి.

  6. ప్రతి సెట్ సగటు తీసుకుని శూన్యాంక దోషానికి సవరించండి.

పరిశీలనల పట్టిక నమూనా:

క్ర. సం.రాశిMSR (cm)ఏకీభవించే VSDVSR × LC (cm)పరిశీలించినది (cm)సవరించినది (cm)
1–3బయటి వ్యాసం
4–6లోపలి వ్యాసం
7–9లోతు

ఫలితం: బయటి వ్యాసం = … cm, లోపలి వ్యాసం = … cm, లోతు = … cm (ప్రతిదీ LC వరకు).

జాగ్రత్తలు:

  • దవడలను గట్టిగా నొక్కవద్దు. పాత్ర వంగిపోవచ్చు, స్కేలు అరిగిపోవచ్చు.

  • పారలాక్స్ దోషం రాకుండా కన్ను ఏకీభవించే గుర్తుకు సరిగ్గా పైన ఉంచండి.

  • లోపలి వ్యాసానికి దవడలను అతి పెద్ద జ్యా (నిజమైన వ్యాసం) వెంట ఉంచండి, చిన్న జ్యా వెంట కాదు.

  • లోతు పట్టీని నిలువుగా ఉంచండి.

దోష కారణాలు:

  • శూన్యాంక దోషం నమోదు చేయకపోవడం, లేదా తప్పు గుర్తుతో తీసుకోవడం.

  • పాత్ర పూర్తిగా వృత్తాకారంగా ఉండకపోవచ్చు, కాబట్టి ఒక్క రీడింగ్ తప్పుదారి పట్టిస్తుంది.

  • అంచు చదునుగా లేకపోతే లోతు తప్పుగా వస్తుంది.

మౌఖిక (viva) ప్రశ్నల అంశాలు:

  • పై దవడల బయటి అంచులు సున్నాతో సరిపోయేలా సాన పెట్టి ఉంటాయి, అందుకే అవి లోపలి వ్యాసాన్ని నేరుగా చదువుతాయి.

  • n పెద్దదైతే LC చిన్నదవుతుంది, సూక్ష్మత పెరుగుతుంది.

  • ఏ వెర్నియర్ గుర్తూ సరిగ్గా ఏకీభవించకపోతే, అతి దగ్గరగా కనిపించేదాన్ని తీసుకోండి.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: ఒక స్టీలు గ్లాసు సవరించిన బయటి వ్యాసం 5.48 cm, లోపలి వ్యాసం 5.12 cm. గోడ మందం కనుక్కోండి.

సాధన: t = (5.48 − 5.12)/2 = 0.36/2 = 0.18 cm.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: ఒక బీకరు లోపలి వ్యాసం 4.00 cm, లోతు 6.00 cm. దాని సామర్థ్యం కనుక్కోండి.

సాధన: r = 2.00 cm. V = π × (2.00)² × 6.00 = π × 24.0 = 75.4 cm³, అంటే సుమారు 75 mL.

1.4 స్క్రూ గేజ్: పిచ్, కనీస కొలత, శూన్యాంక దోషం, బ్యాక్‌లాష్

స్క్రూ గేజ్‌లో స్లీవ్ మీద రేఖీయ (పిచ్) స్కేలు, థింబుల్ మీద వృత్తాకార స్కేలు ఉంటాయి. ఒక పూర్తి భ్రమణంలో స్పిండిల్ ఒక పిచ్ దూరం ముందుకు కదులుతుంది.

Pitch=distance moved on linear scalenumber of full rotations,LC=pitchnumber of circular divisions\text{Pitch} = \frac{\text{distance moved on linear scale}}{\text{number of full rotations}}, \qquad \text{LC} = \frac{\text{pitch}}{\text{number of circular divisions}}

పిచ్ 1 mm, 100 విభాగాలు అయినా, పిచ్ 0.5 mm, 50 విభాగాలు అయినా రెండింటికీ LC = 0.01 mm.

శూన్యాంక దోషం. స్టడ్‌లు జస్ట్ తాకే వరకు రాచెట్‌ను తిప్పండి.

  • వృత్తాకార స్కేలు సున్నా నిర్దేశ (సూచిక) రేఖకు కింద ఉంటే దోషం ధనాత్మకం. శూన్యాంక దోషం = + (రేఖపై ఉన్న విభాగం) × LC.

  • సున్నా రేఖకు పైన ఉంటే దోషం ఋణాత్మకం. శూన్యాంక దోషం = − (N − రేఖపై ఉన్న విభాగం) × LC; ఇక్కడ N వృత్తాకార విభాగాల సంఖ్య.

Observed reading=PSR+CSR×LC\text{Observed reading} = \text{PSR} + \text{CSR} \times \text{LC}

బ్యాక్‌లాష్ దోషం. అరిగిన మెలికల వల్ల స్క్రూ, నట్ మధ్య కొంచెం దారి (ఆట) ఉంటుంది. తిప్పే దిశను మార్చితే, థింబుల్ తిరుగుతున్నా స్పిండిల్ కొద్దిసేపు కదలదు. వస్తువును మూసేటప్పుడు ఎప్పుడూ ఒకే దిశలో తిప్పడం ద్వారా దీన్ని తప్పించవచ్చు.

రాచెట్. స్టడ్‌లు వస్తువును ఒక స్థిరమైన చిన్న బలంతో పట్టుకోగానే అది జారిపోతుంది (క్లిక్ అవుతుంది). దీనివల్ల మెత్తని తీగ నలగదు, ప్రతిసారీ ఒకే ఒత్తిడి ఉంటుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.5: ఒక స్క్రూ గేజ్ పిచ్ 0.5 mm, వృత్తాకార విభాగాలు 50. దాని శూన్యాంక దోషం +3 విభాగాలు. ఒక తీగకు PSR = 2.5 mm, CSR = 34. వ్యాసం కనుక్కోండి.

సాధన: LC = 0.5/50 = 0.01 mm. పరిశీలించినది = 2.5 + 34 × 0.01 = 2.84 mm. శూన్యాంక దోషం = +0.03 mm. సవరించినది = 2.84 − 0.03 = 2.81 mm.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.6: పిచ్ 1 mm, 100 విభాగాలు. స్టడ్‌లు తాకినప్పుడు 97వ విభాగం నిర్దేశ రేఖపై ఉంది, సున్నా రేఖకు పైన ఉంది. ఒక తీగకు PSR = 1 mm, CSR = 24. వ్యాసం కనుక్కోండి.

