Chapter 5 of 12 · 33 min read

అధ్యాయం 3: గుండె, రక్త ప్రసరణ మరియు హృదయ కార్యకలాపం (Heart, Circulation and Cardiac Activity)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • వివృత, సంవృత రక్త ప్రసరణ; సకశేరుకాలలో గుండెలు ఎలా భిన్నంగా ఉంటాయి.

  • మానవ గుండె నిర్మాణం, కవాటాలు, నోడల్ కణజాలం.

  • రక్తనాళాల మూడు పొరలు, ధమనులు సిరల నుంచి ఎలా భిన్నంగా ఉంటాయి.

  • హృదయ చక్రంలోని ఘటనలు, గుండె శబ్దాలు, హృదయ నిర్గమం.

  • ECG లోని P, QRS, T తరంగాల అర్థం.

  • ద్వంద్వ ప్రసరణ, గుండెపై నాడీ నియంత్రణ, రక్త ప్రసరణ వ్యాధులు.

3.1 రక్త ప్రసరణ మార్గాలు (Circulatory pathways)

రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థలు రెండు రకాలు.

లక్షణంవివృత వ్యవస్థ (Open system)సంవృత వ్యవస్థ (Closed system)
రక్త మార్గంగుండె రక్తాన్ని సైనస్‌లు (sinuses) అనే వివృత ఖాళీలు లేదా శరీర కుహరాలలోకి పంపుతుందిరక్తం ఎప్పుడూ సంవృత నాళాల జాలం లోపలే ఉంటుంది
ప్రవాహ నియంత్రణతక్కువ ఖచ్చితంప్రవాహంపై ఖచ్చితమైన నియంత్రణ
ఉదాహరణలుఆర్థ్రోపోడ్లు, మొలస్కాలుఅనెలిడ్లు, కర్షుకాలు

అన్ని సకశేరుకాలకు కండరయుత, గదులు గల గుండె ఉంటుంది.

సమూహంగదులుప్రసరణ రకం
చేపలు2: ఒక కరణిక, ఒక జఠరికఏక ప్రసరణ (Single circulation): గుండె విఆక్సీకరణ రక్తాన్ని మొప్పలకు పంపుతుంది, ఆక్సీకరణ రక్తం శరీరానికి వెళుతుంది, విఆక్సీకరణ రక్తం గుండెకు తిరిగి వస్తుంది
ఉభయచరాలు, సరీసృపాలు (మొసల్ళ్లు తప్ప)3: రెండు కరణికలు, ఒక జఠరికఅసంపూర్ణ ద్వంద్వ ప్రసరణ: ఎడమ కరణికకు మొప్పలు, ఊపిరితిత్తులు లేదా చర్మం నుంచి ఆక్సీకరణ రక్తం, కుడి కరణికకు విఆక్సీకరణ రక్తం వస్తాయి; రెండూ ఒకే జఠరికలో కలుస్తాయి
మొసల్ళ్లు, పక్షులు, క్షీరదాలు4: రెండు కరణికలు, రెండు జఠరికలుద్వంద్వ ప్రసరణ: ఆక్సీకరణ, విఆక్సీకరణ రక్తాలు ఎన్నడూ కలవవు

3.2 మానవ గుండె నిర్మాణం (Structure of the human heart)

గుండె మధ్య్యచర్మం (Mesoderm) నుంచి ఏర్పడుతుంది. ఇది వక్షకుహరంలో రెండు ఊపిరితిత్తుల మధ్య, కొద్దిగా ఎడమవైపుకు వంగి ఉంటుంది. దీని పరిమాణం మూసిన పిడికిలి అంత.

రెండు పొరల పొరసంచి హృదయావరణం (Pericardium) దీనిని రక్షిస్తుంది. పొరల మధ్య ఉండే హృదయావరణ ద్రవం గుండె కొట్టుకునేటప్పుడు రాపిడిని తగ్గిస్తుంది.

గుండెకు నాలుగు గదులు: పైన రెండు చిన్న కరణికలు (Atria), కింద రెండు పెద్ద జఠరికలు (Ventricles).

విభాజనవేరు చేసేవిదేనితో ఉంటుంది
అంతర కరణిక విభాజనం (Inter-atrial septum)కుడి, ఎడమ కరణికలుపలుచని కండర గోడ
అంతర జఠరిక విభాజనం (Inter-ventricular septum)కుడి, ఎడమ జఠరికలుమందమైన గోడ
కరణిక–జఠరిక విభాజనం (Atrio-ventricular septum)ఒకే వైపు కరణిక, జఠరికమందమైన తంతుయుత కణజాలం

ప్రతి కరణిక–జఠరిక విభాజనంలో ఒక రంధ్రం ఉంటుంది, దానిని ఒక కవాటం కాపలా కాస్తుంది:

  • త్రిపత్ర కవాటం (Tricuspid valve): కుడి కరణిక, కుడి జఠరికల మధ్య. దీనికి మూడు కండరయుత ఫలకాలు (cusps) ఉంటాయి.

  • ద్విపత్ర లేదా మిట్రల్ కవాటం (Bicuspid or mitral valve): ఎడమ కరణిక, ఎడమ జఠరికల మధ్య. దీనికి రెండు ఫలకాలు ఉంటాయి.

  • అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు (Semilunar valves): కుడి జఠరిక నుంచి పుపుస ధమనిలోకి, ఎడమ జఠరిక నుంచి బృహద్ధమని (Aorta) లోకి తెరుచుకునే ద్వారాల వద్ద ఉంటాయి.

ఈ కవాటాలు రక్తాన్ని ఒకే దిశలో ప్రవహించనిస్తాయి: కరణికల నుంచి జఠరికలకు, జఠరికల నుంచి పుపుస ధమని లేదా బృహద్ధమనికి. ప్రెషర్ కుక్కర్ మూతపై ఉండే ఏకమార్గ వాల్వ్ లాగా, ఇవి వెనుకకు ప్రవాహాన్ని ఆపుతాయి.

గుండె మొత్తం హృదయ కండరం (Cardiac muscle) తో ఉంటుంది. జఠరికల గోడలు కరణికల గోడల కంటే చాలా మందంగా ఉంటాయి. శరీరం మొత్తానికి రక్తాన్ని పంపు చేసేది కాబట్టి ఎడమ జఠరిక అతి మందమైనది.

నోడల్ కణజాలం (Nodal tissue): గుండె సొంత వైరింగ్

నోడల్ కణజాలం అనే ప్రత్యేక హృదయ కండర కణజాలం గుండె అంతటా వ్యాపించి ఉంటుంది.

  1. సియో-ఏట్రియల్ నోడ్ (SAN, సిరాకరణికా కణుపు): కుడి కరణిక కుడి పై మూలలో ఉండే ఒక మచ్చ.

  2. ఏట్రియో-వెంట్రిక్యులర్ నోడ్ (AVN, కరణికాజఠరికా కణుపు): కుడి కరణిక ఎడమ కింది మూలలో, కరణిక–జఠరిక విభాజనానికి దగ్గరగా ఉండే కణజాల పుంజం.

  3. ఏట్రియో-వెంట్రిక్యులర్ కట్ట (AV bundle లేదా హిజ్ కట్ట, bundle of His): AVN నుంచి మొదలయ్యే నోడల్ తంతువుల కట్ట. ఇది కరణిక–జఠరిక విభాజనం గుండా వెళ్లి అంతర జఠరిక విభాజనం పైభాగంలో బయటకు వస్తుంది.

  4. కట్ట శాఖలు (Bundle branches): AV కట్ట కుడి, ఎడమ శాఖలుగా విడిపోయి, అంతర జఠరిక విభాజనం వెంబడి వెళతాయి.

