అధ్యాయం 1: జీవ ప్రపంచం (The Living World)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
జీవ లక్షణాలలో ఏవి నిర్వచించే లక్షణాలు, ఏవి కావు, ఎందుకు.
జీవవైవిధ్యం అంటే ఏమిటి, జీవులను ఎందుకు వర్గీకరించాలి.
వర్గీకరణ శాస్త్రం, సిస్టమాటిక్స్ మధ్య తేడా; వర్గీకరణ శాస్త్రంలోని నాలుగు దశలు.
జాతి భావన, వర్గీకరణ సోపాన క్రమంలోని ఏడు తప్పనిసరి స్థాయిలు.
ద్వినామ నామకరణ నియమాలు, శాస్త్రీయ నామాన్ని సరిగ్గా ఎలా రాయాలి.
వర్గీకరణ సహాయకాలు: హెర్బేరియం, వృక్షశాస్త్ర ఉద్యానవనం, మ్యూజియం, జంతు ప్రదర్శనశాల, కీలు, ఫ్లోరా, మాన్యువల్, మోనోగ్రాఫ్, కేటలాగ్.
1.1 జీవం అంటే ఏమిటి?
ఒక వేప చెట్టు, ఒక వీధి కుక్క, పెరుగులోని బ్యాక్టీరియా — ఇవన్నీ సజీవాలు. ఒక రాయి, ఒక ఫ్యాన్ సజీవాలు కావు. కానీ ఎందుకో సరిగ్గా చెప్పడం కనిపించినంత సులభం కాదు.
జీవశాస్త్రవేత్తలు కొన్ని లక్షణాల జాబితాను పరిశీలిస్తారు. ప్రతి లక్షణం గురించీ ఒక సూటి ప్రశ్న అడగండి: ఇది అన్ని జీవులలోనూ ఉందా, ఏ నిర్జీవ వస్తువులోనూ లేదా? అలా అయితేనే అది నిర్వచించే లక్షణం (defining feature).
పెరుగుదల (Growth). జీవులు ద్రవ్యరాశిలోనూ, కణాల సంఖ్యలోనూ పెరుగుతాయి. మర్రి చెట్టు జీవితాంతం పెరుగుతూనే ఉంటుంది. చాలా జంతువులు ఒక వయస్సు వరకే పెరుగుతాయి, కానీ అరిగిపోయిన కణాల స్థానంలో కొత్తవి రావడానికి కణాలు విభజన చెందుతూనే ఉంటాయి.
నిర్జీవ వస్తువులు కూడా "పెరుగుతాయి". గాలి ఇసుకను పోగు చేయడం వల్ల ఇసుక దిబ్బ పెరుగుతుంది. సంతృప్త ద్రావణంలో ఉప్పు స్ఫటికం పెరుగుతుంది. తేడా ఏమిటంటే: జీవుల పెరుగుదల లోపలి నుంచి జరుగుతుంది (అంతర్గత, intrinsic); నిర్జీవాల పెరుగుదల బయటి ఉపరితలంపై పదార్థం చేరడం వల్ల జరుగుతుంది (బాహ్య, extrinsic). నిర్జీవాలు కూడా ద్రవ్యరాశిలో పెరుగుతాయి కాబట్టి, పెరుగుదల ఒక్కటే నిర్వచించే లక్షణం కాదు.
ప్రత్యుత్పత్తి (Reproduction). జీవులు తమ వంటి జీవులనే మరిన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయి. హైడ్రా, ఈస్ట్ మొగ్గతొడగడం ద్వారా ప్రత్యుత్పత్తి చేస్తాయి. శిలీంధ్రాలు సిద్ధబీజాల ద్వారా వ్యాపిస్తాయి. Planaria (ఒక బల్లపరుపు పురుగు) తెగిన ముక్క నుంచి మొత్తం శరీరాన్ని తిరిగి ఏర్పరుచుకుంటుంది; దీనిని పునరుత్పాదన (regeneration) అంటారు.
కానీ కంచర గాడిద (mule) ఎప్పుడూ ప్రత్యుత్పత్తి చేయదు. శ్రామిక తేనెటీగలు వంధ్యమైనవి. చాలా దంపతులకు సంతానం కలగదు. అయినా వీరంతా స్పష్టంగా సజీవులే. కాబట్టి ప్రత్యుత్పత్తి కూడా నిర్వచించే లక్షణం కాదు.
బ్యాక్టీరియా, అమీబా వంటి ఏకకణ జీవులలో పెరుగుదల, ప్రత్యుత్పత్తి ఒకే సంఘటన. ఒక కణం పెరిగి రెండుగా విడిపోతుంది.
జీవక్రియ (Metabolism). ప్రతి సజీవ కణంలో వేలాది రసాయన చర్యలు జరుగుతాయి — నిర్మాణాత్మక చర్యలు (anabolism), విచ్ఛిన్న చర్యలు (catabolism). ఏ నిర్జీవ వస్తువూ తనంతట తాను ఇలా చేయదు. జీవక్రియ జీవానికి నిర్వచించే లక్షణం.
ఒక చిన్న మలుపు: ఒక ఎంజైమ్ చర్యను పరీక్ష నాళికలో కూడా జరపవచ్చు. విడిగా జరిగే ఆ చర్య సజీవం కాదు. సజీవ వ్యవస్థ లోపల జరిగినప్పుడే అది జీవ చర్య అవుతుంది.
కణ వ్యవస్థీకరణ (Cellular organisation). అన్ని జీవులూ ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కణాలతో నిర్మితమై ఉంటాయి. మిగతా ప్రతి లక్షణమూ ఈ దేహ నిర్మాణం నుంచే వస్తుంది. కణ వ్యవస్థీకరణ నిర్వచించే లక్షణం.
చైతన్యం (Consciousness — ఉద్దీపనలకు ప్రతిస్పందన). అత్తిపత్తి (Mimosa) ఆకును తాకితే ముడుచుకుంటుంది. మొక్కలు వెలుతురు వైపు వంగుతాయి. బ్యాక్టీరియా ఆహారం వైపు ఈదుతాయి. పరిసరాలను గ్రహించి ప్రతిస్పందించే ఈ సామర్థ్యం బ్యాక్టీరియా నుంచి మానవుడి వరకు ప్రతి జీవిలోనూ ఉంటుంది. మానవులకు స్వీయ చైతన్యం కూడా ఉంది. చైతన్యం నిర్వచించే లక్షణం.
| లక్షణం | అన్ని జీవులలో ఉందా? | నిర్జీవాలలో కూడా కనిపిస్తుందా? | నిర్వచించే లక్షణమా? |
|---|---|---|---|
| పెరుగుదల | అవును | అవును, బయటి నుంచి చేరడం ద్వారా | కాదు |
| ప్రత్యుత్పత్తి | లేదు (కంచర గాడిద, శ్రామిక ఈగ) | లేదు | కాదు |
| జీవక్రియ | అవును | లేదు | అవును |
| కణ వ్యవస్థీకరణ | అవును | లేదు | అవును |
| చైతన్యం | అవును | లేదు | అవును |
మొత్తంగా చెప్పాలంటే: జీవి అంటే తనను తాను ప్రతిరూపించుకునే, పరిణామం చెందే, తనను తాను నియంత్రించుకునే, పరస్పర చర్యలు జరిపే, పరిసరాలకు ప్రతిస్పందించగల ఒక వ్యవస్థ.
1.2 జీవవైవిధ్యం, వర్గీకరణ ఆవశ్యకత
జీవవైవిధ్యం (Biodiversity) అంటే భూమిపై ఉన్న జీవుల సంఖ్య, వాటిలోని వైవిధ్యం. ఇప్పటివరకు శాస్త్రవేత్తలు సుమారు 1.7 నుంచి 1.8 మిలియన్ల జాతులను వర్ణించారు. ఇంకా చాలా జాతులకు పేర్లు పెట్టలేదు, ముఖ్యంగా కీటకాలకు, సూక్ష్మజీవులకు.