సాధన: LC = 0.01 mm. శూన్యాంక దోషం = −(100 − 97) × 0.01 = −0.03 mm. పరిశీలించినది = 1 + 0.24 = 1.24 mm. సవరించినది = 1.24 + 0.03 = 1.27 mm.

1.5 ప్రయోగం: స్క్రూ గేజ్‌తో తీగ వ్యాసం మరియు రేకు మందం

ఉద్దేశం: స్క్రూ గేజ్ ఉపయోగించి సన్నని తీగ వ్యాసం లేదా పలుచని రేకు మందం కనుక్కోవడం.

పరికరాలు: స్క్రూ గేజ్, తీగ (లేదా తగరం పట్టీ, బ్లేడ్‌లా పలుచని లోహపు పలక వంటి రేకు), భూతద్దం.

సూత్రం మరియు ఫార్ములా: వ్యాసం = PSR + CSR × LC − శూన్యాంక దోషం. తీగ అడ్డకోత వైశాల్యం A = πd²/4.

విధానం:

  1. కొన్ని పూర్తి భ్రమణాలు ఇచ్చి, కదిలిన దూరం నమోదు చేసి పిచ్ కనుక్కోండి. LC కనుక్కోండి.

  2. స్టడ్‌లు తాకే వరకు రాచెట్ తిప్పండి. శూన్యాంక దోషాన్ని గుర్తుతో సహా నమోదు చేయండి.

  3. తీగను స్టడ్‌ల మధ్య ఉంచండి. క్లిక్ అయ్యే వరకు రాచెట్‌తో మాత్రమే తిప్పండి.

  4. PSR, CSR నమోదు చేయండి.

  5. అదే చోట తీగను 90° తిప్పి మళ్లీ చదవండి. అడ్డకోత అండాకారంగా ఉందో లేదో ఇది తనిఖీ చేస్తుంది.

  6. తీగ పొడవునా నాలుగు ఐదు చోట్ల మళ్లీ చేయండి. రేకు అయితే దానిపై వ్యాపించిన అనేక బిందువుల వద్ద చదవండి.

  7. సగటు కనుక్కుని శూన్యాంక దోషానికి సవరించండి.

పరిశీలనల పట్టిక నమూనా:

క్ర. సం.PSR (mm)CSR (విభా.)CSR × LC (mm)ఒక దిశలో రీడింగ్ (mm)90° వద్ద రీడింగ్ (mm)సగటు (mm)
1
2
3

ఫలితం: తీగ సవరించిన సగటు వ్యాసం = … mm.

జాగ్రత్తలు:

  • చివరిగా మూసేటప్పుడు ఎప్పుడూ రాచెట్‌నే వాడండి, థింబుల్‌ను కాదు.

  • బ్యాక్‌లాష్ తప్పించడానికి స్క్రూను ఒకే దిశలో కదిలించండి.

  • రీడింగ్ తీసే చోట తీగ వంకరలు లేకుండా తిన్నగా ఉండాలి.

  • కన్ను నిర్దేశ రేఖకు సమాన ఎత్తులో ఉంచి చదవండి.

దోష కారణాలు:

  • మెలికల్లో బ్యాక్‌లాష్.

  • తీగ ఏకరీతిగా లేకపోవడం, లేదా అడ్డకోత వృత్తాకారంగా లేకపోవడం.

  • స్టడ్‌లు శుభ్రంగా లేకపోవడం, లేదా తీగను ఎక్కువగా నొక్కడం.

మౌఖిక (viva) ప్రశ్నల అంశాలు:

  • సాధారణ వెర్నియర్ కంటే స్క్రూ గేజ్ సుమారు 10 రెట్లు ఎక్కువ సూక్ష్మమైనది (0.1 mm కు బదులు 0.01 mm).

  • అదే చోట లంబ దిశలలో తీసిన రీడింగ్‌లు తీగ అండాకారతను గుర్తిస్తాయి.

  • A అనేది d² పై ఆధారపడి ఉంటుంది కాబట్టి వైశాల్యంలో శాతం దోషం, వ్యాసంలోని శాతం దోషానికి రెట్టింపు.

1.6 ప్రయోగం: మీటర్ స్కేలుతో వస్తువు ద్రవ్యరాశి (భ్రామకాల సూత్రం)

ఉద్దేశం: కత్తి అంచుపై సంతులనం చేసిన మీటర్ స్కేలుతో ఇచ్చిన వస్తువు ద్రవ్యరాశి కనుక్కోవడం.

పరికరాలు: మీటర్ స్కేలు, కత్తి అంచు (పదునైన ఆపు), తెలిసిన ద్రవ్యరాశి (ఉదా. 50 g లేదా 100 g), తెలియని వస్తువు (రాయి లేదా తాళం), రెండు దారం ఉచ్చులు.

సూత్రం మరియు ఫార్ములా: ఒక వస్తువు సంతులనంలో ఉన్నప్పుడు, ఆధార బిందువు పరంగా మొత్తం సవ్య భ్రామకం మొత్తం అపసవ్య భ్రామకానికి సమానం. ముందు స్కేలును ఒంటరిగా సంతులనం చేయండి; ఆ బిందువే దాని గురుత్వ కేంద్రం G. కత్తి అంచును G వద్దే ఉంచండి. అప్పుడు స్కేలు సొంత భారానికి భ్రామకం ఉండదు.

m g d1=M g d2    ⇒    m=Md2d1m \, g \, d_{1} = M \, g \, d_{2} \;\;\Rightarrow\;\; m = \frac{M d_{2}}{d_{1}}

ఇక్కడ d₁, d₂ లు తెలియని ద్రవ్యరాశి m, తెలిసిన ద్రవ్యరాశి M లకు కత్తి అంచు నుంచి ఉన్న దూరాలు.

కత్తి అంచు G వద్ద లేకపోతే, స్కేలు భారం W, G వద్ద పనిచేసి W × (కత్తి అంచు నుంచి G దూరం) అనే అదనపు భ్రామకాన్ని ఇస్తుంది.