  5. పర్కింజే తంతువులు (Purkinje fibres): కట్ట శాఖల నుంచి వచ్చే సూక్ష్మ తంతువులు; ఇవి రెండు వైపులా జఠరిక కండరం అంతటా వ్యాపిస్తాయి.

నోడల్ కండరం ఏ బాహ్య ఉద్దీపనం లేకుండానే చర్యా పొటెన్షియల్స్ (Action potentials) ను ఉత్పత్తి చేయగలదు. అందువల్ల గుండె స్వయం ఉత్తేజితమైనది (Autoexcitable). SAN అత్యధిక చర్యా పొటెన్షియల్స్‌ను, నిమిషానికి సుమారు 70 నుండి 75, ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇది లయను మొదలుపెట్టి నిలబెడుతుంది కాబట్టి దీనిని లయకారకం (Pacemaker) అంటారు. మన సాధారణ హృదయ స్పందన రేటు నిమిషానికి 72.

చిత్రం 3.1 · మానవ గుండె ఛేదనం: గదులు, కవాటాలు, నాళాలు, నోడల్ కణజాలం (సూచనాత్మకం, ముందు వైపు)
చిత్రం 3.1 · మానవ గుండె ఛేదనం: గదులు, కవాటాలు, నాళాలు, నోడల్ కణజాలం (సూచనాత్మకం, ముందు వైపు)

బాణాలను అనుసరించండి: మహాసిరలు → కుడి కరణిక → త్రిపత్ర కవాటం → కుడి జఠరిక → పుపుస ధమని, తర్వాత పుపుస సిరలు → ఎడమ కరణిక → ద్విపత్ర కవాటం → ఎడమ జఠరిక → బృహద్ధమని; ప్రచోదనం SAN → AVN → హిజ్ కట్ట → పర్కింజే తంతువుల దారిలో వెళుతుంది.

3.3 రక్తనాళాలు (Blood vessels)

ధమనులు (Arteries), సిరలు (Veins), రక్తకేశనాళికలు (Capillaries) రక్తాన్ని మోసుకెళతాయి. ధమనులకు, సిరలకు మూడు పొరలు ఉంటాయి:

పొరస్థానందేనితో ఉంటుంది
ట్యూనికా ఇంటిమా (Tunica intima)లోపలి పొరశల్కల అంతరకళం
ట్యూనికా మీడియా (Tunica media)మధ్య పొరనున్నని కండరం, స్థితిస్థాపక తంతువులు
ట్యూనికా ఎక్స్‌టర్నా (Tunica externa)బయటి పొరకొలాజెన్ తంతువులు గల తంతుయుత సంయోజక కణజాలం

సిరలలో ట్యూనికా మీడియా సాపేక్షంగా పలుచగా ఉంటుంది. రక్తకేశనాళికలకు ఒకే ఒక అంతరకళ పొర ఉంటుంది; అది వినిమయాన్ని సాధ్యం చేస్తుంది.

లక్షణంధమనిసిర
దిశగుండె నుంచి దూరంగాగుండె వైపుకు
ట్యూనికా మీడియామందంపలుచనిది
రక్తం (సాధారణంగా)ఆక్సీకరణ రక్తంవిఆక్సీకరణ రక్తం
మినహాయింపులుపుపుస ధమని విఆక్సీకరణ రక్తాన్ని మోసుకెళుతుందిపుపుస సిరలు ఆక్సీకరణ రక్తాన్ని మోసుకెళతాయి

3.4 హృదయ చక్రం (Cardiac cycle)

ప్రతి స్పందనతో పునరావృతమయ్యే గుండెలోని ఘటనల క్రమాన్నే హృదయ చక్రం అంటారు. దీనిలో కరణికల, జఠరికల సంకోచం (Systole), వ్యాకోచం (Diastole) ఉంటాయి.

నాలుగు గదులూ సడలి ఉన్న స్థితి (ఉమ్మడి వ్యాకోచం, Joint diastole) నుంచి మొదలుపెడదాం:

  1. త్రిపత్ర, ద్విపత్ర కవాటాలు తెరిచి ఉంటాయి. పుపుస సిరలు, మహాసిరల (Vena cava) నుంచి రక్తం ఎడమ, కుడి కరణికలలోకి, అక్కడి నుంచి జఠరికలలోకి ప్రవహిస్తుంది.

  2. ఈ దశలో అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు మూసి ఉంటాయి.

  3. SAN ఒక చర్యా పొటెన్షియల్‌ను వెలువరిస్తుంది. రెండు కరణికలూ ఒకేసారి సంకోచిస్తాయి (కరణికా సంకోచం). దీనివల్ల జఠరికలలోకి రక్త ప్రవాహం సుమారు 30% పెరుగుతుంది.

  4. ప్రచోదనం AVN, AV కట్ట గుండా వెళుతుంది; హిజ్ కట్ట దాన్ని మొత్తం జఠరిక కండరానికి చేరవేస్తుంది. జఠరికలు సంకోచిస్తాయి (జఠరికా సంకోచం). అదే సమయంలో కరణికలు సడలుతాయి (కరణికా వ్యాకోచం).

  5. జఠరికల పీడనం పెరిగి త్రిపత్ర, ద్విపత్ర కవాటాలు మూసుకుంటాయి. దీనివల్ల రక్తం కరణికలలోకి వెనక్కి వెళ్లదు.

  6. జఠరికా పీడనం ఇంకా పెరిగినప్పుడు అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు తెరుచుకుంటాయి. రక్తం పుపుస ధమని (కుడి వైపు), బృహద్ధమని (ఎడమ వైపు) లోకి ప్రవహిస్తుంది.

  7. జఠరికలు సడలుతాయి (జఠరికా వ్యాకోచం). వాటి పీడనం తగ్గి, అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు మూసుకుని వెనక్కి ప్రవాహాన్ని ఆపుతాయి.

  8. జఠరికా పీడనం ఇంకా తగ్గుతుంది. జఠరికా సంకోచం సమయంలో కరణికలలో చేరిన రక్తం ఇప్పుడు త్రిపత్ర, ద్విపత్ర కవాటాలను తెరుస్తుంది. రక్తం మళ్లీ స్వేచ్ఛగా జఠరికలలోకి వెళుతుంది.

జఠరికలు, కరణికలు మళ్లీ ఉమ్మడి వ్యాకోచంలోకి వస్తాయి, చక్రం పునరావృతమవుతుంది.

నిమిషానికి 72 స్పందనల వద్ద ఒక చక్రానికి 60 / 72 = సుమారు 0.8 సెకను పడుతుంది. సాధారణ 0.8 s చక్రంలో కరణికా సంకోచం సుమారు 0.1 s, జఠరికా సంకోచం సుమారు 0.3 s, ఉమ్మడి వ్యాకోచం సుమారు 0.4 s ఉంటాయి.

గుండె శబ్దాలు (Heart sounds)

శబ్దంఎప్పుడు వస్తుందికారణం
మొదటి శబ్దం, లబ్ (lub)జఠరికా సంకోచం ప్రారంభంలోత్రిపత్ర, ద్విపత్ర కవాటాలు మూసుకోవడం
రెండవ శబ్దం, డబ్ (dub)జఠరికా వ్యాకోచం ప్రారంభంలోఅర్ధచంద్రాకార కవాటాలు మూసుకోవడం

వైద్యులు వీటిని స్టెతస్కోప్‌తో వింటారు. వీటికి వైద్యపరమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.

3.5 స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణం మరియు హృదయ నిర్గమం (Stroke volume and cardiac output)

ప్రతి చక్రంలో ప్రతి జఠరిక సుమారు 70 mL రక్తాన్ని బయటకు పంపుతుంది. దీనినే స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణం (Stroke volume) అంటారు.

