Chapter 8 of 11 · 30 min read

అధ్యాయం 6: జంతు రాజ్యం I: వర్గీకరణ ఆధారాలు, అకరాటులు (Animal Kingdom I: Basis of Classification and Non-chordates)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • జంతువులను వర్గీకరించడానికి వాడే దేహ లక్షణాలు: వ్యవస్థీకరణ స్థాయి, సౌష్ఠవం, పిండస్తరాలు, సీలోమ్, ఖండీభవనం, పృష్ఠవంశం.

  • ప్రవాహ చిత్రం (flowchart) సహాయంతో తెలియని జంతువును దాని ఫైలంలో ఉంచడం.

  • Porifera, Coelenterata, Ctenophora, Platyhelminthes, Aschelminthes ముఖ్య లక్షణాలు, ఉదాహరణలు.

  • Annelida, Arthropoda, Mollusca, Echinodermata, Hemichordata ముఖ్య లక్షణాలు, ఉదాహరణలు.

  • ప్రతి ఫైలంను వేరుచేసే లక్షణాలు — NEET వీటిని తరచూ అడుగుతుంది.

6.1 వర్గీకరణ ఆధారాలు

జంతువుల ఆకారం, పరిమాణం వేరుగా ఉన్నా, వాటి ప్రాథమిక దేహ నిర్మాణ ప్రణాళికలు (body plans) ఉమ్మడిగా ఉంటాయి. ఈ ఉమ్మడి ప్రణాళికల ఆధారంగా జీవశాస్త్రవేత్తలు వాటిని సమూహాలుగా విభజిస్తారు.

వ్యవస్థీకరణ స్థాయిలు (Levels of organisation)

స్థాయిఅర్థంఎక్కడ కనిపిస్తుంది
కణ స్థాయికణాలు వదులుగా గుమిగూడి ఉంటాయి; నిజమైన కణజాలాలు ఉండవుPorifera (స్పంజికలు)
కణజాల స్థాయిఒకే పని చేసే కణాలు కణజాలాలుగా ఏర్పడతాయిCoelenterata, Ctenophora
అవయవ స్థాయికణజాలాలు అవయవాలుగా ఏర్పడి, ఒక్కోటి ఒక ప్రత్యేక పని చేస్తుందిPlatyhelminthes
అవయవ వ్యవస్థ స్థాయిఅవయవాలు కలిసి వ్యవస్థలుగా పనిచేస్తాయిAschelminthes, Annelida, Arthropoda, Mollusca, Echinodermata, Hemichordata, Chordata

అవయవ వ్యవస్థలు కూడా సంక్లిష్టతలో మారుతాయి:

  • జీర్ణ వ్యవస్థ: నోరు, పాయువు రెండింటిగా పనిచేసే ఒకే ద్వారం ఉంటే అసంపూర్ణ (Platyhelminthes). నోరు, పాయువు అనే రెండు ద్వారాలు ఉంటే సంపూర్ణ.

  • రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ: గుండె నుంచి బయటకు పంపిన రక్తం కణాలను, కణజాలాలను నేరుగా తడిపితే వివృత (open) వ్యవస్థ. రక్తం ఎప్పుడూ నాళాల (ధమనులు, సిరలు, రక్త కేశనాళికలు) లోపలే ప్రవహిస్తే సంవృత (closed) వ్యవస్థ.

సౌష్ఠవం (Symmetry)

  • అసౌష్ఠవం (Asymmetrical): ఏ తలం కూడా దేహాన్ని రెండు సమాన భాగాలుగా విభజించదు. చాలా స్పంజికలు.

  • వలయ సౌష్ఠవం (Radial): కేంద్ర అక్షం గుండా వెళ్లే ఏ తలమైనా దేహాన్ని ఒకేలాంటి భాగాలుగా విభజిస్తుంది — గుండ్రటి కేక్ ముక్కల్లా. సీలెంటరేట్‌లు, టీనోఫోర్‌లు, ప్రౌఢ ఎకైనోడెర్మ్‌లు.

  • ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం (Bilateral): ఒక్క తలం మాత్రమే దేహాన్ని ఒకేలాంటి కుడి, ఎడమ భాగాలుగా విభజిస్తుంది. అనెలిడ్‌లు, ఆర్థ్రోపోడ్‌లు, ఇతర చాలా జంతువులు.

పిండస్తరాలు (Germ layers)

  • ద్విస్తరికాలు (Diploblastic): రెండు పిండ స్తరాలు — బయటి బహిర్చర్మం (ectoderm), లోపలి అంతర్చర్మం (endoderm). వాటి మధ్య విభేదన చెందని, జెల్లీ లాంటి మీసోగ్లియా (mesoglea) ఉంటుంది. సీలెంటరేట్‌లు, టీనోఫోర్‌లు.

  • త్రిస్తరికాలు (Triploblastic): బహిర్చర్మం, అంతర్చర్మాల మధ్య మూడవ స్తరం మధ్యచర్మం (mesoderm) ఏర్పడుతుంది. Platyhelminthes నుంచి Chordata వరకు.

సీలోమ్ (దేహ కుహరం, Coelom)

దేహకుడ్యం, ఆహారనాళ కుడ్యం మధ్య ఉండే కుహరాన్ని సీలోమ్ అంటారు.

  • సీలోమేట్‌లు (Coelomates): కుహరం రెండు వైపులా మధ్యచర్మంతో ఆవరించబడి ఉంటుంది. అనెలిడ్‌లు, మొల్లస్క్‌లు, ఆర్థ్రోపోడ్‌లు, ఎకైనోడెర్మ్‌లు, హెమీకార్డేట్‌లు, కరాటులు.

  • మిథ్యా సీలోమేట్‌లు (Pseudocoelomates): కుహరం ఉంటుంది, కానీ మధ్యచర్మం బహిర్చర్మం, అంతర్చర్మాల మధ్య చెలారుగా సంచుల్లా మాత్రమే ఉంటుంది. కుహరం పూర్తిగా ఆవరించబడదు. Aschelminthes.

  • అసీలోమేట్‌లు (Acoelomates): దేహ కుహరం ఉండదు. Platyhelminthes.

చిత్రం 6.1 · అడ్డకోతలో దేహ కుహరం: అసీలోమేట్, మిథ్యా సీలోమేట్, సీలోమేట్ (రేఖాచిత్రం)
చిత్రం 6.1 · అడ్డకోతలో దేహ కుహరం: అసీలోమేట్, మిథ్యా సీలోమేట్, సీలోమేట్ (రేఖాచిత్రం)

ఖాళీ స్థలాన్ని, దాని చుట్టూ ఉన్న స్తరాన్ని గమనించండి: బల్లపరుపు పురుగుల్లో కుహరమే లేదు, గుండ్రటి పురుగుల్లో బయటి వైపు మాత్రమే మధ్యచర్మం ఉంటుంది, నిజమైన సీలోమేట్‌లలో రెండు వైపులా మధ్యచర్మం ఉంటుంది.

ఖండీభవనం (Segmentation)

కొన్ని జంతువులలో దేహం బయటా, లోపలా పునరావృతమైన ఖండాలుగా విభజించబడి ఉంటుంది; కొన్ని అవయవాలు ప్రతి ఖండంలోనూ పునరావృతమవుతాయి. దీనిని సమఖండీభవనం (metameric segmentation, metamerism) అంటారు. ఉదాహరణ: వానపాము, Pheretima.

పృష్ఠవంశం (Notochord)

పృష్ఠవంశం అంటే పిండాభివృద్ధి సమయంలో పృష్ఠ (dorsal) వైపున ఏర్పడే మధ్యచర్మం నుంచి వచ్చే దండం. పృష్ఠవంశం ఉన్న జంతువులు కరాటులు (chordates); లేనివి అకరాటులు (non-chordates) (Porifera నుంచి Echinodermata వరకు, Hemichordata).