ఇప్పుడు కోల్కతా, చెన్నై, ఢిల్లీలలోని ఒక మార్కెట్ను ఊహించండి. ఒకే చేపకు లేదా కూరగాయకు ప్రతి నగరంలో వేరే స్థానిక పేరు ఉంటుంది. వంకాయను బైంగన్, వంకాయ, కత్తిరికాయ అని పిలుస్తారు. ప్రతి ప్రాంతం తన సొంత పేరునే వాడితే, శాస్త్రవేత్తలు ఒకరితో ఒకరు స్పష్టంగా మాట్లాడుకోలేరు.
దీని వల్ల రెండు అవసరాలు ఏర్పడతాయి:
ప్రతి జీవికి ప్రపంచమంతా గుర్తించే ఒకే ప్రామాణిక పేరు.
1.7 మిలియన్ల రకాలను నిర్వహించగలిగే సమూహాలుగా అధ్యయనం చేయడానికి ఒక సమూహీకరణ పద్ధతి.
నామకరణ నియమావళులు ప్రామాణిక పేర్లను ఇస్తాయి. మొక్కల పేర్లను అంతర్జాతీయ వృక్ష నామకరణ నియమావళి (ICBN) నియంత్రిస్తుంది. జంతువుల పేర్లను అంతర్జాతీయ జంతు నామకరణ నియమావళి (ICZN) నియంత్రిస్తుంది.
వర్గీకరణ (Classification) అంటే సులభంగా కనిపించే లక్షణాల ఆధారంగా జీవులను అనుకూలమైన సమూహాలలో ఉంచడం. మనం "పక్షులు", "గడ్డి మొక్కలు", "క్షీరదాలు" అన్నప్పుడే వర్గీకరిస్తున్నాం.
1.3 వర్గీకరణ శాస్త్రం, సిస్టమాటిక్స్
వర్గీకరణ శాస్త్రం (Taxonomy) అంటే జీవులను గుర్తించడం, వాటికి పేర్లు పెట్టడం, వర్గీకరించడం గురించిన శాస్త్రం. దీనిలో నాలుగు ప్రాథమిక దశలు ఉన్నాయి:
లక్షణ వర్ణన (Characterisation): జీవి లక్షణాలను జాబితా చేయడం.
గుర్తింపు (Identification): తెలిసిన జీవులతో పోల్చి దాని సరైన స్థానాన్ని కనుగొనడం.
నామకరణం (Nomenclature): దానికి సరైన శాస్త్రీయ నామం ఇవ్వడం.
వర్గీకరణ (Classification): దానిని ఒక సమూహంలో ఉంచడం.
ఆధునిక వర్గీకరణ శాస్త్రం బాహ్య ఆకారం కంటే చాలా ఎక్కువ అంశాలను ఉపయోగిస్తుంది. అంతర్నిర్మాణం, కణ నిర్మాణం, అభివృద్ధి, ఆవరణ శాస్త్రాన్ని కూడా ఉపయోగిస్తుంది.
సిస్టమాటిక్స్ (Systematics) అనే పదం లాటిన్ systema నుంచి వచ్చింది; దీని అర్థం క్రమబద్ధమైన అమరిక. కరోలస్ లిన్నేయస్ తన పుస్తకం Systema Naturae లో ఈ పదాన్ని వాడారు. సిస్టమాటిక్స్లో గుర్తింపు, నామకరణం, వర్గీకరణతో పాటు జీవుల మధ్య పరిణామ సంబంధాలు కూడా ఉంటాయి. కాబట్టి సిస్టమాటిక్స్ వర్గీకరణ శాస్త్రం కంటే విస్తృతమైన రంగం.
| అంశం | వర్గీకరణ శాస్త్రం | సిస్టమాటిక్స్ |
|---|---|---|
| వేటిని కలిగి ఉంటుంది | లక్షణ వర్ణన, గుర్తింపు, నామకరణం, వర్గీకరణ | వర్గీకరణ శాస్త్రం మొత్తం + పరిణామ సంబంధాలు |
| పరిధి | తక్కువ | ఎక్కువ |
| ముఖ్య పదం | పేరు పెట్టడం, సమూహీకరణ | పూర్వీకుల ఆధారంగా అమరిక |
1.4 జాతి భావన, వర్గీకరణ సోపాన క్రమం
జాతి (Species) అంటే ప్రాథమిక పోలికలు కలిగి, ప్రకృతిలో పరస్పరం సంపర్కం చెంది ఫలవంతమైన సంతానాన్ని ఉత్పత్తి చేయగల జీవుల సమూహం. మామిడి, బంగాళదుంప, సింహం — ఒక్కొక్కటీ ఒక జాతి.
Mangifera indica అనే పేరులో indica అనే పదం జాతి విశేషణం (specific epithet). అలాగే Solanum tuberosum (బంగాళదుంప) లో tuberosum, Panthera leo (సింహం) లో leo.
టాక్సాన్ (Taxon) (బహువచనం taxa) అంటే ఏ స్థాయిలోనైనా ఉండే ఏదైనా సమూహం: "Mammalia" ఒక టాక్సాన్, "Panthera" ఒక టాక్సాన్, "Animalia" కూడా అంతే. వర్గం (Category) అంటే ఆ స్థాయి — ఉదాహరణకు తరగతి లేదా ప్రజాతి. ప్రతి వర్గమూ సోపాన క్రమంలో ఒక మెట్టు.
ఏడు తప్పనిసరి వర్గాలు, అత్యల్ప స్థాయి నుంచి అత్యున్నత స్థాయి వరకు:
అంటే: జాతి → ప్రజాతి → కుటుంబం → క్రమం → తరగతి → ఫైలం (విభాగం) → రాజ్యం. మొక్కలకు ఫైలం బదులు విభాగం (Division) అనే పదం వాడతారు.

ఈ సోపానాన్ని కింది నుంచి చదవండి: ప్రతి మెట్టు పైకి వెళ్తే సమూహం విస్తృతమవుతుంది, అందుకే సింహం, మామిడి కేవలం అత్యున్నత మెట్టును మాత్రమే పంచుకుంటాయి.
ప్రజాతి (Genus). ఇతర ప్రజాతుల జాతుల కంటే ఎక్కువ ఉమ్మడి లక్షణాలు ఉన్న సంబంధిత జాతుల సమూహం. Panthera లో సింహం (P. leo), పులి (P. tigris), చిరుత (P. pardus) ఉన్నాయి. Solanum లో బంగాళదుంప (S. tuberosum), వంకాయ (S. melongena) ఉన్నాయి.
కుటుంబం (Family). సంబంధిత ప్రజాతుల సమూహం. Felidae లో Panthera, Felis (పెంపుడు పిల్లి) ఉన్నాయి. Solanaceae లో Solanum, Petunia, Datura ఉన్నాయి. మొక్కల కుటుంబాలను ముఖ్యంగా శాఖీయ (vegetative), ప్రత్యుత్పత్తి (పుష్ప) లక్షణాల ఆధారంగా వేరు చేస్తారు.
క్రమం (Order). తక్కువ ఉమ్మడి లక్షణాలు పంచుకునే సంబంధిత కుటుంబాల సమూహం. Carnivora లో Felidae (పిల్లులు), Canidae (కుక్కలు) ఉన్నాయి. Polymoniales లో Solanaceae, Convolvulaceae ఉన్నాయి.
తరగతి (Class). సంబంధిత క్రమాల సమూహం. Mammalia లో Primata (కోతి, గొరిల్లా, గిబ్బన్), Carnivora (పులి, పిల్లి, కుక్క) ఉన్నాయి.
ఫైలం లేదా విభాగం (Phylum or Division). తరగతుల సమూహం. ఫైలం Chordata లో చేపలు, ఉభయచరాలు, సరీసృపాలు, పక్షులు, క్షీరదాలు ఉన్నాయి; వీటన్నిటికీ పృష్ఠవంశం (notochord), పృష్ఠ బోలు నాడీద్రావ్యం ఉంటాయి. మొక్కలలో విభాగం Angiospermae లో ద్విదళ బీజాలు, ఏకదళ బీజాలు ఉన్నాయి.