Cardiac output=Stroke volume×Heart rate\text{Cardiac output} = \text{Stroke volume} \times \text{Heart rate}
Cardiac output=70 mL×72 min−1=5040 mL min−1≈5 L min−1\text{Cardiac output} = 70\ \text{mL} \times 72\ \text{min}^{-1} = 5040\ \text{mL min}^{-1} \approx 5\ \text{L min}^{-1}

శరీరం స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణాన్ని, హృదయ స్పందన రేటును రెండింటినీ మార్చగలదు, కాబట్టి హృదయ నిర్గమం (Cardiac output) కూడా మారుతుంది. వ్యాయామ సమయంలో క్రీడాకారుడి హృదయ నిర్గమం సాధారణ వ్యక్తి కంటే చాలా ఎక్కువ.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: ఒక వ్యక్తి హృదయ స్పందన రేటు నిమిషానికి 75. ఒక హృదయ చక్రం ఎంత సేపు ఉంటుంది?

సాధన: వ్యవధి = 60 / 75 = 0.8 s.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: ఒక క్రికెట్ మ్యాచ్‌లో ఒక ఫీల్డర్ హృదయ రేటు నిమిషానికి 120 కి, స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణం 90 mL కి పెరిగాయి. అతని హృదయ నిర్గమాన్ని కనుగొనండి.

సాధన: హృదయ నిర్గమం = 90 × 120 = నిమిషానికి 10,800 mL, అంటే సుమారు 10.8 L. ఇది విశ్రాంతి విలువ సుమారు 5 L కంటే రెట్టింపు కంటే ఎక్కువ.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: హృదయ నిర్గమం నిమిషానికి 6 L, హృదయ రేటు నిమిషానికి 75. స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణాన్ని కనుగొనండి.

సాధన: స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణం = 6000 / 75 = 80 mL.

3.6 ఎలక్ట్రోకార్డియోగ్రాఫ్ (ECG)

ECG అంటే హృదయ చక్రంలో గుండె విద్యుత్ కార్యకలాపాన్ని చూపే గ్రాఫ్. ఆ యంత్రాన్ని ఎలక్ట్రోకార్డియోగ్రాఫ్ అంటారు. ప్రామాణిక ECG కోసం రోగికి మూడు విద్యుత్ లీడ్‌లు అమరుస్తారు: రెండు మణికట్టులకు ఒక్కొక్కటి, ఎడమ చీలమండకు ఒకటి.

ECG భాగంఏమి సూచిస్తుందితర్వాత జరిగే యాంత్రిక ఘటన
P తరంగంకరణికల విద్యుత్ ఉత్తేజనం (ధ్రువీకరణ తొలగింపు, Depolarisation)రెండు కరణికల సంకోచం
QRS సముదాయంజఠరికల ధ్రువీకరణ తొలగింపుQ తర్వాత కొద్దిసేపటికి జఠరికా సంకోచం మొదలవుతుంది; ఇది సిస్టోల్ ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది
T తరంగంజఠరికలు ఉత్తేజిత స్థితి నుంచి సాధారణ స్థితికి తిరిగి రావడం (పునర్ధ్రువీకరణం, Repolarisation)T తరంగం చివర సిస్టోల్ ముగింపును సూచిస్తుంది

నిర్ణీత సమయంలో QRS సముదాయాలను లెక్కిస్తే హృదయ రేటు తెలుస్తుంది. ట్రేస్ ఆకారంలో ఏ మార్పు వచ్చినా అది వ్యాధి లేదా అసాధారణతను సూచిస్తుంది, అందుకే ECG కు గొప్ప వైద్యపరమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.

చిత్రం 3.2 · ప్రామాణిక ECG ట్రేస్, రెండు హృదయ చక్రాలు (సూచనాత్మకం)
చిత్రం 3.2 · ప్రామాణిక ECG ట్రేస్, రెండు హృదయ చక్రాలు (సూచనాత్మకం)

ప్రతి చక్రంలో ముందు చిన్న P తరంగం వస్తుంది, ఎత్తైన QRS శిఖరం జఠరికా ధ్రువీకరణ తొలగింపును సూచిస్తుంది, T తరంగం సిస్టోల్‌ను ముగిస్తుంది; R నుంచి R వరకు ఉన్న దూరం ఒక పూర్తి చక్రం.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: ఒక ECG స్ట్రిప్‌లో రెండు R శిఖరాల మధ్య వ్యవధి 0.75 s. హృదయ రేటును కనుగొనండి.

సాధన: నిమిషానికి స్పందనలు = 60 / 0.75 = 80.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: ECG లో 10 సెకన్లలో వైద్యుడు 12 QRS సముదాయాలను లెక్కించాడు. హృదయ రేటు ఎంత, అది సాధారణమేనా?

సాధన: రేటు = 12 × 6 = నిమిషానికి 72 స్పందనలు. ఇది సాధారణ విశ్రాంతి రేటు.

3.7 ద్వంద్వ ప్రసరణ (Double circulation)

కుడి జఠరిక, ఎడమ జఠరిక పంపే రక్తం రెండు వేర్వేరు వలయాల్లో ప్రయాణిస్తుంది.

  • పుపుస ప్రసరణ (Pulmonary circulation): కుడి జఠరిక → పుపుస ధమని → ఊపిరితిత్తులు (ఆక్సీకరణం) → పుపుస సిరలు → ఎడమ కరణిక.

  • దైహిక ప్రసరణ (Systemic circulation): ఎడమ జఠరిక → బృహద్ధమని → ధమనులు, ధమనికలు, రక్తకేశనాళికలు → కణజాలాలు → సిరికలు, సిరలు → మహాసిర → కుడి కరణిక.

దైహిక ప్రసరణ కణజాలాలకు పోషకాలు, O₂, ఇతర పదార్థాలను అందిస్తుంది. CO₂, ఇతర హానికర పదార్థాలను విసర్జన కోసం తీసుకెళుతుంది. శరీరం చుట్టూ ఒక పూర్తి ప్రయాణంలో రక్తం గుండె గుండా రెండుసార్లు వెళుతుంది, అందుకే దీనిని ద్వంద్వ ప్రసరణ అంటారు.

రెండు ప్రత్యేక వలయాలు:

  • కాలేయ నివాహిక వ్యవస్థ (Hepatic portal system): కాలేయ నివాహిక సిర పేగు నుంచి రక్తాన్ని దైహిక ప్రసరణలోకి వెళ్లకముందే కాలేయానికి (Liver) తీసుకెళుతుంది.

  • కరోనరీ వ్యవస్థ (Coronary system): కేవలం హృదయ కండరానికి మాత్రమే సేవ చేసే ప్రత్యేక రక్తనాళాల వ్యవస్థ.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: ఎడమ కాలిలోని సిర నుంచి కుడి చేతిలోని రక్తకేశనాళిక వరకు ఒక RBC మార్గాన్ని గుర్తించండి.

సాధన: కాలి సిర → అధో మహాసిర → కుడి కరణిక → కుడి జఠరిక → పుపుస ధమని → ఊపిరితిత్తులు → పుపుస సిర → ఎడమ కరణిక → ఎడమ జఠరిక → బృహద్ధమని → కుడి చేతి ధమనులు → రక్తకేశనాళిక.

3.8 హృదయ కార్యకలాప నియంత్రణ (Regulation of cardiac activity)

గుండె సాధారణ కార్యకలాపాలను నోడల్ కణజాలమే స్వయంగా నియంత్రిస్తుంది. అందుకే గుండెను కండరజన్యం (Myogenic) అంటారు: స్పందన కండరంలోనే ప్రారంభమవుతుంది.

మధ్యమాంసంలోని ఒక ప్రత్యేక నాడీ కేంద్రం స్వయంచాలక నాడీ వ్యవస్థ (ANS) ద్వారా గుండె పనిని మార్చగలదు.