చిత్రం 6.2 · దేహ లక్షణాల ఆధారంగా జంతువును దాని ఫైలంలో ఉంచడం
చిత్రం 6.2 · దేహ లక్షణాల ఆధారంగా జంతువును దాని ఫైలంలో ఉంచడం

ఎడమ వరుసలో కిందకి వెళ్లండి: కుడివైపుకు తిరిగే ప్రతి జవాబు జంతువును దాని ఫైలానికి పంపుతుంది; పృష్ఠవంశం ఉన్న జంతువులే Chordata కు చేరుతాయి.

6.2 ఫైలం Porifera

Porifera అంటే "రంధ్రాలు కలవి". ఇవే స్పంజికలు (sponges).

  • చాలావరకు సముద్ర జీవులు, చాలావరకు అసౌష్ఠవాలు.

  • కణ స్థాయి వ్యవస్థీకరణ ఉన్న ఆదిమ బహుకణ జంతువులు.

  • నీటి రవాణా (నాళ) వ్యవస్థ (canal system): నీరు ఆస్టియా (ostia) అనే చిన్న రంధ్రాల ద్వారా స్పాంగోసీల్ (spongocoel) అనే కేంద్ర కుహరంలోకి ప్రవేశించి, ఆస్క్యులమ్ (osculum) ద్వారా బయటకు వెళుతుంది. ఈ ప్రవాహం ఆహారాన్ని తెస్తుంది, వాయు వినిమయాన్ని సాధ్యం చేస్తుంది, వ్యర్థాలను తొలగిస్తుంది.

  • స్పాంగోసీల్, నాళాల లోపలి పొరగా కోఆనోసైట్‌లు (కాలర్ కణాలు, choanocytes) ఉంటాయి.

  • జీర్ణక్రియ కణాంతర (intracellular).

  • అస్థిపంజరం కంటకాలు (spicules) లేదా స్పాంజిన్ తంతువులతో ఉంటుంది.

  • ద్విలింగకాలు (hermaphrodite): ఒకే జీవి అండాలను, శుక్రకణాలను రెండింటినీ ఉత్పత్తి చేస్తుంది.

  • అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి ఖండాలుగా విడిపోవడం ద్వారా; లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి సంయోగబీజాల ద్వారా. ఫలదీకరణ అంతర, అభివృద్ధి పరోక్షం (ప్రౌఢ జీవికి భిన్నమైన డింభం దశ ఉంటుంది).

  • ఉదాహరణలు: Sycon (Scypha), Spongilla (మంచినీటి స్పంజిక), Euspongia (స్నానపు స్పంజిక).

6.3 ఫైలం Coelenterata (Cnidaria)

  • జలచరాలు, ఎక్కువగా సముద్ర జీవులు; స్థిరంగా అతుక్కున్నవి (sessile) లేదా స్వేచ్ఛగా ఈదేవి; వలయ సౌష్ఠవం.

  • Cnidaria అనే పేరు నిడోబ్లాస్ట్‌లు (cnidoblasts లేదా cnidocytes) నుంచి వచ్చింది; ఇవి కాటు వేసే సంచులు — నెమటోసిస్ట్‌లు (nematocysts) — ఉన్న కణాలు, స్పర్శకాలపై, దేహంపై ఉంటాయి. వీటిని అతుక్కోవడానికి, రక్షణకు, ఆహారాన్ని పట్టుకోవడానికి వాడతాయి.

  • కణజాల స్థాయి, ద్విస్తరికాలు.

  • ఒకే ద్వారం (నోరు) ఉన్న కేంద్ర జఠర రక్త ప్రసరణ కుహరం (gastrovascular cavity); నోరు ఎత్తుగా ఉన్న హైపోస్టోమ్ (hypostome) పై ఉంటుంది.

  • జీర్ణక్రియ కణబాహ్య, కణాంతర రెండూ.

  • పగడాలకు (corals) కాల్షియం కార్బొనేట్ అస్థిపంజరం ఉంటుంది.

  • రెండు దేహ రూపాలు: పాలిప్ (polyp) (స్థిరంగా, స్తూపాకారంలో — Hydra, Adamsia), మెడుసా (medusa) (గొడుగు ఆకారంలో, స్వేచ్ఛగా ఈదేది — Aurelia, జెల్లీఫిష్).

  • రెండు రూపాలూ ఉన్న చోట అవి ఏకాంతరంగా వస్తాయి: పాలిప్‌లు అలైంగికంగా మెడుసాలను, మెడుసాలు లైంగికంగా పాలిప్‌లను ఏర్పరుస్తాయి. దీనిని మెటాజెనెసిస్ (metagenesis) అంటారు, Obelia లో లాగా.

  • ఉదాహరణలు: Physalia (పోర్చుగీస్ మాన్-ఆఫ్-వార్), Adamsia (సీ అనిమోన్), Pennatula (సీ-పెన్), Gorgonia (సీ-ఫ్యాన్), Meandrina (బ్రెయిన్ కోరల్).

6.4 ఫైలం Ctenophora

టీనోఫోర్‌లను సీ వాల్‌నట్స్ (sea walnuts) లేదా కోంబ్ జెల్లీస్ (comb jellies) అంటారు.

  • కేవలం సముద్ర జీవులు, వలయ సౌష్ఠవం, ద్విస్తరికాలు, కణజాల స్థాయి.

  • దేహంపై ఈదడానికి ఉపయోగపడే శైలికలున్న దువ్వెన ఫలకాల (comb plates) ఎనిమిది బాహ్య వరుసలు ఉంటాయి.

  • జీర్ణక్రియ కణబాహ్య, కణాంతర రెండూ.

  • జీవదీప్తి (bioluminescence) — కాంతిని వెలువరించడం — స్పష్టంగా ఉంటుంది.

  • లింగాలు వేరుగా ఉండవు.

  • ప్రత్యుత్పత్తి లైంగికం మాత్రమే. ఫలదీకరణ బాహ్యం, అభివృద్ధి పరోక్షం.

  • ఉదాహరణలు: Pleurobrachia, Ctenoplana.

6.5 ఫైలం Platyhelminthes

ఇవి బల్లపరుపు పురుగులు (flatworms); దేహం పై నుంచి కిందకి (పృష్ఠోదరంగా, dorsoventrally) చదునుగా ఉంటుంది.

  • ఎక్కువగా మానవులతో సహా జంతువులలో అంతరాన్నజీవులు (endoparasites).

  • ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం, త్రిస్తరికాలు, అసీలోమేట్‌లు, అవయవ స్థాయి.

  • పరాన్నజీవులకు కొక్కేలు (hooks), చూషకాలు (suckers) ఉంటాయి. కొన్ని ఆహారాన్ని నేరుగా దేహ ఉపరితలం ద్వారా గ్రహిస్తాయి.

  • ప్రత్యేక జ్వాలా కణాలు (flame cells) ద్రవాభిసరణ నియంత్రణ (osmoregulation), విసర్జనలో సహాయపడతాయి.

  • లింగాలు వేరుగా ఉండవు (ద్విలింగకాలు). ఫలదీకరణ అంతరం, అనేక డింభ దశలు ఉంటాయి.

  • Planaria కు అధిక పునరుత్పాదన (regeneration) శక్తి ఉంటుంది.

  • ఉదాహరణలు: Taenia (బద్దెపురుగు, tapeworm), Fasciola (కాలేయ పలుకుపురుగు, liver fluke).

6.6 ఫైలం Aschelminthes

ఇవి గుండ్రటి పురుగులు (roundworms); అడ్డకోతలో వృత్తాకారంగా ఉంటాయి.

  • స్వేచ్ఛాజీవులు (నీటిలో లేదా నేలలో) లేదా మొక్కలు, జంతువులలో పరాన్నజీవులు.

