అధ్యాయం 4: విసర్జక పదార్థాలు మరియు వాటి నిర్మూలన (Excretory Products and Their Elimination)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
అమ్మోనోటెలిజం, యూరియోటెలిజం, యూరికోటెలిజం ఉదాహరణలతో, ఇతర జంతువుల విసర్జక అవయవాలు.
మానవ మూత్రపిండం, నెఫ్రాన్ నిర్మాణం.
మూత్రం ఏర్పడే మూడు దశలు, నాళికలోని ప్రతి భాగం పని.
ప్రతిప్రవాహ యాంత్రికం మూత్రాన్ని ఎలా గాఢం చేస్తుంది.
ADH, రెనిన్-యాంజియోటెన్సిన్, ANF మూత్రపిండ పనిని ఎలా నియంత్రిస్తాయి.
ఇతర విసర్జక అవయవాలు, మూత్రపిండ వ్యాధులు, డయాలసిస్ ఎలా పనిచేస్తుంది.
4.1 విసర్జన విధానాలు (Modes of excretion)
ప్రోటీన్లు, కేంద్రకామ్లాలు విచ్ఛిన్నమైనప్పుడు అమ్మోనియా ఏర్పడుతుంది. జంతువులు దీన్ని అమ్మోనియా, యూరియా లేదా యూరిక్ ఆమ్లంగా విసర్జిస్తాయి. ఏది అనేది ముఖ్యంగా ఆ జంతువు ఎంత నీటిని కోల్పోగలదు అనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
| విధానం | ప్రధాన వ్యర్థం | విషప్రభావం, నీటి అవసరం | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|---|
| అమ్మోనోటెలిజం (Ammonotelism) | అమ్మోనియా | అత్యంత విషపూరితం; చాలా ఎక్కువ నీరు అవసరం | చాలా అస్థి చేపలు, జలచర ఉభయచరాలు, జలచర కీటకాలు |
| యూరియోటెలిజం (Ureotelism) | యూరియా | తక్కువ విషపూరితం; మధ్యస్థంగా నీరు అవసరం | క్షీరదాలు, చాలా భూచర ఉభయచరాలు, సముద్ర చేపలు |
| యూరికోటెలిజం (Uricotelism) | యూరిక్ ఆమ్లం | అతి తక్కువ విషపూరితం; అతి తక్కువ నీటి నష్టంతో గుళికలు లేదా ముద్దగా విసర్జించబడుతుంది | సరీసృపాలు, పక్షులు, భూచర నత్తలు, కీటకాలు |
అమ్మోనోటెలిక్ జంతువులు అమ్మోనియాను అమ్మోనియం అయాన్లుగా శరీర ఉపరితలాల ద్వారా, చేపలలో మొప్ప ఉపరితలాల ద్వారా వ్యాపనంతో విసర్జిస్తాయి. అమ్మోనియా సులభంగా కరుగుతుంది కాబట్టి వేగంగా బయటకు పోతుంది. ఇందులో మూత్రపిండాల పాత్ర పెద్దగా ఉండదు.
యూరియోటెలిక్ జంతువులలో అమ్మోనియా కాలేయంలో యూరియాగా మారుతుంది. తర్వాత యూరియా రక్తంలోకి విడుదలై, మూత్రపిండాలు దాన్ని వడపోసి విసర్జిస్తాయి. అవసరమైన ద్రవాభిసరణ గాఢతను (osmolarity) కాపాడేందుకు కొంత యూరియా మూత్రపిండ మాతృకలో నిలువ ఉండవచ్చు.
ఇతర జంతువులలో విసర్జక నిర్మాణాలు
| నిర్మాణం | జంతువులు | ప్రధాన పని |
|---|---|---|
| ప్రోటోనెఫ్రీడియా (జ్వాలా కణాలు, Flame cells) | ప్లానేరియా వంటి ప్లాటీహెల్మింథెస్, రోటిఫర్లు, కొన్ని అనెలిడ్లు, సెఫలోకార్డేట్ Amphioxus | ప్రధానంగా ద్రవాభిసరణ నియంత్రణ (అయాను, ద్రవ సమతుల్యత) |
| నెఫ్రీడియా (Nephridia) | వానపాములు, ఇతర అనెలిడ్లు | నత్రజని వ్యర్థాల విసర్జన, ద్రవ, అయాను సమతుల్యత |
| మాల్పిఘియన్ నాళికలు (Malpighian tubules) | బొద్దిరాయితో సహా చాలా కీటకాలు | నత్రజని వ్యర్థాల విసర్జన, ద్రవాభిసరణ నియంత్రణ |
| శృంగాక గ్రంథులు (Antennal glands, ఆకుపచ్చ గ్రంథులు) | రొయ్యిల వంటి క్రస్టేషియన్లు | విసర్జన |
సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: గిన్నెలో గోల్డ్ఫిష్, ఇంటి పైకప్పుపై పావురం, వీధిలో కుక్క. విసర్జన విధానం ఆధారంగా ఒక్కొక్కదాన్ని వర్గీకరించండి.
సాధన: గోల్డ్ఫిష్ మంచినీటిలో నివసించే అస్థి చేప, కాబట్టి అమ్మోనోటెలిక్. పావురం పక్షి, కాబట్టి యూరికోటెలిక్. కుక్క క్షీరదం, కాబట్టి యూరియోటెలిక్.
4.2 మానవ విసర్జక వ్యవస్థ (The human excretory system)
ఈ వ్యవస్థలో ఒక జత మూత్రపిండాలు (Kidneys), ఒక జత మూత్రనాళాలు (Ureters), మూత్రాశయం (Urinary bladder), మూత్రమార్గం (Urethra) ఉంటాయి.
మూత్రపిండం: బాహ్య లక్షణాలు
ఎరుపు-గోధుమ రంగు, చిక్కుడు గింజ ఆకారం.
చివరి వక్ష కశేరుకం, మూడవ కటి కశేరుకం స్థాయిల మధ్య, ఉదర కుహరం పృష్ఠ లోపలి గోడకు దగ్గరగా ఉంటాయి.
ప్రతి వయోజన మూత్రపిండం: పొడవు 10 నుండి 12 cm, వెడల్పు 5 నుండి 7 cm, మందం 2 నుండి 3 cm, బరువు 120 నుండి 170 g.
లోపలి పుటాకార వైపున హైలమ్ (Hilum) అనే గుంట ఉంటుంది. మూత్రనాళం, రక్తనాళాలు, నాడులు ఇక్కడే లోపలికి వెళతాయి లేదా బయటకు వస్తాయి.
హైలమ్ లోపల వెడల్పాటి, గరాటా ఆకారపు స్థలం మూత్రపిండ కాలికాపాత్ర (Renal pelvis) ఉంటుంది; దీనికి కాలిసెస్ (Calyces) అనే ప్రక్షేపాలు ఉంటాయి.
గట్టి గుళిక (Capsule) మూత్రపిండాన్ని కప్పి ఉంటుంది.
మూత్రపిండం: లోపలి మండలాలు
బయటి వలుకలం (Cortex), లోపలి అంతరస్థం (Medulla).
అంతరస్థం కొన్ని శంకువు ఆకార భాగాలుగా, అంతరస్థ పిరమిడ్లు (Medullary pyramids) గా విభజించబడి, కాలిసెస్లోకి చొచ్చుకొని ఉంటుంది.
వలుకలం పిరమిడ్ల మధ్య మూత్రపిండ స్తంభాలుగా విస్తరిస్తుంది; వీటిని బెర్టిని స్తంభాలు (Columns of Bertini) అంటారు.
4.3 నెఫ్రాన్ (The nephron)
ప్రతి మూత్రపిండంలో దాదాపు ఒక మిలియన్ నెఫ్రాన్లు ఉంటాయి. నెఫ్రాన్ మూత్రపిండం యొక్క కార్యాత్మక ప్రమాణం. దీనికి రెండు భాగాలు: గ్లోమెరులస్ (Glomerulus), మూత్రపిండ నాళిక (Renal tubule).
గ్లోమెరులస్: మూత్రపిండ ధమని యొక్క సన్నని శాఖ అయిన అవివాహ ధమనిక (Afferent arteriole) ఏర్పరిచే రక్తకేశనాళికల గుచ్ఛం. రక్తం అపవివాహ ధమనిక (Efferent arteriole) ద్వారా బయటకు వెళుతుంది.
బౌమన్ గుళిక (Bowman's capsule): గ్లోమెరులస్ను ఆవరించే రెండు గోడల కప్పు. గ్లోమెరులస్ + బౌమన్ గుళిక = మాల్పిఘియన్ దేహం (Malpighian body) లేదా మూత్రపిండ కార్పసిల్ (Renal corpuscle).
సామీప్య సంవలిత నాళిక (PCT): గుళిక తర్వాత ఉండే అధికంగా చుట్టుకున్న భాగం.
హెన్లీ శిక్యం (Henle's loop): అవరోహణ భుజం, ఆరోహణ భుజం గల హేర్పిన్ ఆకార భాగం.
దూరస్థ సంవలిత నాళిక (DCT): ఆరోహణ భుజం మరో అధికంగా చుట్టుకున్న నాళికగా కొనసాగుతుంది.