సంకేతంగుండెపై ప్రభావం
సింపథేటిక్ నాడులు (అనువర్తి)హృదయ రేటు, జఠరికా సంకోచ బలం, హృదయ నిర్గమాన్ని పెంచుతాయి
ప్యారాసింపథేటిక్ నాడులు (ఉపానువర్తి, ANS భాగం)హృదయ రేటును, చర్యా పొటెన్షియల్ ప్రసరణ వేగాన్ని తగ్గిస్తాయి; హృదయ నిర్గమాన్ని తగ్గిస్తాయి
అధివృక్క అంతరస్థా హార్మోన్లు (అడ్రినలిన్, నార్‌అడ్రినలిన్)హృదయ నిర్గమాన్ని పెంచుతాయి

ఆటోరిక్షాను గుర్తు తెచ్చుకోండి: ఇంజన్ (SAN) స్వయంగా నడుస్తుంది, డ్రైవర్ (ANS) కేవలం యాకిలరేటర్ లేదా బ్రేక్ నొక్కుతాడు.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: వైవా కోసం తన పేరు పిలవగానే ఒక విద్యార్థిని గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం మొదలయ్యింది. ఏ నాడులు, ఏ హార్మోన్లు పనిచేస్తున్నాయి?

సాధన: సింపథేటిక్ నాడులు హృదయ రేటును, సంకోచ బలాన్ని పెంచుతాయి. అధివృక్క అంతరస్థం అడ్రినలిన్, నార్‌అడ్రినలిన్‌లను విడుదల చేస్తుంది; అవి కూడా హృదయ నిర్గమాన్ని పెంచుతాయి.

3.9 రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ వ్యాధులు (Disorders of the circulatory system)

వ్యాధిఅది ఏమిటిముఖ్య వాస్తవాలు
అధిక రక్తపోటు (Hypertension)రక్తపీడనం సాధారణం (120/80 mm Hg) కంటే ఎక్కువ120 సిస్టోలిక్ (పంపింగ్) పీడనం, 80 డయాస్టోలిక్ (విశ్రాంతి) పీడనం. పదేపదే 140/90 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రీడింగులు అధిక రక్తపోటును సూచిస్తాయి. ఇది గుండె జబ్బులకు దారితీస్తుంది, మెదడు, మూత్రపిండం వంటి అవయవాలను ప్రభావితం చేస్తుంది
కరోనరీ ధమని వ్యాధి (CAD), దీనిని అథెరోస్క్లెరోసిస్ అని కూడా అంటారుహృదయ కండరానికి రక్తం అందించే నాళాలను ప్రభావితం చేస్తుందికాల్షియం, కొవ్వు, కొలెస్టరాల్, తంతుయుత కణజాల నిక్షేపాలు ధమనుల వివరాన్ని (lumen) సన్నగిల్లేలా చేస్తాయి
ఆంజైనా పెక్టోరిస్ (Angina pectoris)హృదయ కండరానికి తగినంత O₂ అందనప్పుడు వచ్చే తీవ్రమైన ఛాతీ నొప్పిఏ వయసు పురుషులకైనా, స్త్రీలకైనా రావచ్చు; మధ్య వయస్కులు, వృద్ధులలో ఎక్కువ; రక్త ప్రవాహాన్ని ప్రభావితం చేసే పరిస్థితుల వల్ల వస్తుంది
హృదయ వైఫల్యం (Heart failure)శరీర అవసరాలకు సరిపడా గుండె సమర్థవంతంగా రక్తాన్ని పంపు చేయలేకపోవడంఊపిరితిత్తుల రద్దీ (congestion) ప్రధాన లక్షణం కాబట్టి దీనిని రద్దీ హృదయ వైఫల్యం (Congestive heart failure) అని కూడా అంటారు

హృదయ వైఫల్యం, హృదయ స్తంభన (Cardiac arrest) లేదా గుండెపోటు (Heart attack) ఒకటి కాదు:

  • హృదయ స్తంభన: గుండె కొట్టుకోవడం ఆగిపోతుంది.

  • గుండెపోటు: తగినంత రక్త సరఫరా లేక హృదయ కండరం అకస్మాత్తుగా దెబ్బతింటుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 3.8: మూడు రీడింగులు: (i) 118/78 (ii) 146/94, పదేపదే కొలిచినది (iii) 130/85, ఒకసారి కొలిచినది. ఏది అధిక రక్తపోటును సూచిస్తుంది?

సాధన: (ii) మాత్రమే. అధిక రక్తపోటు అంటే పదేపదే 140/90 mm Hg లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రీడింగులు. (iii) సాధారణం కంటే ఎక్కువే కానీ, అది 140/90 కంటే తక్కువ ఉన్న ఒకే ఒక రీడింగు.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • వివృత ప్రసరణ: ఆర్థ్రోపోడ్లు, మొలస్కాలు. సంవృత: అనెలిడ్లు, కర్షుకాలు.

  • చేప 2 గదులు, ఏక ప్రసరణ; ఉభయచరాలు, చాలా సరీసృపాలు 3 గదులు, అసంపూర్ణ ద్వంద్వ; మొసల్ళ్లు, పక్షులు, క్షీరదాలు 4 గదులు, ద్వంద్వ.

  • కుడివైపు త్రిపత్ర, ఎడమవైపు ద్విపత్ర (మిట్రల్), పుపుస ధమని, బృహద్ధమని వద్ద అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు.

  • SAN (కుడి కరణిక కుడి పై మూల) → AVN (కుడి కరణిక ఎడమ కింది మూల) → హిజ్ కట్ట → కట్ట శాఖలు → పర్కింజే తంతువులు.

  • చక్రం 0.8 s; స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణం సుమారు 70 mL; హృదయ నిర్గమం నిమిషానికి సుమారు 5 L.

  • లబ్ = AV కవాటాలు మూసుకోవడం; డబ్ = అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు మూసుకోవడం.

  • P = కరణికా ధ్రువీకరణ తొలగింపు; QRS = జఠరికా ధ్రువీకరణ తొలగింపు; T = జఠరికా పునర్ధ్రువీకరణం.

  • సింపథేటిక్ వేగం పెంచుతుంది, ప్యారాసింపథేటిక్ తగ్గిస్తుంది; పదేపదే 140/90 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ అంటే అధిక రక్తపోటు.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • SAN ను ఎడమ కరణికలో ఉంచడం. SAN, AVN రెండూ కుడి కరణికలోనే ఉంటాయి.

  • T తరంగాన్ని కరణికా పునర్ధ్రువీకరణం అనడం. అది జఠరికా పునర్ధ్రువీకరణం; కరణికా పునర్ధ్రువీకరణం QRS లో దాగి ఉంటుంది.

  • లబ్ అర్ధచంద్రాకార కవాటాల వల్ల వస్తుందనడం. లబ్ AV కవాటాలు మూసుకోవడం; డబ్ అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు మూసుకోవడం.

  • అన్ని ధమనులూ ఆక్సీకరణ రక్తాన్నే మోసుకెళతాయని అనుకోవడం. పుపుస ధమని విఆక్సీకరణ రక్తాన్ని మోసుకెళుతుంది.

  • హృదయ వైఫల్యం, హృదయ స్తంభన, గుండెపోటులను ఒకేదిగా భావించడం.

