అధ్యాయం 6: ఎలక్ట్రానిక్స్ (Electronics)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
p-n సంధి డయోడ్ (p-n junction diode) ను పురో బయాస్ (Forward bias), తిరో బయాస్ (Reverse bias) లలో ఎలా కలపాలి, దాని I–V వక్రాన్ని ఎలా చదవాలి.
మోకాలి వోల్టేజి (Knee voltage), గతిక నిరోధం (Dynamic resistance), తిరో సంతృప్త విద్యుత్ ప్రవాహం (Reverse saturation current) పట్టికలో ఎలా కనిపిస్తాయి.
జెనర్ డయోడ్ (Zener diode) తిరో లక్షణ వక్రం స్పష్టమైన భంజన వోల్టేజిని (Breakdown voltage) ఎలా చూపిస్తుంది.
మల్టీమీటర్ సహాయంతో కలిసిపోయిన కుప్ప నుంచి డయోడ్, LED, నిరోధకం (resistor), కెపాసిటర్లను ఎలా వేరు చేయాలి.
ప్రయోగశాలలో డయోడ్లను పాడుచేసే, NEET లో మార్కులు కోల్పోయేలా చేసే తప్పులు.
6.1 ప్రయోగం: p-n సంధి డయోడ్ లక్షణ వక్రాలు
ఉద్దేశం: p-n సంధి డయోడ్కు పురో బయాస్, తిరో బయాస్లలో I–V లక్షణ వక్రాలు గీయడం.
పరికరాలు: p-n సంధి డయోడ్ (సిలికాన్, ఉదా. 1N4007), పురో బయాస్ కోసం 3 V బ్యాటరీ, తిరో బయాస్ కోసం 30–50 V సరఫరా, పొటెన్షియల్ విభాజకంగా (potential divider) వాడే రియోస్టాట్, మిల్లీఅమ్మీటర్ (0–30 mA), మైక్రోఅమ్మీటర్ (0–100 μA), వోల్ట్మీటర్లు (0–1 V, 0–30 V), రక్షణ నిరోధకం, ఏకమార్గ కీ.
సూత్రం: పురో బయాస్లో p-వైపును ధన టెర్మినల్కు కలుపుతారు. అవరోధ పొటెన్షియల్ (barrier potential) తగ్గుతుంది. అనువర్తిత వోల్టేజి అవరోధ పొటెన్షియల్కు దగ్గరపడేవరకు (సిలికాన్కు సుమారు 0.7 V, జర్మేనియంకు 0.3 V) దాదాపు విద్యుత్ ప్రవాహం ఉండదు. ఈ మోకాలి వోల్టేజి తర్వాత ప్రవాహం వేగంగా పెరుగుతుంది.
తిరో బయాస్లో p-వైపును రుణ టెర్మినల్కు కలుపుతారు. అవరోధం పెరుగుతుంది. అల్పసంఖ్యాక వాహకాలు (minority carriers) మోసే చాలా చిన్న ప్రవాహం మాత్రమే ఉంటుంది. ఇది వోల్టేజిపై దాదాపు ఆధారపడదు, అందుకే దీన్ని తిరో సంతృప్త విద్యుత్ ప్రవాహం అంటారు (కొన్ని μA, సిలికాన్కు ఇంకా చాలా తక్కువ).

రెండు వలయాల మధ్య బ్యాటరీని మాత్రమే తిప్పుతారు; తిరో ప్రవాహం సుమారు వెయ్యి రెట్లు తక్కువ కాబట్టి మిల్లీఅమ్మీటర్ స్థానంలో మైక్రోఅమ్మీటర్ ఉంచుతారు.
విధానం (పురో బయాస్):
డయోడ్ p-వైపు (ఆనోడ్) ధన టెర్మినల్ వైపు ఉండేలా, రియోస్టాట్, మిల్లీఅమ్మీటర్ ద్వారా వలయాన్ని కలపండి.
రియోస్టాట్ను కనిష్ఠ అవుట్పుట్ వద్ద ఉంచండి. కీని మూయండి.
డయోడ్ వోల్టేజిని 0.1 V దశలలో పెంచండి. ప్రతిసారి V, I నమోదు చేయండి.
మోకాలి దగ్గర ప్రవాహం వేగంగా మారుతుంది, కాబట్టి చిన్న దశలు వాడండి.
ప్రవాహం డయోడ్ సురక్షిత పరిమితిని దాటకముందే ఆపండి.
విధానం (తిరో బయాస్):
డయోడ్ (లేదా బ్యాటరీ)ని తిప్పండి. మిల్లీఅమ్మీటర్ స్థానంలో మైక్రోఅమ్మీటర్ ఉంచి, ఎక్కువ వోల్టేజి సరఫరా వాడండి.
తిరో వోల్టేజిని 2 V లేదా 5 V దశలలో పెంచండి. V, I నమోదు చేయండి.
సాధారణ డయోడ్ భంజన వోల్టేజి కంటే చాలా తక్కువగానే ఉంచండి.
పరిశీలనల పట్టిక నమూనా:
| క్ర. సం. | పురో వోల్టేజి V_F (V) | పురో ప్రవాహం I_F (mA) | తిరో వోల్టేజి V_R (V) | తిరో ప్రవాహం I_R (μA) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 0.1 | 2 | ||
| 2 | 0.2 | 4 | ||
| 3 | 0.3 | 6 |
గ్రాఫ్: I vs V గీయండి. పురో విలువలు మొదటి పాదంలో (quadrant, mA స్కేలు), తిరో విలువలు మూడో పాదంలో (μA స్కేలు). రెండు వైపులా స్కేలులు వేరు. పురో వక్రం మొదట సమతలంగా ఉండి, మోకాలి వద్ద హఠాత్తుగా వంగి ఏటవాలుగా పెరుగుతుంది. తిరో వక్రం వోల్టేజి అక్షానికి అత్యంత దగ్గరగా ఉంటుంది.
ఫలితం: పురో వక్రం రేఖీయం కాదు, మోకాలి వోల్టేజి సుమారు … V. తిరో ప్రవాహం చాలా చిన్నది, దాదాపు స్థిరం. … mA వద్ద గతిక పురో నిరోధం = … Ω.
జాగ్రత్తలు:
పురో ప్రవాహం ఎప్పుడూ పరిమితిని దాటకుండా శ్రేణిలో రక్షణ నిరోధకం వాడండి.
పురో బయాస్లో మిల్లీఅమ్మీటర్, తిరో బయాస్లో మైక్రోఅమ్మీటర్ వాడండి.