సంగ్రహణ నాళం (Collecting duct): అనేక నెఫ్రాన్ల DCT లు ఒక నిటారైన సంగ్రహణ నాళంలోకి తెరుచుకుంటాయి. అనేక సంగ్రహణ నాళాలు కలిసి, కాలిసెస్లోని అంతరస్థ పిరమిడ్ల ద్వారా మూత్రపిండ కాలికాపాత్రలోకి తెరుచుకుంటాయి.
మాల్పిఘియన్ కార్పసిల్, PCT, DCT వలుకలంలో ఉంటాయి. హెన్లీ శిక్యం అంతరస్థంలోకి దిగుతుంది.
| లక్షణం | వలుకల నెఫ్రాన్లు (Cortical nephrons) | జక్స్టామెడుల్లరీ నెఫ్రాన్లు (Juxtamedullary nephrons) |
|---|---|---|
| సంఖ్య | ఎక్కువ | తక్కువ |
| హెన్లీ శిక్యం | చాలా చిన్నది; అంతరస్థంలోకి కొద్దిగా మాత్రమే వెళుతుంది | చాలా పొడవైనది; అంతరస్థంలో లోతుగా వెళుతుంది |
| వాసా రెక్టా (Vasa recta) | ఉండదు లేదా చాలా తగ్గి ఉంటుంది | బాగా అభివృద్ధి చెంది ఉంటుంది |
అపవివాహ ధమనిక నాళిక చుట్టూ సన్నని రక్తకేశనాళికల జాలాన్ని, పెరిట్యూబ్యులర్ రక్తకేశనాళికలను (Peritubular capillaries) ఏర్పరుస్తుంది. ఈ జాలంలోని ఒక సూక్ష్మ నాళం హెన్లీ శిక్యానికి సమాంతరంగా సాగి U ఆకారం ఏర్పరుస్తుంది. దీనినే వాసా రెక్టా అంటారు.

గుళిక, PCT, DCT వల్కలంలో ఉంటాయి; హెన్లీ శిక్యం, వాసా రెక్టా దవ్వలోకి దిగుతాయి; రక్తం అభివాహి ధమనిక ద్వారా గ్లోమెరులస్లోకి ప్రవేశించి, అపవాహి ధమనిక ద్వారా బయటకు వెళుతుంది (ఎడమ వైపు).
4.4 మూత్రం ఏర్పడటం (Urine formation)
మూత్రం మూడు దశల్లో ఏర్పడుతుంది: గ్లోమెరులర్ వడపోత, పునఃశోషణ, స్రవణం. ప్రతి దశ నెఫ్రాన్లోని వేరే భాగంలో జరుగుతుంది.
దశ 1: గ్లోమెరులర్ వడపోత (Glomerular filtration – అతిసూక్ష్మ వడపోత, Ultrafiltration)
సగటున మూత్రపిండాలు నిమిషానికి 1100 నుండి 1200 mL రక్తాన్ని వడపోస్తాయి. ఇది ప్రతి జఠరిక నిమిషానికి పంపే రక్తంలో దాదాపు ఐదో వంతు.
గ్లోమెరులర్ రక్తకేశనాళికలలోని రక్తపీడనం వడపోతను నడిపిస్తుంది.
రక్తం మూడు పొరల గుండా వడపోయబడుతుంది: గ్లోమెరులర్ రక్తనాళాల అంతరకళం, బౌమన్ గుళిక ఉపకళం, వాటి మధ్య ఉండే ఆధార త్వచం (Basement membrane).
బౌమన్ గుళిక ఉపకళ కణాలను పోడోసైట్లు (Podocytes) అంటారు. అవి క్లిష్టంగా అమరి ఉండి, వడపోత చీలికలు (Filtration slits) లేదా చీలిక రంధ్రాలు (Slit pores) అనే సూక్ష్మ ఖాళీలను వదులుతాయి.
ప్రోటీన్లు తప్ప ప్లాస్మాలోని దాదాపు అన్ని అంశాలూ బౌమన్ గుళిక వివరంలోకి వెళతాయి. అందుకే దీనిని అతిసూక్ష్మ వడపోత అంటారు.
రెండు మూత్రపిండాలు నిమిషానికి ఏర్పరిచే వడపోత ద్రవ (Filtrate) పరిమాణాన్ని గ్లోమెరులర్ వడపోత రేటు (GFR) అంటారు.
జక్స్టాగ్లోమెరులర్ అపరేటస్ (JGA)
DCT, అవివాహ ధమనిక తాకే చోట వాటి కణాలలో వచ్చిన మార్పులతో ఏర్పడే ప్రత్యేక సుగ్రాహ్య ప్రాంతమే JGA. GFR తగ్గితే JG కణాలు ఉత్తేజితమై రెనిన్ (Renin) ను విడుదల చేస్తాయి. రెనిన్ గ్లోమెరులర్ రక్త ప్రవాహాన్ని ఉత్తేజించి GFR ను మళ్లీ సాధారణ స్థితికి తెస్తుంది.
దశ 2: పునఃశోషణ (Reabsorption)
రోజుకు సుమారు 180 L వడపోత ద్రవం ఏర్పడుతుంది, కానీ సుమారు 1.5 L మూత్రం మాత్రమే బయటకు వస్తుంది. అంటే దాదాపు 99% వడపోత ద్రవాన్ని మూత్రపిండ నాళికలు పునఃశోషిస్తాయి.
క్రియాత్మక రవాణా (Active transport): గ్లూకోజ్, అమైనో ఆమ్లాలు, Na⁺.
నిష్క్రియాత్మక రవాణా (Passive transport): నత్రజని వ్యర్థాలు; ప్రారంభ భాగాలలో నీరు కూడా నిష్క్రియాత్మకంగా వెళుతుంది.
దశ 3: స్రవణం (Secretion)
నాళికా కణాలు H⁺, K⁺, అమ్మోనియాను వడపోత ద్రవంలోకి స్రవిస్తాయి. ఇది శరీర ద్రవాల అయాను సమతుల్యతను, ఆమ్ల–క్షార సమతుల్యతను కాపాడుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: నిమిషానికి 125 mL GFR రోజుకు సుమారు 180 L కు సమానమని చూపండి. మూత్ర ఉత్పత్తి రోజుకు 1.5 L అయితే, వడపోత ద్రవంలో ఎంత శాతం పునఃశోషించబడుతుంది?
సాధన: 125 × 60 × 24 = 1,80,000 mL = రోజుకు 180 L. పునఃశోషించినది = 180 − 1.5 = 178.5 L. శాతం = 178.5 / 180 × 100 = 99.17%, అంటే సుమారు 99%.
4.5 నాళికలోని ప్రతి భాగం పని (Function of each part of the tubule)
| భాగం | అసరా మరియు పారగమ్యత | ఏమి జరుగుతుంది |
|---|---|---|
| PCT | ఉపరితల వైశాల్యాన్ని పెంచే బ్రష్ అంచు గల సరళ ఘనాకార ఉపకళం | దాదాపు అన్ని అవసరమైన పోషకాలు, 70 నుండి 80% విద్యుద్విశ్లేష్యాలు, నీరు పునఃశోషించబడతాయి. H⁺, అమ్మోనియా, K⁺ స్రవించి, HCO₃⁻ ను శోషించి pH, అయాను సమతుల్యతను కాపాడుతుంది |
| హెన్లీ శిక్యం, అవరోహణ భుజం | నీటికి పారగమ్యం, విద్యుద్విశ్లేష్యాలకు దాదాపు అపారగమ్యం | నీరు బయటకు వెళుతుంది, కాబట్టి కిందకు వెళ్లే కొద్దీ వడపోత ద్రవం గాఢమవుతుంది |
| హెన్లీ శిక్యం, ఆరోహణ భుజం | నీటికి అపారగమ్యం; విద్యుద్విశ్లేష్యాలను క్రియాత్మకంగా లేదా నిష్క్రియాత్మకంగా రవాణా చేస్తుంది | పైకి వెళ్లే కొద్దీ వడపోత ద్రవం పలుచనవుతుంది. ఈ భాగంలో మొత్తంగా పునఃశోషణ అతి తక్కువ, కానీ శిక్యం అంతరస్థ అంతరాళ ద్రవాన్ని అధిక ద్రవాభిసరణ గాఢతలో ఉంచుతుంది |
| DCT | షరతులతో కూడిన పునఃశోషణ | Na⁺, నీటి షరతులతో కూడిన పునఃశోషణ; HCO₃⁻ పునఃశోషణ; pH, సోడియం-పొటాషియం సమతుల్యత కోసం H⁺, K⁺, NH₃ స్రవణం |
| సంగ్రహణ నాళం | వలుకలం నుంచి లోపలి అంతరస్థం వరకు ఉండే పొడవైన నాళం | గాఢమైన మూత్రం కోసం అధిక పరిమాణంలో నీరు పునఃశోషణ; కొద్ది యూరియాను అంతరస్థ అంతరాళంలోకి వెళ్లనిస్తుంది; H⁺, K⁺ స్రవణం |
సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: ఒక మందు హెన్లీ శిక్యం ఆరోహణ భుజంలో Na⁺ రవాణాను అడ్డుకుంటుంది. అంతరస్థ ద్రవాభిసరణ గాఢత, మూత్ర పరిమాణానికి ఏమవుతుంది?
