అధ్యాయం 3: ప్రొటిస్టా, శిలీంధ్రాలు (Protista and Fungi)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
ప్రొటిస్టా రాజ్యం సాధారణ లక్షణాలు.
ఐదు ప్రొటిస్ట్ సమూహాలు: క్రైసోఫైట్లు, డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు, యూగ్లినాయిడ్లు, జిగురు బూజులు, ప్రోటోజోవన్లు.
ప్రోటోజోవన్లలోని నాలుగు సమూహాలు, వాటిలో బాగా తెలిసిన సభ్యులు.
శిలీంధ్రాల దేహ నిర్మాణం (హైఫేలు, కవకజాలం, సీనోసైటిక్, సెప్టేట్ హైఫేలు), పోషణ, ప్రత్యుత్పత్తి.
శిలీంధ్రాలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తిలోని మూడు దశలు, డైకారియాన్.
శిలీంధ్రాల నాలుగు తరగతులు: ఫైకోమైసిటీస్, ఆస్కోమైసిటీస్, బెసిడియోమైసిటీస్, డ్యూటెరోమైసిటీస్.
3.1 ప్రొటిస్టా రాజ్యం: సాధారణ లక్షణాలు
ప్రొటిస్టా (Protista) లో అన్ని ఏకకణ కేంద్రక జీవులు (single-celled eukaryotes) ఉంటాయి. దీని హద్దులు స్పష్టంగా లేవు. వేరేవేరు పాఠ్యపుస్తకాలు కొన్ని సభ్యులను వేరేవేరు చోట్ల ఉంచుతాయి.
ఎక్కువగా జలచరాలు.
కేంద్రక జీవులు: స్పష్టమైన కేంద్రకం, త్వచబద్ధ కణాంగాలు ఉంటాయి.
కొన్నిటికి కశాభాలు (flagella) లేదా శైలికలు (cilia) ఉంటాయి.
అలైంగికంగా, అలాగే కణ సంయోగం, సంయుక్తబీజం ఏర్పడటం ద్వారా లైంగికంగా ప్రత్యుత్పత్తి చేస్తాయి.
ప్రొటిస్టులు మొక్కలు, జంతువులు, శిలీంధ్రాల మధ్య వారధిగా ఉంటాయి.
ప్రొటిస్టాలో ఐదు ప్రధాన సమూహాలు ఉన్నాయి: క్రైసోఫైట్లు, డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు, యూగ్లినాయిడ్లు, జిగురు బూజులు, ప్రోటోజోవన్లు.
3.2 క్రైసోఫైట్లు (Chrysophytes)
ఈ సమూహంలో డయాటమ్లు (diatoms), బంగారు శైవలాలు (డెస్మిడ్లు, desmids) ఉంటాయి.
మంచినీటిలోనూ సముద్రంలోనూ కనిపిస్తాయి.
సూక్ష్మమైనవి, నీటి ప్రవాహాలతో పాటు నిష్క్రియంగా తేలుతాయి (ప్లాంక్టన్).
చాలావరకు కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరుపుతాయి.
డయాటమ్లలో కణకవచం సబ్బు పెట్టె, దాని మూతలా ఒకదానిపై ఒకటి సరిగ్గా సరిపోయే రెండు పలుచని అతివాత చిప్పలుగా ఉంటుంది.
కవచాల్లో సిలికా ఉంటుంది, అందుకే అవి కుళిపోవు.
లక్షలాది సంవత్సరాలుగా చన్న డయాటమ్లు పోగపడి డయాటమేసియస్ మృత్తిక (diatomaceous earth) ఏర్పడింది. ఈ సన్నని, గరుకుగా ఉండే పొడిని పాలిషింగ్లోనూ, నూనెలు, సిరప్లను వడపోయడానికి వాడతారు. డయాటమ్లు సముద్రాలలో ప్రధాన ఉత్పాదకాలు.
3.3 డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు (Dinoflagellates)
ఎక్కువగా సముద్ర జీవులు, కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరుపుతాయి.
ప్రధాన వర్ణకాన్ని బట్టి పసుపు, ఆకుపచ్చ, గోధుమ, నీలం లేదా ఎరుపు రంగుల్లో ఉంటాయి.
కణకవచం బయట వైపు గట్టి సెల్యులోజ్ ఫలకాలు ఉంటాయి.
చాలావాటికి రెండు కశాభాలు ఉంటాయి: ఒకటి పొడవుగా, మరొకటి అడ్డంగా — కవచ ఫలకాల మధ్య ఉన్న గాడిలో ఉంటాయి.
Gonyaulax వంటి ఎర్ర డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు కొన్నిసార్లు చాలా వేగంగా పెరుగుతాయి. అప్పుడు సముద్రం ఎరుపుగా మారుతుంది: దీనిని ఎర్ర అల (red tide) అంటారు. వాటి విషపదార్థాలు చేపలను, ఇతర సముద్ర జంతువులను చంపగలవు.
3.4 యూగ్లినాయిడ్లు (Euglenoids)
ఎక్కువగా నిలవ ఉన్న మంచినీటిలో ఉంటాయి — ఉదాహరణకు వర్షం తర్వాత రోడ్డు పక్కన నిలిచిన గుంటలో.
కణకవచం ఉండదు. దానికి బదులు పెల్లికల్ (pellicle) అనే ప్రోటీన్ సమృద్ధ పొర శరీరాన్ని వంగేలా ఉంచుతుంది.
రెండు కశాభాలు: ఒకటి చిన్నది, ఒకటి పొడవైనది.
సూర్యరశ్మిలో కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరుపుతాయి. కాంతి లేనప్పుడు చిన్న జీవులను పట్టుకుని పరపోషకాలుగా ప్రవర్తిస్తాయి.
వీటి వర్ణకాలు ఉన్నత మొక్కల వర్ణకాలే.
ఉదాహరణ: Euglena.
Euglena స్వయంపోషకిగానూ పరపోషకిగానూ ఉండగలదు కాబట్టి, మిశ్రమ పోషణ (mixotrophic nutrition) కు ఇది ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ.
3.5 జిగురు బూజులు (Slime moulds)
జిగురు బూజులు పూతికాహార ప్రొటిస్టులు (saprophytic protists).
దేహం కుళుతున్న కొమ్మలు, ఆకులపై పాకుతూ సేంద్రియ పదార్థాన్ని మింగుతుంది.
అనుకూల పరిస్థితుల్లో అవి ప్లాస్మోడియం (plasmodium) అనే సమూహాన్ని ఏర్పరుస్తాయి; ఇది కొన్ని అడుగుల వరకు వ్యాపించగలదు.
అనుకూలం కాని పరిస్థితుల్లో ప్లాస్మోడియం కొనలలో సిద్ధబీజాలు ఉన్న ఫలవాహకాలు (fruiting bodies) ఏర్పరుస్తుంది.
సిద్ధబీజాలకు నిజమైన కవచాలు ఉంటాయి. అవి చాలా నిరోధకమైనవి, అనేక సంవత్సరాలు బతకగలవు.
సిద్ధబీజాలు గాలి ప్రవాహాల ద్వారా వ్యాపిస్తాయి.