  • మెదడు గుండె స్పందనను ప్రారంభిస్తుందని రాయడం. గుండె కండరజన్యమైనది; మధ్యమాంసం కేవలం దాన్ని సవరిస్తుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. చేప గుండెలో ఉండేవి (a) 2 గదులు (b) 3 గదులు (c) 4 గదులు (d) 1 గది

2. వివృత రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ ఎక్కడ కనిపిస్తుంది? (a) ఆర్థ్రోపోడ్లు, మొలస్కాలు (b) అనెలిడ్లు, కర్షుకాలు (c) పక్షులు (d) చేపలు

3. మానవ గుండె లయకారకం (a) ఏట్రియో-వెంట్రిక్యులర్ నోడ్ (b) హిజ్ కట్ట (c) సియో-ఏట్రియల్ నోడ్ (d) పర్కింజే తంతువులు

4. కుడి కరణిక, కుడి జఠరికల మధ్య ఉండే కవాటం (a) ద్విపత్ర కవాటం (b) త్రిపత్ర కవాటం (c) మిట్రల్ కవాటం (d) అర్ధచంద్రాకార కవాటం

5. ఆరోగ్యవంతుడైన వయోజనుని సాధారణ రక్తపీడనం (mm Hg) (a) 140/90 (b) 80/120 (c) 100/60 (d) 120/80

6. ECG లోని P తరంగం సూచించేది (a) జఠరికా ధ్రువీకరణ తొలగింపు (b) కరణికా ధ్రువీకరణ తొలగింపు (c) జఠరికా పునర్ధ్రువీకరణం (d) కరణికా పునర్ధ్రువీకరణం

7. నిమిషానికి 72 స్పందనల వద్ద ఒక హృదయ చక్రం సుమారు ఎంత సేపు? (a) 0.08 s (b) 0.8 s (c) 8 s (d) 0.3 s

8. మొదటి గుండె శబ్దం లబ్ దేని వల్ల వస్తుంది? (a) అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు మూసుకోవడం (b) AV కవాటాలు తెరుచుకోవడం (c) త్రిపత్ర, ద్విపత్ర కవాటాలు మూసుకోవడం (d) కరణికా సంకోచం

9. హృదయావరణం అంటే (a) ఊపిరితిత్తుల చుట్టూ ఉండే ఒకే పొర (b) హృదయ కండర పొర (c) గదుల మధ్య కవాటం (d) గుండె చుట్టూ ఉండే రెండు పొరల పొరసంచి

10. ధమని యొక్క అతి లోపలి పొర (a) శల్కల అంతరకళంతో ఉండే ట్యూనికా ఇంటిమా (b) ట్యూనికా మీడియా (c) ట్యూనికా ఎక్స్‌టర్నా (d) పుపుసావరణం

స్థాయి 2: NEET స్థాయి

11. కరణిక–జఠరిక విభాజనం దేనితో ఉంటుంది? (a) పలుచని కండర గోడ (b) మందమైన కండరం (c) మృదులాస్థి (d) మందమైన తంతుయుత కణజాలం

12. హృదయ ప్రచోదనం యొక్క సరైన మార్గం (a) AVN → SAN → హిజ్ కట్ట → పర్కింజే తంతువులు (b) SAN → పర్కింజే తంతువులు → AVN → హిజ్ కట్ట (c) SAN → AVN → హిజ్ కట్ట → కట్ట శాఖలు → పర్కింజే తంతువులు (d) పర్కింజే తంతువులు → హిజ్ కట్ట → AVN → SAN

13. స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణం 70 mL, హృదయ రేటు నిమిషానికి 72 అయితే హృదయ నిర్గమం సుమారు (a) నిమిషానికి 5 L (b) నిమిషానికి 1 L (c) నిమిషానికి 10 L (d) నిమిషానికి 0.5 L

14. గుండెపై ప్యారాసింపథేటిక్ ఉద్దీపనం (a) హృదయ రేటును, చర్యా పొటెన్షియల్ ప్రసరణ వేగాన్ని తగ్గిస్తుంది (b) హృదయ రేటును పెంచుతుంది (c) జఠరికా సంకోచ బలాన్ని పెంచుతుంది (d) ఏ ప్రభావమూ ఉండదు

15. ECG లక్షణాన్ని అది సూచించే అంశంతో జతపరచండి.
కాలమ్ I: (A) P తరంగం (B) QRS సముదాయం (C) T తరంగం (D) T తరంగం చివర
కాలమ్ II: (i) జఠరికా పునర్ధ్రువీకరణం (ii) సిస్టోల్ ముగింపు (iii) కరణికా ధ్రువీకరణ తొలగింపు (iv) జఠరికా ధ్రువీకరణ తొలగింపు
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

16. కాలేయ నివాహిక సిర రక్తాన్ని ఎక్కడి నుంచి ఎక్కడికి తీసుకెళుతుంది? (a) పేగు నుంచి కాలేయానికి (b) కాలేయం నుంచి గుండెకు (c) గుండె నుంచి కాలేయానికి (d) మూత్రపిండం నుంచి కాలేయానికి

17. అసంపూర్ణ ద్వంద్వ ప్రసరణ ఎక్కడ కనిపిస్తుంది? (a) చేపలు (b) పక్షులు (c) క్షీరదాలు (d) ఉభయచరాలు, చాలా సరీసృపాలు

18. ఆంజైనా పెక్టోరిస్ అంటే (a) గుండె కొట్టుకోవడం ఆగిపోయే స్థితి (b) ఊపిరితిత్తుల రద్దీ (c) పదేపదే 140/90 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రక్తపీడనం (d) హృదయ కండరానికి తగినంత O₂ అందనప్పుడు వచ్చే తీవ్రమైన ఛాతీ నొప్పి

19. కరణికా సంకోచం జఠరికలలోకి రక్త ప్రవాహాన్ని సుమారు ఎంత పెంచుతుంది? (a) 70% (b) 5% (c) 30% (d) 100%

20. సిరలలో ఏ పొర సాపేక్షంగా పలుచగా ఉంటుంది? (a) ట్యూనికా మీడియా (b) ట్యూనికా ఇంటిమా (c) అంతరకళం (d) ఏదీ కాదు; అన్నీ సమానం

21. పుపుస సిరలు మోసుకెళ్లేది (a) గుండె నుంచి ఊపిరితిత్తులకు విఆక్సీకరణ రక్తం (b) ఊపిరితిత్తుల నుంచి ఎడమ కరణికకు ఆక్సీకరణ రక్తం (c) కుడి కరణికకు ఆక్సీకరణ రక్తం (d) ఎడమ కరణికకు విఆక్సీకరణ రక్తం

22. మానవ గుండెను కండరజన్యం అనడానికి కారణం (a) ప్రతి స్పందనను మెదడు ప్రారంభిస్తుంది (b) ఇది అస్థి కండరంతో ఉంటుంది (c) హార్మోన్లు పనిచేసినప్పుడే కొట్టుకుంటుంది (d) దాని స్పందన ప్రత్యేక నోడల్ కండర కణజాలంలో ప్రారంభమవుతుంది

స్థాయి 3: సవాలు

23. ఒక ECG లో వరుస R శిఖరాల మధ్య వ్యవధి 0.75 s. హృదయ రేటు (a) నిమిషానికి 80 (b) నిమిషానికి 75 (c) నిమిషానికి 72 (d) నిమిషానికి 60

24. ఒక వ్యక్తి హృదయ నిర్గమం నిమిషానికి 6 L, స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణం 80 mL. హృదయ రేటు (a) నిమిషానికి 60 (b) నిమిషానికి 70 (c) నిమిషానికి 80 (d) నిమిషానికి 75

25. జఠరికా సంకోచం ప్రారంభంలో ఏ క్రమం సరైనది? (a) అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు తెరుచుకుంటాయి, తర్వాత AV కవాటాలు మూసుకుంటాయి (b) AV కవాటాలు తెరుచుకుంటాయి, అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు మూసుకుంటాయి (c) AV కవాటాలు మూసుకుంటాయి, తర్వాత పీడనం ఇంకా పెరిగినప్పుడు అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు తెరుచుకుంటాయి (d) రెండు రకాల కవాటాలూ ఒకేసారి తెరుచుకుంటాయి

26. హృదయ వైఫల్యాన్ని రద్దీ హృదయ వైఫల్యం అని కూడా అంటారు, ఎందుకంటే (a) ఊపిరితిత్తుల రద్దీ దీని ప్రధాన లక్షణాలలో ఒకటి (b) గుండె కొట్టుకోవడం ఆగిపోతుంది (c) కరోనరీ ధమనులు కాల్షియంతో మూసుకుపోతాయి (d) ఊపిరితిత్తులు కుంచించుకుపోతాయి

27. ఏ వాక్యం సరైనది? (a) గుండెపోటు అంటే గుండె కొట్టుకోవడం ఆగిపోవడం. (b) హృదయ స్తంభన అంటే సరిపడా రక్త సరఫరా లేక హృదయ కండరం దెబ్బతినడం. (c) హృదయ వైఫల్యం అంటే గుండె పూర్తిగా ఆగిపోవడం. (d) గుండెపోటు అంటే తగినంత రక్త సరఫరా లేక హృదయ కండరం అకస్మాత్తుగా దెబ్బతినడం.