  • అవయవ వ్యవస్థ స్థాయి, ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం, త్రిస్తరికాలు, మిథ్యా సీలోమేట్‌లు.

  • ఆహారనాళం సంపూర్ణం, బాగా అభివృద్ధి చెందిన కండరయుత గ్రసని (muscular pharynx) ఉంటుంది.

  • విసర్జక నాళం వ్యర్థాలను విసర్జక రంధ్రం ద్వారా బయటకు పంపుతుంది.

  • లింగాలు వేరు (ఏకలింగకాలు, dioecious). స్త్రీ జీవులు తరచూ పురుష జీవులకంటే పొడవుగా ఉంటాయి.

  • ఫలదీకరణ అంతరం. అభివృద్ధి ప్రత్యక్షం (పిల్లలు ప్రౌఢాల్లాగే ఉంటాయి) లేదా పరోక్షం కావచ్చు.

  • ఉదాహరణలు: Ascaris (ఏలికపాము పురుగు, roundworm), Wuchereria (ఫైలేరియా పురుగు), Ancylostoma (కొక్కి పురుగు, hookworm).

6.7 ఫైలం Annelida

"Annulus" అంటే చిన్న ఉంగరం. మొదటి వర్షం తర్వాత కనిపించే వానపాములాగా, అనెలిడ్ దేహం ఉంగరాల వరుసలా కనిపిస్తుంది.

  • జలచరాలు (సముద్ర, మంచినీటి) లేదా భూచరాలు; స్వేచ్ఛాజీవులు, కొన్నిసార్లు పరాన్నజీవులు.

  • అవయవ వ్యవస్థ స్థాయి, ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం, త్రిస్తరికాలు, సీలోమేట్‌లు, సమఖండీభవనం ఉంటుంది.

  • నిడుపు, వలయ కండరాలు చలనానికి సహాయపడతాయి.

  • Nereis వంటి జల అనెలిడ్‌లకు ఈదడానికి పార్శ్వపాదాలు (parapodia) అనే పార్శ్వ ఉపాంగాలు ఉంటాయి.

  • సంవృత రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ.

  • ద్రవాభిసరణ నియంత్రణ, విసర్జనకు వృక్కాలు (nephridia).

  • నాడీ వ్యవస్థ: జత నాడీసంధులు పార్శ్వ నాడుల ద్వారా ద్వంద్వ ఉదర నాడీదండానికి (double ventral nerve cord) కలుస్తాయి.

  • Nereis లో లింగాలు వేరు; వానపాములు, జలగలు ద్విలింగకాలు (monoecious). ప్రత్యుత్పత్తి లైంగికం.

  • ఉదాహరణలు: Nereis, Pheretima (వానపాము), Hirudinaria (రక్తం పీల్చే జలగ).

6.8 ఫైలం Arthropoda

జంతు రాజ్యంలో ఇది అతి పెద్ద ఫైలం. భూమిపై పేరు పెట్టిన జాతుల్లో మూడింట రెండు వంతులకు పైగా ఆర్థ్రోపోడ్‌లే. వాటిలో కీటకాలదే అత్యధిక వాటా.

  • అవయవ వ్యవస్థ స్థాయి, ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం, త్రిస్తరికాలు, ఖండిత దేహం, సీలోమేట్‌లు.

  • దేహం కైటిన్ బాహ్యాస్థిపంజరం (chitinous exoskeleton) తో కప్పబడి ఉంటుంది.

  • దేహం తల, వక్షం, ఉదరం గా విభజించబడి ఉంటుంది.

  • కీళ్ల ఉపాంగాలు (jointed appendages) (arthros = కీలు, poda = ఉపాంగాలు).

  • శ్వాసక్రియ మొప్పలు, పుస్తక మొప్పలు, పుస్తక ఊపిరితిత్తులు లేదా వాయునాళ వ్యవస్థ ద్వారా.

  • వివృత రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ.

  • జ్ఞానేంద్రియాలు: స్పర్శశృంగాలు (antennae), సంయుక్త, సరళ నేత్రాలు, సమతాస్థితి పుటికలు (statocysts) (సమతుల్యత అవయవాలు).

  • విసర్జన మాల్పీజియన్ నాళికల (Malpighian tubules) ద్వారా.

  • ఎక్కువగా లింగాలు వేరు; ఫలదీకరణ సాధారణంగా అంతరం; ఎక్కువగా అండోత్పాదకాలు (oviparous); అభివృద్ధి ప్రత్యక్షం లేదా పరోక్షం.

వర్గంఉదాహరణలు
ఆర్థికంగా ఉపయోగపడే కీటకాలుApis (తేనెటీగ), Bombyx (పట్టుపురుగు), Laccifer (లక్క పురుగు)
వ్యాధి వాహకాలుAnopheles, Culex, Aedes (దోమలు)
గుంపులుగా తిరిగే పీడకంLocusta (మిడత)
సజీవ శిలాజంLimulus (రాజ పీత, king crab)

6.9 ఫైలం Mollusca

ఇది రెండో అతి పెద్ద ఫైలం.

  • భూచరాలు లేదా జలచరాలు (సముద్ర లేదా మంచినీటి).

  • అవయవ వ్యవస్థ స్థాయి, ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం, త్రిస్తరికాలు, సీలోమేట్‌లు.

  • దేహం సున్నపు కర్పరం (calcareous shell) తో కప్పబడి, ఖండితం కాకుండా ఉంటుంది; స్పష్టమైన తల, కండరయుత పాదం, అంతరాంగ మూపురం (visceral hump) ఉంటాయి.

  • ప్రావారం (mantle) అనే మెత్తని, స్పాంజి వంటి చర్మపు పొర అంతరాంగ మూపురాన్ని కప్పుతుంది.

  • మూపురం, ప్రావారం మధ్య ఉన్న స్థలమే ప్రావార కుహరం (mantle cavity). దానిలోని ఈకల్లాంటి మొప్పలు శ్వాసక్రియ, విసర్జన రెండింటినీ చేస్తాయి.

  • తలపై జ్ఞాన స్పర్శకాలు (tentacles) ఉంటాయి.

  • నోటిలో ఆహారం తీసుకోవడానికి ఆకురాయి లాంటి గీకే అవయవం రాడ్యులా (radula) ఉంటుంది.

  • సాధారణంగా లింగాలు వేరు, అండోత్పాదకాలు, అభివృద్ధి పరోక్షం.

  • ఉదాహరణలు: Pila (ఆపిల్ నత్త), Pinctada (ముత్యపు చిప్ప), Sepia (కటిల్‌ఫిష్), Loligo (స్క్విడ్), Octopus (డెవిల్ ఫిష్), Aplysia (సీ-హేర్), Dentalium (టస్క్ షెల్), Chaetopleura (కైటాన్).

తప్పు జాగ్రత్త: కటిల్‌ఫిష్ అంటే Sepia, ఇది మొలస్క్, చేప కాదు. డెవిల్ ఫిష్ Octopus, ఇదీ మొలస్కే.

6.10 ఫైలం Echinodermata

ఈ పేరుకు అర్థం "ముళ్ల చర్మం గలవి". వీటికి సున్నపు అస్థికల (calcareous ossicles) తో అంతరాస్థిపంజరం ఉంటుంది.

  • అన్నీ సముద్ర జీవులు, అవయవ వ్యవస్థ స్థాయి.

  • ప్రౌఢ జీవులు వలయ సౌష్ఠవం, కానీ డింభకాలు ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం కలవి.

  • త్రిస్తరికాలు, సీలోమేట్‌లు.

  • జీర్ణ వ్యవస్థ సంపూర్ణం: నోరు కింది (ఉదర) వైపు, పాయువు పై (పృష్ఠ) వైపు.

  • అత్యంత ప్రత్యేక లక్షణం జల ప్రసరణ వ్యవస్థ (water vascular system). ఇది చలనం, ఆహారాన్ని పట్టుకోవడం, తరలించడం, శ్వాసక్రియలో సహాయపడుతుంది.