సాధన: ఆరోహణ భుజం విద్యుద్విశ్లేష్యాలను అంతరాళంలోకి చేర్చి అంతరస్థ ద్రవాభిసరణ గాఢతను పెంచుతుంది. అది ఆగితే గాఢత తగ్గుతుంది. లాగుడు తగ్గడంతో సంగ్రహణ నాళం నుంచి తక్కువ నీరు బయటకు వెళుతుంది. మూత్రం ఎక్కువ పరిమాణంలో, మరింత పలుచగా వస్తుంది.
4.6 ప్రతిప్రవాహ యాంత్రికం: మూత్రాన్ని గాఢం చేయడం (Countercurrent mechanism)
క్షీరదాలు గాఢమైన మూత్రాన్ని తయారు చేయగలవు. హెన్లీ శిక్యం, వాసా రెక్టా దీన్ని సాధ్యం చేస్తాయి.
హెన్లీ శిక్యం రెండు భుజాల్లో వడపోత ద్రవం వ్యతిరేక దిశల్లో ప్రవహిస్తుంది. ఇది ప్రతిప్రవాహం (Countercurrent).
వాసా రెక్టా రెండు భుజాల్లో రక్తం వ్యతిరేక దిశల్లో ప్రవహిస్తుంది. ఇది కూడా ప్రతిప్రవాహమే.
శిక్యం, వాసా రెక్టా దగ్గరదగ్గరగా ఉంటాయి.
ఇవన్నీ కలిసి లోపలి అంతరస్థం వైపు పెరిగే ద్రవాభిసరణ గాఢతను కాపాడతాయి:
ఈ గాఢత వాలు ముఖ్యంగా NaCl, యూరియా వల్ల ఏర్పడుతుంది.
హెన్లీ శిక్యం ఆరోహణ భుజం NaCl ను బయటకు రవాణా చేస్తుంది. ఇది వాసా రెక్టా అవరోహణ భుజంతో వినిమయమవుతుంది.
వాసా రెక్టా ఆరోహణ భాగం NaCl ను మళ్లీ అంతరాళానికి తిరిగి ఇస్తుంది.
కొద్ది యూరియా ఆరోహణ భుజం పలుచని భాగంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. సంగ్రహణ నాళిక యూరియాను మళ్లీ అంతరాళానికి తీసుకెళుతుంది.
ఈ గాఢత వాలు సంగ్రహణ నాళం నుంచి నీటిని బయటకు లాగుతుంది, కాబట్టి మూత్రం గాఢమవుతుంది. మానవ మూత్రపిండాలు ప్రారంభ వడపోత ద్రవం కంటే దాదాపు నాలుగు రెట్లు గాఢమైన మూత్రాన్ని తయారు చేయగలవు.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: హెన్లీ శిక్యంలోకి ప్రవేశించే వడపోత ద్రవం లీటరుకు సుమారు 300 mOsmol. లోపలి అంతరస్థం సుమారు 1200. మూత్రాన్ని ఎన్ని రెట్లు గాఢం చేయవచ్చు? ఎడారి ఎలుకకు మనకంటే పొడవైన శిక్యాలు ఎందుకు అవసరం?
సాధన: 1200 / 300 = 4, అంటే దాదాపు నాలుగు రెట్ల వరకు. పొడవైన శిక్యాలు మరింత ఎక్కువ గాఢత వాలును ఏర్పరుస్తాయి, కాబట్టి ఎక్కువ నీరు వెనక్కి లాగబడి, మూత్రం మరింత గాఢమవుతుంది. పొడి ఆవాసంలో ఇది నీటిని ఆదా చేస్తుంది.
4.7 మూత్రపిండాల పనితీరు నియంత్రణ (Regulation of kidney function)
హైపోథలామస్, JGA, కొంతవరకు గుండె పాలుపంచుకునే హార్మోన్ ప్రతిపుష్టి (Feedback) ద్వారా మూత్రపిండాలు నియంత్రించబడతాయి. శరీరంలోని ద్రవాభిసరణ గ్రాహకాలు (Osmoreceptors) రక్త ఘనపరిమాణం, శరీర ద్రవ ఘనపరిమాణం, అయాను గాఢతలో మార్పులకు స్పందిస్తాయి.
ADH (వాసోప్రెసిన్)
శరీరం నుంచి అధికంగా ద్రవం కోల్పోవడం ద్రవాభిసరణ గ్రాహకాలను ఉత్తేజితం చేస్తుంది.
అవి హైపోథలామస్ను ఉత్తేజించి, నాడీ పీయూష గ్రంథి (Neurohypophysis) నుంచి యాంటీడైయురెటిక్ హార్మోన్ (ADH) లేదా వాసోప్రెసిన్ను విడుదల చేయిస్తాయి.
ADH నాళిక చివరి భాగాల నుంచి నీటి పునఃశోషణను సులభం చేస్తుంది. ఇది అధిక మూత్రవిసర్జన (Diuresis) ను నివారిస్తుంది.
శరీర ద్రవ ఘనపరిమాణం పెరిగినప్పుడు ద్రవాభిసరణ గ్రాహకాలు ఆగిపోయి, ADH విడుదల అణిచివేయబడుతుంది. ప్రతిపుష్టి వలయం పూర్తవుతుంది.
ADH రక్తనాళాలను కుంచింపజేస్తుంది కూడా. దీనివల్ల రక్తపీడనం పెరిగి, గ్లోమెరులర్ రక్త ప్రవాహం, తద్వారా GFR పెరుగుతాయి.
రెనిన్-యాంజియోటెన్సిన్ యాంత్రికం (Renin-angiotensin mechanism)
గ్లోమెరులర్ రక్త ప్రవాహం, గ్లోమెరులర్ రక్తపీడనం లేదా GFR తగ్గితే JG కణాలు ఉత్తేజితమై రెనిన్ను విడుదల చేస్తాయి.
రెనిన్ రక్తంలోని యాంజియోటెన్సినోజెన్ను యాంజియోటెన్సిన్ I గా మారుస్తుంది; తర్వాత అది యాంజియోటెన్సిన్ II గా మారుతుంది.
యాంజియోటెన్సిన్ II శక్తివంతమైన రక్తనాళ సంకోచకారి (Vasoconstrictor). ఇది గ్లోమెరులర్ రక్తపీడనాన్ని, తద్వారా GFR ను పెంచుతుంది.
యాంజియోటెన్సిన్ II అధివృక్క వలుకలం (Adrenal cortex) నుంచి ఆల్డోస్టిరాన్ విడుదలను కూడా కలిగిస్తుంది.
ఆల్డోస్టిరాన్ నాళిక దూరస్థ భాగాల నుంచి Na⁺, నీటి పునఃశోషణను కలిగిస్తుంది. ఇది కూడా రక్తపీడనాన్ని, GFR ను పెంచుతుంది.
ఈ మొత్తం గొలుసును రెనిన్-యాంజియోటెన్సిన్-ఆల్డోస్టిరాన్ వ్యవస్థ (RAAS) అంటారు.
కరణికా నాట్రియూరెటిక్ కారకం (Atrial natriuretic factor, ANF)
గుండె కరణికలలోకి ఎక్కువ రక్తం ప్రవహించినప్పుడు అవి ANF ని విడుదల చేస్తాయి. ANF రక్తనాళ విస్ఫారణ (Vasodilation – నాళాలు వెడల్పు అవడం) కలిగించి రక్తపీడనాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఇది రెనిన్-యాంజియోటెన్సిన్ యాంత్రికానికి అడ్డుకట్టగా పనిచేస్తుంది.
| నియంత్రకం | ఎక్కడి నుంచి విడుదల | ఉత్తేజకం | ప్రధాన ప్రభావం |
|---|---|---|---|
| ADH | నాడీ పీయూష గ్రంథి (హైపోథలామస్లో తయారవుతుంది) | ద్రవాభిసరణ గ్రాహకాలు గుర్తించిన ద్రవ నష్టం | ఎక్కువ నీటి పునఃశోషణ; రక్తనాళ సంకోచం |
| రెనిన్ | JGA లోని JG కణాలు | GFR లేదా గ్లోమెరులర్ రక్తపీడనం తగ్గడం | యాంజియోటెన్సిన్ II ఏర్పాటును మొదలుపెడుతుంది |
| యాంజియోటెన్సిన్ II | రక్తంలో ఏర్పడుతుంది | రెనిన్ చర్య | రక్తనాళ సంకోచం; ఆల్డోస్టిరాన్ విడుదల |
| ఆల్డోస్టిరాన్ | అధివృక్క వలుకలం | యాంజియోటెన్సిన్ II | Na⁺, నీటి పునఃశోషణ |
| ANF | గుండె కరణికలు | కరణికలకు ఎక్కువ రక్త ప్రవాహం | రక్తనాళ విస్ఫారణ; రక్తపీడనం తగ్గుతుంది |
డయాబెటిస్ ఇన్సిపిడస్ (Diabetes insipidus): ADH సంశ్లేషణ లేదా విడుదలలో లోపం వల్ల మూత్రపిండం నీటిని ఆదా చేసే సామర్థ్యం తగ్గుతుంది. ఫలితంగా అధిక నీటి నష్టం, నిర్జలీకరణ (Dehydration) జరుగుతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: మే నెలలో నాగపూర్లో ఒక వేడి మధ్యాహ్నం ఒక నిర్మాణ కార్మికుడికి చాలా చెమట పట్టింది, అతను కొద్దిగానే నీరు తాగాడు. అతని శరీరం నీటిని ఎలా ఆదా చేస్తుందో వివరించండి.