సాధారణ డయోడ్ భంజన విలువకు దగ్గరగా తిరో వోల్టేజి ఇవ్వకండి.
సంధి వేడెక్కకుండా రీడింగ్ల మధ్య కీని తెరిచి ఉంచండి.
దోష కారణాలు:
సంధి వేడెక్కడం వల్ల అదే వోల్టేజికి ప్రవాహం మారుతుంది.
తిరో బయాస్లో కొలిచిన ప్రవాహంలో కొంత వోల్ట్మీటర్ సొంత ప్రవాహం కావచ్చు.
మోకాలి దగ్గర మీటర్ల కనిష్ఠ కొలతలు స్థూలంగా ఉంటాయి.
మౌఖిక (viva) ప్రశ్నల అంశాలు:
డయోడ్ ఓమ్ నియమాన్ని పాటించదు; దాని నిరోధం వోల్టేజిపై ఆధారపడుతుంది.
పురో నిరోధం కొన్ని పదుల ఓమ్లు; తిరో నిరోధం మెగాఓమ్లు. అందుకే డయోడ్ ఏకదిశీకరణం (rectification) చేస్తుంది.
సిలికాన్ కంటే జర్మేనియంకు మోకాలి వోల్టేజి తక్కువ, కానీ తిరో ప్రవాహం ఎక్కువ.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: ఒక సిలికాన్ డయోడ్ ఈ పురో రీడింగ్లను ఇస్తుంది: 0.5 V, 0.1 mA; 0.6 V, 0.8 mA; 0.7 V, 10 mA; 0.8 V, 30 mA. మోకాలి వోల్టేజిని, 0.7 V నుంచి 0.8 V మధ్య గతిక నిరోధాన్ని అంచనా వేయండి.
సాధన: సుమారు 0.7 V తర్వాత ప్రవాహం ఒక్కసారిగా పెరుగుతుంది, కాబట్టి మోకాలి 0.7 V దగ్గర. r_d = (0.8 − 0.7)/(30 − 10) × 10⁻³ = 0.1/0.020 = 5 Ω.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: తిరో బయాస్లో ఒక డయోడ్ 10 V వద్ద 1 μA ప్రవాహాన్ని మోస్తుంది. దాని తిరో నిరోధం కనుక్కోండి.
సాధన: R = 10/(1 × 10⁻⁶) = 10⁷ Ω = 10 MΩ.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: ఒక LED వెలగడానికి 20 mA కావాలి, వెలిగినప్పుడు దానిపై 2.0 V పతనం అవుతుంది. 5.0 V సరఫరాతో ఎంత శ్రేణి నిరోధకం కావాలి?
సాధన: నిరోధకంపై వోల్టేజి = 5.0 − 2.0 = 3.0 V. R = 3.0/0.020 = 150 Ω.
6.2 ప్రయోగం: జెనర్ డయోడ్ లక్షణ వక్రం, దాని భంజన వోల్టేజి
ఉద్దేశం: జెనర్ డయోడ్ తిరో లక్షణ వక్రం గీసి, దాని తిరో భంజన వోల్టేజిని కనుక్కోవడం.
పరికరాలు: జెనర్ డయోడ్ (ఉదా. 6.2 V జెనర్), మార్చగల DC సరఫరా (0–15 V), శ్రేణి రక్షణ నిరోధకం (కొన్ని వందల ఓమ్లు), మిల్లీఅమ్మీటర్, వోల్ట్మీటర్ (0–15 V), కీ.
సూత్రం: జెనర్ డయోడ్ అధికంగా మాదీకరించిన (heavily doped) p-n సంధి; తిరో భంజనంలో పనిచేయడానికే దీన్ని తయారు చేస్తారు. తిరో బయాస్లో వోల్టేజి జెనర్ వోల్టేజి V_Z కి చేరేవరకు ప్రవాహం దాదాపు సున్నాగా ఉంటుంది. తర్వాత డయోడ్పై వోల్టేజి దాదాపు స్థిరంగా ఉంటూనే ప్రవాహం హఠాత్తుగా పెరుగుతుంది. వోల్టేజి నియంత్రకానికి (voltage regulator) ఇదే ఆధారం. పురో బయాస్లో ఇది సాధారణ డయోడ్లాగే పనిచేస్తుంది.
శ్రేణి నిరోధకం R_S ప్రవాహాన్ని పరిమితం చేస్తుంది:

జెనర్ కాథోడ్ ధన వైపు ఉంటుంది; భంజనం మొదలైన తర్వాత అదనపు వోల్టేజిని శ్రేణి నిరోధకం భరిస్తుంది.
విధానం:
జెనర్ను తిరో బయాస్లో (కాథోడ్, అంటే పట్టీ ఉన్న చివర, ధనం వైపు) R_S, మిల్లీఅమ్మీటర్తో శ్రేణిలో కలపండి. జెనర్కు అడ్డంగా వోల్ట్మీటర్ కలపండి.
సరఫరా వోల్టేజిని చిన్న దశలలో పెంచండి. జెనర్పై వోల్టేజి, ప్రవాహం నమోదు చేయండి.
భంజనం దగ్గర అతి చిన్న దశలలో పెంచండి. ప్రవాహం హఠాత్తుగా పెరగడం మొదలయ్యే వోల్టేజిని నమోదు చేయండి.
జెనర్ గరిష్ఠ ప్రవాహాన్ని దాటకుండా కొంచెం ముందుకు కొనసాగించండి.
తిరో ప్రవాహం vs తిరో వోల్టేజి (మూడో పాదం) గ్రాఫ్ గీయండి. వక్రం హఠాత్తుగా కిందకి తిరిగే చోట V_Z చదవండి.
పరిశీలనల పట్టిక నమూనా:
| క్ర. సం. | సరఫరా వోల్టేజి (V) | జెనర్పై వోల్టేజి V_R (V) | తిరో ప్రవాహం I_R (mA) |
|---|---|---|---|
| 1 | |||
| 2 | |||
| 3 |
గ్రాఫ్: తిరో బయాస్లో వక్రం వోల్టేజి అక్షం వెంట సమతలంగా సాగి, V_Z వద్ద దాదాపు నిలువుగా తిరుగుతుంది. భంజనం తర్వాత విస్తృత ప్రవాహ వ్యాప్తిలో వోల్టేజి దాదాపు మారదు.
ఫలితం: జెనర్ డయోడ్ తిరో భంజన వోల్టేజి = … V.
జాగ్రత్తలు:
శ్రేణి నిరోధకాన్ని ఎప్పుడూ వదలవద్దు. అది లేకపోతే భంజనం తర్వాత ప్రవాహం అదుపు లేకుండా పెరిగి జెనర్ కాలిపోతుంది.