  • విసర్జన వ్యవస్థ ఉండదు.

  • లింగాలు వేరు. ఫలదీకరణ సాధారణంగా బాహ్యం. అభివృద్ధి పరోక్షం, స్వేచ్ఛగా ఈదే డింభకం ఉంటుంది.

  • ఉదాహరణలు: Asterias (నక్షత్ర చేప), Echinus (సీ అర్చిన్), Antedon (సీ లిల్లీ), Cucumaria (సీ కుకుంబర్), Ophiura (బ్రిటిల్ స్టార్).

6.11 ఫైలం Hemichordata

ఒకప్పుడు Hemichordata ను Chordata లో ఉపఫైలంగా ఉంచేవారు. ఇప్పుడు ఇది అకరాటులలో ఒక వేరే ఫైలం.

  • పురుగు ఆకారపు సముద్ర జంతువుల చిన్న సమూహం, అవయవ వ్యవస్థ స్థాయి.

  • ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం, త్రిస్తరికాలు, సీలోమేట్‌లు.

  • దేహం స్తూపాకారం, మూడు భాగాలు: ముందు శుండం (proboscis), కాలర్ (collar), పొడవైన కాండం (trunk).

  • కాలర్ ప్రాంతంలో స్టోమోకార్డ్ (stomochord) అనే అవశేష నిర్మాణం ఉంటుంది; ఇది పృష్ఠవంశంలా కనిపిస్తుంది కానీ పృష్ఠవంశం కాదు.

  • వివృత రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ.

  • శ్వాసక్రియ మొప్పల ద్వారా.

  • విసర్జక అవయవం: శుండ గ్రంథి (proboscis gland).

  • లింగాలు వేరు. ఫలదీకరణ బాహ్యం. అభివృద్ధి పరోక్షం.

  • ఉదాహరణలు: Balanoglossus, Saccoglossus.

6.12 అకరాటుల ఫైలాలు ఒక్క చూపులో

ఫైలంస్థాయిసౌష్ఠవంపిండస్తరాలుసీలోమ్ఖండీభవనంజీర్ణ వ్యవస్థప్రసరణప్రత్యేక లక్షణం
Poriferaకణఎక్కువగా అసౌష్ఠవం—లేదులేదులేదు (కణాంతర జీర్ణం)లేదునాళ వ్యవస్థ, కోఆనోసైట్‌లు
Coelenterataకణజాలవలయద్విస్తరికంలేదులేదుఅసంపూర్ణంలేదునిడోబ్లాస్ట్‌లు
Ctenophoraకణజాలవలయద్విస్తరికంలేదులేదుఅసంపూర్ణంలేదుఎనిమిది దువ్వెన ఫలకాలు, జీవదీప్తి
Platyhelminthesఅవయవద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంఅసీలోమేట్లేదుఅసంపూర్ణంలేదుజ్వాలా కణాలు, బల్లపరుపు దేహం
Aschelminthesఅవయవ వ్యవస్థద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంమిథ్యా సీలోమేట్లేదుసంపూర్ణంలేదుగుండ్రటి దేహం, కండరయుత గ్రసని
Annelidaఅవయవ వ్యవస్థద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంసీలోమేట్సమఖండీభవనంసంపూర్ణంసంవృతంవృక్కాలు, Nereis లో పార్శ్వపాదాలు
Arthropodaఅవయవ వ్యవస్థద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంసీలోమేట్ఉంటుందిసంపూర్ణంవివృతంకీళ్ల కాళ్లు, కైటిన్ బాహ్యాస్థిపంజరం
Molluscaఅవయవ వ్యవస్థద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంసీలోమేట్లేదుసంపూర్ణంవివృతంప్రావారం, రాడ్యులా, కర్పరం
Echinodermataఅవయవ వ్యవస్థవలయ (ప్రౌఢ)త్రిస్తరికంసీలోమేట్లేదుసంపూర్ణంవివృతంజల ప్రసరణ వ్యవస్థ
Hemichordataఅవయవ వ్యవస్థద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంసీలోమేట్లేదుసంపూర్ణంవివృతంశుండం, కాలర్, కాండం; స్టోమోకార్డ్

సాధించిన ఉదాహరణ 6.1: ఒక స్పంజికలో నీరు అనేక చిన్న రంధ్రాల ద్వారా లోపలికి వెళ్లి, ఒక పెద్ద ద్వారం ద్వారా బయటకు వస్తుంది. నీటి ప్రవాహ క్రమంలో రంధ్రాలు, కుహరం, ద్వారం పేర్లు చెప్పండి. సాధన: ఆస్టియా → స్పాంగోసీల్ → ఆస్క్యులమ్.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.2: గోవా బీచ్‌లో ఈత కొడుతున్న విద్యార్థిని జెల్లీఫిష్ కుట్టింది. ఏ కణాలు కాటుకు కారణం, వాటి సాధారణ పని ఏమిటి? సాధన: నెమటోసిస్ట్‌లు ఉన్న నిడోబ్లాస్ట్‌లు. వాటిని అతుక్కోవడానికి, రక్షణకు, ఆహారాన్ని పట్టుకోవడానికి వాడతాయి.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.3: Obelia లో పాలిప్, మెడుసా రెండు దశలూ ఉన్నాయి. అవి ఎలా ఏకాంతరంగా వస్తాయో వివరించండి. సాధన: పాలిప్‌లు మొగ్గతొడగడం ద్వారా అలైంగికంగా మెడుసాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. మెడుసాలు సంయోగబీజాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, సంయుక్తబీజం పాలిప్‌గా పెరుగుతుంది. ఈ ఏకాంతరణను మెటాజెనెసిస్ అంటారు.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.4: ఒక పురుగు బల్లపరుపుగా ఉంది, దానికి కొక్కేలు, చూషకాలు, జ్వాలా కణాలు ఉన్నాయి, దేహ కుహరం లేదు. దాని ఫైలం, ఒక ఉదాహరణ చెప్పండి. సాధన: Platyhelminthes. ఉదాహరణ: Taenia (బద్దెపురుగు).

సాధించిన ఉదాహరణ 6.5: ఒక జంతువులో ఆహారనాళం, దేహకుడ్యాల మధ్య కుహరం ఉంది, కానీ మధ్యచర్మం దాన్ని చెలారుగా అక్కడక్కడే ఆవరిస్తుంది. కుహరం రకం, ఫైలం చెప్పండి. సాధన: మిథ్యా సీలోమ్. ఫైలం Aschelminthes, ఉదాహరణకు Ascaris.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.6: వానపామును సమఖండీభవనం ఉన్నది అని, బాయిదను కేవలం ఖండితమైనది అని ఎందుకు అంటారు? సాధన: వానపాములో దేహం బయటా, లోపలా పునరావృత ఖండాలుగా విభజించబడి, వృక్కాల వంటి అవయవాలు ప్రతి ఖండంలో పునరావృతమవుతాయి. ఈ పూర్తి వరుస పునరావృతే సమఖండీభవనం. బాయిదలో ఖండాలు బయటకు కనిపిస్తాయి, కానీ అంతర అవయవాలు అదే విధంగా ఖండం వెంట ఖండం పునరావృతం కావు.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.7: ఒక జంతువుకు వివృత రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ, మొప్పలున్న ప్రావార కుహరం, రాడ్యులా ఉన్నాయి. దాని సాధారణ పేరు "కటిల్‌ఫిష్" కాబట్టి ఒక విద్యార్థి దాన్ని చేప అంటాడు. సరిదిద్దండి. సాధన: అది Sepia, ఒక మొలస్క్. ప్రావారం, ప్రావార కుహరంలో మొప్పలు, రాడ్యులా — ఇవన్నీ మొలస్క్ లక్షణాలు. చేపకు పృష్ఠవంశం, వెన్నెముక ఉంటాయి.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.8: నక్షత్ర చేప డింభకం ఈదుతుంది, ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం కలది; ప్రౌఢ జీవి వలయ సౌష్ఠవం కలది. దాని ఫైలం, ప్రత్యేక వ్యవస్థ చెప్పండి. సాధన: Echinodermata. దాని ప్రత్యేక వ్యవస్థ జల ప్రసరణ వ్యవస్థ; ఇది చలనం, ఆహార సేకరణ, శ్వాసక్రియలకు ఉపయోగపడుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 6.9: Balanoglossus కాలర్‌లో పృష్ఠవంశంలా కనిపించే నిర్మాణం ఉంది. అయినా అది అకరాటు ఎందుకు? సాధన: ఆ నిర్మాణం స్టోమోకార్డ్, నిజమైన పృష్ఠవంశం కాదు. అందుకే Balanoglossus ను అకరాటులలోని Hemichordata ఫైలంలో ఉంచారు.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • స్థాయిలు: కణ (Porifera), కణజాల (Coelenterata, Ctenophora), అవయవ (Platyhelminthes), అవయవ వ్యవస్థ (Aschelminthes నుంచి).