28. కాలిలోని సిర నుంచి రక్తం కుడి చేతికి చేరుతుంది. సరైన మార్గం (a) అధో మహాసిర → ఎడమ కరణిక → ఎడమ జఠరిక → ఊపిరితిత్తులు → కుడి కరణిక → బృహద్ధమని (b) అధో మహాసిర → కుడి కరణిక → కుడి జఠరిక → పుపుస ధమని → ఊపిరితిత్తులు → పుపుస సిర → ఎడమ కరణిక → ఎడమ జఠరిక → బృహద్ధమని (c) ఊర్ధ్వ మహాసిర → కుడి కరణిక → ఎడమ జఠరిక → బృహద్ధమని (d) అధో మహాసిర → కుడి కరణిక → కుడి జఠరిక → బృహద్ధమని

29. ప్రతిపాదన (A): ఎడమ జఠరిక గోడ కుడి జఠరిక గోడ కంటే పలుచగా ఉంటుంది.
కారణం (R): ఎడమ జఠరిక దైహిక ప్రసరణ ద్వారా శరీరం మొత్తానికి రక్తాన్ని పంపు చేస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: SAN కుడి కరణిక ఎడమ కింది మూలలో ఉంటుంది.
వాక్యం II: కరోనరీ వ్యవస్థ గుండె నుంచి ఊపిరితిత్తులకు రక్తాన్ని తీసుకెళుతుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1aఒక కరణిక, ఒక జఠరిక
2aఆర్థ్రోపోడ్లు, మొలస్కాలలో వివృత వ్యవస్థ ఉంటుంది
3cSAN లయను నిర్ణయిస్తుంది
4bత్రిపత్ర కవాటం కుడివైపు ఉంటుంది
5d120 సిస్టోలిక్, 80 డయాస్టోలిక్
6bP తరంగం = కరణికా ధ్రువీకరణ తొలగింపు
7b60 / 72 సుమారు 0.8 s
8cలబ్ = AV కవాటాలు మూసుకోవడం
9dహృదయావరణం రెండు పొరలది
10aట్యూనికా ఇంటిమా శల్కల అంతరకళం
11dAV విభాజనం మందమైన తంతుయుత కణజాలం
12cSAN నుంచి పర్కింజే తంతువుల వరకు ఈ క్రమంలో
13a70 × 72 = 5040 mL, సుమారు 5 L
14aప్యారాసింపథేటిక్ రేటును, ప్రసరణను తగ్గిస్తుంది
15dP కరణికలు, QRS జఠరికలు, T పునర్ధ్రువీకరణం, T చివర సిస్టోల్ ముగింపు
16aదైహిక ప్రసరణకు ముందు పేగు నుంచి కాలేయానికి
17dఒకే జఠరికలో రక్తం కలుస్తుంది
18dఆంజైనా = హృదయ కండరానికి O₂ తగ్గినందున ఛాతీ నొప్పి
19cకరణికా సంకోచం సుమారు 30% కలుపుతుంది
20aసిరలలో ట్యూనికా మీడియా పలుచగా ఉంటుంది
21bపుపుస సిరలు ఆక్సీకరణ రక్తాన్ని ఎడమ కరణికకు తెస్తాయి
22dస్పందన నోడల్ కణజాలం (SAN) లో ప్రారంభమవుతుంది
23a60 / 0.75 = 80
24d6000 / 80 = 75
25cముందు AV కవాటాలు మూసుకుంటాయి, తర్వాత అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు తెరుచుకుంటాయి
26aఊపిరితిత్తుల రద్దీ ప్రధాన లక్షణం
27dగుండెపోటు = సరఫరా లేక కండరం అకస్మాత్తుగా దెబ్బతినడం
28bకుడి వైపు, ఊపిరితిత్తులు, తర్వాత ఎడమ వైపు, తర్వాత బృహద్ధమని
29dశరీరం మొత్తానికి పంపు చేస్తుంది కాబట్టి ఎడమ జఠరిక గోడ అతి మందం
30bSAN కుడి పై మూలలో ఉంటుంది; కరోనరీ నాళాలు హృదయ కండరానికి సేవ చేస్తాయి

అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక్క పేజీ సారాంశం

  • వివృత ప్రసరణ (ఆర్థ్రోపోడ్లు, మొలస్కాలు): రక్తం వివృత ఖాళీలలోకి ప్రవహిస్తుంది. సంవృత ప్రసరణ (అనెలిడ్లు, కర్షుకాలు): రక్తం నాళాల లోపలే ఉంటుంది.

  • గుండె గదులు: చేపలు 2 (ఏక ప్రసరణ), ఉభయచరాలు, చాలా సరీసృపాలు 3 (కలిసిన రక్తం), మొసల్ళ్లు, పక్షులు, క్షీరదాలు 4.

  • మానవ గుండె మధ్య్యచర్మ ఉద్భవం, ఊపిరితిత్తుల మధ్య, కొద్దిగా ఎడమవైపు వంగి, రెండు పొరల హృదయావరణం లోపల ఉంటుంది.

  • కుడి AV రంధ్రం వద్ద త్రిపత్ర కవాటం; ఎడమవైపు ద్విపత్ర (మిట్రల్) కవాటం; పుపుస ధమని, బృహద్ధమనిని అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు కాపాడతాయి.

  • నోడల్ కణజాలం: SAN (కుడి కరణిక కుడి పై మూల) → AVN (కుడి కరణిక ఎడమ కింది మూల) → AV కట్ట → కుడి, ఎడమ కట్ట శాఖలు → పర్కింజే తంతువులు.

  • SAN లయకారకం, నిమిషానికి సుమారు 70–75 స్పందనలను నిర్ణయిస్తుంది.

  • నిమిషానికి 75 స్పందనల వద్ద హృదయ చక్రం సుమారు 0.8 s; స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణం సుమారు 70 mL.

Cardiac output=Stroke volume×Heart rate≈70×72≈5040 mL/min\text{Cardiac output} = \text{Stroke volume} \times \text{Heart rate} \approx 70 \times 72 \approx 5040\ \text{mL/min}
  • "లబ్" = త్రిపత్ర, ద్విపత్ర కవాటాలు మూసుకోవడం; "డబ్" = అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు మూసుకోవడం.

  • ECG: P తరంగం = కరణికా ధ్రువీకరణ తొలగింపు; QRS = జఠరికా ధ్రువీకరణ తొలగింపు; T తరంగం = జఠరికా పునర్ధ్రువీకరణం; T చివర = సిస్టోల్ ముగింపు.

  • ద్వంద్వ ప్రసరణ: పుపుస (కుడి జఠరిక → ఊపిరితిత్తులు → ఎడమ కరణిక), దైహిక (ఎడమ జఠరిక → శరీరం → కుడి కరణిక).

