అధ్యాయం 5: గృహ, పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులలో సూక్ష్మజీవులు (Microbes in Household and Industrial Products)
మీ లంచ్ బాక్సులోని పెరుగు, ఉదయం తినే బ్రెడ్, గొంతు సంక్రమణకు వేసుకునే యాంటీబయాటిక్ అన్నీ సూక్ష్మజీవులపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి. ఏ సూక్ష్మజీవి ఏ ఉత్పత్తిని తయారుచేస్తుందో ఈ అధ్యాయం జాబితాగా ఇస్తుంది; NEET అడిగేది సరిగ్గా ఇదే.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
లాక్టిక్ ఆమ్ల బాక్టీరియా పాలను పెరుగుగా ఎలా మారుస్తాయి, అది మనకు ఎందుకు మంచిది
పిండి, బ్రెడ్, కల్లు, చీజ్ తయారీలో సూక్ష్మజీవుల పాత్ర
కిణ్వనం చెందిన పానీయాలు ఎలా తయారవుతాయి, కొన్నింటిని ఎందుకు స్వేదనం చేస్తారు
పెన్సిలిన్ ఆవిష్కరణ, యాంటీబయాటిక్స్ చేసే పని
సేంద్రియ ఆమ్లాలు, ఎంజైమ్లు, స్ట్రెప్టోకైనేజ్, సైక్లోస్పోరిన్ A, స్టాటిన్ల వంటి జీవక్రియాశీల అణువులను తయారుచేసే సూక్ష్మజీవులు
5.1 సూక్ష్మజీవులు అన్నిచోట్లా ఉంటాయి
సూక్ష్మజీవులు (Microbes) అంటే బాక్టీరియా, శిలీంధ్రాలు, ప్రోటోజోవాలు, సూక్ష్మ శైవలాలు, వైరస్లు. వైరాయిడ్లు, ప్రియాన్ల వంటి ఇంకా చిన్న వ్యాధికారకాలను కూడా వీటితో పాటే అధ్యయనం చేస్తారు. సూక్ష్మజీవులు మట్టిలో, నీటిలో, గాలిలో, మన శరీరం లోపల, వేడి నీటి బుగ్గల్లో, మందపాటి మంచు కింద, అతి ఆమ్ల ప్రదేశాల్లో కూడా జీవిస్తాయి.
చాలా సూక్ష్మజీవులు వ్యాధులను కలిగిస్తాయి, కానీ అంతకంటే ఎక్కువ సూక్ష్మజీవులు ఉపయోగకరమైనవి. ప్రయోగశాలలో పోషక యానకం (nutrient media)పై సూక్ష్మజీవులను పెంచితే అవి కంటికి కనిపించే **కాలనీలు (Colonies)**గా ఏర్పడతాయి. ఇలాగే వాటిని అధ్యయనం చేసి ఉపయోగిస్తాం.
5.2 గృహ ఉత్పత్తులలో సూక్ష్మజీవులు
పెరుగు
Lactobacillus, ఇతర లాక్టిక్ ఆమ్ల బాక్టీరియా (Lactic acid bacteria, LAB) పాలను పెరుగుగా మారుస్తాయి.
LAB పాలలో పెరిగి లాక్టిక్ ఆమ్లం తయారుచేస్తాయి. ఈ ఆమ్లం పాల ప్రోటీన్లను గడ్డకట్టిస్తుంది, కొంతవరకు జీర్ణం చేస్తుంది; దాంతో పాలు పెరుగుగా తోడుకుంటాయి.
గోరువెచ్చని పాలలో వేసే ఒక చెంచా పెరుగే టీకా ద్రవ్యం (Inoculum) లేదా స్టార్టర్ (తోడు). దీనిలో కోట్లాది LAB ఉంటాయి. తగిన వెచ్చని ఉష్ణోగ్రత వద్ద అవి వృద్ధి చెంది రాత్రికి రాత్రే గిన్నె మొత్తం పెరుగుగా మారుస్తాయి. అందుకే సిమ్లా చలికాలం కంటే చెన్నై వేసవిలో పెరుగు త్వరగా తోడుకుంటుంది.