  • ద్విస్తరికాలు: Coelenterata, Ctenophora (మీసోగ్లియాతో). త్రిస్తరికాలు: Platyhelminthes నుంచి.

  • అసీలోమేట్: Platyhelminthes. మిథ్యా సీలోమేట్: Aschelminthes. సీలోమేట్: Annelida నుంచి.

  • Porifera: ఆస్టియా → స్పాంగోసీల్ → ఆస్క్యులమ్, కోఆనోసైట్‌లు, కంటకాలు లేదా స్పాంజిన్, ద్విలింగకాలు. Coelenterata: నిడోబ్లాస్ట్‌లు, పాలిప్, మెడుసా, Obelia లో మెటాజెనెసిస్.

  • Ctenophora: ఎనిమిది దువ్వెన ఫలకాలు, జీవదీప్తి, లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి మాత్రమే. Platyhelminthes: జ్వాలా కణాలు, కొక్కేలు, చూషకాలు, Planaria పునరుత్పాదన.

  • Aschelminthes: గుండ్రటి దేహం, కండరయుత గ్రసని, లింగాలు వేరు. Annelida: సమఖండీభవనం, వృక్కాలు, సంవృత ప్రసరణ, Nereis లో పార్శ్వపాదాలు.

  • Arthropoda: అతి పెద్ద ఫైలం, కీళ్ల కాళ్లు, కైటిన్, మాల్పీజియన్ నాళికలు, వివృత ప్రసరణ; Limulus సజీవ శిలాజం. Mollusca: ప్రావారం, రాడ్యులా, అంతరాంగ మూపురం.

  • Echinodermata: జల ప్రసరణ వ్యవస్థ, విసర్జన వ్యవస్థ లేదు, ప్రౌఢ వలయ, డింభకం ద్విపార్శ్వ. Hemichordata: శుండం, కాలర్, కాండం; శుండ గ్రంథి.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • ఎకైనోడెర్మ్ ప్రౌఢాలు వలయ సౌష్ఠవం కలవి, కానీ డింభకాలు ద్విపార్శ్వ. ప్రశ్నలు ఏ వైపు నుంచైనా అడగవచ్చు.

  • కటిల్‌ఫిష్ (Sepia), డెవిల్ ఫిష్ (Octopus), స్టార్‌ఫిష్ (Asterias) చేపలు కావు.

  • అనెలిడ్‌లకు సంవృత ప్రసరణ; ఆర్థ్రోపోడ్‌లు, మొలస్క్‌లకు వివృత ప్రసరణ.

  • Platyhelminthes లో అసంపూర్ణ ఆహారనాళం; ఈ ఫైలాలలో మొదటి సంపూర్ణ ఆహారనాళం Aschelminthes లో.

  • Antedon సీ లిల్లీ, Echinus సీ అర్చిన్. Pennatula సీ-పెన్, Gorgonia సీ-ఫ్యాన్.

  • హెమీకార్డేట్‌లకు స్టోమోకార్డ్ ఉంటుంది, పృష్ఠవంశం కాదు; అందుకే అవి అకరాటులు.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. కణ స్థాయి వ్యవస్థీకరణ దేనిలో కనిపిస్తుంది? (a) Coelenterata (b) Platyhelminthes (c) Porifera (d) Annelida

2. కోఆనోసైట్‌లు (కాలర్ కణాలు) ఉండేవి (a) స్పంజికలు (b) జెల్లీఫిష్ (c) బల్లపరుపు పురుగులు (d) గుండ్రటి పురుగులు

3. జ్వాలా కణాలు ఏ సమూహం విసర్జక కణాలు? (a) Annelida (b) Aschelminthes (c) Arthropoda (d) Platyhelminthes

4. జంతు రాజ్యంలో అతి పెద్ద ఫైలం (a) Mollusca (b) Arthropoda (c) Chordata (d) Annelida

5. జల ప్రసరణ వ్యవస్థ ఉండేది (a) Mollusca (b) Echinodermata (c) Porifera (d) Hemichordata

6. రాడ్యులా ఉండేది (a) Arthropoda (b) Annelida (c) Echinodermata (d) Mollusca

7. శైలికలున్న దువ్వెన ఫలకాల ఎనిమిది వరుసలు ఉండేది (a) Ctenophora (b) Coelenterata (c) Porifera (d) Platyhelminthes

8. మిథ్యా సీలోమేట్ జంతువులు చెందిన ఫైలం (a) Platyhelminthes (b) Annelida (c) Aschelminthes (d) Mollusca

9. ఏ ఫైలాలు ద్విస్తరికాలు? (a) Annelida, Arthropoda (b) Platyhelminthes మాత్రమే (c) Mollusca, Echinodermata (d) Coelenterata, Ctenophora

10. మాల్పీజియన్ నాళికలు ఏ సమూహం విసర్జక అవయవాలు? (a) Arthropoda (b) Mollusca (c) Annelida (d) Echinodermata

స్థాయి 2: NEET స్థాయి

11. కాలమ్ I ని కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. Physalia B. Pennatula C. Gorgonia D. Meandrina
కాలమ్ II: i. సీ-ఫ్యాన్ ii. బ్రెయిన్ కోరల్ iii. పోర్చుగీస్ మాన్-ఆఫ్-వార్ iv. సీ-పెన్
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii

12. సజీవ శిలాజం అని పిలిచే ఆర్థ్రోపోడ్ ఏది? (a) Locusta (b) Laccifer (c) Limulus (d) Bombyx

13. ఏ అకరాటు ఫైలంలో సంవృత రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ ఉంటుంది? (a) Annelida (b) Arthropoda (c) Mollusca (d) Hemichordata

14. మెటాజెనెసిస్ కనిపించేది (a) Hydra (b) Adamsia (c) Pleurobrachia (d) Obelia

15. పార్శ్వపాదాలు ఉండేది (a) Pheretima (b) Hirudinaria (c) Nereis (d) Ascaris

16. ఎకైనోడెర్మ్‌లలో (a) నోరు పృష్ఠంగా, పాయువు ఉదరంగా ఉంటాయి (b) నోరు ఉదరంగా, పాయువు పృష్ఠంగా ఉంటాయి (c) ఆహారనాళం అసంపూర్ణం (d) ఆహారనాళం ఉండదు

17. హెమీకార్డేట్‌ల విసర్జక అవయవం (a) వృక్కం (b) జ్వాలా కణం (c) మాల్పీజియన్ నాళిక (d) శుండ గ్రంథి

18. ఫైలేరియా పురుగు (a) Wuchereria (b) Ancylostoma (c) Fasciola (d) Taenia

19. జీవదీప్తి స్పష్టంగా కనిపించేది (a) Porifera (b) Platyhelminthes (c) Ctenophora (d) Aschelminthes