విధానం:

  1. ఖాళీ స్కేలును కత్తి అంచుపై సంతులనం చేయండి. సంతులన బిందువు G ని నమోదు చేయండి (ఆదర్శంగా 50.0 cm).

  2. కత్తి అంచును G వద్ద ఉంచండి. తెలియని వస్తువును ఒక వైపు దారం ఉచ్చుతో వేలాడదీయండి.

  3. తెలిసిన ద్రవ్యరాశిని రెండో వైపు వేలాడదీయండి. స్కేలు మళ్లీ క్షితిజ సమాంతరంగా అయ్యే వరకు దానిని జరపండి.

  4. కత్తి అంచు నుంచి d₁, d₂ నమోదు చేయండి.

  5. తెలియని వస్తువు మూడు వేర్వేరు స్థానాలకు మళ్లీ చేయండి. ప్రతిసారీ m కనుక్కుని సగటు తీసుకోండి.

పరిశీలనల పట్టిక నమూనా:

క్ర. సం.కత్తి అంచు స్థానం (cm)m స్థానం (cm)M స్థానం (cm)d₁ (cm)d₂ (cm)m = Md₂/d₁ (g)
1
2
3

ఫలితం: వస్తువు ద్రవ్యరాశి = … g.

జాగ్రత్తలు:

  • కత్తి అంచు పదునుగా, దారాలు సన్నగా, తేలికగా ఉండాలి.

  • చదవడానికి ముందు స్కేలు నిజంగా క్షితిజ సమాంతరంగా, నిశ్చలంగా ఉందో లేదో సరిచూడండి.

  • దూరాలు స్కేలు వెంట కొలవబడేలా ఉచ్చులను స్కేలుకు లంబంగా ఉంచండి.

  • ద్రవ్యరాశులు ఊగకుండా, బల్లను తాకకుండా చూడండి.

దోష కారణాలు:

  • దారం ఉచ్చుల భారాన్ని వదిలేయడం.

  • కత్తి అంచు సరిగ్గా G వద్ద లేకపోవడం.

  • గాలి ప్రవాహాలు (సీలింగ్ ఫాన్ తిరుగుతూ ఉండటం) సంతులనాన్ని దెబ్బతీస్తాయి.

మౌఖిక (viva) ప్రశ్నల అంశాలు:

  • ఇది మొదటి తరగతి మీటలు: ఆధార బిందువు యత్నం, భారం మధ్య ఉంటుంది.

  • దూరాలు ఎక్కువగా ఉంటే ప్రతి దూరంలోని శాతం దోషం తగ్గుతుంది.

  • కనుగొన్న ద్రవ్యరాశి g పై ఆధారపడదు, ఎందుకంటే రెండు వైపులా g రద్దవుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.7: ఒక మీటర్ స్కేలు 50.0 cm వద్ద సంతులనం అవుతుంది. 20.0 cm గుర్తు వద్ద వేలాడదీసిన రాయిని 74.0 cm గుర్తు వద్ద ఉన్న 50 g ద్రవ్యరాశి సంతులనం చేస్తుంది. రాయి ద్రవ్యరాశి కనుక్కోండి.

సాధన: d₁ = 50.0 − 20.0 = 30.0 cm. d₂ = 74.0 − 50.0 = 24.0 cm. m = 50 × 24.0/30.0 = 40 g.

సాధించిన ఉదాహరణ 1.8: 100 g ద్రవ్యరాశి గల ఏకరీతి మీటర్ స్కేలు 50 cm వద్ద సంతులనం అవుతుంది. కత్తి అంచును 40 cm గుర్తుకు జరిపారు. 10 cm గుర్తు వద్ద ఎంత ద్రవ్యరాశి వేలాడదీస్తే స్కేలు మళ్లీ సంతులనం అవుతుంది?

సాధన: స్కేలు భారం 50 cm వద్ద, అంటే కత్తి అంచుకు 10 cm కుడివైపు పనిచేస్తుంది. తెలియని ద్రవ్యరాశి ఎడమవైపు 30 cm దూరంలో ఉంది. m × 30 = 100 × 10, కాబట్టి m = 33.3 g.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • వెర్నియర్ LC = 1 MSD − 1 VSD = 1 MSD/n. స్క్రూ గేజ్ LC = పిచ్/వృత్తాకార విభాగాల సంఖ్య.

  • సవరించిన రీడింగ్ = పరిశీలించినది − శూన్యాంక దోషం (శూన్యాంక దోషం తన గుర్తును అలాగే ఉంచుకుంటుంది).

  • వెర్నియర్: బయటి కొలతకు కింది దవడలు, లోపలి వ్యాసానికి పై దవడలు, లోతుకు పట్టీ.

  • స్క్రూ గేజ్: సున్నా నిర్దేశ రేఖకు కింద = ధనాత్మక దోషం; పైన = ఋణాత్మక దోషం.

  • రాచెట్ వాడండి; బ్యాక్‌లాష్ తప్పించడానికి ఒకే దిశలో తిప్పండి.

  • మీటర్ స్కేలు: కత్తి అంచు G వద్ద, అప్పుడు m d₁ = M d₂.

  • గోడ మందం = (బయటి − లోపలి వ్యాసం)/2.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • ధనాత్మక శూన్యాంక దోషాన్ని తీసివేయడానికి బదులు కలపడం. నియమం ఎప్పుడూ "గుర్తుతో సహా శూన్యాంక దోషాన్ని తీసివేయి".

  • ఋణాత్మక శూన్యాంక దోషానికి −(n − k) × LC కు బదులు −k × LC అని రాయడం.

  • పిచ్ 0.5 mm కూడా కావచ్చని మరిచిపోవడం; అప్పుడు ప్రతి PSR విభాగం 0.5 mm, 1 mm కాదు.

  • తప్పు రాశిని సగం చేయడం: గోడ మందానికి వ్యాసాల తేడాలో సగం కావాలి, పూర్తి తేడా కాదు.

  • కత్తి అంచు గురుత్వ కేంద్రం వద్ద లేనప్పుడు స్కేలు సొంత భారాన్ని వదిలేయడం.