సాధన: ద్రవ నష్టం ద్రవాభిసరణ గ్రాహకాలను ఉత్తేజితం చేస్తుంది. హైపోథలామస్ నాడీ పీయూష గ్రంథి నుంచి ADH ను విడుదల చేయిస్తుంది. ADH నాళిక చివరి భాగం, సంగ్రహణ నాళంలో నీటి పునఃశోషణను పెంచుతుంది, కాబట్టి అతని మూత్రం తక్కువ పరిమాణంలో, గాఢంగా ఉంటుంది. తగ్గుతున్న రక్తపీడనం రెనిన్, యాంజియోటెన్సిన్ II, ఆల్డోస్టిరాన్లను కూడా ఉత్తేజితం చేయవచ్చు.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: ఒక రోగిలో ADH సరిగా విడుదల కావడం లేదు. వ్యాధి పేరు చెప్పి, అతని మూత్ర ఉత్పత్తిని ఊహించండి.
సాధన: డయాబెటిస్ ఇన్సిపిడస్. ADH లేకపోతే నాళిక చివరి భాగం నుంచి కొద్ది నీరే పునఃశోషించబడుతుంది. అతను ఎక్కువ పరిమాణంలో పలుచని మూత్రం విసర్జిస్తాడు, నిర్జలీకరణకు గురవుతాడు.
4.8 మూత్రవిసర్జన (Micturition)
నెఫ్రాన్లు ఏర్పరిచిన మూత్రం మూత్రాశయానికి చేరి, కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ (CNS) స్వచ్ఛంద సంకేతం ఇచ్చే వరకు అక్కడ నిల్వ ఉంటుంది.
మూత్రాశయం నిండేకొద్దీ దాని గోడ సాగుతుంది. గోడలోని సాగదల గ్రాహకాలు (Stretch receptors) CNS కు సంకేతాలు పంపుతాయి.
CNS తిరిగి చాలక సందేశాలు పంపుతుంది.
మూత్రాశయం నున్నని కండరాలు సంకోచిస్తాయి, అదే సమయంలో మూత్రమార్గ సంవరణి (Urethral sphincter) సడలుతుంది.
మూత్రం బయటకు వస్తుంది.
ఈ ప్రక్రియే మూత్రవిసర్జన. దీని వెనుక ఉన్న నాడీ యాంత్రికాన్ని మూత్రవిసర్జన ప్రతివర్తనం (Micturition reflex) అంటారు.
మూత్రం గురించి వాస్తవాలు
వయోజనుడు రోజుకు సగటున 1 నుండి 1.5 L మూత్రం విసర్జిస్తాడు.
లేత పసుపు, నీటిలా ఉండే, కొద్దిగా ఆమ్లయుత (pH సుమారు 6.0), ప్రత్యేక వాసన గలది.
రోజుకు సుమారు 25 నుండి 30 g యూరియా విసర్జించబడుతుంది.
మూత్రంలో గ్లూకోజ్ (గ్లైకోసూరియా, Glycosuria), కీటోన్ దేహాలు (కీటోనూరియా, Ketonuria) ఉంటే అవి డయాబెటిస్ మెలిటస్ను సూచిస్తాయి.
4.9 విసర్జనలో ఇతర అవయవాల పాత్ర (Role of other organs in excretion)
| అవయవం | ఏమి తొలగిస్తుంది |
|---|---|
| ఊపిరితిత్తులు | అధిక పరిమాణంలో CO₂ (నిమిషానికి సుమారు 200 mL), రోజూ గణనీయమైన పరిమాణంలో నీరు |
| కాలేయం | బైలిరూబిన్, బైలివర్డిన్, కొలెస్టరాల్, విచ్ఛిన్నమైన స్టిరాయిడ్ హార్మోన్లు, విటమిన్లు, మందులతో కూడిన పిత్తరసం (Bile); చాలావరకు జీర్ణ వ్యర్థాలతో బయటకు పోతాయి |
| చెమట గ్రంథులు | NaCl, కొద్ది యూరియా, లాక్టిక్ ఆమ్లం ఉన్న నీటి ద్రవం; ప్రధాన పని శరీరాన్ని చల్లబరచడం |
| సెబేషియస్ గ్రంథులు (తైల గ్రంథులు) | సీబమ్ ద్వారా స్టెరాల్స్, హైడ్రోకార్బన్లు, మైనాలు; సీబమ్ రక్షణాత్మక తైల పొరను ఇస్తుంది |
| లాలారసం | కొద్ది పరిమాణంలో నత్రజని వ్యర్థాలు |
4.10 వ్యాధులు, డయాలసిస్, మార్పిడి (Disorders, dialysis and transplantation)
| వ్యాధి | అర్థం |
|---|---|
| యూరీమియా (Uraemia) | మూత్రపిండాలు సరిగా పనిచేయకపోవడంతో రక్తంలో యూరియా పోగుపడుతుంది. ఇది చాలా హానికరం, మూత్రపిండ వైఫల్యానికి దారితీయవచ్చు |
| మూత్రపిండ వైఫల్యం (Renal failure) | మూత్రపిండాలు వ్యర్థాలను తొలగించలేవు; హిమోడయాలసిస్ లేదా మార్పిడి అవసరం |
| మూత్రపిండ రాళ్లు (Renal calculi) | మూత్రపిండంలో ఏర్పడే స్ఫటికీకరించిన లవణాల (ఆక్సలేట్లు మొదలైనవి) రాయి లేదా కరగని ముద్ద |
| గ్లోమెరులోనెఫ్రైటిస్ (నెఫ్రైటిస్) | మూత్రపిండ గ్లోమెరులై వాపు |
హిమోడయాలసిస్ (కృత్రిమ మూత్రపిండం, Haemodialysis)
సౌకర్యవంతమైన ధమని నుంచి రక్తాన్ని బయటకు తీస్తారు.
శరీరం బయట రక్తం గడ్డకట్టకుండా హెపారిన్ వంటి సంక్షాయ నిరోధకాన్ని (Anticoagulant) కలుపుతారు.
రక్తాన్ని డయాలైజింగ్ యూనిట్లోకి పంపు చేస్తారు. అది డయాలైజింగ్ ద్రవంతో చుట్టుముట్టబడిన చుట్టుకున్న సెలోఫేన్ గొట్టం గుండా ప్రవహిస్తుంది.
డయాలైజింగ్ ద్రవం సంఘటనం ప్లాస్మా లాగే ఉంటుంది, కానీ అందులో నత్రజని వ్యర్థాలు ఉండవు.
స్వల్ప రంధ్రాలు గల సెలోఫేన్ అణువులను వాటి గాఢత వాలు ప్రకారం వెళ్లనిస్తుంది. ద్రవంలో నత్రజని వ్యర్థాలు లేనందున యూరియా వంటి వ్యర్థాలు రక్తం నుంచి సులభంగా బయటకు వెళతాయి.
శుద్ధి చేసిన రక్తానికి యాంటీ-హెపారిన్ కలిపి, ఒక సిర ద్వారా తిరిగి శరీరంలోకి పంపు చేస్తారు.
తీవ్రమైన మూత్రపిండ వైఫల్యానికి మూత్రపిండ మార్పిడి (Kidney transplantation) అంతిమ పరిష్కారం. రోగనిరోధక వ్యవస్థ తిరస్కరించే అవకాశం తగ్గించడానికి దాత నుంచి, వీలైతే దగ్గరి బంధువు నుంచి, పనిచేసే మూత్రపిండాన్ని తీసుకుంటారు.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: డయాలైజింగ్ ద్రవంలో గ్లూకోజ్, లవణాలు ప్లాస్మా స్థాయిలో ఉండాలి, కానీ యూరియా ఉండకూడదు. ఎందుకు?
సాధన: అణువులు సెలోఫేన్ గుండా గాఢత వాలు దిశగా కదులుతాయి. గ్లూకోజ్, లవణాలు ప్లాస్మా స్థాయిలో ఉంటే వాలు ఉండదు, కాబట్టి రోగి వాటిని కోల్పోడు. ద్రవంలో యూరియా ఉండదు కాబట్టి ఏర్పడే అధిక వాలు యూరియాను రక్తం నుంచి బయటకు లాగుతుంది.
త్వరిత పునశ్చరణ
అమ్మోనోటెలిక్: అస్థి చేపలు, జలచర ఉభయచరాలు, జలచర కీటకాలు. యూరియోటెలిక్: క్షీరదాలు, భూచర ఉభయచరాలు, సముద్ర చేపలు. యూరికోటెలిక్: సరీసృపాలు, పక్షులు, భూచర నత్తలు, కీటకాలు.
జ్వాలా కణాలు: ప్లానేరియా; నెఫ్రీడియా: వానపాము; మాల్పిఘియన్ నాళికలు: కీటకాలు; ఆకుపచ్చ గ్రంథులు: రొయ్యిలు.