3.6 ప్రోటోజోవన్లు (Protozoans)
అన్ని ప్రోటోజోవన్లూ పరపోషకాలే (heterotrophs): భక్షకాలు లేదా పరాన్నజీవులు. వీటిని జంతువుల ఆదిమ బంధువులుగా భావిస్తారు.
| సమూహం | చలనం, నివాసం | ముఖ్య లక్షణం | ఉదాహరణ |
|---|---|---|---|
| అమీబాయిడ్ ప్రోటోజోవన్లు | మంచినీరు, సముద్రం, తేమ నేల; మిథ్యాపాదాల (pseudopodia) ద్వారా చలనం | మిథ్యాపాదాలతో ఆహారాన్ని పట్టుకుంటాయి; సముద్ర రూపాలకు సిలికా కవచాలు; కొన్ని పరాన్నజీవులు | Amoeba, Entamoeba |
| కశాభ ప్రోటోజోవన్లు | స్వేచ్ఛాజీవులు లేదా పరాన్నజీవులు; కశాభాలు | పరాన్నజీవి రూపాలు నిద్రా వ్యాధిని కలిగిస్తాయి | Trypanosoma |
| శైలికా ప్రోటోజోవన్లు | జలచరాలు, చురుకుగా కదులుతాయి; వేలాది శైలికలు | గల్లెట్ (gullet) బయటకు తెరుచుకుంటుంది; శైలికల వరుసలు లయబద్ధంగా కదిలి ఆహారం ఉన్న నీటిని లోపలికి పంపుతాయి | Paramoecium |
| స్పోరోజోవన్లు (Sporozoans) | ఎక్కువగా పరాన్నజీవులు | జీవిత చక్రంలో సంక్రమణ చెందించే సిద్ధబీజం వంటి దశ | Plasmodium (మలేరియా) |
3.7 శిలీంధ్ర రాజ్యం: సాధారణ లక్షణాలు
శిలీంధ్రాలు (Fungi) పరపోషకాల పెద్ద రాజ్యం. వీటిని మీరు రోజూ చూస్తూనే ఉంటారు:
పాత బ్రెడ్పై బూజు, పండ్లపై నారింజ రంగు కుళుపు.
వర్షాకాలం తర్వాత పుట్టగొడుగులు (mushrooms), టోడ్స్టూల్స్.
ఆవాల ఆకులపై తెల్లని మచ్చలు (Albugo వల్ల).
గోధుమ కుంకుమ తెగులు (rust, Puccinia వల్ల).
బ్రెడ్, బీరు తయారీకి వాడే ఈస్ట్; పెన్సిలిన్కు మూలమైన Penicillium.
శిలీంధ్రాలకు వెచ్చని, తేమగా ఉన్న చోట్లు ఇష్టం. అందుకే ఆహారాన్ని ఫ్రిడ్జిలో ఉంచుతాం: చల్లదనం బ్యాక్టీరియా, శిలీంధ్రాల వృద్ధిని తగ్గిస్తుంది.
దేహం. ఈస్ట్లు (ఏకకణ) తప్ప, శిలీంధ్రాలు తంతురూపంలో ఉంటాయి. దేహం హైఫేలు (hyphae) అనే పొడవైన, సన్నని దారాలతో నిర్మితమైంది. హైఫేల వలయను కవకజాలం (mycelium) అంటారు.
సీనోసైటిక్ హైఫేలు (coenocytic): అడ్డుగోడలు లేని, ఉమ్మడి కణద్రవ్యంలో అనేక కేంద్రకాలు ఉన్న నిరంతర గొట్టాలు.
సెప్టేట్ హైఫేలు (septate): అడ్డుగోడల (సెప్టా) తో విభజించబడినవి.
కణకవచం కైటిన్, పాలీశాకరైడ్లతో నిర్మితమైంది.
పోషణ. చాలా శిలీంధ్రాలు చనిపోయిన పదార్థాల నుంచి కరిగే సేంద్రియ పదార్థాన్ని గ్రహిస్తాయి. వీటిని పూతికాహారులు (saprophytes) అంటారు. సజీవ మొక్కలు లేదా జంతువులపై ఆధారపడేవి పరాన్నజీవులు (parasites). కొన్ని సహజీవనం (symbiosis) చేస్తాయి:
శైవలాలతో — లైకెన్లు (lichens) (అధ్యాయం 4).
ఉన్నత మొక్కల మూలాలతో — మైకోరైజా (mycorrhiza).
ప్రత్యుత్పత్తి.
| రకం | ఎలా | సిద్ధబీజాలు లేదా పద్ధతుల ఉదాహరణలు |
|---|---|---|
| శాఖీయం | దేహంలోని ఒక భాగం కొత్త దేహంగా పెరుగుతుంది | ఖండానాలు అవడం (fragmentation), విఖండన, మొగ్గతొడగడం |
| అలైంగికం | సంయోగం లేకుండా ఏర్పడే సిద్ధబీజాలు | కోనిడియాలు, స్పోరాంజియోస్పోర్లు, జూస్పోర్లు |
| లైంగికం | సంయోగం తర్వాత ఏర్పడే సిద్ధబీజాలు | ఊస్పోర్లు, ఆస్కోస్పోర్లు, బెసిడియోస్పోర్లు |
సిద్ధబీజాలు ఫలవాహకాలు (fruiting bodies) అనే ప్రత్యేక నిర్మాణాలలో ఉత్పత్తి అవుతాయి.
3.8 శిలీంధ్రాలలో లైంగిక చక్రం
లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తిలో మూడు దశలు ఉంటాయి:
ప్లాస్మోగమీ (Plasmogamy): చలించే లేదా చలించని రెండు సంయోగబీజాల ప్రోటోప్లాసం (కణద్రవ్యం) సంయోగం.
కార్యోగమీ (Karyogamy): రెండు కేంద్రకాల సంయోగం.
సంయుక్తబీజంలో క్షయకణ విభజన (Meiosis), దీనివల్ల ఏకస్థితిక సిద్ధబీజాలు ఏర్పడతాయి.
అనుకూల సంయోగ రకాలకు (mating types) చెందిన రెండు ఏకస్థితిక హైఫేలు కలిసి సంయోగం చెందుతాయి. చాలా శిలీంధ్రాలలో ప్లాస్మోగమీ వెంటనే కార్యోగమీ జరుగుతుంది.
ఆస్కోమైసిటీస్, బెసిడియోమైసిటీస్లలో ఆలస్యం ఉంటుంది. ప్లాస్మోగమీ తర్వాత ప్రతి కణంలో రెండు వేరువేరు కేంద్రకాలు ఉంటాయి, ఒక్కో తల్లిదండ్రి నుంచి ఒకటి. దీనిని n + n అని రాస్తారు. అలాంటి కణాన్ని డైకారియాన్ (dikaryon) అని, ఆ దశను డైకారియోఫేజ్ (dikaryophase) అని అంటారు. తర్వాత కేంద్రకాలు సంయోగించి కణం ద్వయస్థితికం (2n) అవుతుంది; ఫలవాహకంలో క్షయకణ విభజన జరిగి ఏకస్థితిక సిద్ధబీజాలు ఏర్పడతాయి.
3.9 శిలీంధ్రాల తరగతులు
శిలీంధ్రాలను మూడు అంశాల ఆధారంగా తరగతులుగా విభజిస్తారు: కవకజాలం రూపం, సిద్ధబీజాలు ఏర్పడే విధానం, ఫలవాహకం.
ఫైకోమైసిటీస్ (Phycomycetes)
నీటిలో, తేమ ప్రదేశాల్లో కుళుతున్న కలపపై, లేదా మొక్కలపై అవికల్ప పరాన్నజీవులుగా కనిపిస్తాయి.
కవకజాలం అడ్డుగోడలు లేనిది (aseptate), సీనోసైటిక్.