  • స్క్రూ గేజ్ రీడింగ్‌ను దాని LC 0.01 mm వరకు కాకుండా 0.1 mm లేదా 0.001 mm వరకు రాయడం.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. వెర్నియర్ కాలిపర్స్‌లో 10 వెర్నియర్ విభాగాలు 9 ప్రధాన స్కేలు విభాగాలకు సమానం, 1 MSD = 1 mm. కనీస కొలత (a) 0.01 mm (b) 0.1 mm (c) 0.9 mm (d) 1 mm

2. బీకరు లోతు కొలవడానికి వెర్నియర్ కాలిపర్స్‌లో ఏ భాగం వాడతారు? (a) కింది దవడలు (b) పై దవడలు (c) వెనుక ఉండే సన్నని పట్టీ (d) లాకింగ్ స్క్రూ

3. స్టీలు గ్లాసు లోపలి వ్యాసాన్ని దీనితో కొలుస్తారు (a) పై (లోపలి) దవడలు (b) కింది (బయటి) దవడలు (c) లోతు పట్టీ (d) కేవలం ప్రధాన స్కేలు

4. ఒక స్క్రూ గేజ్ పిచ్ 1 mm, వృత్తాకార విభాగాలు 100. దాని కనీస కొలత (a) 0.1 mm (b) 0.001 mm (c) 1 mm (d) 0.01 mm

5. స్క్రూ గేజ్ రాచెట్‌ను వాడేది (a) ప్రతిసారీ అదే చిన్న బలంతో వస్తువును పట్టుకోవడానికి (b) శూన్యాంక దోషాన్ని తొలగించడానికి (c) పిచ్ మార్చడానికి (d) రేఖీయ స్కేలు చదవడానికి

6. దవడలు మూసినప్పుడు వెర్నియర్ సున్నా ఎక్కడ ఉంటే వెర్నియర్ కాలిపర్స్‌కు ధనాత్మక శూన్యాంక దోషం ఉంటుంది? (a) ప్రధాన స్కేలు సున్నాకు ఎడమవైపు (b) ప్రధాన స్కేలు సున్నాకు కుడివైపు (c) సరిగ్గా ప్రధాన స్కేలు సున్నాపై (d) చివరి ప్రధాన స్కేలు గుర్తుపై

7. ఏ పరికరం సవరించిన రీడింగ్ అయినా (a) పరిశీలించినది + శూన్యాంక దోషం (b) పరిశీలించినది × శూన్యాంక దోషం (c) పరిశీలించినది − కనీస కొలత (d) పరిశీలించినది − శూన్యాంక దోషం, దోషం గుర్తుతో సహా

8. స్క్రూ గేజ్‌లో బ్యాక్‌లాష్ దోషాన్ని దీని ద్వారా తప్పిస్తారు (a) ఎక్కువ కనీస కొలత వాడడం (b) స్టడ్‌లను శుభ్రం చేయడం (c) వస్తువును మూసేటప్పుడు స్క్రూను ఒకే దిశలో తిప్పడం (d) తీగను 90° వద్ద చదవడం

9. మీటర్ స్కేలుతో ద్రవ్యరాశి కనుగొనే పద్ధతి దేనిపై ఆధారపడి ఉంటుంది? (a) కేవలం ఫలిత బలం సున్నా కావడం (b) ఆధార బిందువు పరంగా సవ్య భ్రామకాలు అపసవ్య భ్రామకాలకు సమానం కావడం (c) ద్రవ్యరాశి పొడవుకు అనులోమానుపాతంలో ఉండడం (d) టార్క్ కోణీయ వేగానికి అనులోమానుపాతంలో ఉండడం

10. ఒక తీగ వ్యాసాన్ని అదే చోట ఒకదానికి ఒకటి లంబంగా రెండుసార్లు చదువుతారు. ఇది ఎందుకు? (a) వృత్తాకారంగా లేని అడ్డకోతను గుర్తించడానికి (b) శూన్యాంక దోషాన్ని తొలగించడానికి (c) బ్యాక్‌లాష్ తప్పించడానికి (d) పిచ్ కనుగొనడానికి

స్థాయి 2: NEET స్థాయి

11. ఒక వెర్నియర్‌లో 1 MSD = 0.5 mm, 25 వెర్నియర్ విభాగాలు 24 ప్రధాన స్కేలు విభాగాలకు సమానం. కనీస కొలత (a) 0.05 mm (b) 0.01 mm (c) 0.02 mm (d) 0.2 mm

12. వెర్నియర్ కాలిపర్స్ (LC 0.01 cm) శూన్యాంక దోషం +0.02 cm. ఒక కడ్డీకి MSR = 2.4 cm, 7వ వెర్నియర్ విభాగం ఏకీభవిస్తుంది. నిజమైన పొడవు (a) 2.49 cm (b) 2.47 cm (c) 2.43 cm (d) 2.45 cm

13. దవడలు మూసినప్పుడు వెర్నియర్ సున్నా ప్రధాన సున్నాకు ఎడమవైపు ఉంది, 10 వెర్నియర్ విభాగాలలో 6వది ఏకీభవిస్తుంది. LC = 0.1 mm. శూన్యాంక దోషం (a) −0.4 mm (b) −0.6 mm (c) +0.6 mm (d) +0.4 mm

14. పిచ్ 0.5 mm, 50 వృత్తాకార విభాగాలు గల స్క్రూ గేజ్‌కు శూన్యాంక దోషం లేదు. PSR = 3.5 mm, CSR = 18. రీడింగ్ (a) 3.518 mm (b) 3.68 mm (c) 3.86 mm (d) 5.30 mm

15. ఒక స్క్రూ గేజ్‌లో (LC 0.01 mm) స్టడ్‌లు తాకినప్పుడు వృత్తాకార స్కేలు సున్నా నిర్దేశ రేఖకు 5 విభాగాలు కింద ఉంది. ఒక తీగ రీడింగ్ 1.86 mm. దాని నిజమైన వ్యాసం (a) 1.91 mm (b) 1.36 mm (c) 1.81 mm (d) 1.86 mm

16. ఒక స్క్రూ గేజ్‌కు 100 వృత్తాకార విభాగాలు, LC 0.01 mm. స్టడ్‌లు తాకినప్పుడు 95వ విభాగం నిర్దేశ రేఖపై ఉంది, సున్నా రేఖకు పైన ఉంది. ఒక తీగ రీడింగ్ 2.37 mm. దాని నిజమైన వ్యాసం (a) 2.32 mm (b) 1.42 mm (c) 2.37 mm (d) 2.42 mm