భంజనం దగ్గర వోల్టేజిని నెమ్మదిగా పెంచండి.
జెనర్ నిర్ధారిత సామర్థ్యాన్ని (rated power) గమనించి, I_Z × V_Z దాని కంటే తక్కువగా ఉంచండి.
దోష కారణాలు:
జెనర్ వేడెక్కడం వల్ల V_Z కొద్దిగా జరుగుతుంది.
హఠాత్ మలుపు దగ్గర మీటర్ల కనిష్ఠ కొలతలు.
మౌఖిక (viva) ప్రశ్నల అంశాలు:
అధిక మాదీకరణం వల్ల క్షీణత పొర (depletion layer) పలుచగా, క్షేత్రం చాలా బలంగా ఉంటుంది; అది బంధాల నుంచి ఎలక్ట్రాన్లను లాగుతుంది (జెనర్ ప్రభావం).
ప్రవాహం పరిమితంగా ఉన్నంత వరకు జెనర్ భంజనం ఉత్క్రమణీయం (reversible).
జెనర్ డయోడ్లను వోల్టేజి నియంత్రకాలుగా, ఛార్జర్లు, పవర్ సప్లైలలో ప్రామాణిక (reference) వోల్టేజీలుగా వాడతారు.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: ఒక జెనర్ ఈ తిరో రీడింగ్లను ఇస్తుంది: 5.6 V, 0.0 mA; 5.9 V, 0.1 mA; 6.1 V, 0.5 mA; 6.2 V, 5 mA; 6.25 V, 15 mA. భంజన వోల్టేజిని అంచనా వేయండి.
సాధన: సుమారు 6.1 V వరకు ప్రవాహం ఉపేక్షించదగినది, తర్వాత కేవలం 0.15 V ఎక్కువతో 0.5 mA నుంచి 15 mA కు దూకుతుంది. V_Z ≈ 6.2 V.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: ఒక 10 V జెనర్ను R_S = 500 Ω, 15 V ఇన్పుట్తో వాడారు. లోడ్ 2 kΩ. I_S, I_L, I_Z కనుక్కోండి.
సాధన: I_S = (15 − 10)/500 = 10 mA. I_L = 10/2000 = 5 mA. I_Z = 10 − 5 = 5 mA.
6.3 ప్రయోగం: డయోడ్, LED, నిరోధకం, కెపాసిటర్లను గుర్తించడం
ఉద్దేశం: కలిసిపోయిన వస్తువుల సమూహం నుంచి డయోడ్, LED, నిరోధకం, కెపాసిటర్లను గుర్తించడం.
పరికరాలు: మల్టీమీటర్ (ఓమ్మీటర్గా వాడేది), కలిసిపోయిన భాగాలు, LED పరీక్ష కోసం 100 Ω శ్రేణి నిరోధకంతో 3 V బ్యాటరీ.
సూత్రం: ఓమ్మీటర్ మోడ్లో మల్టీమీటర్ భాగం గుండా చిన్న ప్రవాహాన్ని పంపి దాని నిరోధాన్ని చూపిస్తుంది. ప్రోబ్లు తాకించినప్పుడు, తిప్పినప్పుడు ప్రతి భాగం వేరుగా స్పందిస్తుంది.
| భాగం | ఆకారం | ఓమ్మీటర్, ఒక వైపు | ఓమ్మీటర్, ప్రోబ్లు తిప్పితే | అదనపు పరీక్ష |
|---|---|---|---|---|
| నిరోధకం | రెండు తీగలు, రంగు పట్టీలు | స్థిరమైన, పరిమిత విలువ | అదే విలువ | కాంతి లేదు, దిశ లేదు |
| డయోడ్ | రెండు తీగలు, పట్టీ (కాథోడ్) ఉన్న నలుపు లేదా గాజు శరీరం | తక్కువ నిరోధం | చాలా ఎక్కువ నిరోధం | ఒకే దిశ, కాంతి లేదు |
| LED | రెండు తీగలు (పొడవైనది ఆనోడ్), రంగు పారదర్శక గుమ్మటం | తక్కువ నిరోధం, కొద్దిగా వెలగవచ్చు | చాలా ఎక్కువ నిరోధం | బ్యాటరీతో పురో బయాస్లో వెలుగుతుంది |
| కెపాసిటర్ | రెండు తీగలు; విద్యుద్విశ్లేష్య రకాలకు రుణ గుర్తు పట్టీ | సూచి కదిలి, తిరిగి చాలా ఎక్కువ నిరోధానికి వస్తుంది | అదే క్షణిక విక్షేపం, తర్వాత చాలా ఎక్కువ నిరోధం | ఆవేశన (charging) ప్రభావం, స్థిర ప్రవాహం లేదు |
విధానం:
మల్టీమీటర్ను నిరోధ వ్యాప్తికి అమర్చండి. దాని ప్రోబ్లను ఒక భాగం రెండు తీగలకు తాకించండి. రీడింగ్ నమోదు చేయండి.
ప్రోబ్లను తిప్పి మళ్లీ రీడింగ్ నమోదు చేయండి.
రెండు వైపులా సమాన రీడింగ్లు: నిరోధకం.
ఒక వైపు తక్కువ, మరో వైపు ఎక్కువ: డయోడ్ లేదా LED. దాన్ని 100 Ω నిరోధకంతో పురో బయాస్లో బ్యాటరీకి కలపండి. వెలిగితే LED; లేకపోతే డయోడ్.
రెండు వైపులా క్షణిక కదలిక వచ్చి చాలా ఎక్కువ విలువకు తగ్గితే: కెపాసిటర్.
పరిశీలనల పట్టిక నమూనా:
| వస్తువు | ఒక వైపు రీడింగ్ | తిప్పిన రీడింగ్ | వెలుగుతుందా? | గుర్తింపు |
|---|---|---|---|---|
| A | ||||
| B | ||||
| C | ||||
| D |
ఫలితం: వస్తువు … నిరోధకం, … డయోడ్, … LED, … కెపాసిటర్.
జాగ్రత్తలు:
పరీక్షించే ముందు కెపాసిటర్ తీగలను షార్ట్ చేసి ఉత్సర్గం (discharge) చేయండి.
శ్రేణి నిరోధకం లేకుండా LED ని నేరుగా బ్యాటరీపై ఎప్పుడూ పరీక్షించవద్దు.
రెండు ప్రోబ్ కొనలను వేళ్లతో తాకవద్దు; మీ శరీరం సమాంతర నిరోధాన్ని కలుపుతుంది.