ప్రతి మూత్రపిండంలో సుమారు ఒక మిలియన్ నెఫ్రాన్లు; బెర్టిని స్తంభాలు పిరమిడ్ల మధ్య ఉండే వలుకలం.
GFR నిమిషానికి సుమారు 125 mL = రోజుకు 180 L; మూత్రం రోజుకు సుమారు 1.5 L; దాదాపు 99% పునఃశోషణ.
PCT ఎక్కువ పునఃశోషిస్తుంది; అవరోహణ భుజం నీటిని బయటకు వెళ్లనిస్తుంది; ఆరోహణ భుజం లవణాలను వెళ్లనిస్తుంది, నీటిని కాదు.
హెన్లీ శిక్యం, వాసా రెక్టాల ప్రతిప్రవాహం ద్వారా అంతరస్థ ద్రవాభిసరణ గాఢత లీటరుకు 300 నుండి 1200 mOsmol.
ADH నీటిని ఆదా చేస్తుంది; రెనిన్ → యాంజియోటెన్సిన్ II → ఆల్డోస్టిరాన్ BP, GFR లను పెంచుతాయి; ANF BP ని తగ్గిస్తుంది.
డయాలసిస్: ముందు హెపారిన్, సెలోఫేన్, నత్రజని వ్యర్థాలు లేని ద్రవం, చివరలో యాంటీ-హెపారిన్.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
సముద్ర చేపలు అమ్మోనోటెలిక్ అనడం. అవి యూరియోటెలిక్; మంచినీటి అస్థి చేపలు అమ్మోనోటెలిక్.
హెన్లీ శిక్యం భుజాలను తారుమారు చేయడం: అవరోహణ భుజం నీటికి పారగమ్యం, ఆరోహణ భుజం నీటికి అపారగమ్యం.
ADH పర పీయూష గ్రంథిలో తయారవుతుందని అనుకోవడం. అది హైపోథలామస్లో తయారై, నాడీ పీయూష గ్రంథి నుంచి విడుదల అవుతుంది.
ANF రక్తపీడనాన్ని పెంచుతుందని రాయడం. ANF రక్తనాళ విస్ఫారణ కలిగించి దాన్ని తగ్గిస్తుంది.
రెనిన్ నేరుగా యాంజియోటెన్సిన్ II ను తయారు చేస్తుందని అనుకోవడం. రెనిన్ యాంజియోటెన్సినోజెన్ నుంచి యాంజియోటెన్సిన్ I ను తయారు చేస్తుంది.
డయాబెటిస్ ఇన్సిపిడస్ను చక్కెర వ్యాధి అనడం. అది ADH సమస్య; గ్లైకోసూరియా డయాబెటిస్ మెలిటస్ను సూచిస్తుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. ఏ నత్రజని వ్యర్థం అత్యంత విషపూరితమైనది, దాన్ని తొలగించడానికి ఎక్కువ నీరు అవసరం? (a) యూరియా (b) యూరిక్ ఆమ్లం (c) క్రియాటినిన్ (d) అమ్మోనియా
2. యూరికోటెలిక్ జంతువులు (a) అస్థి చేపలు (b) క్షీరదాలు (c) సముద్ర చేపలు (d) పక్షులు మరియు సరీసృపాలు
3. బొద్దింక విసర్జక నిర్మాణాలు (a) నెఫ్రీడియా (b) జ్వాలా కణాలు (c) మాల్పిఘియన్ నాళికలు (d) హరిత గ్రంథులు
4. మూత్రపిండం యొక్క క్రియాత్మక ప్రమాణం (a) న్యూరాన్ (b) నెఫ్రాన్ (c) వాయుకోశం (d) సార్కోమియర్
5. బెర్టిని స్తంభాలు అంటే (a) మెడల్లరీ పిరమిడ్ల మధ్యకు చొచ్చుకుపోయిన వల్కలం భాగాలు (b) మూత్రపిండ కటిక పొడుచుకొచ్చిన భాగాలు (c) సంగ్రహణ నాళాలు (d) కాలిసెస్ లోపల ఉండే దవ్వ భాగాలు
6. ఆరోగ్యవంతుడైన వయోజనుడిలో సాధారణ GFR సుమారు (a) నిమిషానికి 125 mL (b) నిమిషానికి 1200 mL (c) నిమిషానికి 1.5 L (d) నిమిషానికి 12.5 mL
7. పోడోసైట్లు ఎక్కడ కనిపిస్తాయి? (a) PCT (b) హెన్లీ శిక్యం (c) బౌమన్ గుళిక (d) సంగ్రహణ నాళం
8. శృంగ గ్రంథులు లేదా హరిత గ్రంథులు ఏ జీవి విసర్జక అవయవాలు? (a) వానపాములు (b) Planaria (c) కీటకాలు (d) రొయ్యలు
9. మూత్రపిండ గ్లోమెరులై వాపును ఏమంటారు? (a) యూరీమియా (b) మూత్రపిండ రాళ్లు (c) గ్లోమెరులోనెఫ్రైటిస్ (d) డయాబెటిస్ ఇన్సిపిడస్
10. ఏ హార్మోన్ అధిక మూత్ర విసర్జనను (diuresis) నిరోధిస్తుంది? (a) ADH (b) ANF (c) ఇన్సులిన్ (d) గ్లూకగాన్
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. నెఫ్రాన్లో ఏ భాగం నీటికి అపారగమ్యం, కానీ విద్యుద్విశ్లేష్యాలను రవాణా చేస్తుంది? (a) హెన్లీ శిక్యం అవరోహణ భుజం (b) హెన్లీ శిక్యం ఆరోహణ భుజం (c) PCT (d) బౌమన్ గుళిక
12. దాదాపు అన్ని ముఖ్య పోషకాలు, 70 నుండి 80% విద్యుద్విశ్లేష్యాలు మరియు నీరు ఎక్కడ పునఃశోషణ అవుతాయి? (a) DCT (b) సంగ్రహణ నాళం (c) PCT (d) హెన్లీ శిక్యం ఆరోహణ భుజం
13. వాసా రెక్టా అంటే (a) నాళికా పరివేష్టిత కేశనాళికల నుండి ఏర్పడి హెన్లీ శిక్యానికి సమాంతరంగా వెళ్లే U-ఆకార నాళాలు (b) అభివాహి ధమనికలు (c) సంగ్రహణ నాళాలు (d) దవ్వలోని శోషరస నాళాలు
14. రెనిన్-యాంజియోటెన్సిన్ యంత్రాంగం యొక్క సరైన క్రమం (a) యాంజియోటెన్సిన్ II → రెనిన్ → యాంజియోటెన్సినోజెన్ (b) ఆల్డోస్టిరాన్ → రెనిన్ → యాంజియోటెన్సిన్ I (c) రెనిన్ → యాంజియోటెన్సిన్ II → యాంజియోటెన్సినోజెన్ (d) రెనిన్ యాంజియోటెన్సినోజెన్పై పనిచేస్తుంది → యాంజియోటెన్సిన్ I → యాంజియోటెన్సిన్ II
15. కాలమ్ I ని కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: (A) అమ్మోనోటెలిజం (B) యూరియోటెలిజం (C) యూరికోటెలిజం (D) ప్రోటోనెఫ్రీడియా
కాలమ్ II: (i) Planaria (ii) మంచినీటి అస్థి చేప (iii) నేల నత్త (iv) వయోజన కప్ప
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
16. కర్ణిక నాట్రియూరెటిక్ కారకం (ANF) వల్ల (a) రక్తనాళ సంకోచం, BP పెరుగుదల (b) రెనిన్ విడుదల (c) రక్తనాళ విస్ఫారణ, BP తగ్గుదల (d) సంగ్రహణ నాళంలో నీటి పునఃశోషణ పెరుగుదల
17. డయాబెటిస్ ఇన్సిపిడస్కు కారణం (a) ADH తయారీలో లేదా విడుదలలో లోపం (b) ఇన్సులిన్ లోపం (c) ఆల్డోస్టిరాన్ అధికం (d) ANF అధికం
18. దవ్వ అంతరస్థ ద్రవం ద్రవాభిసరణ గాఢత ఎలా మారుతుంది? (a) లీటరుకు 300 నుండి 300 mOsmol (b) వల్కలంలో 1200 నుండి లోపలి దవ్వలో 300 (c) లీటరుకు 600 నుండి 2400 mOsmol (d) వల్కలంలో సుమారు 300 నుండి లోపలి దవ్వలో సుమారు 1200
19. గ్లైకోసూరియా, కీటోనూరియా దేన్ని సూచిస్తాయి? (a) యూరీమియా (b) డయాబెటిస్ మెలిటస్ (c) మూత్రపిండ రాళ్లు (d) డయాబెటిస్ ఇన్సిపిడస్
20. నాళికా కణాలు వడపోత ద్రవంలోకి స్రవించేవి (a) H⁺, K⁺ మరియు అమ్మోనియా (b) గ్లూకోజ్ (c) అమైనో ఆమ్లాలు (d) ప్లాస్మా ప్రోటీన్లు