17. ఒక పాత్ర బయటి వ్యాసం 6.24 cm, లోపలి వ్యాసం 5.86 cm. దాని గోడ మందం (a) 0.38 cm (b) 0.19 cm (c) 0.76 cm (d) 0.095 cm

18. ఒక స్థూపాకార బీకరు లోపలి వ్యాసం 5.0 cm, లోతు 8.0 cm. దాని సామర్థ్యం సుమారు (a) 157 cm³ (b) 628 cm³ (c) 200 cm³ (d) 39.3 cm³

19. ఒక మీటర్ స్కేలు 50 cm వద్ద సంతులనం అవుతుంది. 15 cm గుర్తు వద్ద ఉన్న రాయిని 80 cm గుర్తు వద్ద ఉన్న 100 g సంతులనం చేస్తుంది. రాయి ద్రవ్యరాశి (a) 116.7 g (b) 100 g (c) 85.7 g (d) 42.9 g

20. 120 g ద్రవ్యరాశి గల ఏకరీతి మీటర్ స్కేలును 30 cm గుర్తు వద్ద ఉన్న కత్తి అంచుపై, 10 cm గుర్తు వద్ద తెలియని ద్రవ్యరాశిని వేలాడదీసి సంతులనం చేశారు. తెలియని ద్రవ్యరాశి (a) 60 g (b) 240 g (c) 40 g (d) 120 g

21. స్క్రూ గేజ్ స్లీవ్ మిలీమీటర్లలో గుర్తించబడింది. థింబుల్‌కు 50 విభాగాలు ఉన్నాయి, రెండు పూర్తి భ్రమణాల్లో స్పిండిల్ ఒక స్లీవ్ విభాగం కదులుతుంది. కనీస కొలత (a) 0.02 mm (b) 0.01 mm (c) 0.005 mm (d) 0.1 mm

22. ఒక స్క్రూ గేజ్ (LC 0.01 mm, శూన్యాంక దోషం లేదు) ఒక రేకు మందాన్ని నాలుగు చోట్ల 0.52, 0.54, 0.53, 0.56 mm గా ఇస్తుంది. నివేదించవలసిన విలువ (a) 0.5375 mm (b) 0.53 mm (c) 0.54 mm (d) 0.55 mm

స్థాయి 3: సవాలు

23. n వెర్నియర్ విభాగాలు 1 mm చొప్పున ఉన్న (n − 1) ప్రధాన స్కేలు విభాగాలకు సమానమయ్యేలా ఒక వెర్నియర్ తయారు చేశారు. దాని కనీస కొలత 0.05 mm అయితే n విలువ (a) 20 (b) 10 (c) 50 (d) 5

24. ఒక స్క్రూ గేజ్ పిచ్ 0.5 mm, 50 వృత్తాకార విభాగాలు. స్టడ్‌లు తాకినప్పుడు వృత్తాకార సున్నా నిర్దేశ రేఖకు 3 విభాగాలు కింద ఉంది. ఒక తీగకు రేఖీయ స్కేలు 4 అర-మిలీమీటర్ విభాగాలు చూపిస్తుంది, CSR = 46. వ్యాసం (a) 2.49 mm (b) 4.43 mm (c) 2.46 mm (d) 2.43 mm

25. ఒక తీగ వ్యాసం 0.80 mm. దాని అడ్డకోత వైశాల్యం (a) 2.01 × 10⁻⁶ m² (b) 2.51 × 10⁻⁷ m² (c) 5.03 × 10⁻⁷ m² (d) 5.03 × 10⁻⁶ m²

26. ఒక ఏకరీతి మీటర్ స్కేలు 50 cm గుర్తు వద్ద సంతులనం అవుతుంది. కత్తి అంచును 40 cm గుర్తుకు జరిపినప్పుడు, 10 cm గుర్తు వద్ద వేలాడదీసిన 20 g ద్రవ్యరాశి దాన్ని సంతులనంలో ఉంచుతుంది. స్కేలు ద్రవ్యరాశి (a) 20 g (b) 60 g (c) 80 g (d) 120 g

27. LC 0.01 mm గల స్క్రూ గేజ్‌తో కొలిచిన తీగ వ్యాసం 0.50 mm. దాని అడ్డకోత వైశాల్యంలో గరిష్ఠ శాతం దోషం (a) 4% (b) 2% (c) 1% (d) 8%

28. ఒక స్థూపాకార పాత్ర లోపలి వ్యాసం 7.00 cm, లోతు 10.00 cm; రెండూ వెర్నియర్ కాలిపర్స్‌తో కొలిచినవే. దాని సామర్థ్యం సుమారు (a) 1540 mL (b) 220 mL (c) 70 mL (d) 385 mL

29. ప్రతిపాదన (A): తీగను కొలుస్తున్నప్పుడు స్క్రూ గేజ్ స్క్రూను ఒకే దిశలో మాత్రమే తిప్పాలి.
కారణం (R): మెలికలు అరిగితే స్క్రూ, నట్ మధ్య కొంత ఆట మిగులుతుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ని వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ని వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: వెర్నియర్ కాలిపర్స్ బీకరు లోతును కొలవగలదు.
వాక్యం II: బీకరు లోపలి వ్యాసాన్ని వెర్నియర్ కాలిపర్స్ కింది దవడలతో కొలుస్తారు.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1bLC = 1 mm/10 = 0.1 mm
2cలోతు పట్టీ వెనుక చివర నుంచి బయటకు జారుతుంది
3aపై దవడలు లోపలి గోడపై నొక్కుతాయి
4d1 mm/100 = 0.01 mm
5aరాచెట్ ఒక స్థిరమైన చిన్న బలం వద్ద జారిపోతుంది
6bవెర్నియర్ సున్నా కుడివైపు ఉంటే స్కేలు అప్పటికే సున్నా కంటే ఎక్కువ చూపిస్తుంది
7dగుర్తుతో సహా శూన్యాంక దోషాన్ని తీసివేయాలి
8cదిశ మారిస్తే మెలికల ఆట బయటపడుతుంది
9bసంతులనం అంటే సమాన, వ్యతిరేక భ్రామకాలు
10aరెండు లంబ రీడింగ్‌లు అండాకార అడ్డకోతను బయటపెడతాయి
11cLC = 0.5 mm/25 = 0.02 mm
12d2.4 + 0.07 − 0.02 = 2.45 cm
13a−(10 − 6) × 0.1 = −0.4 mm
14b3.5 + 18 × 0.01 = 3.68 mm
15cదోషం +0.05 mm; 1.86 − 0.05 = 1.81 mm
16dదోషం −0.05 mm; 2.37 + 0.05 = 2.42 mm
17b(6.24 − 5.86)/2 = 0.19 cm
18aπ × 2.5² × 8 = 157 cm³
19cm × 35 = 100 × 30, m = 85.7 g
20dm × 20 = 120 × 20, m = 120 g
21bపిచ్ 0.5 mm; 0.5/50 = 0.01 mm
22cసగటు 0.5375 mm; LC వరకు పూర్ణాంకం చేస్తే 0.54 mm
23aLC = 1 mm/n = 0.05 mm, కాబట్టి n = 20
24d2.0 + 0.46 − 0.03 = 2.43 mm
25cπ × (0.4 × 10⁻³)² = 5.03 × 10⁻⁷ m²
26b20 × 30 = M × 10, M = 60 g
27a2 × (0.01/0.50) × 100 = 4%
28dπ × 3.5² × 10 = 385 cm³
29aమెలికల ఆట వల్లే దిశ మార్చకూడదు
30cలోపలి వ్యాసానికి పై దవడలు కావాలి

అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • వెర్నియర్ కనీస కొలత: LC = 1 MSD − 1 VSD. n VSD = (n − 1) MSD అయితే LC = 1 MSD/n.

  • వెర్నియర్ రీడింగ్ = MSR + (VSR × LC). MSR అంటే వెర్నియర్ సున్నాకు సరిగ్గా ముందున్న ప్రధాన స్కేలు గుర్తు.

  • కింది (బయటి) దవడలు బయటి కొలత, పై (లోపలి) దవడలు లోపలి వ్యాసం, పట్టీ లోతు ఇస్తాయి.

  • వెర్నియర్ సున్నా ప్రధాన సున్నాకు కుడివైపు ఉంటే శూన్యాంక దోషం ధనాత్మకం. ధనాత్మక దోషం = k × LC; k ఏకీభవించే విభాగం.

  • వెర్నియర్ సున్నా ఎడమవైపు ఉంటే ఋణాత్మక దోషం = −(n − k) × LC.

  • సవరించిన రీడింగ్ = పరిశీలించిన రీడింగ్ − శూన్యాంక దోషం, దోషం సొంత గుర్తుతో.

  • స్క్రూ గేజ్: పిచ్ = ఒక పూర్తి భ్రమణంలో కదిలే దూరం; LC = పిచ్/వృత్తాకార విభాగాల సంఖ్య.

  • స్క్రూ గేజ్ రీడింగ్ = PSR + (CSR × LC).

  • (దవడలు మూసినప్పుడు) వృత్తాకార సున్నా నిర్దేశ రేఖకు కింద ఉంటే ధనాత్మక దోషం; పైన ఉంటే ఋణాత్మక దోషం.

  • బ్యాక్‌లాష్: అరిగిన మెలికల వల్ల స్క్రూ జారుతుంది; ఒకే దిశలో తిప్పండి. రాచెట్ ప్రతిసారీ అదే తేలికపాటి ఒత్తిడి ఇస్తుంది.

  • బోలు స్థూపం గోడ మందం = (బయటి − లోపలి వ్యాసం)/2. లోపలి ఘనపరిమాణం = π(D/2)² × లోతు.

  • మీటర్ స్కేలు భ్రామకాలు: ముందు స్కేలును ఒంటరిగా సంతులనం చేసి దాని గురుత్వ కేంద్రం G కనుక్కోండి. తర్వాత కత్తి అంచు పరంగా m d₁ = M d₂.

  • కత్తి అంచు G వద్ద లేకపోతే, స్కేలు సొంత భారం W × (కత్తి అంచు నుంచి G దూరం) భ్రామకాన్ని కలుపుతుంది.

  • రీడింగ్‌లను ఎప్పుడూ పరికరం కనీస కొలత వరకు నమోదు చేయండి.

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

రాశిసూత్రం లేదా విలువసాధారణ ప్రయోగశాల విలువ
వెర్నియర్ LC1 MSD/n0.1 mm (10 విభా.) లేదా 0.02 mm (50 విభా.), 1 MSD = 1 mm
స్క్రూ గేజ్ LCపిచ్/N0.5 mm/50 = 0.01 mm
వెర్నియర్ రీడింగ్MSR + VSR × LCcm లేదా mm లో
స్క్రూ గేజ్ రీడింగ్PSR + CSR × LCmm లో
సవరించిన రీడింగ్పరిశీలించినది − శూన్యాంక దోషందోషం తన గుర్తును ఉంచుకుంటుంది
గోడ మందం(D_ext − D_int)/2cm లో
భ్రామకాల సంతులనంm d₁ = M d₂కత్తి అంచు నుంచి దూరాలు
తీగ ఘనపరిమాణంలో % దోషం2(Δd/d) + ΔL/Lవ్యాస పదం రెట్టింపు

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "Right is Plus, Below is Plus": వెర్నియర్ సున్నా ప్రధాన సున్నాకు కుడివైపు (Right) = ధనాత్మకం (Plus); వృత్తాకార సున్నా నిర్దేశ రేఖకు కింద (Below) = ధనాత్మకం.

  • వెర్నియర్ దవడలకు "LUD": L (Lower) కింది దవడలు = బయటి కొలత, U (Upper) పై దవడలు = లోపలి వ్యాసం, D (Depth) లోతు పట్టీ = లోతు.

  • "Pitch per Piece": స్క్రూ గేజ్ LC = పిచ్ ÷ ముక్కల (వృత్తాకార విభాగాల) సంఖ్య.

  • "Subtract the Sign": సవరించినది = పరిశీలించినది − (గుర్తుతో సహా శూన్యాంక దోషం); అందువల్ల ఋణాత్మక దోషం కలుస్తుంది.