  • కాలేయ నివాహిక వ్యవస్థ పేగు నుంచి కాలేయానికి రక్తాన్ని తీసుకెళుతుంది; కరోనరీ వ్యవస్థ హృదయ కండరానికి ఆహారం అందిస్తుంది.

  • గుండె కార్యకలాపం కండరజన్యం (స్వయం నియంత్రితం), కానీ మధ్యమాంసం నుంచి వచ్చే నాడులు దాన్ని సర్దుబాటు చేస్తాయి: సింపథేటిక్ వేగం పెంచుతుంది, ప్యారాసింపథేటిక్ తగ్గిస్తుంది; అధివృక్క అంతరస్థా హార్మోన్లు నిర్గమాన్ని పెంచుతాయి.

  • వ్యాధులు: అధిక రక్తపోటు (140/90 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ), కరోనరీ ధమని వ్యాధి (అథెరోస్క్లెరోసిస్), ఆంజైనా (హృదయ కండరానికి O₂ తగ్గినందున ఛాతీ నొప్పి), హృదయ వైఫల్యం (సరిపడా పంపింగ్ లేకపోవడం; రద్దీ).

తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన పట్టిక

పదంఉదాహరణ లేదా విలువవిధి
SANకుడి కరణిక కుడి పై మూలలయకారకం, నిమిషానికి 70–75 ప్రచోదనాలు
AVNకుడి కరణిక ఎడమ కింది మూలప్రచోదనాన్ని AV కట్టకు అందిస్తుంది
పర్కింజే తంతువులుజఠరిక గోడల అంతటాజఠరికా సంకోచం కోసం ప్రచోదనాన్ని వ్యాపింపజేస్తాయి
ద్విపత్ర కవాటంఎడమ AV రంధ్రంఎడమ కరణికలోకి వెనక్కి ప్రవాహాన్ని ఆపుతుంది
అర్ధచంద్రాకార కవాటాలుపుపుస ధమని, బృహద్ధమనిజఠరికలలోకి వెనక్కి ప్రవాహాన్ని ఆపుతాయి
సాధారణ BP120/80 mm Hgసిస్టోలిక్/డయాస్టోలిక్
స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణంసుమారు 70 mLప్రతి జఠరిక ఒక స్పందనకు పంపే రక్తం
హృదయ నిర్గమంనిమిషానికి సుమారు 5 Lప్రతి జఠరిక నిమిషానికి పంపే రక్తం

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "Try before you Buy": T = త్రిపత్రం కుడివైపు, B = ద్విపత్రం (Bicuspid) ఎడమవైపు (రక్తం ముందుగా కుడివైపుకే చేరుతుంది). తెలుగులో: "కుడికి మూడు, ఎడమకి రెండు" – కుడివైపు మూడు ఫలకాలు, ఎడమవైపు రెండు ఫలకాలు.

  • "Silly Ants Always Bring Pickles": S = SAN → A = AVN → A = AV కట్ట → B = కట్ట శాఖలు (Bundle branches) → P = పర్కింజే తంతువులు.

  • "Lub = Leaflets of AV, Dub = Door to the arteries": లబ్ AV కవాట ఫలకాలు మూసుకోవడం, డబ్ ధమనుల ద్వారం (అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు) మూసుకోవడం.

  • "P Pumps atria, QRS Readies ventricles to Squeeze, T Takes a rest": P కరణికలను సంకోచింపజేస్తుంది, QRS జఠరికలను సంకోచానికి సిద్ధం చేస్తుంది, T విశ్రాంతి; ECG తరంగాల క్రమం.

  • "సింపథీ పరుగు, ప్యారా ఆగు" (Sympathy Speeds, Para Pauses): సింపథేటిక్ రేటును పెంచుతుంది, ప్యారాసింపథేటిక్ తగ్గిస్తుంది.

భావనా అనుసంధానాలు

  • గుండె పంపే రక్తం గురించి అధ్యాయం 2 లో; దాని చివరల్లో జరిగే వాయు వినిమయం అధ్యాయం 1 లో.

  • హృదయ రేటుపై నాడీ నియంత్రణ అధ్యాయం 6 లోని స్వయంచాలక వ్యవస్థతో; అడ్రినలిన్ అధ్యాయం 7 తో ముడిపడి ఉంది.

  • రక్తపీడనంపై రెనిన్–యాంజియోటెన్సిన్ నియంత్రణ అధ్యాయం 4 లోని మూత్రపిండాలతో ముడిపడి ఉంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)

31. జాబితా I (ECG లక్షణం) ను జాబితా II (ఘటన) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. P తరంగం B. QRS సముదాయం C. T తరంగం D. T తరంగం చివర
జాబితా II: i. జఠరికా ధ్రువీకరణ తొలగింపు ii. జఠరికా సంకోచం ముగింపు iii. కరణికా ధ్రువీకరణ తొలగింపు iv. జఠరికలు ఉత్తేజిత స్థితి నుంచి సాధారణ స్థితికి వస్తాయి
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii

32. జాబితా I (జంతు సమూహం) ను జాబితా II (ప్రసరణ లక్షణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. చేపలు B. ఉభయచరాలు C. పక్షులు, క్షీరదాలు D. ఆర్థ్రోపోడ్లు
జాబితా II: i. వివృత ప్రసరణ వ్యవస్థ ii. రెండు గదుల గుండె, ఏక ప్రసరణ iii. నాలుగు గదులు; ఆక్సీకరణ, విఆక్సీకరణ రక్తాలు పూర్తిగా వేరు iv. మూడు గదులు; ఒకే జఠరికలో కలిసిన రక్తం
(a) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii

33. జాబితా I (నోడల్ కణజాలం) ను జాబితా II (స్థానం లేదా లక్షణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. SA కణుపు B. AV కణుపు C. AV కట్ట D. పర్కింజే తంతువులు
జాబితా II: i. కుడి కరణిక కుడి పై మూలలోని లయకారకం ii. AV విభాజనం దగ్గర, కుడి కరణిక ఎడమ కింది మూల iii. జఠరిక కండరం అంతటా వ్యాపించి ఉంటాయి iv. AV విభాజనం గుండా వెళ్లి కుడి, ఎడమ శాఖలుగా విడిపోతుంది
(a) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (b) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (c) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (d) A-i, B-iv, C-ii, D-iii

34. జాబితా I (వ్యాధి) ను జాబితా II (వివరణ) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. అధిక రక్తపోటు B. కరోనరీ ధమని వ్యాధి C. ఆంజైనా పెక్టోరిస్ D. హృదయ వైఫల్యం
జాబితా II: i. శరీర అవసరాలకు సరిపడా గుండె రక్తాన్ని సమర్థవంతంగా పంపలేకపోవడం ii. హృదయ కండరానికి చాలా తక్కువ O₂ అందితే వచ్చే తీవ్ర ఛాతీ నొప్పి iii. హృదయ కండరానికి రక్తం అందించే నాళాలు సన్నబడటం iv. రక్తపీడనం పదేపదే 140/90 mm Hg లేదా అంతకంటే ఎక్కువ
(a) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. గుండె మధ్య్యచర్మ ఉద్భవం.
B. త్రిపత్ర కవాటం కుడి కరణిక, కుడి జఠరికల మధ్య రంధ్రాన్ని కాపాడుతుంది.
C. జఠరికల గోడలు కరణికల గోడల కంటే మందంగా ఉంటాయి.
D. అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు కరణిక–జఠరిక రంధ్రాలను కాపాడతాయి.
(a) రెండు (b) నాలుగు (c) మూడు (d) ఒకటి