రాజ్యం (Kingdom). అత్యున్నత స్థాయి. రాజ్యం Animalia లో అన్ని జంతువులు, రాజ్యం Plantae లో అన్ని మొక్కలు ఉంటాయి.
సోపానం పైకి వెళ్లేకొద్దీ రెండు నియమాలు:
ఉమ్మడి లక్షణాల సంఖ్య తగ్గుతుంది.
చేరే జీవుల సంఖ్య పెరుగుతుంది.
అంటే ఒకే ప్రజాతిలోని రెండు జాతులు చాలా లక్షణాలను పంచుకుంటాయి. ఒకే రాజ్యంలోని రెండు సభ్యులు చాలా కొద్ది లక్షణాలనే పంచుకోవచ్చు. ఉపయోగించడానికి ఉమ్మడి లక్షణాలు తక్కువగా ఉండటం వల్ల ఉన్నత స్థాయిలో వర్గీకరణ కష్టం.
| జీవి | సాధారణ నామం | ప్రజాతి | కుటుంబం | క్రమం | తరగతి | ఫైలం లేదా విభాగం |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Homo sapiens | మానవుడు | Homo | Hominidae | Primata | Mammalia | Chordata |
| Musca domestica | ఈగ | Musca | Muscidae | Diptera | Insecta | Arthropoda |
| Mangifera indica | మామిడి | Mangifera | Anacardiaceae | Sapindales | Dicotyledonae | Angiospermae |
| Triticum aestivum | గోధుమ | Triticum | Poaceae | Poales | Monocotyledonae | Angiospermae |
మొక్కల పేర్ల చివరలను గమనించండి: కుటుంబాల పేర్లు సాధారణంగా -aceae తో, క్రమాల పేర్లు -ales తో ముగుస్తాయి. జంతు కుటుంబాల పేర్లు -idae తో ముగుస్తాయి.
1.5 ద్వినామ నామకరణం (Binomial nomenclature)
లిన్నేయస్ రెండు పదాల నామకరణ పద్ధతిని ఇచ్చారు; దీనిని ద్వినామ నామకరణం అంటారు. ప్రతి పేరులో రెండు భాగాలు ఉంటాయి: ప్రజాతి నామం (generic name), జాతి విశేషణం (specific epithet).
మీరు తప్పక తెలుసుకోవాల్సిన నియమాలు:
పేర్లు ఎక్కడ నుంచి వచ్చినా లాటిన్లో గానీ లాటిన్ రూపంలో గానీ ఉంటాయి.
మొదటి పదం ప్రజాతి. ఇది పెద్ద (capital) అక్షరంతో మొదలవుతుంది.
రెండో పదం జాతి విశేషణం. ఇది చిన్న (small) అక్షరంతో మొదలవుతుంది.
అచ్చులో పేర్లు ఇటాలిక్స్ లో ఉంటాయి. చేతితో రాసినప్పుడు ప్రతి పదానికి విడివిడిగా కింద గీత గీయాలి.
ఆ జాతిని మొదట వర్ణించిన రచయిత పేరు విశేషణం తర్వాత సాధారణ (రోమన్) అక్షరాల్లో, తరచూ సంక్షిప్తంగా రాయవచ్చు: Mangifera indica Linn. ఇక్కడ "Linn." అంటే దీనిని లిన్నేయస్ వర్ణించారని అర్థం.
ప్రతి జాతికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒకే ఒక చెల్లుబాటు అయ్యే శాస్త్రీయ నామం ఉంటుంది.
కాబట్టి Panthera leo సరైనది. "Panthera Leo", "panthera leo", ఇంకా L తో సహా మొత్తం ఇటాలిక్స్లో రాసిన "Panthera leo L" — ఇవన్నీ తప్పు.
1.6 వర్గీకరణ సహాయకాలు (Taxonomic aids)
వర్గీకరణ సహాయకాలు అంటే జీవులను గుర్తించడానికి, అధ్యయనం చేయడానికి సహాయపడే సేకరణలు, సాధనాలు. వీటిలో నిజమైన నమూనాలు గానీ క్రమబద్ధమైన సమాచారం గానీ ఉంటుంది.
| సహాయకం | అది ఏమిటి | ముఖ్య వాస్తవాలు |
|---|---|---|
| హెర్బేరియం (Herbarium) | ఎండబెట్టి, అదిమి, షీట్లపై అతికించిన మొక్కల నమూనాల నిల్వ | షీట్లను ఆమోదించిన వర్గీకరణ ప్రకారం అమరుస్తారు. లేబుల్పై సేకరించిన తేదీ, స్థలం, స్థానిక, శాస్త్రీయ నామాలు, కుటుంబం, సేకరించినవారి పేరు ఉంటాయి |
| వృక్షశాస్త్ర ఉద్యానవనం (Botanical garden) | సూచన కోసం పెంచే సజీవ మొక్కలు | రాయల్ బొటానిక్ గార్డెన్స్, క్యూ (ఇంగ్లాండ్); ఇండియన్ బొటానికల్ గార్డెన్, హౌరా; నేషనల్ బొటానికల్ రిసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్, లక్నో |
| మ్యూజియం (Museum) | భద్రపరిచిన మొక్క, జంతు నమూనాలు | నమూనాలను ప్రిజర్వేటివ్లతో జాడీలలో ఉంచుతారు; కీటకాలను చంపి కీటక పెట్టెల్లో పిన్నుతో గుచ్చుతారు; పెద్ద జంతువులను స్టఫ్ చేస్తారు; అస్థిపంజరాలను కూడా ఉంచుతారు |
| జంతు ప్రదర్శనశాల (Zoological park) | సహజ నివాసానికి దగ్గరగా ఉండే సురక్షిత పరిసరాలలో ఉంచిన అడవి జంతువులు | వాటి ఆహారపు అలవాట్లు, ప్రవర్తన గురించి తెలుసుకుంటాం |
| కీ (Key) | విరుద్ధ లక్షణాల ఆధారంగా గుర్తించే సాధనం | లక్షణాలు జతలుగా ఉంటాయి, వీటిని కపులెట్లు (couplets) అంటారు; ప్రతి వాక్యం ఒక లీడ్ (lead); సాధారణంగా విశ్లేషణాత్మక (ద్విశాఖీయ, dichotomous) కీ; ప్రతి స్థాయికి వేరే కీలు |
రాతపూర్వక సహాయకాలు సమాచారాన్ని నమోదు చేస్తాయి:
ఫ్లోరా (Flora): ఒక ప్రాంతంలోని మొక్కల నివాసం, విస్తరణ గురించిన వాస్తవ వివరణ.
మాన్యువల్ (Manual): ఒక ప్రాంతంలో కనిపించే జాతుల పేర్లను గుర్తించడానికి సహాయపడుతుంది.
మోనోగ్రాఫ్ (Monograph): ఏదైనా ఒకే ఒక టాక్సాన్ గురించిన సమాచారం.