అలైంగిక సిద్ధబీజాలు సిద్ధబీజాశయం (sporangium) లోపల ఏర్పడతాయి (అంతర్జన్య, endogenous): చలించే జూస్పోర్లు లేదా చలించని అప్లనోస్పోర్లు.
రెండు సంయోగబీజాల లైంగిక సంయోగం వల్ల జైగోస్పోర్ (zygospore) ఏర్పడుతుంది. సంయోగబీజాలు ఒకేలా ఉండవచ్చు (సమసంయోగం, isogamy) లేదా భిన్నంగా ఉండవచ్చు (అసమసంయోగం anisogamy లేదా సిందుఫలదం oogamy).
ఉదాహరణలు: Mucor, Rhizopus (బ్రెడ్ బూజు), Albugo (ఆవాలపై పరాన్నజీవి).
ఆస్కోమైసిటీస్ (Ascomycetes — సంచి శిలీంధ్రాలు)
ఎక్కువగా బహుకణ (Penicillium); అరుదుగా ఏకకణ (ఈస్ట్, Saccharomyces).
పూతికాహారులు, విఘటకాలు, పరాన్నజీవులు, లేదా మలాహారులు (coprophilous — పేడపై పెరిగేవి).
కవకజాలం శాఖలుగా, అడ్డుగోడలతో (septate) ఉంటుంది.
అలైంగిక సిద్ధబీజాలు కోనిడియాలు (conidia); ఇవి కోనిడియోఫోర్లు (conidiophores) అనే ప్రత్యేక హైఫేలపై బయట (బహిర్జన్య, exogenous) ఏర్పడతాయి.
లైంగిక సిద్ధబీజాలు ఆస్కోస్పోర్లు (ascospores); ఇవి సంచి వంటి ఆస్కై (asci) లోపల ఏర్పడతాయి. ఆస్కై ఆస్కోకార్ప్లు (ascocarps) అనే ఫలవాహకాలలో ఉంటాయి.
ఉదాహరణలు: Aspergillus, Claviceps, Neurospora. Neurospora ను జీవరసాయన, జన్యు పరిశోధనల్లో విస్తృతంగా వాడతారు. మోరెల్స్ (morels), ట్రఫుల్స్ (truffles) రుచికరమైన తినుబండాలు.
బెసిడియోమైసిటీస్ (Basidiomycetes)
మనకు తెలిసిన పుట్టగొడుగులు, బ్రాకెట్ శిలీంధ్రాలు, పఫ్బాల్స్.
నేలలో, దుంగలు, చెట్టు మొదళ్లపై, సజీవ మొక్కలలో పరాన్నజీవులుగా (కుంకుమ తెగుళ్లు rusts, కాటుక తెగుళ్లు smuts) పెరుగుతాయి.
కవకజాలం శాఖలుగా, అడ్డుగోడలతో ఉంటుంది.
అలైంగిక సిద్ధబీజాలు సాధారణంగా ఉండవు. ఖండానాలు అవడం ద్వారా శాఖీయ ప్రత్యుత్పత్తి సాధారణం.
లైంగికావయవాలు ఉండవు. వేరేవేరు రకాల (strains) రెండు శాఖీయ (దైహిక, somatic) కణాల సంయోగం ద్వారా ప్లాస్మోగమీ జరుగుతుంది.
డైకారియాటిక్ నిర్మాణం నుంచి బెసిడియం (basidium) ఏర్పడుతుంది. బెసిడియంలో కార్యోగమీ, క్షయకణ విభజన జరిగి నాలుగు బెసిడియోస్పోర్లు ఏర్పడతాయి.
బెసిడియోస్పోర్లు బెసిడియంపై బయట (బహిర్జన్యంగా) ఏర్పడతాయి. బెసిడియాలు బెసిడియోకార్ప్లు (basidiocarps) అనే ఫలవాహకాలలో ఉంటాయి.
ఉదాహరణలు: Agaricus (పుట్టగొడుగు), Ustilago (కాటుక తెగులు), Puccinia (కుంకుమ తెగులు).
డ్యూటెరోమైసిటీస్ (Deuteromycetes — అసంపూర్ణ శిలీంధ్రాలు)
వీటి అలైంగిక లేదా శాఖీయ దశలు మాత్రమే తెలుసు కాబట్టి "అసంపూర్ణ" అని అంటారు.
వీటిలో ఒకదాని లైంగిక దశ కనుగొనబడితే, దానిని ఆస్కోమైసిటీస్కు లేదా బెసిడియోమైసిటీస్కు మారుస్తారు.
కోనిడియాలు అనే అలైంగిక సిద్ధబీజాల ద్వారా మాత్రమే ప్రత్యుత్పత్తి చేస్తాయి.
కవకజాలం అడ్డుగోడలతో, శాఖలుగా ఉంటుంది.
కొన్ని పూతికాహారులు లేదా పరాన్నజీవులు. చాలావి ఆకుల చెత్తను విఘటనం చేసి ఖనిజ చక్రీయతకు సహాయపడతాయి.
ఉదాహరణలు: Alternaria, Colletotrichum, Trichoderma.

ఫైకోమైసిటీస్కు మాత్రమే అడ్డుగోడలు ఉండవు; ఆస్కోమైసిటీస్, బెసిడియోమైసిటీస్ (హైలైట్ చేసినవి) డైకారియాన్ దశ దాటుతాయి; డ్యూటెరోమైసిటీస్కు తెలిసిన లైంగిక దశ లేదు.