మౌఖిక (viva) ప్రశ్నల అంశాలు:
కెపాసిటర్ స్థిర DC ని అడ్డుకుంటుంది, కానీ ఆవేశన ప్రవాహాన్ని క్షణకాలం ప్రవహించనిస్తుంది.
LED అనేది GaAsP వంటి సమ్మేళన అర్ధవాహకం (compound semiconductor) తో చేసిన పురో బయాస్ డయోడ్; దాని రంగు శక్తి అంతరం (band gap) పై ఆధారపడుతుంది.
LED కి సాధారణంగా సుమారు 1.8–3 V పురో వోల్టేజి కావాలి; ఇది సిలికాన్ డయోడ్ 0.7 V కంటే ఎక్కువ.
సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: నాలుగు వస్తువులు ఈ ఓమ్మీటర్ ఫలితాలు ఇచ్చాయి. P: రెండు వైపులా 470 Ω. Q: ఒక వైపు 30 Ω, మరో వైపు చాలా ఎక్కువ; వెలగదు. R: రెండు వైపులా తక్కువకు క్షణిక కదలిక, తర్వాత చాలా ఎక్కువ. S: ఒక వైపు తక్కువ, మరో వైపు చాలా ఎక్కువ; బ్యాటరీ పరీక్షలో ఎరుపుగా వెలుగుతుంది. వీటిని గుర్తించండి.
సాధన: P నిరోధకం (రెండు వైపులా ఒకేలా). Q డయోడ్ (ఒకే దిశ, కాంతి లేదు). R కెపాసిటర్ (ఆవేశన కదలిక). S LED (ఒకే దిశ, వెలుగుతుంది).
త్వరిత పునశ్చరణ
పురో బయాస్: p ను + కు. మోకాలి (Si 0.7 V, Ge 0.3 V) వరకు ప్రవాహం చిన్నది, తర్వాత ఏటవాలు.
తిరో బయాస్: μA లో చాలా చిన్న, దాదాపు స్థిర సంతృప్త ప్రవాహం. మైక్రోఅమ్మీటర్ వాడండి.
గతిక నిరోధం r_d = ΔV/ΔI, ఏటవాలు భాగంలో.
తిరో బయాస్లో జెనర్: V_Z వద్ద వోల్టేజి దాదాపు స్థిరంగా ఉంటూ ప్రవాహం హఠాత్తుగా పెరుగుతుంది. ఎప్పుడూ శ్రేణి నిరోధకం వాడండి.
I_S = (V_in − V_Z)/R_S; I_Z = I_S − I_L.
ఓమ్మీటర్ పరీక్ష: నిరోధకం రెండు వైపులా ఒకేలా; డయోడ్ ఒకే దిశ; LED ఒకే దిశ, వెలుగుతుంది; కెపాసిటర్ క్షణిక కదలిక, తర్వాత చాలా ఎక్కువ.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
గ్రాఫ్ పురో, తిరో భాగాలకు ఒకే ప్రవాహ స్కేలు వాడడం. పురో mA లో, తిరో μA లో.
భంజనానికి ముందు తిరో ప్రవాహం వోల్టేజితో స్థిరంగా పెరుగుతుందని అనుకోవడం. అది దాదాపు స్థిరంగా ఉంటుంది.
జెనర్ను పురో బయాస్లో కలిపి నియంత్రణను ఆశించడం.
జెనర్ ప్రవాహం = శ్రేణి ప్రవాహం − లోడ్ ప్రవాహం అని మరిచిపోవడం.
ఎక్కువ నిరోధం చూపిందని ఒక భాగాన్ని కెపాసిటర్ అనడం. తిప్పిన డయోడ్ కూడా ఎక్కువ నిరోధం చూపుతుంది; రెండు వైపులా క్షణిక ఆవేశన కదలిక కెపాసిటర్ మాత్రమే చూపుతుంది.
గతిక నిరోధాన్ని ΔV/ΔI కు బదులు ఒక బిందువు వద్ద V/I గా తీసుకోవడం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. సిలికాన్ డయోడ్ మోకాలి వోల్టేజి సుమారు (a) 0.3 V (b) 0.7 V (c) 1.7 V (d) 7 V
2. డయోడ్ ప్రయోగం తిరో బయాస్ భాగంలో ప్రవాహాన్ని దీనితో కొలుస్తారు (a) 0–5 A వ్యాప్తి గల అమ్మీటర్ (b) మిల్లీఅమ్మీటర్ (c) వోల్ట్మీటర్ (d) మైక్రోఅమ్మీటర్
3. p-n సంధి పురో బయాస్లో ఉండేది (a) p-వైపు ధన టెర్మినల్కు కలిపినప్పుడు (b) n-వైపు ధన టెర్మినల్కు కలిపినప్పుడు (c) రెండు వైపులూ ధన టెర్మినల్కు కలిపినప్పుడు (d) బ్యాటరీ కలపనప్పుడు
4. డయోడ్ తిరో సంతృప్త ప్రవాహాన్ని మోసేవి (a) అధికసంఖ్యాక వాహకాలు (b) కేవలం రంధ్రాలు (c) అల్పసంఖ్యాక వాహకాలు (d) స్థిర అయానులు
5. జెనర్ డయోడ్ను సాధారణంగా ఇలా వాడతారు (a) పురో బయాస్లో ఏకదిశీకారిగా (b) కాంతి జనకంగా (c) వివర్ధకంగా (d) తిరో బయాస్లో వోల్టేజి నియంత్రకంగా
6. భంజనం తర్వాత జెనర్ డయోడ్పై వోల్టేజి (a) హఠాత్తుగా పెరుగుతుంది (b) దాదాపు స్థిరంగా ఉంటుంది (c) సున్నాకు పడిపోతుంది (d) సంజ్ఞ మారుతుంది
7. ఓమ్మీటర్తో పరీక్షించిన నిరోధకం చూపేది (a) రెండు వైపులా ఒకే రీడింగ్ (b) ఒక వైపు తక్కువ, మరో వైపు ఎక్కువ (c) క్షణిక కదలిక, తర్వాత చాలా ఎక్కువ (d) రెండు వైపులా సున్నా
8. ఓమ్మీటర్తో పరీక్షించిన కెపాసిటర్ చూపేది (a) రెండు వైపులా ఒకే పరిమిత రీడింగ్ (b) ఒక వైపు మాత్రమే తక్కువ నిరోధం (c) రెండు వైపులా క్షణిక విక్షేపం, తర్వాత చాలా ఎక్కువ నిరోధం (d) రెండు వైపులా సున్నా నిరోధం