21. జక్స్టామెడల్లరీ నెఫ్రాన్లలో (a) చాలా చిన్న హెన్లీ శిక్యం ఉంటుంది (b) దవ్వ లోతుల్లోకి వెళ్లే చాలా పొడవైన హెన్లీ శిక్యం ఉంటుంది (c) వాసా రెక్టా ఉండదు (d) గ్లోమెరులస్ ఉండదు
22. తైల గ్రంథులు (sebaceous glands) తొలగించేవి (a) ముఖ్యంగా యూరియా (b) CO₂ (c) బిలిరుబిన్ (d) స్టెరాల్లు, హైడ్రోకార్బన్లు మరియు మైనాలు
స్థాయి 3: సవాలు
23. ఒక వ్యక్తి GFR నిమిషానికి 120 mL, మూత్రం రోజుకు 1.44 L. వడపోత ద్రవంలో సుమారు ఎంత శాతం పునఃశోషణ అవుతుంది? (a) 99.2% (b) 90% (c) 95.5% (d) 98%
24. తీవ్ర రక్తస్రావం తర్వాత గ్లోమెరులార్ రక్త ప్రవాహం ఒక్కసారిగా తగ్గింది. మూత్రపిండం మొదటి ప్రతిస్పందన (a) కర్ణికలు ANF విడుదల చేస్తాయి (b) JG కణాలు రెనిన్ విడుదల చేస్తాయి (c) ADH విడుదల ఆగిపోతుంది (d) అభివాహి ధమనికకు సడలమని సంకేతం అంది వడపోత ఆగిపోతుంది
25. హిమోడయాలసిస్లో యూరియా రక్తం నుండి బయటకు వెళ్లడానికి కారణం (a) డయాలైజింగ్ ద్రవంలో రక్తం కన్నా ఎక్కువ యూరియా ఉంటుంది (b) డయాలైజింగ్ ద్రవంలో నత్రజని వ్యర్థాలు లేవు, కాబట్టి యూరియా గాఢత వాలు ప్రకారం విసరణ చెందుతుంది (c) హెపారిన్ యూరియాను విచ్ఛిన్నం చేస్తుంది (d) సెలోఫేన్ యూరియాను చురుకుగా పంపు చేస్తుంది
26. నీటి పునఃశోషణ పెంచడంతో పాటు ADH (a) రక్తనాళాలను విస్ఫారణ చేస్తుంది (b) GFR తగ్గిస్తుంది (c) రెనిన్ విడుదల చేస్తుంది (d) రక్తనాళాలను సంకోచింపజేసి BP, GFR పెంచుతుంది
27. ఏ వాక్యం తప్పు? (a) హెన్లీ శిక్యం అవరోహణ భుజం నీటికి పారగమ్యం. (b) DCT, Na⁺ మరియు నీటిని పరిస్థితిని బట్టి పునఃశోషణ చేస్తుంది. (c) సంగ్రహణ నాళం కొద్ది మొత్తంలో యూరియాను దవ్వ అంతరస్థ ద్రవంలోకి పంపుతుంది. (d) హెన్లీ శిక్యం ఆరోహణ భుజం నీటికి పారగమ్యం, విద్యుద్విశ్లేష్యాలకు అపారగమ్యం.
28. మానవ మూత్రపిండాలు మొదటి వడపోత ద్రవం కన్నా సుమారు ఎన్ని రెట్లు గాఢమైన మూత్రాన్ని తయారు చేయగలవు? (a) నాలుగు (b) రెండు (c) పది (d) వంద
29. ప్రతిపాదన (A): మూత్రపిండ మార్పిడిలో దగ్గరి బంధువు నుండి దాత మూత్రపిండాన్ని ఇష్టపడతారు.
కారణం (R): దగ్గరి బంధువు మూత్రపిండం రోగనిరోధక వ్యవస్థ తిరస్కరించే అవకాశాన్ని తగ్గిస్తుంది.
(a) రెండూ నిజం, R, A ని వివరిస్తుంది (b) రెండూ నిజం, R, A ని వివరించదు (c) A నిజం, R తప్పు (d) A తప్పు, R నిజం
30. వాక్యం I: ఊపిరితిత్తులు నిమిషానికి సుమారు 200 mL CO₂ ను తొలగిస్తాయి.
వాక్యం II: చెమట ముఖ్య పని శరీరం నుండి యూరియాను తొలగించడం.
(a) రెండూ నిజం (b) రెండూ తప్పు (c) I నిజం, II తప్పు (d) I తప్పు, II నిజం
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | d | అమ్మోనియా అత్యంత విషపూరితం, ఎక్కువ నీరు అవసరం |
| 2 | d | పక్షులు, సరీసృపాలు యూరిక్ ఆమ్లాన్ని విసర్జిస్తాయి |
| 3 | c | కీటకాలు మాల్పిఘియన్ నాళికలను వాడతాయి |
| 4 | b | నెఫ్రాన్ క్రియాత్మక ప్రమాణం |
| 5 | a | వల్కలం పిరమిడ్ల మధ్యకు విస్తరిస్తుంది |
| 6 | a | GFR నిమిషానికి సుమారు 125 mL |
| 7 | c | పోడోసైట్లు బౌమన్ గుళికను ఆవరిస్తాయి |
| 8 | d | రొయ్యల వంటి కవచజీవులలో హరిత గ్రంథులు ఉంటాయి |
| 9 | c | గ్లోమెరులోనెఫ్రైటిస్ = గ్లోమెరులై వాపు |
| 10 | a | ADH = యాంటీడైయురెటిక్ హార్మోన్ |
| 11 | b | ఆరోహణ భుజం నీటిని ఆపుతుంది, లవణాలను కదుపుతుంది |
| 12 | c | ఎక్కువ పునఃశోషణ PCT లోనే |
| 13 | a | వాసా రెక్టా శిక్యం పక్కనే సాగుతాయి |
| 14 | d | రెనిన్ → యాంజియోటెన్సిన్ I → యాంజియోటెన్సిన్ II |
| 15 | a | చేప అమ్మోనోటెలిక్, కప్ప యూరియోటెలిక్, నత్త యూరికోటెలిక్, Planaria లో జ్వాలా కణాలు |
| 16 | c | ANF రక్తనాళాలను విస్ఫారణ చేసి BP తగ్గిస్తుంది |
| 17 | a | ADH లోపం డయాబెటిస్ ఇన్సిపిడస్కు కారణం |
| 18 | d | వల్కలంలో 300 నుండి లోపలి దవ్వలో 1200 |
| 19 | b | మూత్రంలో చక్కెర, కీటోన్లు ఉంటే డయాబెటిస్ మెలిటస్ |
| 20 | a | H⁺, K⁺, NH₃ స్రవించబడతాయి |
| 21 | b | పొడవైన శిక్యాలు దవ్వ లోతుల్లోకి వెళతాయి |
| 22 | d | సీబమ్లో స్టెరాల్లు, హైడ్రోకార్బన్లు, మైనాలు ఉంటాయి |
| 23 | a | 120 × 1440 = 172.8 L; (172.8 − 1.44)/172.8 = 99.2% |
| 24 | b | GFR తగ్గితే JG కణాలు రెనిన్ విడుదల చేస్తాయి |
| 25 | b | గాఢత వాలు ప్రకారం విసరణ |
| 26 | d | ADH రక్తనాళ సంకోచాన్ని కూడా కలిగిస్తుంది |
| 27 | d | ఆరోహణ భుజం నీటికి అపారగమ్యం |
| 28 | a | సుమారు నాలుగు రెట్లు (1200 / 300) |
| 29 | a | దగ్గరి సరిపోలిక తిరస్కరణను తగ్గిస్తుంది |
| 30 | c | చెమట ముఖ్య పని శరీరాన్ని చల్లబరచడం |
అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక్క పేజీ సారాంశం
ముఖ్య నత్రజని వ్యర్థాలు: అమ్మోనియా (అత్యంత విషపూరితం, ఎక్కువ నీరు అవసరం), యూరియా, యూరిక్ ఆమ్లం (అతి తక్కువ విషపూరితం, అతి తక్కువ నీరు).
అమ్మోనోటెలిక్: అస్థి చేపలు, జలచర ఉభయచరాలు, జలచర కీటకాలు. యూరియోటెలిక్: క్షీరదాలు, చాలా భూచర ఉభయచరాలు, సముద్ర చేపలు. యూరికోటెలిక్: సరీసృపాలు, పక్షులు, భూచర నత్తలు, కీటకాలు.
విసర్జక నిర్మాణాలు: ప్రోటోనెఫ్రీడియా/జ్వాలా కణాలు (Planaria, రోటిఫెర్లు, Amphioxus), నెఫ్రీడియా (వానపాము), మాల్పిఘియన్ నాళికలు (కీటకాలు), శృంగ లేదా హరిత గ్రంథులు (రొయ్యి), మూత్రపిండాలు (సకశేరుకాలు).
మానవ మూత్రపిండం: చిక్కుడు గింజ ఆకారం, సుమారు 10–12 cm పొడవు, 120–170 g బరువు; ప్రతి దానిలో సుమారు ఒక మిలియన్ నెఫ్రాన్లు.
నెఫ్రాన్: గ్లోమెరులస్ + బౌమన్ గుళిక (మాల్పిఘియన్ దేహం) → PCT → హెన్లీ శిక్యం → DCT → సంగ్రహణ నాళం.