కేటలాగ్ (Catalogue): జాతుల అకారాది క్రమ జాబితా, వాటి వర్ణనలతో సహా.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.1: కాపర్ సల్ఫేట్ స్ఫటికం సంతృప్త ద్రావణంలో పెద్దదవుతుంది. దీనివల్ల అది సజీవమవుతుందా? సాధన: లేదు. అది తన ఉపరితలంపై కణాలు చేరడం వల్ల పెరుగుతుంది; ఇది బాహ్య పెరుగుదల. జీవుల పెరుగుదల అంతర్గతం, లోపల జరిగే కణ విభజన వల్ల వస్తుంది. పెరుగుదల జీవానికి నిర్వచించే లక్షణం కాదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.2: ఒక కంచర గాడిద ఆరోగ్యంగా ఉంది, తింటుంది, శ్వాసిస్తుంది, యజమానికి ప్రతిస్పందిస్తుంది, కానీ సంతానాన్ని ఉత్పత్తి చేయలేదు. దీని ద్వారా ఏ జీవ లక్షణాలు నిర్వచించేవి, ఏవి కావు అని తెలుస్తుంది? సాధన: కంచర గాడిద స్పష్టంగా సజీవి, అయినా ప్రత్యుత్పత్తి చేయదు. కాబట్టి ప్రత్యుత్పత్తి నిర్వచించే లక్షణం కాదు. దానిలో జీవక్రియ, కణాలు, ఉద్దీపనలకు ప్రతిస్పందన ఉన్నాయి; ఇవే నిర్వచించే లక్షణాలు.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.3: పులి శాస్త్రీయ నామాన్ని అచ్చులోనూ, చేతిరాతలోనూ సరిగ్గా రాయండి. సాధన: అచ్చులో: Panthera tigris. చేతిరాతలో: Panthera tigris — "Panthera" కింద, "tigris" కింద విడివిడిగా గీత గీయాలి. P పెద్ద అక్షరం, t చిన్న అక్షరం.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.4: ఆరోహణ క్రమంలో అమర్చండి: Felidae, Panthera, Carnivora, Mammalia, Panthera leo. సాధన: జాతి Panthera leo → ప్రజాతి Panthera → కుటుంబం Felidae → క్రమం Carnivora → తరగతి Mammalia.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.5: వంకాయ, బంగాళదుంప ఒకే ప్రజాతిలో ఉన్నాయి. వంకాయ, Datura ఒకే కుటుంబంలో ఉన్నా వేరేవేరు ప్రజాతులు. ఏ జంట ఎక్కువ లక్షణాలను పంచుకుంటుంది? సాధన: వంకాయ, బంగాళదుంప. దిగువ స్థాయి (ప్రజాతి) సభ్యులు, ఉన్నత స్థాయి (కుటుంబం) వద్ద మాత్రమే కలిసే సభ్యుల కంటే ఎక్కువ ఉమ్మడి లక్షణాలను పంచుకుంటారు.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.6: ఒక విద్యార్థి వర్గీకరణ శాస్త్రంలోని నాలుగు దశలు రాసి, "పరిణామ సంబంధాల అధ్యయనం" అని ఐదో దశను చేర్చాడు. అతడు నిజానికి ఏ రంగాన్ని వర్ణించాడు? సాధన: సిస్టమాటిక్స్. వర్గీకరణ శాస్త్రంలో లక్షణ వర్ణన, గుర్తింపు, నామకరణం, వర్గీకరణ ఉంటాయి. పరిణామ సంబంధాలను కూడా చేరిస్తే అది సిస్టమాటిక్స్ అవుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.7: ఒక వృక్షశాస్త్రవేత్తకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా కేవలం Ficus ప్రజాతి గురించి పూర్తి సమాచారం కావాలి. ఒక అటవీ అధికారికి సుందరబన్స్లోని మొక్క జాతుల పేర్లు కావాలి. వారు ఏ రాతపూర్వక సహాయకాలను వాడాలి? సాధన: వృక్షశాస్త్రవేత్తకు ఒకే టాక్సాన్ను వివరించే మోనోగ్రాఫ్ కావాలి. అటవీ అధికారికి మాన్యువల్ (ఆ ప్రాంతంలోని జాతులను గుర్తించడానికి), ఫ్లోరా (ఆ ప్రాంతంలోని మొక్కల నివాసం, విస్తరణ కోసం) కావాలి.
సాధించిన ఉదాహరణ 1.8: ఒక కీలో మొదటి వరుస "1a. సరళ పత్రాలు", తర్వాతి వరుస "1b. సంయుక్త పత్రాలు" అని ఉంది. ఈ రెండు వరుసలను కలిపి, విడిగా ఏమంటారు? సాధన: రెండూ కలిసి ఒక కపులెట్. ప్రతి ఒక్క వాక్యం ఒక లీడ్. రెండు లీడ్లు పరస్పర విరుద్ధమైనవి కాబట్టి ఆ కీ ద్విశాఖీయ (dichotomous) కీ.
త్వరిత పునశ్చరణ
జీవాన్ని నిర్వచించే లక్షణాలు: జీవక్రియ, కణ వ్యవస్థీకరణ, చైతన్యం. పెరుగుదల, ప్రత్యుత్పత్తి నిర్వచించే లక్షణాలు కావు.
జీవుల పెరుగుదల అంతర్గతం; నిర్జీవాల "పెరుగుదల" బాహ్యం. ఏకకణ జీవులలో పెరుగుదల, ప్రత్యుత్పత్తి ఒకటే.
సుమారు 1.7 నుంచి 1.8 మిలియన్ల జాతులు వర్ణించబడ్డాయి. ICBN మొక్కలకు, ICZN జంతువులకు పేర్లు పెడతాయి.
వర్గీకరణ శాస్త్రం = లక్షణ వర్ణన, గుర్తింపు, నామకరణం, వర్గీకరణ. సిస్టమాటిక్స్ వీటికి పరిణామ సంబంధాలను చేరుస్తుంది.
సోపాన క్రమం (కింది నుంచి పైకి): జాతి, ప్రజాతి, కుటుంబం, క్రమం, తరగతి, ఫైలం/విభాగం, రాజ్యం. పైకి వెళ్లేకొద్దీ ఉమ్మడి లక్షణాలు తగ్గుతాయి, సభ్యుల సంఖ్య పెరుగుతుంది.
ద్వినామం: ప్రజాతి పెద్ద అక్షరంతో, విశేషణం చిన్న అక్షరంతో; అచ్చులో ఇటాలిక్స్, చేతిరాతలో ప్రతి పదానికి విడిగా కింద గీత; రచయిత పేరు రోమన్లో (Linn.).
వృక్షశాస్త్ర ఉద్యానవనాలు: క్యూ (ఇంగ్లాండ్), హౌరా, NBRI లక్నో. కీ: విరుద్ధ లీడ్ల కపులెట్లు.
ఫ్లోరా = ఒక ప్రాంతంలోని మొక్కలు; మాన్యువల్ = ఒక ప్రాంతంలోని జాతుల గుర్తింపు; మోనోగ్రాఫ్ = ఒకే టాక్సాన్; కేటలాగ్ = అకారాది జాబితా.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
అన్ని జీవులూ పెరుగుతాయని విద్యార్థులు "పెరుగుదల"ను నిర్వచించే లక్షణంగా గుర్తిస్తారు. నిర్జీవాలు కూడా ద్రవ్యరాశిలో పెరుగుతాయి కాబట్టి అది తప్పు.
మొక్కలలో కుటుంబం vs క్రమం: -aceae కుటుంబం (Anacardiaceae), -ales క్రమం (Sapindales). Poaceae కుటుంబం, Poales క్రమం.
Felidae, Canidae క్రమం Carnivora లోని కుటుంబాలు. Carnivoraను కుటుంబం అని గానీ, Felidaeను క్రమం అని గానీ అనకండి.
టాక్సాన్ అంటే నిజమైన సమూహం (Mammalia, Panthera). వర్గం అంటే స్థాయి (తరగతి, ప్రజాతి). పరీక్షలో ఈ రెండింటినీ కలిపి జతలుగా ఇస్తారు.
చేతిరాతలో ప్రజాతి, విశేషణం కింద విడివిడిగా గీత గీయాలి, ఒకే నిరంతర గీతతో కాదు.