9. LED ని సాధారణ డయోడ్ నుంచి వేరు చేసేది ఎందుకంటే అది (a) ఒకే దిశలో విద్యుత్తును ప్రసరింపజేస్తుంది (b) పురో బయాస్లో కాంతిని వెలువరిస్తుంది (c) రంగు పట్టీలు ఉంటాయి (d) ఆవేశన కదలిక చూపుతుంది
10. జెనర్ పరీక్ష వలయంలో శ్రేణి నిరోధకం ఉద్దేశం (a) జెనర్ వోల్టేజిని పెంచడం (b) తిరో సంతృప్త ప్రవాహాన్ని తగ్గించడం (c) జెనర్ను పురో బయాస్లో ఉంచడం (d) భంజనం తర్వాత ప్రవాహాన్ని పరిమితం చేయడం
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. వోల్టేజి 0.70 V నుంచి 0.75 V కు పెరిగినప్పుడు డయోడ్ పురో ప్రవాహం 5 mA నుంచి 15 mA కు పెరుగుతుంది. దాని గతిక నిరోధం (a) 5 Ω (b) 50 Ω (c) 0.5 Ω (d) 140 Ω
12. 20 V తిరో వోల్టేజి వద్ద ఒక డయోడ్ 2 μA మోస్తుంది. దాని తిరో నిరోధం (a) 10 kΩ (b) 1 MΩ (c) 10 MΩ (d) 40 MΩ
13. జర్మేనియం డయోడ్ మోకాలి వోల్టేజి సుమారు (a) 0.7 V (b) 0.3 V (c) 1.1 V (d) 3.0 V
14. ఒక LED 15 mA వద్ద 2.2 V పతనం చెందుతుంది. 5.0 V సరఫరాతో కావలసిన శ్రేణి నిరోధకం సుమారు (a) 333 Ω (b) 147 Ω (c) 120 Ω (d) 187 Ω
15. R_S = 200 Ω గల 6.0 V జెనర్కు లోడ్ లేకుండా 10 V ఇస్తారు. జెనర్ ప్రవాహం (a) 20 mA (b) 50 mA (c) 30 mA (d) 80 mA
16. R_S = 400 Ω గల 8.0 V జెనర్కు 12 V ఇస్తారు, అది 1.6 kΩ లోడ్కు సరఫరా చేస్తుంది. జెనర్ ప్రవాహం (a) 10 mA (b) 15 mA (c) 5 mA (d) 2.5 mA
17. ఒక జెనర్ ఈ తిరో రీడింగ్లను ఇస్తుంది: 4.5 V, 0 mA; 4.8 V, 0.05 mA; 5.0 V, 0.3 mA; 5.1 V, 6 mA; 5.12 V, 18 mA. దాని భంజన వోల్టేజి సుమారు (a) 4.5 V (b) 5.1 V (c) 4.8 V (d) 5.5 V
18. డయోడ్ I–V గ్రాఫ్లో మొదటి, మూడో పాదాలలో వేర్వేరు ప్రవాహ స్కేలులు వాడేది ఎందుకంటే (a) పురో ప్రవాహం μA లో ఉంటుంది (b) తిరో వోల్టేజీలు చాలా చిన్నవి (c) గ్రాఫ్ సౌష్టవంగా కనిపించాలి (d) పురో ప్రవాహం mA లో, తిరో ప్రవాహం μA లో ఉంటాయి
19. ఒక వస్తువు ఒక వైపు తక్కువ, మరో వైపు చాలా ఎక్కువ నిరోధం చూపి, బ్యాటరీ పరీక్షలో వెలగదు. అది (a) నిరోధకం (b) కెపాసిటర్ (c) డయోడ్ (d) LED
20. 5.6 V జెనర్ భంజనంలో 25 mA మోస్తుంది. అది వెదజల్లే సామర్థ్యం (a) 0.14 W (b) 1.4 W (c) 0.22 W (d) 140 W
21. మోకాలి తర్వాత డయోడ్ పురో I–V వక్రం (a) క్షితిజ సమాంతరం (b) ఏటవాలుగా, దాదాపు సరళరేఖ (c) కిందకి పడేది (d) సున్నా ప్రవాహం వద్ద సమతలం
22. ఒక విద్యార్థి పురో బయాస్ వలయంలో మైక్రోఅమ్మీటర్ వాడి వోల్టేజిని 0.8 V కు పెంచుతాడు. మైక్రోఅమ్మీటర్ (a) సరిగ్గా చదువుతుంది (b) సున్నా చూపుతుంది (c) రుణ విలువ చూపుతుంది (d) అధిక భారంతో దెబ్బతినవచ్చు
స్థాయి 3: సవాలు
23. 9.0 V జెనర్ (గరిష్ఠ సురక్షిత ప్రవాహం 15 mA) కు 300 Ω ద్వారా 15 V ఇస్తారు. జెనర్ ప్రవాహం పరిమితిలో ఉండాలంటే లోడ్ నిరోధం దీనిని మించకూడదు (a) 1.8 kΩ (b) 600 Ω (c) 450 Ω (d) 3.0 kΩ
24. R_S = 100 Ω గల 6.0 V జెనర్ 600 Ω లోడ్కు సరఫరా చేస్తుంది. ఇన్పుట్ 9 V నుంచి 12 V కు పెరిగితే జెనర్ ప్రవాహం ఇలా మారుతుంది (a) 30 mA నుంచి 60 mA (b) 10 mA నుంచి 10 mA (c) 20 mA నుంచి 50 mA (d) 20 mA నుంచి 30 mA
25. ఒక సిలికాన్ డయోడ్ (పతనం 0.7 V) ను 100 Ω నిరోధకం ద్వారా 2.7 V ఘటంతో పురో బయాస్ చేశారు. ప్రవాహం (a) 27 mA (b) 7 mA (c) 34 mA (d) 20 mA
26. Q25 లోని డయోడ్ను అదే ఘటం, నిరోధకంతో తిప్పారు. ఇప్పుడు ప్రవాహం (a) 20 mA (b) దాదాపు సున్నా, ఎక్కువంటే కొన్ని μA (c) 27 mA (d) 2.7 A
27. పురో వక్రం వాలు dI/dV, 2 mA వద్ద కంటే 20 mA వద్ద ఎక్కువ. కాబట్టి గతిక నిరోధం (a) 20 mA వద్ద తక్కువ (b) 20 mA వద్ద ఎక్కువ (c) రెండింటి వద్దా ఒకేలా (d) 20 mA వద్ద అనంతం
28. ఒక వైపు బ్యాటరీ పరీక్ష చేసినప్పుడు ఒక వస్తువు విద్యుత్తును ప్రసరింపజేసి వెలుగుతుంది, తిప్పితే చాలా ఎక్కువ నిరోధం చూపుతుంది. అది (a) నిరోధకం (b) కెపాసిటర్ (c) LED (d) సాధారణ సిలికాన్ డయోడ్
29. ప్రతిపాదన (A): LED ని బ్యాటరీపై శ్రేణి నిరోధకం ద్వారా మాత్రమే పరీక్షించాలి.