వల్కల నెఫ్రాన్లు (ఎక్కువ) చిన్న శిక్యాలు కలిగి ఉంటాయి; జక్స్టామెడల్లరీ నెఫ్రాన్లలో పొడవైన శిక్యాలు, బాగా అభివృద్ధి చెందిన వాసా రెక్టా ఉంటాయి.
గ్లోమెరులార్ వడపోత రక్తపీడనం వల్ల జరిగే అల్ట్రా వడపోత; GFR సుమారు 125 mL/min, అంటే రోజుకు సుమారు 180 L.
దాదాపు 99% వడపోత ద్రవం పునఃశోషణ అవుతుంది; మూత్రం రోజుకు సుమారు 1–1.5 L.
PCT దాదాపు అన్ని గ్లూకోజ్, అమైనో ఆమ్లాలను, 70–80% విద్యుద్విశ్లేష్యాలు, నీటిని పునఃశోషిస్తుంది; H⁺, K⁺, NH₃ లను స్రవిస్తుంది కూడా.
అవరోహణ భుజం: నీటికి పారగమ్యం, విద్యుద్విశ్లేష్యాలకు దాదాపు అపారగమ్యం. ఆరోహణ భుజం: నీటికి అపారగమ్యం, విద్యుద్విశ్లేష్యాలను బయటకు వెళ్లనిస్తుంది.
ప్రతిప్రవాహ యంత్రాంగం (హెన్లీ శిక్యం + వాసా రెక్టా) NaCl, యూరియాలతో దవ్వలో 300 నుండి సుమారు 1200 mOsmol/L వరకు గాఢత వాలును ఏర్పరుస్తుంది; మూత్రం వడపోత ద్రవం కన్నా సుమారు నాలుగు రెట్లు గాఢంగా ఉండగలదు.
నియంత్రణ: ADH (నీటి పునఃశోషణ), RAAS (రెనిన్ → యాంజియోటెన్సిన్ I → యాంజియోటెన్సిన్ II → ఆల్డోస్టిరాన్), ANF (రక్తనాళ విస్ఫారణ, RAAS ను అదుపులో ఉంచుతుంది).
ఊపిరితిత్తులు, కాలేయం, చర్మం (చెమట, సీబమ్), లాలాజలం కూడా వ్యర్థాలను తొలగిస్తాయి.
వ్యాధులు: యూరీమియా (రక్తంలో యూరియా; హిమోడయాలసిస్), మూత్రపిండ వైఫల్యం, మూత్రపిండ రాళ్లు, గ్లోమెరులోనెఫ్రైటిస్; ADH లోపంతో డయాబెటిస్ ఇన్సిపిడస్.
తప్పక గుర్తుంచుకోవాల్సిన పట్టిక
| పదం | ఉదాహరణ లేదా విలువ | విధి |
|---|---|---|
| JGA | DCT అభివాహి ధమనికను తాకే చోటు | GFR తగ్గితే రెనిన్ విడుదల |
| ADH (వాసోప్రెసిన్) | హైపోథలామస్లో తయారి, నాడీ పీయూష గ్రంథి నుంచి విడుదల | DCT, సంగ్రహణ నాళంలో నీటి పునఃశోషణ |
| ఆల్డోస్టిరాన్ | అధివృక్క వల్కలం | Na⁺, నీటి పునఃశోషణ |
| ANF | గుండె కర్ణికల గోడలు | రక్తనాళ విస్ఫారణ, BP తగ్గింపు |
| యాంజియోటెన్సిన్ II | యాంజియోటెన్సిన్ I నుంచి ఏర్పడుతుంది | రక్తనాళ సంకోచం; ఆల్డోస్టిరాన్ను ప్రేరేపిస్తుంది |
| మూత్రంలో యూరియా | రోజుకు సుమారు 25–30 g | ముఖ్య నత్రజని వ్యర్థం |
| హిమోడయాలసిస్ | హెపారిన్ కలిపిన కృత్రిమ మూత్రపిండం | మూత్రపిండ వైఫల్యంలో యూరియాను తొలగిస్తుంది |
| వాసా రెక్టా | జక్స్టామెడల్లరీ నెఫ్రాన్లు | దవ్వ గాఢత వాలును నిలబెడుతుంది |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Fish Float in Ammonia, Mammals Make Urea, Birds Bring Uric acid": ఒక్కో వ్యర్థానికి ఒక జంతు సమూహం. Fish = చేపలు → అమ్మోనియా; Mammals = క్షీరదాలు → యూరియా; Birds = పక్షులు → యూరిక్ ఆమ్లం.
"Descending lets water Depart, Ascending lets salt Away": హెన్లీ భుజాల పారగమ్యత. Descending (అవరోహణ) భుజం నుంచి నీరు బయటకు వెళుతుంది; Ascending (ఆరోహణ) భుజం నుంచి లవణం (salt) బయటకు వెళుతుంది.
"PCT = Pick up Clean Things": గ్లూకోజ్, అమైనో ఆమ్లాలు, ఎక్కువ లవణాలు, నీరు వంటి ఉపయోగకరమైన ("clean") పదార్థాలను PCT వెనక్కి తీసుకుంటుంది.
"RAAS = Renin, Angio I, Angio II, Salt-saver aldosterone": గొలుసు క్రమం — రెనిన్, యాంజియోటెన్సిన్ I, యాంజియోటెన్సిన్ II, తర్వాత లవణాన్ని కాపాడే ఆల్డోస్టిరాన్.
"ANF is the Anti-RAAS": గుండె నుంచి వచ్చే ANF, రక్తనాళాలను విస్ఫారణ చేసి రెనిన్–యాంజియోటెన్సిన్ ప్రభావాన్ని వ్యతిరేకిస్తుంది.
భావనా సంబంధాలు
రక్తపీడనం, గుండె (అధ్యాయం 3) వడపోతను నడిపిస్తాయి; ANF కర్ణికల నుంచి వస్తుంది.
ADH, ఆల్డోస్టిరాన్, హైపోథలామస్–పీయూష గ్రంథి సంబంధం అధ్యాయం 7 తో ముడిపడి ఉంటాయి.
పొరల గుండా జరిగే ఆస్మాసిస్, క్రియాశీల రవాణా కణ నిర్మాణం మరియు విధులు పుస్తకం (జీవశాస్త్రం పుస్తకం 3) తో, మొక్కల శరీరధర్మ శాస్త్రం పుస్తకం (జీవశాస్త్రం పుస్తకం 4) లోని రవాణాతో ముడిపడి ఉంటాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)
31. జాబితా I (జంతువు) ని జాబితా II (విసర్జక నిర్మాణం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. Planaria B. వానపాము C. బొద్దింక D. రొయ్యి
జాబితా II: i. మాల్పిఘియన్ నాళికలు ii. శృంగ గ్రంథులు iii. జ్వాలా కణాలతో కూడిన ప్రోటోనెఫ్రీడియా iv. నెఫ్రీడియా
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
32. జాబితా I (నెఫ్రాన్ భాగం) ని జాబితా II (ముఖ్య సంఘటన) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. గ్లోమెరులస్ B. PCT C. హెన్లీ శిక్యం అవరోహణ భుజం D. హెన్లీ శిక్యం ఆరోహణ భుజం
జాబితా II: i. నీటికి అపారగమ్యం; విద్యుద్విశ్లేష్యాలు బయటకు వెళతాయి ii. రక్తం అల్ట్రా వడపోత iii. నీటికి పారగమ్యం, విద్యుద్విశ్లేష్యాలకు దాదాపు అపారగమ్యం iv. దాదాపు అన్ని గ్లూకోజ్, అమైనో ఆమ్లాలను పునఃశోషిస్తుంది
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
33. జాబితా I (హార్మోన్ లేదా కారకం) ని జాబితా II (చర్య) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ADH B. యాంజియోటెన్సిన్ II C. ఆల్డోస్టిరాన్ D. ANF
జాబితా II: i. రక్తనాళ విస్ఫారణ కలిగించి, రెనిన్–యాంజియోటెన్సిన్ యంత్రాంగాన్ని అదుపులో ఉంచుతుంది ii. DCT, సంగ్రహణ నాళంలో నీటి పునఃశోషణను పెంచుతుంది iii. నాళిక దూరస్థ భాగాల నుంచి Na⁺, నీటి పునఃశోషణను పెంచుతుంది iv. బలమైన రక్తనాళ సంకోచకారి, అధివృక్క వల్కలాన్ని కూడా ప్రేరేపిస్తుంది
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
34. జాబితా I (అవయవం) ని జాబితా II (అది తొలగించడానికి సహాయపడేవి) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ఊపిరితిత్తులు B. కాలేయం C. స్వేద గ్రంథులు D. తైల గ్రంథులు
జాబితా II: i. స్టెరాల్లు, హైడ్రోకార్బన్లు, మైనాలు ii. పిత్తరసం ద్వారా బిలిరుబిన్, బిలివర్డిన్, కొలెస్టారాల్ iii. నిమిషానికి సుమారు 200 mL CO₂ iv. NaCl, కొద్ది యూరియా, లాక్టిక్ ఆమ్లం
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (d) A-iii, B-ii, C-iv, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ప్రతి మానవ మూత్రపిండంలో దాదాపు ఒక మిలియన్ నెఫ్రాన్లు ఉంటాయి.