  • "One Way, Ratchet Stay": స్క్రూను ఒకే దిశలో తిప్పండి (బ్యాక్‌లాష్ ఉండదు), రాచెట్ క్లిక్ వద్ద ఆగండి (అధిక ఒత్తిడి ఉండదు).

భావనల అనుసంధానం

  • కనీస కొలత, సార్థక అంకెలు, దోష వ్యాప్తి భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 1: భౌతిక శాస్త్రం మరియు కొలతలు నుంచి వస్తాయి.

  • మీటర్ స్కేలు ప్రయోగం భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 5: భ్రమణ చలనంలోని టార్క్ సంతులనాన్ని వాడుతుంది.

  • స్క్రూ గేజ్, వెర్నియర్ రీడింగ్‌లు ఈ పుస్తకంలోని తర్వాతి ప్రతి ప్రయోగానికీ అవసరం: యంగ్ గుణకానికి (అధ్యాయం 2), విశిష్ట నిరోధానికి (అధ్యాయం 4) తీగ వ్యాసార్ధం.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)

31. జాబితా I (పరికరం డేటా) ని జాబితా II (కనీస కొలత) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) వెర్నియర్, 1 MSD = 1 mm, 20 VSD = 19 MSD
(B) స్క్రూ గేజ్, పిచ్ 0.5 mm, 50 వృత్తాకార విభాగాలు
(C) వెర్నియర్, 1 MSD = 1 mm, 10 VSD = 9 MSD
(D) స్క్రూ గేజ్, పిచ్ 1 mm, 200 వృత్తాకార విభాగాలు
జాబితా II:
(i) 0.005 mm
(ii) 0.01 mm
(iii) 0.05 mm
(iv) 0.1 mm
(a) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i

32. జాబితా I (భాగం) ని జాబితా II (ఉపయోగం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) వెర్నియర్ కింది దవడలు
(B) వెర్నియర్ పై దవడలు
(C) వెర్నియర్ లోతు పట్టీ
(D) స్క్రూ గేజ్ రాచెట్
జాబితా II:
(i) బీకరు లోతు
(ii) ఉంగరం లోపలి వ్యాసం
(iii) వస్తువుపై ప్రతిసారీ అదే తేలికపాటి ఒత్తిడి
(iv) కడ్డీ బయటి వ్యాసం
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (c) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (d) A-iv, B-ii, C-i, D-iii

33. జాబితా I (దవడలు మూసినప్పుడు) ని జాబితా II (శూన్యాంక దోషం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) వెర్నియర్, LC 0.1 mm, 10 VSD; వెర్నియర్ సున్నా ప్రధాన సున్నాకు కుడివైపు, 4వ VSD ఏకీభవిస్తుంది
(B) అదే వెర్నియర్; వెర్నియర్ సున్నా ప్రధాన సున్నాకు ఎడమవైపు, 6వ VSD ఏకీభవిస్తుంది
(C) స్క్రూ గేజ్, LC 0.01 mm; వృత్తాకార సున్నా నిర్దేశ రేఖకు 3 విభాగాలు కింద
(D) అదే స్క్రూ గేజ్; వృత్తాకార సున్నా నిర్దేశ రేఖకు 3 విభాగాలు పైన
జాబితా II:
(i) −0.03 mm
(ii) +0.4 mm
(iii) +0.03 mm
(iv) −0.4 mm
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i

34. జాబితా I (సమస్య) ని జాబితా II (పరిష్కారం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) బ్యాక్‌లాష్ దోషం
(B) స్కేలు చదవడంలో పారలాక్స్
(C) తీగ పూర్తిగా ఏకరీతిగా లేకపోవడం
(D) భ్రామకాల ప్రయోగంలో స్కేలు గురుత్వ కేంద్రం తెలియకపోవడం
జాబితా II:
(i) ముందు స్కేలును ఒంటరిగా కత్తి అంచుపై సంతులనం చేయండి
(ii) కన్నును స్కేలుకు లంబంగా ఉంచండి
(iii) స్క్రూను ఒకే దిశలో తిప్పండి
(iv) అనేక చోట్ల రెండు లంబ దిశలలో కొలవండి
(a) A-ii, B-iii, C-i, D-iv (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-i, B-ii, C-iv, D-iii

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. వెర్నియర్ కాలిపర్స్ కనీస కొలత = 1 MSD − 1 VSD.
B. సవరించిన రీడింగ్ కోసం ఋణాత్మక శూన్యాంక దోషం పరిశీలించిన రీడింగ్‌కు కలుస్తుంది.
C. పిచ్ స్థిరంగా ఉంచి వృత్తాకార విభాగాలు పెంచితే కనీస కొలత పెరుగుతుంది.
D. LC 0.01 mm స్క్రూ గేజ్, LC 0.1 mm వెర్నియర్ కాలిపర్స్ కంటే తక్కువ సూక్ష్మమైనది.
(a) ఒక్కటే (b) రెండే (c) మూడే (d) నాలుగూ

36. మీటర్ స్కేలుతో ద్రవ్యరాశి కనుగొనడం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. గురుత్వ కేంద్రాన్ని కనుగొనడానికి ముందు స్కేలును ఒంటరిగా సంతులనం చేస్తారు.
B. కత్తి అంచు G వద్ద ఉంటే m d₁ = M d₂; ఇక్కడ d₁, d₂ లు కత్తి అంచు నుంచి m, M ల దూరాలు.
C. కత్తి అంచు సరిగ్గా 50 cm గుర్తు వద్ద ఉంటేనే ఈ పద్ధతి పనిచేస్తుంది.
D. కత్తి అంచు G వద్ద ఉంటే స్కేలు ద్రవ్యరాశి సమీకరణంలోకి రాదు.
(a) A, B మరియు D మాత్రమే (b) A మరియు C మాత్రమే (c) B, C మరియు D మాత్రమే (d) C మరియు D మాత్రమే

37. స్క్రూ గేజ్ గురించిన ఈ వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఒక పూర్తి భ్రమణంలో స్పిండిల్ కదిలే దూరమే పిచ్.
B. వస్తువును ఎక్కువగా నొక్కకుండా రాచెట్ ఆపుతుంది.
C. శూన్యాంక దోషాన్ని తీసివేయడం ద్వారా బ్యాక్‌లాష్ దోషం తొలగుతుంది.
D. దవడలు మూసినప్పుడు వృత్తాకార సున్నా నిర్దేశ రేఖకు కింద ఉంటే దోషం ఋణాత్మకం.
(a) ఒకటి (b) మూడు (c) నాలుగు (d) రెండు