| తరగతి | కవకజాలం | అలైంగిక సిద్ధబీజాలు | లైంగిక సిద్ధబీజాలు | ఫలవాహకం | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|---|---|---|
| ఫైకోమైసిటీస్ | అడ్డుగోడలు లేనిది, సీనోసైటిక్ | జూస్పోర్లు లేదా అప్లనోస్పోర్లు (అంతర్జన్య, సిద్ధబీజాశయంలో) | జైగోస్పోర్ | — | Mucor, Rhizopus, Albugo |
| ఆస్కోమైసిటీస్ | శాఖలు, అడ్డుగోడలు | కోనిడియాలు (బహిర్జన్య, కోనిడియోఫోర్లపై) | ఆస్కోస్పోర్లు (అంతర్జన్య, ఆస్కైలో) | ఆస్కోకార్ప్ | Penicillium, ఈస్ట్, Aspergillus, Claviceps, Neurospora |
| బెసిడియోమైసిటీస్ | శాఖలు, అడ్డుగోడలు | సాధారణంగా ఉండవు; ఖండానాలు అవడం | బెసిడియోస్పోర్లు (బహిర్జన్య, బెసిడియంపై, ఒక్కోదానిపై నాలుగు) | బెసిడియోకార్ప్ | Agaricus, Ustilago, Puccinia |
| డ్యూటెరోమైసిటీస్ | శాఖలు, అడ్డుగోడలు | కోనిడియాలు మాత్రమే | తెలియదు | — | Alternaria, Colletotrichum, Trichoderma |
సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: ఒక ప్రొటిస్టుకు రెండు అతివాత భాగాలతో కూడిన సిలికా కవచం ఉంది. దాని సమూహాన్ని, దాని అవశేషాల ఒక ఆర్థిక ఉపయోగాన్ని చెప్పండి. సాధన: ఇది డయాటమ్, ఒక క్రైసోఫైట్. దాని నిక్షేపాలు డయాటమేసియస్ మృత్తికగా ఏర్పడతాయి; దీనిని పాలిషింగ్లో, నూనెలు, సిరప్ల వడపోతలో వాడతారు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: కేరళ తీరంలో జాలరులు సముద్రం ఎరుపుగా మారడం, చన్న చేపలు ఒడ్డుకు కొట్టుకురావడం చూశారు. ఏమి జరిగింది? సాధన: Gonyaulax వంటి ఎర్ర డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు వేగంగా పెరిగి ఎర్ర అలను కలిగించాయి. వాటి విషపదార్థాలు చేపలను చంపుతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: చెరువులోని ఒక ఆకుపచ్చని, కశాభం ఉన్న కణం తన ఆకారాన్ని వంగేలా ఉంచుకుంటుంది, చీకటిలో చిన్న జీవులను తిని బతకగలదు. దాని పేరును, వంగే గుణాన్ని ఇచ్చే నిర్మాణాన్ని చెప్పండి. సాధన: Euglena, ఒక యూగ్లినాయిడ్. కణకవచం బదులు ఉన్న ప్రోటీన్ సమృద్ధ పెల్లికల్ శరీరాన్ని వంగేలా ఉంచుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: ఏ ప్రోటోజోవన్ సమూహానికి సంక్రమణ చెందించే సిద్ధబీజం వంటి దశ ఉంటుంది, దానిలో బాగా తెలిసిన సభ్యుడు ఏ వ్యాధిని కలిగిస్తుంది? సాధన: స్పోరోజోవన్లు. Plasmodium మలేరియాను కలిగిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: ఒక జిగురు బూజు సుదీర్ఘ ఎండాకాలాన్ని తట్టుకుంటుంది. ఏ దశ సహాయపడుతుంది, ఎలా? సాధన: ప్లాస్మోడియం కొనలలో సిద్ధబీజాలు ఉన్న ఫలవాహకాలను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ సిద్ధబీజాలకు నిజమైన కవచాలు ఉంటాయి, చాలా నిరోధకమైనవి కాబట్టి సంవత్సరాల పాటు బతకగలవు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: పుట్టగొడుగులో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి సంఘటనలను వరుసగా అమర్చి, డైకారియాన్ ఎక్కడ వస్తుందో చెప్పండి. సాధన: ప్లాస్మోగమీ (రెండు దైహిక కణాల సంయోగం) → డైకారియాటిక్ (n + n) కవకజాలం → బెసిడియంలో కార్యోగమీ (2n) → క్షయకణ విభజన → నాలుగు బెసిడియోస్పోర్లు. డైకారియాన్ ప్లాస్మోగమీ, కార్యోగమీల మధ్య ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: ఒక శిలీంధ్రానికి అడ్డుగోడలు ఉన్న హైఫేలు ఉన్నాయి, అది కోనిడియాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, కానీ లైంగిక దశ కనిపించలేదు. తర్వాత ఒక పరిశోధకుడు అది ఆస్కైని ఏర్పరుస్తుందని కనుగొన్నాడు. దాని వర్గీకరణ ఎలా మారుతుంది? సాధన: అలైంగిక సిద్ధబీజాలు మాత్రమే తెలిసినందున అది డ్యూటెరోమైసిట్గా ఉండేది. ఆస్కై (ఆస్కోస్పోర్లు) కనుగొన్న తర్వాత దానిని ఆస్కోమైసిటీస్కు మారుస్తారు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.8: కిందివాటిని అంతర్జన్య, బహిర్జన్య సిద్ధబీజాలుగా వేరు చేయండి: జూస్పోర్లు, కోనిడియాలు, ఆస్కోస్పోర్లు, బెసిడియోస్పోర్లు. సాధన: అంతర్జన్య (ఒక నిర్మాణం లోపల ఏర్పడేవి): జూస్పోర్లు (సిద్ధబీజాశయం లోపల), ఆస్కోస్పోర్లు (ఆస్కై లోపల). బహిర్జన్య (బయట ఏర్పడేవి): కోనిడియాలు (కోనిడియోఫోర్లపై), బెసిడియోస్పోర్లు (బెసిడియాలపై).
సాధించిన ఉదాహరణ 3.9: ఒక రైతు ఆవాల ఆకులపై తెల్లని మచ్చలను, గోధుమపై కుంకుమ రంగు గీతలను చూశాడు. ఆ శిలీంధ్రాలను, వాటి తరగతులను చెప్పండి. సాధన: తెల్లని మచ్చలు: Albugo, ఒక ఫైకోమైసిట్. గోధుమ కుంకుమ తెగులు: Puccinia, ఒక బెసిడియోమైసిట్.
త్వరిత పునశ్చరణ
ప్రొటిస్టా = ఏకకణ కేంద్రక జీవులు; సమూహాలు: క్రైసోఫైట్లు, డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు, యూగ్లినాయిడ్లు, జిగురు బూజులు, ప్రోటోజోవన్లు.
డయాటమ్లు: రెండు అతివాత భాగాలతో సిలికా కవచాలు, డయాటమేసియస్ మృత్తిక, సముద్రాలలో ప్రధాన ఉత్పాదకాలు.
డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు: సెల్యులోజ్ ఫలకాలు, రెండు కశాభాలు (పొడవుగా, అడ్డంగా), Gonyaulax వల్ల ఎర్ర అలలు.
యూగ్లినాయిడ్లు: పెల్లికల్, అసమాన రెండు కశాభాలు, వెలుతురులో స్వయంపోషకాలు, చీకటిలో పరపోషకాలు.
జిగురు బూజులు: పూతికాహారులు, ప్లాస్మోడియం, గాలితో వ్యాపించే కవచం ఉన్న నిరోధక సిద్ధబీజాలు.
ప్రోటోజోవన్లు: అమీబాయిడ్ (Amoeba, Entamoeba), కశాభ (Trypanosoma), శైలికా (Paramoecium), స్పోరోజోవన్ (Plasmodium).
శిలీంధ్రాలు: హైఫేలు, కవకజాలం, కైటిన్ కవచాలు, పూతికాహారులు లేదా పరాన్నజీవులు, లైకెన్లు, మైకోరైజా. లైంగికం: ప్లాస్మోగమీ → కార్యోగమీ → క్షయకణ విభజన; ఆస్కో, బెసిడియోమైసిటీస్లలో డైకారియాన్.
ఫైకోమైసిటీస్: అడ్డుగోడలు లేవు, జూస్పోర్లు/అప్లనోస్పోర్లు, జైగోస్పోర్. ఆస్కోమైసిటీస్: కోనిడియాలు, ఆస్కైలో ఆస్కోస్పోర్లు. బెసిడియోమైసిటీస్: లైంగికావయవాలు లేవు, 4 బెసిడియోస్పోర్లు. డ్యూటెరోమైసిటీస్: కోనిడియాలు మాత్రమే.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
యూగ్లినాయిడ్లకు కణకవచం ఉండదు; డైనోఫ్లాజెల్లేట్లకు సెల్యులోజ్ ఫలకాలు; డయాటమ్లకు సిలికా. విద్యార్థులు వీటిని కలగలిపేస్తారు.
ఆస్కోస్పోర్లు అంతర్జన్యం (ఆస్కై లోపల), బెసిడియోస్పోర్లు బహిర్జన్యం (బెసిడియాలపై). ఆస్కోమైసిటీస్, డ్యూటెరోమైసిటీస్ రెండింటిలోనూ కోనిడియాలు బహిర్జన్యాలే.
బెసిడియోమైసిటీస్లలో లైంగికావయవాలు ఉండవు. ప్లాస్మోగమీ దైహిక కణాల సంయోగం ద్వారా జరుగుతుంది.