మొక్కలకు "విభాగం (Division)", జంతువులకు "ఫైలం (Phylum)" వాడతారు. రెండూ రాజ్యానికి వెంటనే కింద ఉంటాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. వీటిలో అన్ని జీవులకూ నిర్వచించే లక్షణం ఏది? (a) పెరుగుదల (b) కణ వ్యవస్థీకరణ (c) ప్రత్యుత్పత్తి (d) ద్రవ్యరాశి పెరగడం
2. ఒక ఇసుక దిబ్బ ఎండాకాలంలో పెద్దదవుతుంది. ఈ పెరుగుదల దేని వల్ల జరుగుతుంది? (a) కణ విభజన (b) ద్రవ్యరాశిలో అంతర్గత పెరుగుదల (c) జీవక్రియ (d) ఉపరితలంపై పదార్థం పోగవడం
3. ఏ జీవులలో పెరుగుదల, ప్రత్యుత్పత్తి ఒకే సంఘటన? (a) అమీబా వంటి ఏకకణ జీవులు (b) క్షీరదాలు (c) పుష్పించే మొక్కలు (d) పక్షులు
4. ఇప్పటివరకు సుమారు ఎన్ని జాతులు వర్ణించబడ్డాయి? (a) 0.17 నుంచి 0.18 మిలియన్లు (b) 17 నుంచి 18 మిలియన్లు (c) 1.7 నుంచి 1.8 మిలియన్లు (d) 170 నుంచి 180 మిలియన్లు
5. మొక్కల శాస్త్రీయ నామాలను ఏ నియమావళి నియంత్రిస్తుంది? (a) ICZN (b) ICBN (c) WHO (d) IUCN
6. Solanum tuberosum లో జాతి విశేషణం (a) tuberosum (b) Solanum (c) Solanaceae (d) Solanum tuberosum
7. మామిడి పేరును అచ్చులో సరిగ్గా రాసే రూపం ఏది? (a) Mangifera Indica (b) mangifera indica (c) MANGIFERA INDICA (d) Mangifera indica
8. క్రమానికి, ఫైలానికి మధ్య ఉండే స్థాయి ఏది? (a) కుటుంబం (b) ప్రజాతి (c) తరగతి (d) రాజ్యం
9. సిస్టమాటిక్స్లో వర్గీకరణ శాస్త్రంలోని అన్నీ ఉంటాయి, వాటితో పాటు (a) నామకరణం (b) పరిణామ సంబంధాలు (c) గుర్తింపు (d) వర్గీకరణ
10. షీట్లపై అతికించిన ఎండిన, అదిమిన మొక్క నమూనాల నిల్వను ఏమంటారు? (a) మ్యూజియం (b) వృక్షశాస్త్ర ఉద్యానవనం (c) మోనోగ్రాఫ్ (d) హెర్బేరియం
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. స్థాయిలను అవరోహణ క్రమంలో చూపేది ఏది? (a) రాజ్యం, విభాగం, తరగతి, క్రమం, కుటుంబం, ప్రజాతి, జాతి (b) రాజ్యం, తరగతి, విభాగం, కుటుంబం, క్రమం, ప్రజాతి, జాతి (c) రాజ్యం, విభాగం, క్రమం, తరగతి, కుటుంబం, ప్రజాతి, జాతి (d) రాజ్యం, విభాగం, తరగతి, కుటుంబం, క్రమం, జాతి, ప్రజాతి
12. జాతి నుంచి రాజ్యం వైపు వెళ్లేకొద్దీ (a) ఉమ్మడి లక్షణాలు పెరుగుతాయి (b) జీవుల సంఖ్య తగ్గుతుంది (c) రెండూ స్థిరంగా ఉంటాయి (d) ఉమ్మడి లక్షణాలు తగ్గి, జీవుల సంఖ్య పెరుగుతుంది
13. సింహం, పులి, చిరుత ఒకే (a) జాతికి చెందుతాయి (b) కుటుంబానికి చెందినా వేరేవేరు ప్రజాతులు (c) ప్రజాతికి చెందుతాయి (d) క్రమానికి చెందినా వేరేవేరు కుటుంబాలు
14. ఈగ చెందిన క్రమం (a) Muscidae (b) Diptera (c) Insecta (d) Arthropoda
15. Solanaceae కుటుంబంలో ఉన్నవి (a) Solanum, Petunia, Datura (b) Panthera, Felis (c) Mangifera, Triticum (d) Homo, Musca
16. వరుస I ను వరుస II తో జతపరచండి.
వరుస I: A. ఫ్లోరా B. మాన్యువల్ C. మోనోగ్రాఫ్ D. కేటలాగ్
వరుస II: i. ఒకే టాక్సాన్పై సమాచారం ii. జాతుల అకారాది జాబితా iii. ఒక ప్రాంతంలోని మొక్కల నివాసం, విస్తరణ iv. ఒక ప్రాంతంలోని జాతుల పేర్ల గుర్తింపు
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
17. ఇండియన్ బొటానికల్ గార్డెన్ ఎక్కడ ఉంది? (a) లక్నో (b) క్యూ (c) డెహ్రాడూన్ (d) హౌరా
18. ద్వినామ నామకరణం గురించి తప్పు వాక్యం ఏది? (a) ప్రజాతి నామం పెద్ద అక్షరంతో మొదలవుతుంది (b) జాతి విశేషణం పెద్ద అక్షరంతో మొదలవుతుంది (c) పేర్లు లాటిన్ లేదా లాటిన్ రూపంలో ఉంటాయి (d) రచయిత పేరు విశేషణం తర్వాత రోమన్ అక్షరాల్లో రాస్తారు
19. వర్గీకరణ కీలో ప్రతి ఒక్క వాక్యాన్ని ఏమంటారు? (a) కపులెట్ (b) టాక్సాన్ (c) లీడ్ (d) వర్గం
20. తరగతి Mammalia లో ఉన్న క్రమాలు (a) Primata, Carnivora (b) Diptera, Primata (c) Felidae, Canidae (d) Poales, Sapindales
21. Mangifera indica Linn. లో "Linn." మనకు తెలిపేది (a) సేకరించిన స్థలం (b) ఆ జాతిని మొదట వర్ణించిన శాస్త్రవేత్త (c) కుటుంబం (d) రకం (variety)
22. గోధుమ చెందిన తరగతి (a) Dicotyledonae (b) Poaceae (c) Poales (d) Monocotyledonae
స్థాయి 3: సవాలు
23. కేవలం నిర్వచించే లక్షణాలే ఉన్న సమితి ఏది? (a) పెరుగుదల, ప్రత్యుత్పత్తి, జీవక్రియ (b) ప్రత్యుత్పత్తి, చైతన్యం, కణ వ్యవస్థీకరణ (c) జీవక్రియ, కణ వ్యవస్థీకరణ, చైతన్యం (d) పెరుగుదల, జీవక్రియ, కణ వ్యవస్థీకరణ
24. కాలేయం నుంచి వేరు చేసిన ఒక ఎంజైమ్ పరీక్ష నాళికలో తన అధిష్ఠానాన్ని (substrate) మారుస్తుంది. ఈ ఏర్పాటు చూపించేది (a) సజీవం కాని ఒక జీవక్రియ చర్య (b) ఒక సజీవ వ్యవస్థ (c) అంతర్గత పెరుగుదల (d) చైతన్యం
25. వరుసగా ఒక టాక్సాన్, ఒక వర్గం ఇచ్చే జత ఏది? (a) ప్రజాతి, Felidae (b) తరగతి, Mammalia (c) క్రమం, రాజ్యం (d) Panthera, ప్రజాతి
26. బంగాళదుంప Petunia కంటే వంకాయతో ఎక్కువ లక్షణాలను పంచుకుంటుంది, ఎందుకంటే (a) బంగాళదుంప, Petunia వేరేవేరు కుటుంబాలలో ఉన్నాయి (b) బంగాళదుంప, వంకాయ ఒకే ప్రజాతిని పంచుకుంటాయి, Petunia వాటితో కుటుంబ స్థాయిలో మాత్రమే కలుస్తుంది (c) వంకాయ, Petunia ఒకే ప్రజాతిని పంచుకుంటాయి (d) మూడూ వేరేవేరు క్రమాలలో ఉన్నాయి
27. ఏ జీవి–కుటుంబం జత సరైనది? (a) మామిడి – Poaceae (b) ఈగ – Diptera (c) మానవుడు – Hominidae (d) గోధుమ – Anacardiaceae
28. వర్గీకరణ సహాయకాల గురించి సరైన వాక్యం ఏది? (a) జంతు ప్రదర్శనశాలలు భద్రపరిచిన చన్న జంతువులను మాత్రమే ఉంచుతాయి (b) హెర్బేరియాలు మడులలో సజీవ మొక్కలను ఉంచుతాయి (c) కీ విరుద్ధ లక్షణాలను కాకుండా, సారూప్య లక్షణాలను జత చేస్తుంది (d) మ్యూజియంలో కీటకాలను సేకరించి, చంపి, పిన్నుతో గుచ్చి కీటక పెట్టెల్లో ఉంచుతారు
29. ప్రతిపాదన (A): ప్రత్యుత్పత్తి జీవుల నిర్వచించే లక్షణం కాదు.