కారణం (R): కెపాసిటర్ ఓమ్మీటర్పై క్షణిక విక్షేపాన్ని చూపుతుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A ను సరిగ్గా వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A ను వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: భంజనానికి ముందు డయోడ్ తిరో ప్రవాహం తిరో వోల్టేజికి అనులోమానుపాతంలో పెరుగుతుంది.
వాక్యం II: సిలికాన్ డయోడ్ కంటే జర్మేనియం డయోడ్ మోకాలి వోల్టేజి తక్కువ.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | Si అవరోధ పొటెన్షియల్ |
| 2 | d | తిరో ప్రవాహం μA లో ఉంటుంది |
| 3 | a | p ను + కు కలిపితే అవరోధం తగ్గుతుంది |
| 4 | c | ఉష్ణంతో ఉత్పత్తి అయ్యే అల్పసంఖ్యాక వాహకాలు |
| 5 | d | భంజనంలో స్థిర వోల్టేజి |
| 6 | b | ప్రవాహం మారుతుంది, వోల్టేజి స్థిరం |
| 7 | a | నిరోధకానికి దిశ లేదు |
| 8 | c | ఆవేశన ప్రవాహం క్రమంగా ఆగిపోతుంది |
| 9 | b | LED మాత్రమే కాంతిని ఇస్తుంది |
| 10 | d | భంజనం తర్వాత కాలిపోకుండా కాపాడుతుంది |
| 11 | a | 0.05 V/0.010 A = 5 Ω |
| 12 | c | 20/(2 × 10⁻⁶) = 10⁷ Ω |
| 13 | b | Ge అవరోధం సుమారు 0.3 V |
| 14 | d | 2.8 V/0.015 A = 187 Ω |
| 15 | a | (10 − 6)/200 = 20 mA |
| 16 | c | I_S = 10 mA, I_L = 5 mA, I_Z = 5 mA |
| 17 | b | సుమారు 5.1 V వద్ద హఠాత్ పెరుగుదల |
| 18 | d | ప్రవాహాలు సుమారు వెయ్యి రెట్లు తేడా |
| 19 | c | ఒకే దిశ, కాంతి లేదు |
| 20 | a | 5.6 × 0.025 = 0.14 W |
| 21 | b | మోకాలి తర్వాత ప్రవాహం వేగంగా పెరుగుతుంది |
| 22 | d | పురో ప్రవాహం mA లో ఉంటుంది |
| 23 | a | I_S = 20 mA; I_L కనీసం 5 mA ఉండాలి; R_L గరిష్ఠం 9/0.005 = 1.8 kΩ |
| 24 | c | I_L = 10 mA; I_S = 30 mA, తర్వాత 60 mA |
| 25 | d | (2.7 − 0.7)/100 = 20 mA |
| 26 | b | తిరో బయాస్ అడ్డుకుంటుంది |
| 27 | a | వాలు dI/dV పెరిగే కొద్దీ r_d = dV/dI తగ్గుతుంది |
| 28 | c | కాంతితో కూడిన ఏకదిశ వాహకత |
| 29 | b | రెండూ సరైనవే కానీ సంబంధం లేదు |
| 30 | d | తిరో ప్రవాహం దాదాపు స్థిరం; Ge మోకాలి సుమారు 0.3 V |
అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
పురో బయాస్: p-వైపు ధన టెర్మినల్కు. మోకాలి వోల్టేజి వరకు ప్రవాహం చాలా చిన్నది, తర్వాత వేగంగా పెరుగుతుంది.
మోకాలి (ఆరంభ) వోల్టేజి సిలికాన్కు సుమారు 0.7 V, జర్మేనియంకు సుమారు 0.3 V.
తిరో బయాస్ క్షీణత పొరను వెడలుచేస్తుంది. వోల్టేజిపై దాదాపు ఆధారపడని చాలా చిన్న తిరో సంతృప్త ప్రవాహం (nA నుంచి μA) మాత్రమే ప్రవహిస్తుంది.
పురో బయాస్లో మిల్లీఅమ్మీటర్, తిరో బయాస్లో మైక్రోఅమ్మీటర్ వాడండి.
గతిక నిరోధం r_d = ΔV/ΔI, వక్రం వాలు నుంచి చదువుతారు. పురో ప్రవాహం పెరిగేకొద్దీ అది తగ్గుతుంది.
డయోడ్ ఓమీయేతర (non-ohmic) పరికరం: దాని I–V గ్రాఫ్ మూలబిందువు గుండా పోయే సరళరేఖ కాదు.
జెనర్ డయోడ్ అధికంగా మాదీకరించినది, తిరో బయాస్లో వాడతారు. భంజనం వద్ద ప్రవాహం పెరిగినా దాని వోల్టేజి దాదాపు స్థిరంగా ఉంటుంది.
శ్రేణి నిరోధకం ప్రవాహాన్ని పరిమితం చేస్తే జెనర్ భంజనం హానికరం కాదు. పురో బయాస్లో జెనర్ సాధారణ డయోడ్లా పనిచేస్తుంది.
జెనర్ నియంత్రకం: I_series = (V_in − V_Z)/R_s, I_load = V_Z/R_L, I_Z = I_series − I_load.
జెనర్లో సామర్థ్యం = V_Z × I_Z.
మల్టీమీటర్ లేదా బ్యాటరీ–బల్బు పరీక్షతో గుర్తింపు: నిరోధకం రెండు వైపులా సమానంగా వాహకత; డయోడ్ ఒకే దిశ; LED ఒకే దిశ, వెలుగుతుంది; కెపాసిటర్ క్షణిక కదలిక ఇచ్చి సున్నాకు వస్తుంది.