Albugo ఫైకోమైసిట్; Puccinia (కుంకుమ తెగులు), Ustilago (కాటుక తెగులు) బెసిడియోమైసిటీస్. మొక్కలకు వ్యాధులు కలిగించే అన్ని శిలీంధ్రాలనూ ఒకే తరగతిలో వేయకండి.
ఈస్ట్ ఏకకణ ఆస్కోమైసిట్, ప్రొటిస్ట్ కాదు.
డ్యూటెరోమైసిటీస్ను "అసంపూర్ణ" అనేది లైంగిక దశ తెలియనందున, వాటి హైఫేలకు అడ్డుగోడలు లేనందున కాదు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. ప్రొటిస్టా రాజ్యంలో ఉండేవి (a) కేంద్రకపూర్వ జీవులు (b) బహుకణ మొక్కలు (c) అన్ని శిలీంధ్రాలు (d) ఏకకణ కేంద్రక జీవులు
2. డయాటమ్ కణకవచాల్లో పొదిగి ఉండేది (a) కైటిన్ (b) సిలికా (c) పెప్టిడోగ్లైకాన్ (d) పెల్లికల్
3. ఎర్ర అలలకు కారణం (a) Gonyaulax (b) Euglena (c) Paramoecium (d) Nostoc
4. కణకవచానికి బదులు పెల్లికల్ ఉండేది (a) డయాటమ్లలో (b) డైనోఫ్లాజెల్లేట్లలో (c) యూగ్లినాయిడ్లలో (d) జిగురు బూజులలో
5. నిద్రా వ్యాధికి కారణం (a) Plasmodium (b) Amoeba (c) Trypanosoma (d) Paramoecium
6. సముద్రాలలో ప్రధాన ఉత్పాదకాలు (a) డయాటమ్లు (b) జిగురు బూజులు (c) ప్రోటోజోవన్లు (d) యూగ్లినాయిడ్లు
7. శిలీంధ్ర హైఫేల వలయను ఏమంటారు? (a) సెప్టమ్ (b) బెసిడియం (c) ఆస్కస్ (d) కవకజాలం
8. చనిపోయిన సేంద్రియ పదార్థం నుంచి ఆహారాన్ని గ్రహించే శిలీంధ్రాలు (a) పరాన్నజీవులు (b) పూతికాహారులు (c) స్వయంపోషకాలు (d) రసాయన సంశ్లేషకాలు
9. సాధారణ బ్రెడ్ బూజు (a) Rhizopus (b) Agaricus (c) Puccinia (d) Alternaria
10. "అసంపూర్ణ శిలీంధ్రాలు" అనే పేరు దేనిది? (a) ఫైకోమైసిటీస్ (b) ఆస్కోమైసిటీస్ (c) బెసిడియోమైసిటీస్ (d) డ్యూటెరోమైసిటీస్
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. వేలాది శైలికలు, గల్లెట్ ఉన్న ప్రోటోజోవన్ (a) Amoeba (b) Trypanosoma (c) Paramoecium (d) Plasmodium
12. డైకారియోఫేజ్ ఉండేది (a) ఫైకోమైసిటీస్, డ్యూటెరోమైసిటీస్లలో (b) ఆస్కోమైసిటీస్, బెసిడియోమైసిటీస్లలో (c) ఫైకోమైసిటీస్లో మాత్రమే (d) జిగురు బూజులలో
13. శిలీంధ్ర లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తిలో సంఘటనల సరైన క్రమం (a) కార్యోగమీ, ప్లాస్మోగమీ, క్షయకణ విభజన (b) క్షయకణ విభజన, ప్లాస్మోగమీ, కార్యోగమీ (c) ప్లాస్మోగమీ, క్షయకణ విభజన, కార్యోగమీ (d) ప్లాస్మోగమీ, కార్యోగమీ, క్షయకణ విభజన
14. వరుస I ను వరుస II తో జతపరచండి.
వరుస I: A. Agaricus B. Albugo C. Neurospora D. Trichoderma
వరుస II: i. డ్యూటెరోమైసిటీస్ ii. ఆస్కోమైసిటీస్ iii. ఫైకోమైసిటీస్ iv. బెసిడియోమైసిటీస్
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-ii, B-iii, C-iv, D-i
15. కోనిడియాలు దేనిపై ఏర్పడతాయి? (a) ఆస్కై (b) బెసిడియాలు (c) కోనిడియోఫోర్లు (d) సిద్ధబీజాశయాలు
16. అడ్డుగోడలు లేని, సీనోసైటిక్ కవకజాలం దేనికి విశిష్టమైనది? (a) ఆస్కోమైసిటీస్ (b) ఫైకోమైసిటీస్ (c) బెసిడియోమైసిటీస్ (d) డ్యూటెరోమైసిటీస్
17. ఒక బెసిడియం సాధారణంగా ఎన్ని బెసిడియోస్పోర్లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది? (a) నాలుగు (b) ఎనిమిది (c) రెండు (d) పదహారు
18. చాలా డైనోఫ్లాజెల్లేట్ల కశాభాలు (a) ఒకటి చిన్నది, ఒకటి పొడవైనది, రెండూ ముందు భాగంలో (b) వాటి స్థానంలో అనేక శైలికలు (c) ఉండవు (d) రెండు, ఒకటి పొడవుగా, ఒకటి కవచ ఫలకాల మధ్య గాడిలో అడ్డంగా
19. మలాహార (coprophilous) శిలీంధ్రాలు దేనిపై పెరుగుతాయి? (a) కలప (b) సజీవ మూలాలు (c) పేడ (d) సముద్రపు నీరు
20. జీవరసాయన, జన్యు పరిశోధనల్లో విస్తృతంగా వాడే శిలీంధ్రం (a) Mucor (b) Neurospora (c) Ustilago (d) Alternaria
21. జిగురు బూజు సిద్ధబీజాలు దేని ద్వారా వ్యాపిస్తాయి? (a) నీరు (b) కీటకాలు (c) పక్షులు (d) గాలి ప్రవాహాలు
22. మైకోరైజా అంటే శిలీంధ్రాలకు దేనితో ఉన్న సహజీవనం? (a) ఉన్నత మొక్కల మూలాలు (b) శైవలాలు (c) బ్యాక్టీరియా (d) జంతు పేగు
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఆస్కోమైసిటీస్, బెసిడియోమైసిటీస్లకు ఉమ్మడిగా ఉండి, ఫైకోమైసిటీస్కు లేని లక్షణం ఏది? (a) సిద్ధబీజాశయాల లోపల ఏర్పడే అలైంగిక సిద్ధబీజాలు (b) అడ్డుగోడలు లేని కవకజాలం (c) శాఖలుగా, అడ్డుగోడలతో ఉన్న కవకజాలం (d) జైగోస్పోర్
24. తప్పుగా జతపరచినది ఏది? (a) ఆస్కోస్పోర్లు – ఆస్కై లోపల ఏర్పడతాయి (b) బెసిడియోస్పోర్లు – ఆస్కై లోపల ఏర్పడతాయి (c) జూస్పోర్లు – చలించేవి (d) కోనిడియాలు – బహిర్జన్యంగా ఏర్పడతాయి
25. ఒక Euglena సంవర్ధనను వారం రోజులు చీకటిలో ఉంచినా అది బతికే ఉంది. ఎందుకు? (a) అది చిన్న జీవులను తిని పరపోషకిగా బతుకుతుంది (b) సిలికా కవచం ఏర్పరచుకుని అన్ని జీవక్రియలనూ ఆపేస్తుంది (c) సెల్యులోజ్ ఫలకాలను ఏర్పరుస్తుంది (d) ప్లాస్మోడియం ఏర్పరుస్తుంది
26. బెసిడియోమైసిటీస్ గురించి సరైనది కానిది ఏది? (a) లైంగికావయవాలు ఉండవు (b) దైహిక కణాల సంయోగం ద్వారా ప్లాస్మోగమీ జరుగుతుంది (c) కార్యోగమీ, క్షయకణ విభజన బెసిడియంలో జరుగుతాయి (d) కోనిడియాలే సాధారణ అలైంగిక సిద్ధబీజాలు
27. ఏ ప్రోటోజోవన్ సమూహంలోని కొన్ని సముద్ర సభ్యులకు సిలికా కవచాలు ఉంటాయి? (a) కశాభ (b) అమీబాయిడ్ (c) శైలికా (d) స్పోరోజోవన్లు
28. ఒక శిలీంధ్రానికి అడ్డుగోడలు ఉన్న కవకజాలం ఉంది, కోనిడియాలు మాత్రమే తెలుసు, అది ఆకుల చెత్తను విఘటనం చేస్తుంది. ఏ ప్రజాతి సరిపోతుంది? (a) Agaricus (b) Mucor (c) Colletotrichum (d) Claviceps
29. ప్రతిపాదన (A): డ్యూటెరోమైసిటీస్ను అసంపూర్ణ శిలీంధ్రాలు అంటారు.