B. ఎక్కువ నెఫ్రాన్లు వల్కల నెఫ్రాన్లు, వాటికి చిన్న హెన్లీ శిక్యాలు ఉంటాయి.
C. జక్స్టామెడల్లరీ నెఫ్రాన్లకు చాలా పొడవైన హెన్లీ శిక్యాలు ఉంటాయి.
D. వల్కల నెఫ్రాన్లలో వాసా రెక్టా బాగా అభివృద్ధి చెంది ఉంటుంది.
(a) నాలుగు (b) రెండు (c) మూడు (d) ఒకటి
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఆరోగ్యవంతుడిలో GFR నిమిషానికి సుమారు 125 mL.
B. దాదాపు 99% వడపోత ద్రవం పునఃశోషణ అవుతుంది.
C. గ్లోమెరులార్ వడపోత ఒక క్రియాశీల రవాణా ప్రక్రియ.
D. GFR తగ్గితే JGA కణాలు రెనిన్ విడుదల చేస్తాయి.
(a) A, C మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. ప్రతిప్రవాహ యంత్రాంగం గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. హెన్లీ శిక్యం రెండు భుజాలలో వడపోత ద్రవం వ్యతిరేక దిశలలో ప్రవహిస్తుంది.
B. NaCl, యూరియా దవ్వ గాఢత వాలును నిలబెట్టడానికి సహాయపడతాయి.
C. ద్రవాభిసరణ గాఢత వల్కలంలో సుమారు 300 mOsmol/L నుండి లోపలి దవ్వలో సుమారు 1200 mOsmol/L కు పెరుగుతుంది.
D. మానవ మూత్రపిండాలు మొదటి వడపోత ద్రవం కన్నా దాదాపు నాలుగు రెట్లు గాఢమైన మూత్రాన్ని తయారు చేయగలవు.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) మూడు (d) నాలుగు
38. వ్యాధుల గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. యూరీమియాలో రక్తంలో యూరియా పోగుపడుతుంది; హిమోడయాలసిస్ అవసరం కావచ్చు.
B. మూత్రపిండ రాళ్లు అంటే మూత్రపిండంలో ఏర్పడే స్ఫటికీకరించిన లవణాల రాళ్లు.
C. గ్లోమెరులోనెఫ్రైటిస్ అంటే గ్లోమెరులై వాపు.
D. ADH అధికంగా ఉండటం వల్ల డయాబెటిస్ ఇన్సిపిడస్ వస్తుంది.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
39. ఒక వ్యక్తి GFR 125 mL/min. వడపోత ద్రవంలో 99% పునఃశోషణ అయితే, రోజుకు వడపోత ద్రవ పరిమాణం, మూత్ర పరిమాణం ఎంత? (a) 18 L, 0.18 L (b) 125 L, 1.25 L (c) 180 L, 1.8 L (d) 7.5 L, 75 mL
40. ఒక నెఫ్రాన్లోని వేర్వేరు చోట్ల నుంచి ద్రవ నమూనాలు తీసుకున్నారు. ఒక నమూనా ద్రవాభిసరణ గాఢత సుమారు 1200 mOsmol/L. ఇది ఎక్కడి నుంచి వచ్చి ఉండే అవకాశం ఎక్కువ? (a) లోపలి దవ్వలోకి లోతుగా వెళ్లే పొడవైన శిక్యం యొక్క వంపు (b) బౌమన్ గుళిక (c) PCT ప్రారంభం (d) వల్కల ప్రాంతంలోని DCT
41. ఒక ఫ్లోచార్ట్: GFR తగ్గుదల → JG కణాలు X ని విడుదల చేస్తాయి → X యాంజియోటెన్సినోజెన్ను Y గా మారుస్తుంది → Y యాంజియోటెన్సిన్ II గా మారుతుంది. X, Y లను గుర్తించండి. (a) ANF, యాంజియోటెన్సిన్ III (b) రెనిన్, యాంజియోటెన్సిన్ I (c) ADH, ఆల్డోస్టిరాన్ (d) ఆల్డోస్టిరాన్, రెనిన్
Q42–43 కోసం సందర్భం: తలకు దెబ్బ తగిలి హైపోథలామస్ దెబ్బతిన్న తర్వాత, ఒక యువకుడు రోజుకు 8 లీటర్లకు పైగా చాలా పలుచని మూత్రం విసర్జిస్తున్నాడు. అతనికి ఎప్పుడూ దాహంగా ఉంటుంది. రక్తంలో గ్లూకోజ్ సాధారణంగానే ఉంది.
42. అతని సమస్య ఎక్కువగా దేనికి సంబంధించినది? (a) డయాబెటిస్ మెలిటస్ (b) గ్లోమెరులోనెఫ్రైటిస్ (c) యూరీమియా (d) డయాబెటిస్ ఇన్సిపిడస్
43. దీనిని ఏ వాక్యం వివరిస్తుంది? (a) ఇన్సులిన్ తక్కువగా ఉండటంతో రక్తంలో గ్లూకోజ్ పెరుగుతుంది (b) ADH లేకపోవడంతో DCT, సంగ్రహణ నాళం నుంచి నీటి పునఃశోషణ తగ్గుతుంది (c) ఆల్డోస్టిరాన్ అధికంగా ఉండటం వల్ల లవణాలు కోల్పోతాయి (d) ANF అధికంగా ఉండటంతో వడపోత ఆగిపోతుంది
44. ఒక మందు యాంజియోటెన్సిన్ I ని యాంజియోటెన్సిన్ II గా మార్చే ఎంజైమ్ను అడ్డుకుంటుంది. దీని ఫలితం ఏమిటి? (a) ఆల్డోస్టిరాన్ పెరగడం వల్ల BP పెరుగుతుంది (b) రెనిన్ విడుదల పూర్తిగా ఆగిపోతుంది (c) యాంజియోటెన్సిన్ II తక్కువగా ఏర్పడుతుంది, కాబట్టి రక్తనాళ సంకోచం, ఆల్డోస్టిరాన్ తగ్గి BP తగ్గుతుంది (d) ANF స్రవం ఆగిపోతుంది
45. ఏ సమూహం దాని ముఖ్య నత్రజని వ్యర్థంతో సరిగా జతపరచబడింది? (a) అస్థి చేప – అమ్మోనియా; క్షీరదాలు – యూరియా; పక్షులు – యూరిక్ ఆమ్లం (b) పక్షులు – యూరియా; సరీసృపాలు – అమ్మోనియా; క్షీరదాలు – యూరిక్ ఆమ్లం (c) కీటకాలు – యూరియా; అస్థి చేప – యూరిక్ ఆమ్లం; క్షీరదాలు – అమ్మోనియా (d) భూచర నత్తలు – అమ్మోనియా; పక్షులు – యూరియా; సముద్ర చేప – యూరిక్ ఆమ్లం
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | జ్వాలా కణాలు, నెఫ్రీడియా, మాల్పిఘియన్ నాళికలు, శృంగ గ్రంథులు |
| 32 | c | వడపోత, PCT పునఃశోషణ, నీటికి పారగమ్య అవరోహణ భుజం, లవణాలకు పారగమ్య ఆరోహణ భుజం |
| 33 | a | ADH నీరు, యాంజియోటెన్సిన్ II రక్తనాళ సంకోచం, ఆల్డోస్టిరాన్ Na⁺, ANF రక్తనాళ విస్ఫారణ |
| 34 | d | ఊపిరితిత్తులు CO₂, కాలేయం పిత్త వర్ణకాలు, చెమట NaCl, సీబమ్ మైనాలు |
| 35 | c | వల్కల నెఫ్రాన్లలో వాసా రెక్టా తగ్గి ఉంటుంది లేదా ఉండదు |
| 36 | b | వడపోత పీడనం వల్ల జరుగుతుంది, క్రియాశీల రవాణా కాదు |
| 37 | d | నాలుగూ యంత్రాంగాన్ని సరిగా వివరిస్తాయి |
| 38 | a | డయాబెటిస్ ఇన్సిపిడస్ ADH లోపం వల్ల వస్తుంది |
| 39 | c | 125 × 1440 = 180,000 mL; 180 L లో 1% = 1.8 L |
| 40 | a | దవ్వ అంతరస్థ ద్రవం లోపలి దవ్వలో అత్యంత గాఢంగా ఉంటుంది |
| 41 | b | రెనిన్ యాంజియోటెన్సినోజెన్ను యాంజియోటెన్సిన్ I గా మారుస్తుంది |
| 42 | d | సాధారణ గ్లూకోజ్తో పెద్ద మొత్తంలో పలుచని మూత్రం |
| 43 | b | ADH హైపోథలామస్లో తయారవుతుంది; అది లేకపోతే నీరు కోల్పోతాం |
| 44 | c | ACE నిరోధంతో యాంజియోటెన్సిన్ II, దాని ప్రభావాలు తగ్గుతాయి |
| 45 | a | అమ్మోనోటెలిక్, యూరియోటెలిక్, యూరికోటెలిక్ ఉదాహరణలు |