కారణం (R): కంచర గాడిదలు, శ్రామిక తేనెటీగల వంటి చాలా జీవులు ప్రత్యుత్పత్తి చేయవు.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: క్రమం Carnivora లో Felidae, Canidae కుటుంబాలు ఉన్నాయి.
వాక్యం II: మొక్కల కుటుంబాలను కేవలం శాఖీయ లక్షణాల ఆధారంగానే వేరు చేస్తారు, పుష్ప లక్షణాలను ఎప్పుడూ వాడరు.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | కణ వ్యవస్థీకరణ అన్ని జీవులలో ఉంటుంది, మరెక్కడా ఉండదు |
| 2 | d | నిర్జీవాల పెరుగుదల బాహ్యం, ఉపరితలంపై చేరడం వల్ల |
| 3 | a | ఒక కణం పెరిగి రెండుగా విభజించబడుతుంది |
| 4 | c | సుమారు 1.7 నుంచి 1.8 మిలియన్ల జాతులు వర్ణించబడ్డాయి |
| 5 | b | ICBN వృక్ష నామాలకు వర్తిస్తుంది |
| 6 | a | రెండో పదం జాతి విశేషణం |
| 7 | d | ప్రజాతి పెద్ద అక్షరం, విశేషణం చిన్న అక్షరం, అచ్చులో ఇటాలిక్స్ |
| 8 | c | క్రమం → తరగతి → ఫైలం |
| 9 | b | పరిణామ సంబంధాలు చేరితే అది సిస్టమాటిక్స్ |
| 10 | d | హెర్బేరియం షీట్లపై అదిమిన నమూనాలు ఉంటాయి |
| 11 | a | పై నుంచి కిందికి ఇదొక్కటే సరైన క్రమం |
| 12 | d | ఉన్నత స్థాయిలు విస్తృతమైనవి, తక్కువ లక్షణాలను పంచుకుంటాయి |
| 13 | c | అన్నీ Panthera జాతులే |
| 14 | b | Muscidae కుటుంబం, Insecta తరగతి, Arthropoda ఫైలం |
| 15 | a | ఈ మూడు ప్రజాతులూ Solanaceae కు చెందినవి |
| 16 | c | ఫ్లోరా-ప్రాంత వివరణ, మాన్యువల్-గుర్తింపు, మోనోగ్రాఫ్-ఒకే టాక్సాన్, కేటలాగ్-జాబితా |
| 17 | d | ఇండియన్ బొటానికల్ గార్డెన్ హౌరాలో ఉంది |
| 18 | b | విశేషణం చిన్న అక్షరంతో మొదలవుతుంది |
| 19 | c | ప్రతి వాక్యం ఒక లీడ్; జత ఒక కపులెట్ |
| 20 | a | Primata, Carnivora క్షీరదాల క్రమాలు |
| 21 | b | రచయిత పేరు దీనిని ఎవరు వర్ణించారో చెప్పుతుంది |
| 22 | d | గోధుమ ఏకదళ బీజం; Poaceae కుటుంబం, Poales క్రమం |
| 23 | c | పెరుగుదల, ప్రత్యుత్పత్తి నిర్వచించే లక్షణాలు కావు |
| 24 | a | విడిగా జరిగే చర్యలు సజీవాలు కావు |
| 25 | d | Panthera నిజమైన సమూహం; ప్రజాతి ఒక స్థాయి |
| 26 | b | దిగువ స్థాయిని పంచుకుంటే ఎక్కువ ఉమ్మడి లక్షణాలు |
| 27 | c | మానవులు Hominidae కు చెందినవారు |
| 28 | d | కీటక పెట్టెలు మ్యూజియం పద్ధతి |
| 29 | a | ప్రత్యుత్పత్తి చేయని సజీవులు ఉండటం వల్ల అది నిర్వచించే లక్షణం కాదు |
| 30 | c | మొక్కల కుటుంబాలకు శాఖీయ, పుష్ప లక్షణాలు రెండూ వాడతారు |
అధ్యాయం 1 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక్క పేజీ సారాంశం
జీవాన్ని నిర్వచించే లక్షణాలు: జీవక్రియ, కణ వ్యవస్థీకరణ, చైతన్యం (గ్రహించి ప్రతిస్పందించడం). ప్రతి జీవిలో ఇవి ఉంటాయి; ఏ నిర్జీవ వస్తువులోనూ ఉండవు.
పెరుగుదల, ప్రత్యుత్పత్తి నిర్వచించే లక్షణాలు కావు: స్ఫటికాలు, పర్వతాలు బయటి నుంచి చేరడం వల్ల పెరుగుతాయి; కంచర గాడిదలు, శ్రామిక ఈగలు ప్రత్యుత్పత్తి చేయవు.
జీవులు లోపలి నుంచి పెరుగుతాయి; ఏకకణ జీవులలో పెరుగుదల (కణ విభజన), ప్రత్యుత్పత్తి ఒకే సంఘటన.
పరీక్ష నాళికలో జరిగే జీవక్రియ (వేరు చేసిన ఎంజైమ్లు) సజీవం కాదు, కానీ ఆ చర్యలు జీవ చర్యలే.
తమను తాము గుర్తించుకునే (స్వీయ చైతన్యం) జీవులు మానవులు మాత్రమే.
జీవవైవిధ్యం = భూమిపై ఉన్న జీవుల సంఖ్య, రకాలు; ఇప్పటివరకు సుమారు 1.7–1.8 మిలియన్ల జాతులు వర్ణించబడ్డాయి.
వర్గీకరణ శాస్త్రం = లక్షణ వర్ణన, గుర్తింపు, నామకరణం, వర్గీకరణ. సిస్టమాటిక్స్ పరిణామ సంబంధాలను కూడా చేరుస్తుంది.
శాస్త్రీయ నామాల నియమావళులు: మొక్కలకు ICBN, జంతువులకు ICZN.
ద్వినామ నామకరణం (లిన్నేయస్): ప్రజాతి నామం + జాతి విశేషణం; లాటిన్ లేదా లాటిన్ రూపం; అచ్చులో ఇటాలిక్స్, చేతిరాతలో విడివిడిగా గీత; ప్రజాతి పెద్ద అక్షరం, విశేషణం చిన్న అక్షరం, తర్వాత రచయిత పేరు సంక్షిప్తంగా.
ఏడు తప్పనిసరి స్థాయిలు: రాజ్యం, ఫైలం (మొక్కలలో విభాగం), తరగతి, క్రమం, కుటుంబం, ప్రజాతి, జాతి.
జాతి నుంచి రాజ్యం వైపు వెళ్లేకొద్దీ ఒక టాక్సాన్లోని జీవుల సంఖ్య పెరుగుతుంది, ఉమ్మడి లక్షణాల సంఖ్య తగ్గుతుంది.
వర్గీకరణ సహాయకాలు: హెర్బేరియం, వృక్షశాస్త్ర ఉద్యానవనం, మ్యూజియం, జంతు ప్రదర్శనశాల, కీ, ఫ్లోరా, మాన్యువల్, మోనోగ్రాఫ్, కేటలాగ్.
కీ కపులెట్లను వాడుతుంది: విరుద్ధ వాక్యాల జతలు; ప్రతి వాక్యం ఒక జీవి వద్దకు లేదా తర్వాతి కపులెట్ వద్దకు దారి చూపుతుంది.
తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన పట్టిక
| పదం | అది ఏమిటి | ఉదాహరణ లేదా ఉపయోగం |
|---|---|---|
| హెర్బేరియం | షీట్లపై లేబుల్తో ఉన్న ఎండిన, అదిమిన మొక్క నమూనాలు | గుర్తింపుకు త్వరిత సూచన |
| వృక్షశాస్త్ర ఉద్యానవనం | సూచన కోసం పెంచే సజీవ మొక్కలు | క్యూ (ఇంగ్లాండ్), ఇండియన్ బొటానికల్ గార్డెన్ (హౌరా), NBRI (లక్నో) |
| మ్యూజియం | జాడీలలో, స్టఫ్ చేసి, లేదా అస్థిపంజరాలుగా భద్రపరిచిన మొక్కలు, జంతువులు | బోధన, సూచన |
| కీ | విరుద్ధ లక్షణాల కపులెట్లు | అడుగు అడుగుగా గుర్తింపు |
| ఫ్లోరా | ఒక ప్రాంతంలోని మొక్కల నివాసం, విస్తరణ | ఒక రాష్ట్రం లేదా ప్రాంతంలోని మొక్కలు |
| మాన్యువల్ | ఒక ప్రాంతంలోని జాతుల పేర్లను గుర్తించే సమాచారం | క్షేత్రస్థాయి గుర్తింపు |
| మోనోగ్రాఫ్ | ఏదైనా ఒకే టాక్సాన్పై సమాచారం | ఒక ప్రజాతి లేదా కుటుంబం వివరణాత్మక అధ్యయనం |
| కేటలాగ్ | జాతుల అకారాది జాబితా | గ్రంథాలయంలా వెతకడం |
| సింహం సోపాన క్రమం | Panthera leo → Panthera → Felidae → Carnivora → Mammalia → Chordata → Animalia | ప్రామాణిక ఉదాహరణ |
| ఈగ సోపాన క్రమం | Musca domestica → Musca → Muscidae → Diptera → Insecta → Arthropoda | ప్రామాణిక ఉదాహరణ |
| మామిడి సోపాన క్రమం | Mangifera indica → Mangifera → Anacardiaceae → Sapindales → Dicotyledonae → Angiospermae | ప్రామాణిక ఉదాహరణ |
| గోధుమ సోపాన క్రమం | Triticum aestivum → Triticum → Poaceae → Poales → Monocotyledonae → Angiospermae | ప్రామాణిక ఉదాహరణ |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Kids Playing Cricket On Fields Get Sunburnt": ప్రతి పదంలోని మొదటి అక్షరం పై నుంచి కిందికి స్థాయిని చెప్తుంది — K = Kingdom (రాజ్యం), P = Phylum (ఫైలం), C = Class (తరగతి), O = Order (క్రమం), F = Family (కుటుంబం), G = Genus (ప్రజాతి), S = Species (జాతి).
"MCC తప్పనిసరి": M = Metabolism (జీవక్రియ), C = Cellular organisation (కణ వ్యవస్థీకరణ), C = Consciousness (చైతన్యం) — ఈ మూడూ నిర్వచించే లక్షణాలు.
"మోనో = ఒకటి": మోనోగ్రాఫ్ ఒకే టాక్సాన్ను వివరిస్తుంది; మాన్యువల్ ఒక ప్రాంతంలోని జాతులకు పేరు చెప్పడానికి సహాయపడుతుంది; కేటలాగ్ కిరాణా దుకాణం జాబితాలా A నుంచి Z వరకు.
"పెద్ద G, చిన్న s, రెండూ వాలు": ప్రజాతి (Genus) పెద్ద అక్షరం, జాతి విశేషణం (species) చిన్న అక్షరం, రెండూ ఇటాలిక్స్లో.
"పైకి ఎక్కితే గుంపు పెరుగుతుంది": జాతి నుంచి రాజ్యం వైపు ఎక్కేకొద్దీ సభ్యుల గుంపు పెద్దదవుతుంది, ఉమ్మడి లక్షణాలు తగ్గుతాయి.
భావనల అనుసంధానం
ఇక్కడి నామకరణ, సోపాన క్రమ నియమాలను ఈ పుస్తకంలోని అధ్యాయాలు 2–7 లో ప్రతి సమూహానికీ వాడతాం.
నిర్వచించే లక్షణంగా జీవక్రియ — పుస్తకం 4 (వృక్ష శరీరధర్మ శాస్త్రం), పుస్తకం 5 (మానవ శరీరధర్మ శాస్త్రం)తో అనుసంధానం.
వైవిధ్యానికి ప్రాథమిక ప్రమాణంగా జాతి — పుస్తకం 7 (జన్యుశాస్త్రం, పరిణామం), పుస్తకం 10 (ఆవరణ శాస్త్రం)తో అనుసంధానం; అక్కడ జీవవైవిధ్య నష్టాన్ని అధ్యయనం చేస్తాం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 1, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)
31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. హెర్బేరియం B. వృక్షశాస్త్ర ఉద్యానవనం C. మ్యూజియం D. కీ
జాబితా II: i. భద్రపరిచిన మొక్క, జంతు నమూనాలు, కొన్ని జాడీలలో లేదా స్టఫ్ చేసి ii. జీవులను గుర్తించడానికి వాడే విరుద్ధ లక్షణాల జతలు iii. షీట్లపై అతికించిన ఎండిన, అదిమిన మొక్క నమూనాలు iv. సూచన కోసం పెంచే సజీవ మొక్కలు
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
32. స్థాయిని (జాబితా I) సింహం టాక్సాన్తో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. క్రమం B. కుటుంబం C. తరగతి D. ఫైలం
జాబితా II: i. Chordata ii. Felidae iii. Carnivora iv. Mammalia
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
33. జీవిని (జాబితా I) దాని కుటుంబంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. మామిడి B. గోధుమ C. బంగాళదుంప D. ఈగ
జాబితా II: i. Muscidae ii. Poaceae iii. Anacardiaceae iv. Solanaceae
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
34. పదాన్ని (జాబితా I) దాని అర్థంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. వర్గీకరణ శాస్త్రం B. సిస్టమాటిక్స్ C. గుర్తింపు D. నామకరణం
జాబితా II: i. జీవి తెలిసిన తర్వాత దానికి ప్రామాణిక శాస్త్రీయ నామం ఇవ్వడం ii. పరిణామ సంబంధాలను కూడా పరిగణించే వర్గీకరణ iii. లక్షణ వర్ణన, గుర్తింపు, నామకరణం, వర్గీకరణ అన్నీ కలిపి iv. తెలిసిన వర్ణనలతో పోల్చి జీవి సరైన స్థానాన్ని కనుగొనడం
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-iii, B-ii, C-iv, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. జీవక్రియ జీవుల నిర్వచించే లక్షణం.
B. ఉపరితలంపై పదార్థం చేరడం వల్ల ద్రవ్యరాశి పెరగడం జీవానికి నిర్వచించే లక్షణం.
C. ఏకకణ జీవులలో పెరుగుదల, ప్రత్యుత్పత్తి ఒకే ప్రక్రియ.
D. కేంద్రకపూర్వ జీవుల నుంచి సంక్లిష్ట కేంద్రక జీవుల వరకు అన్ని జీవులూ తమ పరిసరాలను గ్రహించి ప్రతిస్పందించగలవు.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. ద్వినామ నామకరణం గురించి సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. రెండు పదాలూ లాటిన్లో గానీ లాటిన్ రూపంలో గానీ ఉంటాయి.
B. ప్రజాతి నామం చిన్న అక్షరంతో మొదలవుతుంది.
C. అచ్చులో పేరు ఇటాలిక్స్లో ఉంటుంది; చేతితో రాసినప్పుడు రెండు పదాలకు విడివిడిగా కింద గీత గీస్తారు.
D. రచయిత పేరు జాతి విశేషణం తర్వాత సంక్షిప్త రూపంలో వస్తుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, C మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
37. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. జాతి నుంచి రాజ్యం వైపు వెళ్లేకొద్దీ సభ్యుల మధ్య ఉమ్మడి లక్షణాల సంఖ్య తగ్గుతుంది.