20. పృష్ఠవంశం అంటే (a) ఉదర వైపున ఉండే బహిర్చర్మ దండం (b) పృష్ఠ వైపున ఉండే మధ్యచర్మ దండం (c) పృష్ఠ వైపున ఉండే అంతర్చర్మ నాళం (d) బోలు నాడీదండం

21. ముత్యపు చిప్ప (a) Pila (b) Sepia (c) Loligo (d) Pinctada

22. ఏ ఫైలంలో లింగాలు వేరుగా ఉండి, స్త్రీ జీవులు తరచూ పురుష జీవులకంటే పొడవుగా ఉంటాయి? (a) Aschelminthes (b) Platyhelminthes (c) Porifera (d) Ctenophora

స్థాయి 3: సవాలు

23. తప్పుగా జతపరచిన జత ఏది? (a) Ancylostoma – కొక్కి పురుగు (b) Antedon – సీ అర్చిన్ (c) Ophiura – బ్రిటిల్ స్టార్ (d) Cucumaria – సీ కుకుంబర్

24. Coelenterata, Ctenophora లకు ఉమ్మడిగా ఉండి Platyhelminthes కు లేని లక్షణాలు ఏవి? (a) ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం, అవయవ స్థాయి (b) త్రిస్తరిక దేహం (c) వలయ సౌష్ఠవం, ద్విస్తరిక దేహం (d) జ్వాలా కణాలు

25. ఒక జంతువు త్రిస్తరికం, సీలోమేట్, ఖండితం కాదు; దానికి వివృత రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ, ప్రావారం ఉన్నాయి. దాని ఫైలం (a) Mollusca (b) Annelida (c) Arthropoda (d) Echinodermata

26. Porifera గురించి సరైనది కాని వాక్యం ఏది? (a) అవి ద్విలింగకాలు (b) జీర్ణక్రియ కణాంతర (c) అభివృద్ధి పరోక్షం (d) ఫలదీకరణ బాహ్యం

27. Taenia, Ascaris, Pheretima వరుసగా (a) సీలోమేట్, మిథ్యా సీలోమేట్, అసీలోమేట్ (b) మిథ్యా సీలోమేట్, అసీలోమేట్, సీలోమేట్ (c) అసీలోమేట్, మిథ్యా సీలోమేట్, సీలోమేట్ (d) అన్నీ సీలోమేట్‌లే

28. Echinodermata గురించి తప్పు వాక్యం ఏది? (a) అన్నీ సముద్ర జీవులు (b) వాటికి బాగా అభివృద్ధి చెందిన విసర్జన వ్యవస్థ ఉంది (c) డింభకాలు ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం కలవి (d) అంతరాస్థిపంజరం సున్నపు అస్థికలతో ఉంటుంది

29. ప్రతిపాదన (A): Hemichordata ను అకరాటులలో ఉంచారు.
కారణం (R): హెమీకార్డేట్‌లకు స్టోమోకార్డ్ ఉంటుంది, నిజమైన పృష్ఠవంశం కాదు.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: టీనోఫోర్‌లు లైంగికంగానూ అలైంగికంగానూ ప్రత్యుత్పత్తి చేస్తాయి.
వాక్యం II: ఆర్థ్రోపోడ్‌లకు వివృత రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ ఉంటుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1cస్పంజికలకు నిజమైన కణజాలాలు ఉండవు
2aకోఆనోసైట్‌లు స్పాంగోసీల్‌ను ఆవరిస్తాయి
3dబల్లపరుపు పురుగులు జ్వాలా కణాలతో విసర్జిస్తాయి
4bపేరున్న జాతుల్లో మూడింట రెండు వంతులకు పైగా
5bఎకైనోడెర్మ్‌లకే ప్రత్యేకం
6dమొలస్క్‌ల గీకే అవయవం
7aకోంబ్ జెల్లీస్
8cగుండ్రటి పురుగులకు మిథ్యా సీలోమ్
9dమీసోగ్లియాతో రెండు పిండస్తరాలు
10aకీటకాలు మాల్పీజియన్ నాళికలతో విసర్జిస్తాయి
11bమాన్-ఆఫ్-వార్, సీ-పెన్, సీ-ఫ్యాన్, బ్రెయిన్ కోరల్
12cLimulus, రాజ పీత
13aఅనెలిడ్‌లకు సంవృత ప్రసరణ
14dObelia లో పాలిప్, మెడుసా ఏకాంతరం
15cNereis పార్శ్వపాదాలతో ఈదుతుంది
16bనోరు కింద, పాయువు పైన
17dశుండ గ్రంథి
18aWuchereria ఫైలేరియాసిస్‌ను కలిగిస్తుంది
19cటీనోఫోర్‌లు కాంతిని వెలువరిస్తాయి
20bపృష్ఠ వైపు మధ్యచర్మ దండం
21dPinctada
22aగుండ్రటి పురుగులలో లింగాలు వేరు
23bAntedon సీ లిల్లీ
24cరెండూ వలయ సౌష్ఠవం, ద్విస్తరికం
25aప్రావారం మొలస్క్ లక్షణం
26dస్పంజికలలో ఫలదీకరణ అంతరం
27cబల్లపరుపు పురుగు, గుండ్రటి పురుగు, వానపాము
28bవిసర్జన వ్యవస్థ ఉండదు
29aస్టోమోకార్డ్ పృష్ఠవంశం కాదు
30dటీనోఫోర్‌లు లైంగికంగా మాత్రమే; ఆర్థ్రోపోడ్‌లకు వివృత ప్రసరణ

అధ్యాయం 6 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక్క పేజీ సారాంశం

  • వ్యవస్థీకరణ స్థాయిలు: కణ (స్పంజికలు), కణజాల (నిడేరియన్లు, టీనోఫోర్‌లు), అవయవ (బల్లపరుపు పురుగులు), అవయవ వ్యవస్థ (మిగతా అన్నీ).

  • ఆహారనాళం: బల్లపరుపు పురుగుల్లో అసంపూర్ణం (ఒకే ద్వారం); గుండ్రటి పురుగుల నుంచి సంపూర్ణం (నోరు, పాయువు). ప్రసరణ వివృతం లేదా సంవృతం.

  • సౌష్ఠవం: చాలా స్పంజికలు అసౌష్ఠవం; నిడేరియన్లు, టీనోఫోర్‌లు, ప్రౌఢ ఎకైనోడెర్మ్‌లు వలయ; మిగతావి ద్విపార్శ్వ.

  • పిండస్తరాలు: నిడేరియన్లు, టీనోఫోర్‌లు ద్విస్తరికాలు (మధ్యలో మీసోగ్లియా); బల్లపరుపు పురుగుల నుంచి త్రిస్తరికాలు.

  • సీలోమ్: బల్లపరుపు పురుగులు అసీలోమేట్, గుండ్రటి పురుగులు మిథ్యా సీలోమేట్, అనెలిడ్‌ల నుంచి సీలోమేట్.

  • సమఖండీభవనం: దేహం పునరావృత ఖండాలుగా విభజించబడుతుంది, వానపాములో లాగా.

  • Porifera: నీరు ఆస్టియా ద్వారా లోపలికి, స్పాంగోసీల్ గుండా, ఆస్క్యులమ్ ద్వారా బయటకు; కోఆనోసైట్‌లు నాళాలను ఆవరిస్తాయి; కంటకాలు లేదా స్పాంజిన్ తంతువులు; ద్విలింగకాలు; Sycon, Spongilla, Euspongia.

  • Cnidaria: రక్షణ, ఆహార సేకరణకు నిడోబ్లాస్ట్‌లు; పాలిప్, మెడుసా రూపాలు; Obelia లో మెటాజెనెసిస్; పగడాలకు CaCO₃ అస్థిపంజరం; Physalia, Adamsia, Pennatula, Gorgonia, Meandrina, Aurelia.