ఎరుపు LED కి సుమారు 1.8 V పురో వోల్టేజి కావాలి, సిలికాన్ డయోడ్ కంటే ఎక్కువ.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| అంశం | విలువ లేదా నియమం | ప్రయోగశాలలో ఎలా కనిపిస్తుంది |
|---|---|---|
| Si మోకాలి వోల్టేజి | ≈ 0.7 V | 0.7 V తర్వాత ప్రవాహం హఠాత్తుగా పెరుగుతుంది |
| Ge మోకాలి వోల్టేజి | ≈ 0.3 V | Si కంటే ముందే పెరుగుదల |
| తిరో ప్రవాహం | nA నుంచి μA | మైక్రోఅమ్మీటర్ రీడింగ్, దాదాపు సమతలం |
| గతిక నిరోధం | ΔV/ΔI | ఏటవాలు భాగం వాలు |
| జెనర్ ప్రవాహం | (V_in − V_Z)/R_s − V_Z/R_L | నియంత్రక లెక్క |
| నిరోధకం | రెండు దిశలలో ఒకే ప్రవాహం | ఓమీయం |
| డయోడ్ | ఒకే దిశ | కాంతి లేదు |
| LED | ఒకే దిశ, వెలుగుతుంది | పురో వోల్టేజి ≈ 1.8 V (ఎరుపు) |
| కెపాసిటర్ | క్షణిక విక్షేపం, తర్వాత సున్నా | ఆవేశితమై DC ని అడ్డుకుంటుంది |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"P to Plus, Pass": p-వైపు ధనానికి (plus) కలిపితే పురో బయాస్, ప్రవాహం ప్రవహిస్తుంది (pass).
"Seven Silicon, Three Germanium": మోకాలి వోల్టేజి Si కు 0.7 V, Ge కు 0.3 V.
"Zener Zips at a fixed voltage": భంజనం తర్వాత వోల్టేజి స్థిరంగా ఉంటుంది, ప్రవాహం దూసుకెళ్తుంది.
"R-D-L-C: Both, One, One-and-Glow, Kick": R (నిరోధకం) రెండు వైపులా, D (డయోడ్) ఒకే వైపు, L (LED) ఒకే వైపు + వెలుగు, C (కెపాసిటర్) క్షణిక కదలిక.
"Milli Forward, Micro Reverse": పురో ప్రవాహానికి మిల్లీఅమ్మీటర్, తిరో ప్రవాహానికి మైక్రోఅమ్మీటర్.
భావనల అనుసంధానం
p-n సంధి సిద్ధాంతం, జెనర్ డయోడ్లు, LED లు భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 19: ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు లో ఉన్నాయి.
శ్రేణి నిరోధకం, ప్రవాహ విభజన లెక్కలు భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 12: ప్రవాహ విద్యుత్ ను వాడుతాయి.
గుర్తింపు పరీక్షలో కెపాసిటర్ ఆవేశన ప్రవర్తన భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 11: స్థిర విద్యుత్ శాస్త్రంతో అనుసంధానమై ఉంటుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. జాబితా I (భాగం) ని జాబితా II (సాధారణ పరీక్షలో ప్రవర్తన) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) నిరోధకం
(B) డయోడ్
(C) LED
(D) కెపాసిటర్
జాబితా II:
(i) ఒకే దిశలో వాహకత, వెలుగుతుంది
(ii) సున్నాకు తగ్గే క్షణిక విక్షేపం
(iii) రెండు దిశలలో ఒకే రీడింగ్
(iv) ఒకే దిశలో వాహకత, కాంతి లేదు
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
32. జాబితా I (లక్షణ వక్రంలో ప్రాంతం) ని జాబితా II (లక్షణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) మోకాలికి కింద పురో బయాస్
(B) మోకాలికి పై పురో బయాస్
(C) భంజనానికి ముందు తిరో బయాస్
(D) జెనర్ భంజన ప్రాంతం
జాబితా II:
(i) ప్రవాహం పెరిగినా వోల్టేజి దాదాపు స్థిరం
(ii) μA క్రమంలో చాలా చిన్న, దాదాపు స్థిర ప్రవాహం
(iii) చాలా చిన్న ప్రవాహం
(iv) ప్రవాహం వేగంగా పెరుగుతుంది
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
33. జాబితా I (రాశి) ని జాబితా II (సాధారణ విలువ) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) Si డయోడ్ మోకాలి వోల్టేజి
(B) Ge డయోడ్ మోకాలి వోల్టేజి
(C) Si డయోడ్ తిరో సంతృప్త ప్రవాహం
(D) ఎరుపు LED పురో వోల్టేజి
జాబితా II:
(i) సుమారు 1.8 V
(ii) సుమారు 0.3 V
(iii) సుమారు 0.7 V
(iv) nA నుంచి μA క్రమం
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-i, B-ii, C-iv, D-iii
34. జాబితా I (వలయ భాగం) ని జాబితా II (ఉద్దేశం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) జెనర్తో శ్రేణి నిరోధకం
(B) పురో బయాస్ వలయంలో మిల్లీఅమ్మీటర్
(C) తిరో బయాస్ వలయంలో మైక్రోఅమ్మీటర్
(D) పొటెన్షియల్ విభాజకంగా వాడే రియోస్టాట్
జాబితా II:
(i) అనువర్తిత వోల్టేజిని మారుస్తుంది
(ii) ప్రవాహాన్ని పరిమితం చేస్తుంది
(iii) పురో ప్రవాహాన్ని చదువుతుంది
(iv) చాలా చిన్న తిరో ప్రవాహాన్ని చదువుతుంది
(a) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-i, B-iii, C-iv, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. డయోడ్ గతిక నిరోధం పని బిందువు వద్ద ΔV/ΔI.
B. పురో ప్రవాహం పెరిగేకొద్దీ పురో గతిక నిరోధం తగ్గుతుంది.
C. భంజనానికి ముందు తిరో ప్రవాహం తిరో వోల్టేజిపై బలంగా ఆధారపడుతుంది.
D. జెనర్ డయోడ్లు అధికంగా మాదీకరించబడతాయి.
(a) రెండు (b) నాలుగు (c) ఒకటి (d) మూడు
36. జెనర్ డయోడ్ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. దీన్ని తిరో బయాస్లో వోల్టేజి నియంత్రకంగా వాడతారు.
B. జెనర్ భంజనం ఎల్లప్పుడూ డయోడ్ను నాశనం చేస్తుంది.
C. భంజనం తర్వాత దానిపై వోల్టేజి దాదాపు స్థిరంగా ఉంటుంది.
D. పురో బయాస్లో ఇది సాధారణ డయోడ్లా పనిచేస్తుంది.
(a) A, C మరియు D మాత్రమే (b) A మరియు B మాత్రమే (c) B మరియు C మాత్రమే (d) B, C మరియు D మాత్రమే
37. భాగాల గుర్తింపు గురించిన ఈ వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. కెపాసిటర్ సున్నాకు తగ్గే క్షణిక విక్షేపాన్ని ఇస్తుంది.