36. హృదయ చక్రం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. నిమిషానికి 75 స్పందనల వద్ద ఒక చక్రం సుమారు 0.8 s.
B. ప్రతి జఠరిక ప్రతి స్పందనకు సుమారు 70 mL రక్తాన్ని పంపుతుంది.
C. "లబ్" శబ్దం అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు మూసుకోవడం వల్ల వస్తుంది.
D. ఆరోగ్యవంతుడైన వయోజనుని హృదయ నిర్గమం నిమిషానికి సుమారు 5000 mL.
(a) A, B, D మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. గుండె నియంత్రణ గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. గుండె సాధారణ కార్యకలాపాన్ని నోడల్ కణజాలం స్వయంగా నియంత్రిస్తుంది.
B. సింపథేటిక్ నాడులు సంకోచ రేటును, బలాన్ని పెంచగలవు.
C. ప్యారాసింపథేటిక్ సంకేతాలు హృదయ రేటును, హృదయ నిర్గమాన్ని తగ్గిస్తాయి.
D. అధివృక్క అంతరస్థా హార్మోన్లు హృదయ నిర్గమాన్ని తగ్గిస్తాయి.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) నాలుగు (d) మూడు

38. ప్రసరణ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. పుపుస ప్రసరణ కుడి జఠరిక నుంచి ఊపిరితిత్తులకు విఆక్సీకరణ రక్తాన్ని తీసుకెళుతుంది.
B. కాలేయ నివాహిక సిర పేగు నుంచి కాలేయానికి రక్తాన్ని తీసుకెళుతుంది.
C. కరోనరీ వ్యవస్థ హృదయ కండరాలకు రక్తం అందిస్తుంది.
D. పుపుస సిరలు విఆక్సీకరణ రక్తాన్ని ఎడమ కరణికకు తెస్తాయి.
(a) A, D మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

39. ఒక ECG స్ట్రిప్‌లో వరుస రెండు R శిఖరాల మధ్య సమయం 0.75 s. హృదయ రేటు ఎంత? (a) నిమిషానికి 80 స్పందనలు (b) నిమిషానికి 75 (c) నిమిషానికి 72 (d) నిమిషానికి 90

40. ఒక పట్టిక విశ్రాంతిలో ఉన్న ఇద్దరు వయోజనులను పోలుస్తుంది. వ్యక్తి X: హృదయ రేటు నిమిషానికి 72, స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణం 70 mL. వ్యక్తి Y (శిక్షణ పొందిన రన్నర్): హృదయ రేటు నిమిషానికి 50, స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణం 100 mL. ఏ తీర్మానం సరైనది? (a) X కు ఎక్కువ స్ట్రోక్ ఘనపరిమాణం ఉంది (b) Y హృదయ నిర్గమం X దానిలో సగం (c) ఇద్దరికీ దాదాపు ఒకే హృదయ నిర్గమం, నిమిషానికి సుమారు 5 L (d) Y హృదయ నిర్గమం X దానికి రెట్టింపు

41. ఒక హృదయ చక్రపు పీడన గ్రాఫ్‌లో, జఠరికా పీడనం మొదటిసారి కరణికా పీడనం కంటే పైకి వెళ్లే బిందువు గుర్తించబడింది. ఈ బిందువు వద్ద ఏమి జరుగుతుంది? (a) అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు మూసుకుంటాయి (b) త్రిపత్ర, ద్విపత్ర కవాటాలు మూసుకుంటాయి (c) SA కణుపు ప్రచోదనం వెలువరిస్తుంది (d) కరణికలు సంకోచించడం మొదలుపెడతాయి

Q42–43 కోసం సందర్భం: 58 ఏళ్ల శర్మ గారు రోజూ ధూమపానం చేస్తారు. అనేక సార్లు వెళ్లినప్పుడు అతని రక్తపీడనం సుమారు 150/95 mm Hg ఉంది. మెట్లు ఎక్కేటప్పుడు ఛాతీ నొప్పి వస్తుంది, విశ్రాంతి తీసుకుంటే తగ్గుతుంది. స్కాన్‌లో కొవ్వు నిక్షేపాలు అతని కరోనరీ ధమనులను సన్నబరుస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది.

42. శ్రమకు వచ్చే అతని ఛాతీ నొప్పిని ఏమంటారు? (a) హృదయ వైఫల్యం (b) అధిక రక్తపోటు (c) హృదయ స్తంభన (d) ఆంజైనా పెక్టోరిస్

43. అతని మిగతా రెండు పరిస్థితులను సరిగా పేర్కొనే జత ఏది? (a) కరోనరీ ధమని వ్యాధి; సాధారణ రక్తపీడనం (b) హృదయ వైఫల్యం; తక్కువ రక్తపీడనం (c) కరోనరీ ధమని వ్యాధి; అధిక రక్తపోటు (d) ఆంజైనా; తక్కువ రక్తపీడనం

44. పుపుస నాళాల గురించి ఏ వాక్యం సరైనది? (a) పుపుస ధమని విఆక్సీకరణ రక్తాన్ని ఊపిరితిత్తులకు తీసుకెళుతుంది; పుపుస సిరలు ఆక్సీకరణ రక్తాన్ని ఎడమ కరణికకు తెస్తాయి (b) పుపుస ధమని ఊపిరితిత్తుల నుంచి ఆక్సీకరణ రక్తాన్ని తీసుకెళుతుంది (c) పుపుస సిరలు కుడి కరణికలోకి తెరుచుకుంటాయి (d) రెండూ కలిసిన రక్తాన్ని మోసుకెళతాయి

45. ఉమ్మడి వ్యాకోచానికి సంబంధించి ఏ వాక్యం సరైనది? (a) నాలుగు కవాటాలూ తెరిచి ఉంటాయి (b) AV కవాటాలు తెరిచి, అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు మూసి ఉంటాయి, రక్తం జఠరికలలోకి ప్రవహిస్తుంది (c) అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు తెరిచి ఉంటాయి, రక్తం జఠరికలను వదులుతుంది (d) రెండు జఠరికలూ సంకోచిస్తున్నాయి

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31dP కరణికా, QRS జఠరికా ధ్రువీకరణ తొలగింపు, T పునర్ధ్రువీకరణం, T చివర సిస్టోల్ ముగింపు
32bచేప 2, ఉభయచరాలు 3, పక్షులు క్షీరదాలు 4, ఆర్థ్రోపోడ్లు వివృతం
33cSAN, AVN, విభాజనం గుండా కట్ట, జఠరికల్లో పర్కింజే తంతువులు
34aBP 140/90, సన్నబడిన కరోనరీలు, ఛాతీ నొప్పి, బలహీన పంపింగ్
35cD తప్పు: అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు ధమనులను కాపాడతాయి
36aలబ్ AV కవాటాలు మూసుకోవడం, కాబట్టి C తప్పు
37dఅధివృక్క అంతరస్థా హార్మోన్లు నిర్గమాన్ని పెంచుతాయి, కాబట్టి D తప్పు
38bపుపుస సిరలు ఆక్సీకరణ రక్తాన్ని మోసుకెళతాయి
39a60 ÷ 0.75 = 80
40c72 × 70 = 5040 mL; 50 × 100 = 5000 mL
41bజఠరికా పీడనం కరణికా పీడనాన్ని మించినప్పుడు AV కవాటాలు మూసుకుంటాయి (లబ్)
42dహృదయ కండరానికి O₂ సరఫరా తగ్గి వచ్చే ఛాతీ నొప్పి
43cసన్నబడిన కరోనరీలు (CAD), BP 140/90 కంటే ఎక్కువ
44aపుపుస ధమని ఊపిరితిత్తులకు, పుపుస సిరలు ఎడమ కరణికకు
45bఉమ్మడి వ్యాకోచంలో AV కవాటాలు తెరిచి, అర్ధచంద్రాకార కవాటాలు మూసి ఉంటాయి
33 min left
‹
›