B. ప్రజాతి అంటే సంబంధిత జాతుల సమూహం.
C. కుటుంబం అంటే సంబంధిత క్రమాల సమూహం.
D. ఒక రాజ్యంలో సాధారణంగా దాని ఏ తరగతి కంటేనైనా ఎక్కువ జీవులు ఉంటాయి.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, B, D మాత్రమే (d) A, D మాత్రమే
38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఫ్లోరా ఒక ప్రాంతంలోని మొక్కల నివాసం, విస్తరణను తెలుపుతుంది.
B. మోనోగ్రాఫ్లో ఏదైనా ఒకే టాక్సాన్ గురించిన సమాచారం ఉంటుంది.
C. కీ కపులెట్లు అనే విరుద్ధ వాక్యాల జతలతో నిర్మితమవుతుంది.
D. హెర్బేరియం షీట్పై పేరు, తేదీ, స్థలం, సేకరించినవారి పేరుతో లేబుల్ ఉంటుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
39. ఒక విద్యార్థి ఈ పట్టికను తయారు చేశాడు: జీవి / ప్రజాతి / కుటుంబం / క్రమం / తరగతి.
మానవుడు: Homo, Hominidae, Primata, Mammalia.
ఈగ: Musca, Muscidae, Diptera, Insecta.
గోధుమ: Triticum, Poaceae, Poales, Monocotyledonae.
మామిడి: Mangifera, Anacardiaceae, Sapindales, Monocotyledonae.
ఏ నమోదు తప్పు? (a) మామిడి తరగతి (b) ఈగ క్రమం (c) గోధుమ కుటుంబం (d) మానవుడి క్రమం
40. ఒక విద్యార్థి సింహం సోపాన క్రమానికి, జాతి నుంచి రాజ్యం వరకు రెండు రేఖలు గీశాడు: రేఖ X ప్రతి టాక్సాన్లోని జీవుల సంఖ్యను, రేఖ Y అన్ని సభ్యులూ పంచుకునే లక్షణాల సంఖ్యను చూపిస్తాయి. గ్రాఫ్ గురించి సరైన వర్ణన ఏది? (a) X, Y రెండూ పెరుగుతాయి (b) X, Y రెండూ తగ్గుతాయి (c) X పెరుగుతుంది, Y తగ్గుతుంది (d) X తగ్గుతుంది, Y పెరుగుతుంది
41. ఒక కీ ఇలా ఉంది:
1a. రెక్కలు ఉన్నాయి, 2 కు వెళ్లండి; 1b. రెక్కలు లేవు: వానపాము.
2a. శరీరం ఈకలతో కప్పబడి ఉంది: పిచ్చుక; 2b. ఈకలు లేవు, 3 కు వెళ్లండి.
3a. ఒక జత రెక్కలు: ఈగ; 3b. రెండు జతల రెక్కలు: తేనెటీగ.
ఒక నమూనాకు రెక్కలు ఉన్నాయి, ఈకలు లేవు, రెండు జతల రెక్కలు ఉన్నాయి. అది (a) పిచ్చుక (b) ఈగ (c) తేనెటీగ (d) వానపాము
Q42–43 కు పేరా. అస్సాంలోని వృక్షశాస్త్ర విద్యార్థిని మీరా అడవి నుంచి ఒక తెలియని మూలికను సేకరిస్తుంది. దానిని ఎండబెట్టి, అదిమి, లేబుల్తో షీట్పై అతికించి, ఒక విశ్వవిద్యాలయ సేకరణలోని భద్రపరిచిన షీట్లతో పోలుస్తుంది. అది తెలిసిన ఏ జాతితోనూ సరిపోలదు. ఆమె పూర్తి వర్ణన రాసి, దానికి రెండు పదాల లాటిన్ పేరును, దాని తర్వాత తన సంక్షిప్త పేరును చేర్చి ప్రచురిస్తుంది.
42. ఆమె తన నమూనాను పోల్చిన భద్రపరిచిన షీట్ల సమూహం (a) మ్యూజియం (b) హెర్బేరియం (c) జంతు ప్రదర్శనశాల (d) మోనోగ్రాఫ్
43. రెండు పదాల లాటిన్ పేరును ప్రచురించడం అనే దశ (a) గుర్తింపు (b) వర్గీకరణ (c) లక్షణ వర్ణన (d) నామకరణం
44. కంచర గాడిద ప్రత్యుత్పత్తి చేయలేదు, అయినా దానిని సజీవి అంటాం. సరైన కారణం ఏది? (a) అది శరీర పరిమాణంలో పెరుగుతుంది, పెరుగుదల నిర్వచించే లక్షణం (b) దానిలో జీవక్రియ, కణ వ్యవస్థీకరణ ఉన్నాయి, ఇవి నిర్వచించే లక్షణాలు (c) అది ఉద్దీపనలకు ప్రతిస్పందిస్తుంది, ఇది జంతువులు మాత్రమే చేస్తాయి (d) ప్రత్యుత్పత్తి నిర్వచించే లక్షణమే, కానీ సంకరాలు అంగీకరించిన మినహాయింపు
45. మామిడి శాస్త్రీయ నామాన్ని అచ్చులో సరిగ్గా చూపే విధానం ఏది? (a) ఇటాలిక్స్లో "Mangifera Indica" (b) ఇటాలిక్స్లో "Mangifera indica", తర్వాత సాధారణ అక్షరాల్లో "Linn." (c) ఇటాలిక్స్లో "mangifera indica" (d) సాధారణ అక్షరాల్లో, గీత లేకుండా "Mangifera indica"
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | d | హెర్బేరియం = ఎండిన షీట్లు, ఉద్యానవనం = సజీవ మొక్కలు, మ్యూజియం = భద్రపరిచిన నమూనాలు, కీ = కపులెట్లు |
| 32 | b | సింహం: క్రమం Carnivora, కుటుంబం Felidae, తరగతి Mammalia, ఫైలం Chordata |
| 33 | c | మామిడి Anacardiaceae, గోధుమ Poaceae, బంగాళదుంప Solanaceae, ఈగ Muscidae |
| 34 | d | వర్గీకరణ శాస్త్రంలో నాలుగు దశలూ; సిస్టమాటిక్స్ పరిణామాన్ని చేరుస్తుంది; గుర్తింపు పోలుస్తుంది; నామకరణం పేరు పెడుతుంది |
| 35 | c | A, C, D సరైనవి; B బయటి నుంచి జరిగే నిర్జీవ పెరుగుదలను వర్ణిస్తుంది |
| 36 | d | ప్రజాతి నామం పెద్ద అక్షరంతో మొదలవుతుంది, కాబట్టి B తప్పు |
| 37 | c | కుటుంబం సంబంధిత ప్రజాతుల సమూహం, క్రమాలది కాదు |
| 38 | d | నాలుగూ సహాయకాలను సరిగ్గా వర్ణిస్తాయి |
| 39 | a | మామిడి ద్విదళ బీజం: తరగతి Dicotyledonae |
| 40 | c | ఉన్నత టాక్సాలలో ఎక్కువ జీవులు, తక్కువ ఉమ్మడి లక్షణాలు |
| 41 | c | రెక్కలు, ఈకలు లేవు, రెండు జతల రెక్కలు → 3b |
| 42 | b | ఎండిన, అదిమిన, లేబుల్ ఉన్న షీట్లు హెర్బేరియం |
| 43 | d | ఆమోదించిన శాస్త్రీయ నామం ఇవ్వడం నామకరణం |
| 44 | b | ప్రత్యుత్పత్తి నిర్వచించే లక్షణం కాదు; జీవక్రియ, కణ వ్యవస్థీకరణ నిర్వచించేవి |
| 45 | b | ప్రజాతి పెద్ద అక్షరం, విశేషణం చిన్న అక్షరం, రెండూ ఇటాలిక్స్; రచయిత సంక్షిప్తం సాధారణ అక్షరాల్లోనే ఉంటుంది |