కారణం (R): వాటి కవకజాలం అడ్డుగోడలు లేనిది, సీనోసైటిక్.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: డయాటమేసియస్ మృత్తికను నూనెలు, సిరప్లను వడపోయడానికి వాడతారు.
వాక్యం II: ఈస్ట్ ఒక ఏకకణ ఆస్కోమైసిట్.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | d | ప్రొటిస్టా = ఏకకణ కేంద్రక జీవులు |
| 2 | b | సిలికా వల్ల కవచాలు నశించవు |
| 3 | a | Gonyaulax ఒక ఎర్ర డైనోఫ్లాజెల్లేట్ |
| 4 | c | యూగ్లినాయిడ్లకు ప్రోటీన్ సమృద్ధ పెల్లికల్ ఉంటుంది |
| 5 | c | Trypanosoma ఒక పరాన్నజీవి కశాభ ప్రోటోజోవన్ |
| 6 | a | డయాటమ్లు సముద్రాలలో ప్రధాన ఉత్పాదకాలు |
| 7 | d | కవకజాలం = హైఫేల వలయ |
| 8 | b | పూతికాహారులు చన్న పదార్థంపై ఆధారపడతాయి |
| 9 | a | Rhizopus బ్రెడ్పై పెరుగుతుంది |
| 10 | d | లైంగిక దశ తెలియదు |
| 11 | c | Paramoecium శైలికలు, గల్లెట్ కలది |
| 12 | b | ఈ రెండు తరగతులలో డైకారియాన్ (n + n) |
| 13 | d | ముందు కణద్రవ్య సంయోగం, తర్వాత కేంద్రకాలు, తర్వాత క్షయకణ విభజన |
| 14 | a | పుట్టగొడుగు-బెసిడియో, Albugo-ఫైకో, Neurospora-ఆస్కో, Trichoderma-డ్యూటెరో |
| 15 | c | కోనిడియోఫోర్లు కోనిడియాలను మోస్తాయి |
| 16 | b | ఫైకోమైసిటీస్లకు అడ్డుగోడలు ఉండవు |
| 17 | a | క్షయకణ విభజన వల్ల నాలుగు బెసిడియోస్పోర్లు |
| 18 | d | ఒకటి పొడవు కశాభం, ఒకటి అడ్డ కశాభం |
| 19 | c | కాప్రో- అంటే పేడ |
| 20 | b | Neurospora ఒక పరిశోధనా జీవి |
| 21 | d | సిద్ధబీజాలు గాలి ప్రవాహాలతో ప్రయాణిస్తాయి |
| 22 | a | శిలీంధ్రం + మొక్క మూలం = మైకోరైజా |
| 23 | c | ఫైకోమైసిటీస్కు అడ్డుగోడలు ఉండవు |
| 24 | b | బెసిడియోస్పోర్లు బెసిడియాలపై ఏర్పడతాయి, ఆస్కైలో కాదు |
| 25 | a | చీకటిలో యూగ్లినాయిడ్లు పరపోషణకు మారతాయి |
| 26 | d | అలైంగిక సిద్ధబీజాలు సాధారణంగా ఉండవు |
| 27 | b | సముద్ర అమీబాయిడ్లకు సిలికా కవచాలు ఉంటాయి |
| 28 | c | Colletotrichum ఒక డ్యూటెరోమైసిట్ |
| 29 | c | అసంపూర్ణం = లైంగిక దశ తెలియదు; వాటి హైఫేలకు అడ్డుగోడలు ఉంటాయి |
| 30 | a | రెండూ సరైన వాస్తవాలే |
అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక్క పేజీ సారాంశం
ప్రొటిస్టా: ఏకకణ కేంద్రక జీవులు, ఎక్కువగా జలచరాలు; మొనీరాకు, బహుకణ రాజ్యాలకు మధ్య వారధి. కొన్నిటికి కశాభాలు లేదా శైలికలు ఉంటాయి.
క్రైసోఫైట్లు (డయాటమ్లు, డెస్మిడ్లు): సిలికా కవచాలు పోగపడి డయాటమేసియస్ మృత్తిక అవుతుంది; సముద్రాలలో ప్రధాన ఉత్పాదకాలు.
డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు: ఎక్కువగా సముద్ర జీవులు, కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరిపేవి; గట్టి సెల్యులోజ్ ఫలకాలు; రెండు కశాభాలు, ఒకటి శరీరం పొడవుగా, ఒకటి అడ్డంగా; Gonyaulax వల్ల ఎర్ర అలలు, వాటి విషాలు చేపలను చంపగలవు.
యూగ్లినాయిడ్లు (Euglena): మంచినీటివి; కవచానికి బదులు ప్రోటీన్ సమృద్ధ పెల్లికల్; రెండు కశాభాలు; వెలుతురులో కిరణజన్య సంయోగక్రియ, చీకటిలో పరపోషణ.
జిగురు బూజులు: పూతికాహారులు; అనుకూల పరిస్థితుల్లో ప్లాస్మోడియం; అనుకూలం కానిప్పుడు గాలితో వ్యాపించే గట్టి కవచం సిద్ధబీజాలు ఉన్న ఫలవాహకాలు.
ప్రోటోజోవన్లు: అమీబాయిడ్ (Amoeba, Entamoeba), కశాభ (Trypanosoma, నిద్రా వ్యాధి), శైలికా (Paramoecium, గల్లెట్తో), స్పోరోజోవన్లు (Plasmodium, మలేరియా).
శిలీంధ్రాలు: కైటిన్ కవచాలు ఉన్న పరపోషకాలు; హైఫేలతో కూడిన దేహం కవకజాలంగా ఏర్పడుతుంది; సీనోసైటిక్ హైఫేలలో అనేక కేంద్రకాలు ఉంటాయి, అడ్డుగోడలు ఉండవు.
శిలీంధ్రాల జీవన విధానాలు: పూతికాహారులు, పరాన్నజీవులు, సహజీవులు (శైవలాలతో — లైకెన్లు, మూలాలతో — మైకోరైజా).
ప్రత్యుత్పత్తి: శాఖీయం (ఖండానాలు అవడం, విఖండన, మొగ్గతొడగడం), అలైంగిక సిద్ధబీజాలు (కోనిడియాలు, స్పోరాంజియోస్పోర్లు, జూస్పోర్లు), లైంగిక సిద్ధబీజాలు (ఊస్పోర్లు, ఆస్కోస్పోర్లు, బెసిడియోస్పోర్లు).