  • Ctenophora: ఈదడానికి శైలికలున్న దువ్వెన ఫలకాల ఎనిమిది వరుసలు; జీవదీప్తి; Pleurobrachia, Ctenoplana.

  • Platyhelminthes: చదును, ఎక్కువగా పరాన్నజీవులు; కొక్కేలు, చూషకాలు; జ్వాలా కణాలు; Taenia, Fasciola; Planaria బాగా పునరుత్పాదన చెందుతుంది.

  • Aschelminthes: అడ్డకోతలో గుండ్రం; కండరయుత గ్రసని; లింగాలు వేరు, స్త్రీ జీవులు పొడవు; Ascaris, Wuchereria, Ancylostoma.

  • Annelida: ఖండిత సీలోమేట్‌లు; సంవృత ప్రసరణ; వృక్కాలు; ద్వంద్వ ఉదర నాడీదండం; Nereis (పార్శ్వపాదాలు, లింగాలు వేరు), Pheretima, Hirudinaria (ద్విలింగకాలు).

  • Arthropoda: అతి పెద్ద ఫైలం; కైటిన్ బాహ్యాస్థిపంజరం, కీళ్ల కాళ్లు, వివృత ప్రసరణ, మాల్పీజియన్ నాళికలు; Apis, Bombyx, Laccifer, Anopheles, Culex, Aedes, Locusta, Limulus.

  • Mollusca: తల, కండరయుత పాదం, అంతరాంగ మూపురం; ప్రావారం; రాడ్యులా; Pila, Pinctada, Sepia, Loligo, Octopus, Aplysia, Dentalium, Chaetopleura.

  • Echinodermata: ముళ్ల చర్మం, అన్నీ సముద్ర జీవులు; జల ప్రసరణ వ్యవస్థ; విసర్జన వ్యవస్థ లేదు; Asterias, Echinus, Antedon, Cucumaria, Ophiura. Hemichordata: శుండం, కాలర్, కాండం; స్టోమోకార్డ్; శుండ గ్రంథి; Balanoglossus, Saccoglossus.

తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన పట్టిక

ఫైలంసౌష్ఠవంపిండస్తరాలుసీలోమ్గుర్తింపు లక్షణంఉదాహరణలు
Poriferaఎక్కువగా అసౌష్ఠవంకణ స్థాయిలేదుకోఆనోసైట్‌లు, నాళ వ్యవస్థSycon, Spongilla, Euspongia
Cnidariaవలయద్విస్తరికంలేదునిడోబ్లాస్ట్‌లు, పాలిప్, మెడుసాPhysalia, Adamsia, Aurelia
Ctenophoraవలయద్విస్తరికంలేదుదువ్వెన ఫలకాలు, జీవదీప్తిPleurobrachia, Ctenoplana
Platyhelminthesద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంఅసీలోమేట్జ్వాలా కణాలుTaenia, Fasciola, Planaria
Aschelminthesద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంమిథ్యా సీలోమేట్కండరయుత గ్రసని, విసర్జక రంధ్రంAscaris, Wuchereria, Ancylostoma
Annelidaద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంసీలోమేట్సమఖండాలు, వృక్కాలుNereis, Pheretima, Hirudinaria
Arthropodaద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంసీలోమేట్కీళ్ల కాళ్లు, మాల్పీజియన్ నాళికలుApis, Bombyx, Limulus
Molluscaద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంసీలోమేట్రాడ్యులా, ప్రావారంPila, Pinctada, Octopus
Echinodermataప్రౌఢం వలయ, డింభకం ద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంసీలోమేట్జల ప్రసరణ వ్యవస్థAsterias, Echinus, Antedon
Hemichordataద్విపార్శ్వత్రిస్తరికంసీలోమేట్స్టోమోకార్డ్, శుండ గ్రంథిBalanoglossus, Saccoglossus

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "కణం, కణజాలం, అవయవం" — మొదటి మూడు మెట్లు: స్పంజికలు కణ స్థాయి, నిడేరియన్లు కణజాల స్థాయి, బల్లపరుపు పురుగులు అవయవ స్థాయి.

  • "Flat = Fully filled, Round = Rough cavity, Ringed = Real coelom": Flat (బల్లపరుపు) = ఖాళీ లేకుండా నిండినది, అసీలోమేట్; Round (గుండ్రటి) = అసంపూర్ణ ఆవరణ కుహరం, మిథ్యా సీలోమేట్; Ringed (ఉంగరాలున్న) = నిజమైన సీలోమ్.

  • "O-S-O": O — Ostia (ఆస్టియా) లోపలికి, S — Spongocoel (స్పాంగోసీల్) గుండా, O — Osculum (ఆస్క్యులమ్) బయటకు.

  • "ABL pays the bills": A — Apis (తేనె), B — Bombyx (పట్టు), L — Laccifer (లక్క) — ఉపయోగకరమైన కీటకాలు.

  • "ఎకైనోడెర్మ్‌లకు విసర్జన వ్యవస్థ లేదు": అవి జల ప్రసరణ వ్యవస్థ, విసరణ (diffusion) పై ఆధారపడతాయి.

భావనల అనుసంధానం

  • Ascaris, Wuchereria, Plasmodium వాహకాలు (Anopheles), Aedes వ్యాధులు పుస్తకం 8 (జీవశాస్త్రం, మానవ సంక్షేమం) లో మళ్లీ వస్తాయి.

  • వానపాము, బాయిదల అంతర్నిర్మాణం పుస్తకం 2 (మొక్కలు, జంతువులలో నిర్మాణాత్మక వ్యవస్థీకరణ) లో ఉంటుంది.

  • విసర్జక నిర్మాణాలు (జ్వాలా కణాలు, వృక్కాలు, మాల్పీజియన్ నాళికలు) — పుస్తకం 5 (మానవ శరీరధర్మ శాస్త్రం) తో అనుసంధానం.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 6, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)

31. ఫైలాన్ని (జాబితా I) దాని గుర్తింపు లక్షణంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. Porifera B. Cnidaria C. Ctenophora D. Platyhelminthes
జాబితా II: i. దువ్వెన ఫలకాలు ii. కోఆనోసైట్‌లు iii. జ్వాలా కణాలు iv. నిడోబ్లాస్ట్‌లు
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

32. జంతువును (జాబితా I) దాని సాధారణ పేరుతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. Pinctada B. Laccifer C. Limulus D. Antedon
జాబితా II: i. లక్క పురుగు ii. రాజ పీత, సజీవ శిలాజం iii. ముత్యపు చిప్ప iv. సీ లిల్లీ
(a) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii

33. సమూహాన్ని (జాబితా I) దాని విసర్జక నిర్మాణంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. Platyhelminthes B. Annelida C. కీటకాలు D. Hemichordata
జాబితా II: i. వృక్కాలు ii. శుండ గ్రంథి iii. జ్వాలా కణాలు iv. మాల్పీజియన్ నాళికలు
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii

34. సమూహాన్ని (జాబితా I) దాని దేహ నిర్మాణ ప్రణాళికతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. స్పంజికలు B. నిడేరియన్లు C. బల్లపరుపు పురుగులు D. గుండ్రటి పురుగులు
జాబితా II: i. అవయవ స్థాయి, అసీలోమేట్ ii. కణ స్థాయి iii. మిథ్యా సీలోమేట్ iv. కణజాల స్థాయి
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii

35. ఎకైనోడెర్మ్‌ల గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. అన్నీ సముద్ర జీవులు.
B. ప్రౌఢాలు వలయ సౌష్ఠవం, డింభకాలు ద్విపార్శ్వ సౌష్ఠవం కలవి.
C. వాటికి జల ప్రసరణ వ్యవస్థ ఉంటుంది.
D. విసర్జన వ్యవస్థ ఉండదు.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు

36. మొలస్క్‌ల గురించి సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. దేహంలో తల, కండరయుత పాదం, అంతరాంగ మూపురం ఉంటాయి.
B. రాడ్యులా ఆకురాయి లాంటి గీకే అవయవం.
C. దేహం సమఖండీభవనం చెందింది.
D. ఈకల్లాంటి మొప్పలు ప్రావార కుహరంలో ఉంటాయి.
(a) A, C మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. పగడాలకు కాల్షియం కార్బొనేట్ అస్థిపంజరం ఉంటుంది.
B. Obelia లో పాలిప్, మెడుసా ఏకాంతరణ (మెటాజెనెసిస్) ఉంటుంది.
C. నిడేరియన్లలాగే టీనోఫోర్‌లకూ నిడోబ్లాస్ట్‌లు ఉంటాయి.
D. నిడేరియన్లలో జీర్ణక్రియ కణాంతరం మాత్రమే.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు

38. ఆర్థ్రోపోడ్‌ల గురించి సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. పేరున్న జాతుల్లో మూడింట రెండు వంతులకు పైగా ఉన్న అతి పెద్ద ఫైలం.
B. వాటి రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ వివృతం.
C. మాల్పీజియన్ నాళికలు వ్యర్థాలను తొలగిస్తాయి.
D. మొప్పలు, పుస్తక మొప్పలు, పుస్తక ఊపిరితిత్తులు లేదా వాయునాళాలతో శ్వాసిస్తాయి.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

39. ఒక పట్టిక సౌష్ఠవం, పిండస్తరాలు, దేహ కుహరాన్ని చూపిస్తుంది.
Porifera: అసౌష్ఠవం, కణ స్థాయి, కుహరం లేదు.
Ctenophora: వలయ, ద్విస్తరికం, సీలోమ్ లేదు.
Aschelminthes: ద్విపార్శ్వ, త్రిస్తరికం, అసీలోమేట్.
Platyhelminthes: ద్విపార్శ్వ, త్రిస్తరికం, అసీలోమేట్.
ఏ వరుసలో తప్పు ఉంది? (a) Porifera (b) Ctenophora (c) Aschelminthes (d) Platyhelminthes

40. మూడు అడ్డకోతలను వర్ణించారు.
X: దేహ కుహరం లేదు; బహిర్చర్మం, అంతర్చర్మాల మధ్య స్థలాన్ని మధ్యచర్మం నింపుతుంది.
Y: కుహరం ఉంది, కానీ మధ్యచర్మం అక్కడక్కడే ఆవరిస్తుంది.
Z: మధ్యచర్మంతో పూర్తిగా ఆవరించిన కుహరం.
వాటిని గుర్తించండి. (a) X బల్లపరుపు పురుగు, Y గుండ్రటి పురుగు, Z వానపాము (b) X గుండ్రటి పురుగు, Y బల్లపరుపు పురుగు, Z వానపాము (c) X వానపాము, Y గుండ్రటి పురుగు, Z బల్లపరుపు పురుగు (d) X నిడేరియన్, Y వానపాము, Z గుండ్రటి పురుగు

41. ఒక స్పంజిక చిత్రంలో నీరు అనేక చిన్న రంధ్రాలు P ద్వారా లోపలికి వెళ్లి, కేంద్ర కుహరం Q లో చేరి, ఒక పెద్ద ద్వారం R ద్వారా బయటకు వెళుతుంది. P, Q, R లు (a) ఆస్క్యులమ్, స్పాంగోసీల్, ఆస్టియా (b) ఆస్టియా, జఠర రక్త ప్రసరణ కుహరం, నోరు (c) స్పాంగోసీల్, ఆస్టియా, ఆస్క్యులమ్ (d) ఆస్టియా, స్పాంగోసీల్, ఆస్క్యులమ్

Q42–43 కు పేరా. బీహార్‌లోని ఒక గ్రామ ఆరోగ్య శిబిరంలో కొంతమంది పెద్దల కాళ్లు బాగా వాచి ఉన్నాయి; రక్త పరీక్షల్లో దారం లాంటి పురుగులు కనిపించాయి. కొంతమంది పిల్లలకు బాన పొట్ట ఉంది, వారి మలంలో పొడవైన, స్తూపాకార పురుగులు కనిపించాయి.

42. వాచిన కాళ్లకు సంబంధించిన పురుగు (a) Ascaris (b) Ancylostoma (c) Wuchereria (d) Taenia

43. రెండు పురుగులూ చెందిన ఫైలం సభ్యులు (a) మిథ్యా సీలోమేట్‌లు, లింగాలు వేరు, స్త్రీ జీవులు పురుష జీవులకంటే పొడవు (b) అసీలోమేట్‌లు, ద్విలింగకాలు (c) సీలోమేట్‌లు, సమఖండీభవనం ఉన్నవి (d) జఠర రక్త ప్రసరణ కుహరం ఉన్న ద్విస్తరికాలు

44. ఏ జతలో రెండూ ద్విలింగకాలు (monoecious)? (a) Nereis, Ascaris (b) వానపాము, జలగ (c) Ascaris, Wuchereria (d) Nereis, Pila

45. Balanoglossus గురించి సరైన వాక్యం ఏది? (a) ఇది స్టోమోకార్డ్, విసర్జనకు శుండ గ్రంథి, వివృత రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ ఉన్న హెమీకార్డేట్ (b) జీవితాంతం నిజమైన పృష్ఠవంశం ఉన్న కరాటు (c) జల ప్రసరణ వ్యవస్థ ఉన్న ఎకైనోడెర్మ్ (d) వృక్కాలున్న అనెలిడ్

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31bస్పంజికలు కోఆనోసైట్‌లు, నిడేరియన్లు నిడోబ్లాస్ట్‌లు, టీనోఫోర్‌లు దువ్వెన ఫలకాలు, బల్లపరుపు పురుగులు జ్వాలా కణాలు
32cPinctada ముత్యపు చిప్ప, Laccifer లక్క, Limulus రాజ పీత, Antedon సీ లిల్లీ
33dజ్వాలా కణాలు, వృక్కాలు, మాల్పీజియన్ నాళికలు, శుండ గ్రంథి
34bస్పంజికలు కణ, నిడేరియన్లు కణజాల, బల్లపరుపు పురుగులు అవయవ, అసీలోమేట్; గుండ్రటి పురుగులు మిథ్యా సీలోమేట్
35dనాలుగూ ఎకైనోడెర్మ్‌లకు సరైనవే
36bమొలస్క్‌లు ఖండితాలు కావు
37bA, B మాత్రమే సరైనవి; టీనోఫోర్‌లకు నిడోబ్లాస్ట్‌లు ఉండవు, నిడేరియన్ జీర్ణక్రియ కణబాహ్య, కణాంతర రెండూ
38dనాలుగూ ఆర్థ్రోపోడ్‌లను వర్ణిస్తాయి
39cAschelminthes మిథ్యా సీలోమేట్‌లు
40aనిండినది = అసీలోమేట్, అక్కడక్కడ ఆవరణ = మిథ్యా సీలోమ్, పూర్తి ఆవరణ = నిజమైన సీలోమ్
41dఆస్టియా లోపలికి, స్పాంగోసీల్, ఆస్క్యులమ్ బయటకు
42cWuchereria ఫైలేరియాసిస్ (ఏనుగు కాళ్ళ వ్యాధి) కలిగిస్తుంది
43aగుండ్రటి పురుగులు మిథ్యా సీలోమేట్‌లు, లింగాలు వేరు
44bవానపాములు, జలగలు ద్విలింగకాలు; Nereis, Ascaris, Pila లింగాలు వేరు
45aహెమీకార్డేట్‌లకు స్టోమోకార్డ్, నిజమైన పృష్ఠవంశం కాదు
30 min left
‹
›