38. వెర్నియర్ కాలిపర్స్‌తో కొలిచిన బీకరుకు సంబంధించిన సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. గోడ మందం = (బయటి వ్యాసం − లోపలి వ్యాసం)/2.
B. లోపలి ఘనపరిమాణం = π × (లోపలి వ్యాసం/2)² × లోతు.
C. లోతును పై దవడలతో కొలుస్తారు.
D. ప్రతి రీడింగ్‌ను కాలిపర్స్ కనీస కొలత వరకు రాస్తారు.
(a) A మరియు C మాత్రమే (b) B, C మరియు D మాత్రమే (c) A, B మరియు D మాత్రమే (d) నాలుగూ

39. ఒక స్క్రూ గేజ్ (LC 0.01 mm) శూన్యాంక దోషం −0.02 mm. ఒక తీగపై మూడు రీడింగ్‌లు: PSR 1 mm, CSR 23; PSR 1 mm, CSR 25; PSR 1 mm, CSR 21. సవరించిన సగటు వ్యాసం (a) 1.25 mm (b) 1.23 mm (c) 1.21 mm (d) 1.27 mm

40. మీటర్ స్కేలు ప్రయోగంలో (కత్తి అంచు G వద్ద) తెలియని ద్రవ్యరాశి m, 50 g ద్రవ్యరాశి వ్యతిరేక వైపుల వేలాడుతున్నాయి. m ని జరిపిన ప్రతిసారీ 50 g ను కదిలించి మళ్లీ సంతులనం చేస్తారు. d₂ (50 g దూరం) vs d₁ (m దూరం) గ్రాఫ్ మూలబిందువు గుండా వెళ్లే సరళరేఖ, దాని వాలు 0.8. m విలువ (a) 62.5 g (b) 40 g (c) 50 g (d) 0.8 g

41. వెర్నియర్ కాలిపర్స్‌లో 1 MSD = 0.5 mm, 50 VSD = 49 MSD. శూన్యాంక దోషం లేదు; MSR = 23.5 mm, 18వ వెర్నియర్ విభాగం ఏకీభవిస్తుంది. రీడింగ్ (a) 23.59 mm (b) 24.40 mm (c) 23.518 mm (d) 23.68 mm

Q42–43 కు పేరా: పిచ్ 0.5 mm, 50 వృత్తాకార విభాగాలు గల స్క్రూ గేజ్‌తో ఒక విద్యార్థి స్టీలు గోళాన్ని కొలుస్తాడు. దవడలు మూసినప్పుడు వృత్తాకార స్కేలు సున్నా నిర్దేశ రేఖకు 4 విభాగాలు పైన ఉంటుంది. గోళాన్ని పట్టుకున్నప్పుడు రేఖీయ స్కేలు 6.5 mm, వృత్తాకార స్కేలు 32 చూపిస్తాయి.

42. గేజ్ శూన్యాంక దోషం (a) +0.04 mm (b) −0.04 mm (c) +0.4 mm (d) −0.4 mm

43. గోళం సవరించిన వ్యాసం (a) 6.78 mm (b) 6.82 mm (c) 6.86 mm (d) 6.90 mm

44. ఒక తీగ వ్యాసం 0.50 mm ను LC 0.01 mm స్క్రూ గేజ్‌తో, దాని పొడవు 100.0 cm ను LC 0.1 cm స్కేలుతో కొలిచారు. దాని ఘనపరిమాణంలో గరిష్ఠ శాతం దోషం (a) 4.1% (b) 2.1% (c) 4.0% (d) 6.1%

45. 100 g ఏకరీతి మీటర్ స్కేలు ఒంటరిగా 50.0 cm వద్ద సంతులనం అవుతుంది. 20.0 cm గుర్తు వద్ద తెలియని ద్రవ్యరాశిని వేలాడదీసినప్పుడు కత్తి అంచు 40.0 cm వద్ద సంతులనం అవుతుంది. తెలియని ద్రవ్యరాశి (a) 25 g (b) 100 g (c) 200 g (d) 50 g

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31bLCలు: 1/20 = 0.05, 0.5/50 = 0.01, 1/10 = 0.1, 1/200 = 0.005 mm
32dకింది దవడలు బయటి, పై దవడలు లోపలి, పట్టీ లోతు, రాచెట్ సమాన ఒత్తిడి
33a+4 × 0.1; −(10 − 6) × 0.1; రేఖకు కింద +3 × 0.01; రేఖకు పైన −3 × 0.01
34cఒకే దిశ తిప్పడం, లంబ దృష్టి, అనేక రీడింగ్‌లు, స్కేలును ఒంటరిగా సంతులనం
35bA, B సరైనవి; ఎక్కువ విభాగాలు LC ని తగ్గిస్తాయి; చిన్న LC అంటే ఎక్కువ సూక్ష్మత
36aకత్తి అంచు G వద్ద ఎక్కడైనా ఉండవచ్చు, తప్పనిసరిగా 50 cm కాదు
37dA, B సరైనవి; బ్యాక్‌లాష్ శూన్యాంక దోషం కాదు; రేఖకు కింద అంటే ధనాత్మకం
38cలోతుకు పట్టీ వాడతారు, పై దవడలు కాదు
39aపరిశీలించిన సగటు 1.23 mm; 1.23 − (−0.02) = 1.25 mm
40bd₂ = (m/M) d₁, కాబట్టి m = 0.8 × 50 = 40 g
41dLC = 0.5/50 = 0.01 mm; 23.5 + 18 × 0.01 = 23.68 mm
42bసున్నా రేఖకు పైన ఉంటే ఋణాత్మకం: −4 × 0.01 = −0.04 mm
43c6.5 + 0.32 = 6.82; 6.82 + 0.04 = 6.86 mm
44a2 × (0.01/0.50) × 100 + (0.1/100.0) × 100 = 4 + 0.1 = 4.1%
45d40 cm పరంగా: m × 20 = 100 × 10, కాబట్టి m = 50 g
34 min left
‹
›
అధ్యాయం 1: కొలత | NEET భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 20: ప్రయోగ…