లైంగిక చక్రం: ప్లాస్మోగమీ (కణద్రవ్య సంయోగం), కార్యోగమీ (కేంద్రక సంయోగం), తర్వాత క్షయకణ విభజన. ఆస్కోమైసిటీస్, బెసిడియోమైసిటీస్లలో మధ్యలో డైకారియాటిక్ (n + n) దశ ఉంటుంది.
ఫైకోమైసిటీస్: అడ్డుగోడలు లేని, సీనోసైటిక్; సిద్ధబీజాశయంలో జూస్పోర్లు లేదా అప్లనోస్పోర్లు; జైగోస్పోర్లు; Mucor, Rhizopus, Albugo.
ఆస్కోమైసిటీస్ (సంచి శిలీంధ్రాలు): అడ్డుగోడలు ఉన్నవి; కోనిడియోఫోర్లపై కోనిడియాలు; ఆస్కోకార్ప్లలోని ఆస్కై లోపల ఆస్కోస్పోర్లు; Aspergillus, Claviceps, Neurospora; ఈస్ట్ ఏకకణం.
బెసిడియోమైసిటీస్: అడ్డుగోడలు ఉన్నవి; అలైంగిక సిద్ధబీజాలు సాధారణంగా ఉండవు; లైంగికావయవాలు ఉండవు; బెసిడియం దాని బయట నాలుగు బెసిడియోస్పోర్లను ఇస్తుంది; Agaricus, Ustilago (కాటుక తెగులు), Puccinia (కుంకుమ తెగులు).
డ్యూటెరోమైసిటీస్ (అసంపూర్ణ శిలీంధ్రాలు): అలైంగిక దశ మాత్రమే తెలుసు; కోనిడియాలు; Alternaria, Colletotrichum, Trichoderma. లైంగిక దశ కనుగొన్న వెంటనే మరొక తరగతికి మారుస్తారు.
తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన పట్టిక
| శిలీంధ్ర తరగతి | హైఫేలు | అలైంగిక సిద్ధబీజాలు | లైంగిక సిద్ధబీజాలు | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|---|---|
| ఫైకోమైసిటీస్ | అడ్డుగోడలు లేని, సీనోసైటిక్ | జూస్పోర్లు లేదా అప్లనోస్పోర్లు (అంతర్జన్య) | జైగోస్పోర్లు | Mucor, Rhizopus, Albugo |
| ఆస్కోమైసిటీస్ | అడ్డుగోడలు, శాఖలు | కోనిడియాలు (బహిర్జన్య) | ఆస్కైలో ఆస్కోస్పోర్లు (అంతర్జన్య) | Aspergillus, Claviceps, Neurospora, ఈస్ట్ |
| బెసిడియోమైసిటీస్ | అడ్డుగోడలు, శాఖలు | సాధారణంగా ఉండవు | బెసిడియంపై బెసిడియోస్పోర్లు (బహిర్జన్య) | Agaricus, Ustilago, Puccinia |
| డ్యూటెరోమైసిటీస్ | అడ్డుగోడలు, శాఖలు | కోనిడియాలు | తెలియదు | Alternaria, Colletotrichum, Trichoderma |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Pick A Big Dosa": పాఠంలో చెప్పిన క్రమంలో నాలుగు తరగతులు — P = Phycomycetes (ఫైకోమైసిటీస్), A = Ascomycetes (ఆస్కోమైసిటీస్), B = Basidiomycetes (బెసిడియోమైసిటీస్), D = Deuteromycetes (డ్యూటెరోమైసిటీస్).
"A Flat Cycle Stand": ప్రోటోజోవన్ సమూహాలు — A = Amoeboid (అమీబాయిడ్), F = Flagellated (కశాభ), C = Ciliated (శైలికా), S = Sporozoan (స్పోరోజోవన్).
"అసంపూర్ణం = లైంగిక దశ లేదు": లైంగిక దశ తెలియనందునే డ్యూటెరోమైసిటీస్ అసంపూర్ణం.
"సంచి లోపల, గద బయట": ఆస్కోస్పోర్లు ఆస్కస్ (సంచి) లోపల; బెసిడియోస్పోర్లు బెసిడియం (గద) బయట.
"క్రైసో = బంగారం": బంగారు-గోధుమ రంగు డయాటమ్లు క్రైసోఫైట్లు.
భావనల అనుసంధానం
మలేరియా (Plasmodium), అమీబియాసిస్ (Entamoeba), బ్రెడ్లో ఈస్ట్, జీవ నియంత్రణ కారకంగా Trichoderma — పుస్తకం 8 (జీవశాస్త్రం, మానవ సంక్షేమం)లో మళ్ళీ వస్తాయి.
మైకోరైజా ఖనిజాల గ్రహణకు సహాయపడుతుంది; ఇది పుస్తకం 4 (వృక్ష శరీరధర్మ శాస్త్రం)లో ఉంటుంది.
శిలీంధ్రాలు, శైవలాలు కలిసి లైకెన్లుగా ఏర్పడతాయి; ఇది అధ్యాయం 4 అంశం.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)
31. ప్రొటిస్ట్ సమూహాన్ని (జాబితా I) దాని లక్షణంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. క్రైసోఫైట్లు B. డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు C. యూగ్లినాయిడ్లు D. జిగురు బూజులు
జాబితా II: i. ఎర్ర అలలు ii. ప్రోటీన్ సమృద్ధ పెల్లికల్ iii. డయాటమేసియస్ మృత్తికగా మారే సిలికా కవచాలు iv. కుళుతున్న కొమ్మలపై వ్యాపించే ప్లాస్మోడియం
(a) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (b) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-i, C-ii, D-iii
32. ప్రోటోజోవన్ సమూహాన్ని (జాబితా I) దాని ఉదాహరణతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. అమీబాయిడ్ B. కశాభ C. శైలికా D. స్పోరోజోవన్
జాబితా II: i. Plasmodium ii. Paramoecium iii. Trypanosoma iv. Entamoeba
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-i, B-iii, C-ii, D-iv
33. శిలీంధ్రాన్ని (జాబితా I) దాని తరగతితో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. Albugo B. Neurospora C. Puccinia D. Alternaria
జాబితా II: i. డ్యూటెరోమైసిటీస్ ii. బెసిడియోమైసిటీస్ iii. ఫైకోమైసిటీస్ iv. ఆస్కోమైసిటీస్
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
34. సిద్ధబీజ రకాన్ని (జాబితా I) దానిని ఏర్పరిచే శిలీంధ్రంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: A. జైగోస్పోర్ B. ఆస్కోస్పోర్ C. బెసిడియోస్పోర్ D. కోనిడియాలు మాత్రమే, లైంగిక సిద్ధబీజం లేదు
జాబితా II: i. Agaricus ii. Trichoderma iii. Rhizopus iv. Aspergillus
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
35. డైనోఫ్లాజెల్లేట్ల గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. చాలావరకు సముద్ర జీవులు, కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరిపేవి.
B. కణకవచంలో గట్టి సెల్యులోజ్ ఫలకాలు ఉంటాయి.
C. చాలావాటికి రెండు కశాభాలు ఉంటాయి, ఒకటి శరీరం పొడవుగా, మరొకటి గాడిలో అడ్డంగా.
D. కణకవచానికి బదులు పెల్లికల్ ఉంటుంది.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
36. యూగ్లినాయిడ్ల గురించి సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. చాలావరకు నిలవ ఉన్న మంచినీటిలో జీవిస్తాయి.