B. పురో బయాస్లో వెలగడం వల్ల LED ని సాధారణ డయోడ్ నుంచి వేరు చేయవచ్చు.
C. నిరోధకం ఒకే దిశలో మాత్రమే వాహకత చూపుతుంది.
D. మంచి స్థితిలో ఉన్న డయోడ్ రెండు దిశలలో సమానంగా వాహకత చూపుతుంది.
(a) మూడు (b) ఒకటి (c) రెండు (d) నాలుగు
38. p-n సంధి డయోడ్ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. పురో బయాస్లో p-వైపు ధన టెర్మినల్కు కలుస్తుంది.
B. తిరో బయాస్లో క్షీణత పొర వెడల్పు అవుతుంది.
C. జర్మేనియం మోకాలి వోల్టేజి సిలికాన్ కంటే ఎక్కువ.
D. డయోడ్ ఓమీయేతర పరికరం.
(a) A మరియు C మాత్రమే (b) B మరియు C మాత్రమే (c) C మరియు D మాత్రమే (d) A, B మరియు D మాత్రమే
39. ఒక సిలికాన్ డయోడ్ పురో బయాస్ రీడింగ్లు:
| V (V) | 0.60 | 0.65 | 0.70 | 0.75 |
|---|---|---|---|---|
| I (mA) | 2 | 6 | 14 | 30 |
0.70 V, 0.75 V మధ్య గతిక నిరోధం సుమారు (a) 5 Ω (b) 3.1 Ω (c) 25 Ω (d) 50 Ω
40. ఒక జెనర్ డయోడ్ తిరో లక్షణ వక్రం 6.2 V వద్ద నిలువుగా ఉంది: ప్రవాహం 5 mA నుంచి 25 mA కు పెరిగినా వోల్టేజి 6.2 V వద్దే ఉంటుంది. 25 mA వద్ద జెనర్లో వెదజల్లే సామర్థ్యం (a) 31 mW (b) 124 mW (c) 155 mW (d) 248 mW
41. 8 V జెనర్కు 200 Ω శ్రేణి నిరోధకం ద్వారా 12 V సరఫరా ఇస్తారు. జెనర్కు అడ్డంగా 1 kΩ లోడ్ కలిపారు. జెనర్ గుండా ప్రవాహం (a) 12 mA (b) 20 mA (c) 8 mA (d) 28 mA
Q42–43 కు పేరా: ఒక విద్యార్థికి P, Q, R, S అనే నాలుగు గుర్తు లేని భాగాలు ఇచ్చారు. బ్యాటరీ, సునిశిత మీటర్తో: P ఒకే దిశలో వాహకత చూపి కాంతి ఇవ్వదు; Q ఒకే దిశలో వాహకత చూపి వెలుగుతుంది; R రెండు వైపులా ఒకే రీడింగ్ ఇస్తుంది; S రెండు దిశలలో సున్నాకు తగ్గే క్షణిక కదలిక ఇస్తుంది.
42. కెపాసిటర్ ఏది? (a) P (b) Q (c) R (d) S
43. P ని 5 V తో తిరో దిశలో కలిపితే దాని గుండా ప్రవాహం (a) పురో ప్రవాహానికి సమానం (b) ఎక్కువ, మీటర్ మాత్రమే పరిమితం చేస్తుంది (c) చాలా చిన్నది, కొన్ని μA లేదా అంతకంటే తక్కువ (d) వెలగడానికి సరిపడేంత ఎక్కువ
44. ఒక సిలికాన్ డయోడ్ (పురో పతనం 0.7 V) 1.0 kΩ నిరోధకంతో శ్రేణిలో 5.0 V బ్యాటరీకి పురో బయాస్లో ఉంది. ప్రవాహం (a) 5.0 mA (b) 4.3 mA (c) 5.7 mA (d) 0.7 mA
45. 100 Ω శ్రేణి నిరోధకం గల 5 V జెనర్ 500 Ω లోడ్కు సరఫరా చేస్తుంది. ఇన్పుట్ వోల్టేజి 8 V నుంచి 12 V వరకు మారుతుంది. జెనర్ గుండా గరిష్ఠ ప్రవాహం (a) 60 mA (b) 70 mA (c) 50 mA (d) 20 mA
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | d | నిరోధకం రెండు వైపులా, డయోడ్ ఒకే వైపు, LED వెలుగుతుంది, కెపాసిటర్ క్షణిక కదలిక |
| 32 | b | మోకాలికి కింద చిన్న, పైన ఏటవాలు, తిరో అతి చిన్న, జెనర్ ప్రాంతంలో వోల్టేజి స్థిరం |
| 33 | a | Si 0.7 V, Ge 0.3 V, తిరో ప్రవాహం nA–μA, ఎరుపు LED సుమారు 1.8 V |
| 34 | c | నిరోధకం పరిమితం చేస్తుంది, mA పురో, μA తిరో, విభాజకం వోల్టేజిని మారుస్తుంది |
| 35 | d | A, B, D సరైనవి; తిరో సంతృప్త ప్రవాహం వోల్టేజిపై దాదాపు ఆధారపడదు |
| 36 | a | శ్రేణి నిరోధకం ఉంటే భంజనం సురక్షితం, ఉత్క్రమణీయం |
| 37 | c | A, B సరైనవి; నిరోధకం రెండు వైపులా, డయోడ్ ఒకే వైపు వాహకత చూపుతాయి |
| 38 | d | Ge మోకాలి (0.3 V) Si (0.7 V) కంటే తక్కువ |
| 39 | b | r_d = 0.05 V/0.016 A ≈ 3.1 Ω |
| 40 | c | P = 6.2 × 0.025 = 0.155 W = 155 mW |
| 41 | a | శ్రేణి ప్రవాహం (12 − 8)/200 = 20 mA; లోడ్ 8 mA; జెనర్ 12 mA |
| 42 | d | కెపాసిటర్ క్షణకాలం ఆవేశితమై, తర్వాత DC ని అడ్డుకుంటుంది |
| 43 | c | తిరో బయాస్ డయోడ్ చాలా చిన్న సంతృప్త ప్రవాహాన్నే పంపుతుంది |
| 44 | b | I = (5.0 − 0.7)/1000 = 4.3 mA |
| 45 | a | I_s గరిష్ఠం = (12 − 5)/100 = 70 mA; I_L = 10 mA; I_Z = 60 mA |