B. వాటికి దృఢమైన సెల్యులోజ్ కవచం ఉంటుంది.
C. ప్రోటీన్ సమృద్ధ పెల్లికల్ శరీరాన్ని వంగేలా ఉంచుతుంది.
D. సూర్యరశ్మిలో ఆహారం తయారు చేసుకుంటాయి, చీకటిలో చిన్న జీవులను తింటాయి.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, B, D మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
37. బెసిడియోమైసిటీస్ గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. అలైంగిక సిద్ధబీజాలు సాధారణంగా ఉండవు.
B. లైంగికావయవాలు ఉండవు; వేరేవేరు రకాల రెండు దైహిక కణాలు సంయోగిస్తాయి.
C. బెసిడియోస్పోర్లు సంచి లోపల ఏర్పడతాయి.
D. కార్యోగమీ, క్షయకణ విభజన ఆస్కస్లో జరుగుతాయి.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
38. డ్యూటెరోమైసిటీస్ గురించి సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. అలైంగిక లేదా శాఖీయ దశలు మాత్రమే తెలుసు.
B. కవకజాలం అడ్డుగోడలతో, శాఖలుగా ఉంటుంది.
C. చాలావి ఆకుల చెత్తను విఘటనం చేస్తాయి.
D. Rhizopus ఒక సాధారణ ఉదాహరణ.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, D మాత్రమే
39. ఒక పట్టిక నాలుగు శిలీంధ్రాలను వర్ణిస్తుంది.
P: అడ్డుగోడలు లేని హైఫేలు, జైగోస్పోర్లు.
Q: అడ్డుగోడలు ఉన్న హైఫేలు, ఆస్కైలో ఆస్కోస్పోర్లు.
R: అడ్డుగోడలు ఉన్న హైఫేలు, బెసిడియంపై బెసిడియోస్పోర్లు.
S: అడ్డుగోడలు ఉన్న హైఫేలు, లైంగిక దశ తెలియదు.
సరైన గుర్తింపు ఏది? (a) P ఆస్కోమైసిట్ (b) Q బెసిడియోమైసిట్ (c) R డ్యూటెరోమైసిట్ (d) S డ్యూటెరోమైసిట్
40. ఒక సంచి శిలీంధ్రం లైంగిక చక్రం ఫ్లోచార్ట్ ఇలా ఉంది: ప్లాస్మోగమీ, తర్వాత దశ X, తర్వాత కార్యోగమీ, తర్వాత క్షయకణ విభజన. దశ X అంటే (a) డైకారియాన్ (n + n) (b) ద్వయస్థితిక సంయుక్తబీజం (2n) (c) ఏకస్థితిక సిద్ధబీజం (n) (d) త్రయస్థితిక కణం (3n)
41. ఒక పుట్టగొడుగు మొప్పులో (gill) 50 బెసిడియాలు ఉన్నాయి, ప్రతిదీ కార్యోగమీ, క్షయకణ విభజనను సాధారణంగా పూర్తి చేస్తుంది. మొత్తం ఎన్ని బెసిడియోస్పోర్లు ఏర్పడతాయి? (a) 100 (b) 400 (c) 200 (d) 50
Q42–43 కు పేరా. రాజస్థాన్లోని ఒక రైతు తన ఆవాల పంట ఆకులపై తెల్లని పొడి మచ్చలను చూశాడు. అతని గిడ్డంగిలో తేమ డబ్బాలో ఉంచిన బ్రెడ్ ముక్క కొన్ని రోజుల్లోనే నల్లగా, బూజుపట్టినట్లు మారింది.
42. ఆవాలపై తెల్లని మచ్చలకు కారణం (a) Puccinia (b) Ustilago (c) Agaricus (d) Albugo
43. నల్లని బ్రెడ్ బూజు చెందిన తరగతిలో హైఫేలు (a) అడ్డుగోడలతో, శాఖలుగా ఉంటాయి (b) అడ్డుగోడలు లేకుండా, సీనోసైటిక్గా ఉంటాయి (c) ఉండవు, శిలీంధ్రం ఏకకణం (d) జీవితాంతం డైకారియాటిక్గా ఉంటాయి
44. సరిగ్గా జతపరచినది ఏది? (a) Trypanosoma: నిద్రా వ్యాధి (b) Plasmodium: అమీబిక్ విరేచనాలు (c) Entamoeba: మలేరియా (d) Gonyaulax: నిద్రా వ్యాధి
45. మూడింటికీ — జీవి, తరగతి, పాత్ర — సరైన ఆప్షన్ ఏది? (a) Agaricus, ఆస్కోమైసిటీస్, తినదగిన పుట్టగొడుగు (b) Claviceps, బెసిడియోమైసిటీస్, ఎర్గాట్ మూలం (c) Ustilago, ఫైకోమైసిటీస్, కాటుక తెగులు (d) Neurospora, ఆస్కోమైసిటీస్, జీవరసాయన, జన్యు పరిశోధనల్లో వాడకం
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | డయాటమ్లు సిలికా, డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు ఎర్ర అలలు, యూగ్లినాయిడ్లు పెల్లికల్, జిగురు బూజులు ప్లాస్మోడియం |
| 32 | a | Entamoeba అమీబాయిడ్, Trypanosoma కశాభ, Paramoecium శైలికా, Plasmodium స్పోరోజోవన్ |
| 33 | b | Albugo ఫైకోమైసిటీస్, Neurospora ఆస్కోమైసిటీస్, Puccinia బెసిడియోమైసిటీస్, Alternaria డ్యూటెరోమైసిటీస్ |
| 34 | d | Rhizopus జైగోస్పోర్లు, Aspergillus ఆస్కోస్పోర్లు, Agaricus బెసిడియోస్పోర్లు, Trichoderma కోనిడియాలు మాత్రమే |
| 35 | c | A, B, C సరైనవి; పెల్లికల్ యూగ్లినాయిడ్లది |
| 36 | d | యూగ్లినాయిడ్లకు సెల్యులోజ్ కవచం ఉండదు, పెల్లికల్ మాత్రమే |
| 37 | b | A, B సరైనవి; బెసిడియోస్పోర్లు బయట ఏర్పడతాయి, ఆస్కస్ సంచి శిలీంధ్రాలది |
| 38 | b | Rhizopus ఒక ఫైకోమైసిట్ |
| 39 | d | లైంగిక దశ తెలియనివి = డ్యూటెరోమైసిటీస్ |
| 40 | a | ఆస్కోమైసిటీస్లో కేంద్రకాలు సంయోగించే ముందు ప్రతి కణంలో రెండు కేంద్రకాలు (n + n) ఉంటాయి |
| 41 | c | ప్రతి బెసిడియం 4 బెసిడియోస్పోర్లు ఇస్తుంది; 50 × 4 = 200 |
| 42 | d | Albugo ఆవాలపై పరాన్నజీవిగా ఉండే ఫైకోమైసిట్ |
| 43 | b | Rhizopus అడ్డుగోడలు లేని, సీనోసైటిక్ హైఫేలు ఉన్న ఫైకోమైసిట్ |
| 44 | a | Plasmodium మలేరియాను, Entamoeba అమీబిక్ విరేచనాలను కలిగిస్తాయి; Gonyaulax ఎర్ర అలలను కలిగిస్తుంది |
| 45 | d | Agaricus బెసిడియోమైసిట్, Claviceps ఆస్కోమైసిట్, Ustilago బెసిడియోమైసిట్ |