LAB పెరుగులో విటమిన్ B₁₂ పరిమాణాన్ని పెంచుతాయి, కాబట్టి పాల కంటే పెరుగు ఎక్కువ పోషకవంతమైనది.
మన జఠరంలో LAB వ్యాధికారక సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదలను అదుపులో ఉంచడానికి సహాయపడతాయి.
ఇడ్లీ, దోశ, బ్రెడ్ కోసం పిండి
ఇడ్లీ, దోశ పిండిని బాక్టీరియా కిణ్వనం చెందిస్తాయి. కిణ్వనంలో ఉత్పత్తి అయ్యే కార్బన్ డైఆక్సైడ్ (CO₂) వాయువు వల్ల పిండి ఉబ్బినట్లు కనిపిస్తుంది.
బ్రెడ్ పిండిని బేకర్స్ ఈస్ట్ (Baker's yeast), Saccharomyces cerevisiae కిణ్వనం చెందిస్తుంది. CO₂ బ్రెడ్ను మెత్తగా, స్పాంజిలా చేస్తుంది.
కల్లు, ఇతర కిణ్వన ఆహారాలు
కల్లు (Toddy) దక్షిణ భారతదేశంలోని సాంప్రదాయ పానీయం; తాటి చెట్ల రసాన్ని కిణ్వనం చెందించి తయారుచేస్తారు.
భారతదేశంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో, ముఖ్యంగా ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో చేపలు, సోయాబీన్, వెదురు కొమ్మలను కిణ్వనం చెందించడానికి కూడా సూక్ష్మజీవులను వాడతారు.
చీజ్ (వెన్న ముద్ద)
సూక్ష్మజీవులతో తయారుచేసే అతి పురాతన ఆహారాలలో చీజ్ (Cheese) ఒకటి. వేర్వేరు సూక్ష్మజీవులు వేర్వేరు ఆకృతి, రుచి, వాసనలను ఇస్తాయి.
స్విస్ చీజ్లోని పెద్ద రంధ్రాలు Propionibacterium shermanii అనే బాక్టీరియం ఎక్కువగా ఉత్పత్తి చేసే CO₂ వల్ల ఏర్పడతాయి.
రోక్వేఫోర్ట్ చీజ్పై ఒక ప్రత్యేక శిలీంధ్రాన్ని పెంచి దాన్ని పక్వపరుస్తారు (ripening); దీనివల్ల దానికి ప్రత్యేక రుచి వస్తుంది.
5.3 కిణ్వన పానీయాలు
సూక్ష్మజీవుల ఉత్పత్తుల పారిశ్రామిక ఉత్పత్తికి కిణ్వన పాత్రలు (Fermentors) అనే చాలా పెద్ద పాత్రలను వాడతారు.
బ్రూవర్స్ ఈస్ట్ (Brewer's yeast), Saccharomyces cerevisiae, మాల్ట్ చేసిన ధాన్యాలను, పండ్ల రసాలను కిణ్వనం చెందించి ఇథనాల్ తయారుచేస్తుంది.
ముడిపదార్థం, ప్రాసెసింగ్ ఆధారంగా వేర్వేరు పానీయాలు తయారవుతాయి.
| స్వేదనం లేకుండా తయారయ్యేవి | కిణ్వన ద్రవాన్ని స్వేదనం (distillation) చేసి తయారయ్యేవి |
|---|---|
| వైన్, బీర్ | విస్కీ, బ్రాండీ, రమ్ |
గమనిక: బేకర్స్ ఈస్ట్, బ్రూవర్స్ ఈస్ట్ రెండూ ఒకే జాతి Saccharomyces cerevisiae; వాటిని వేర్వేరు పనులకు వాడతారు.
5.4 యాంటీబయాటిక్స్
యాంటీబయాటిక్స్ (Antibiotics) అంటే కొన్ని సూక్ష్మజీవులు తయారుచేసే రసాయనాలు; ఇవి వ్యాధికారకాలైన ఇతర సూక్ష్మజీవులను చంపుతాయి లేదా వాటి పెరుగుదలను నెమ్మదింపజేస్తాయి. 'Anti' అంటే వ్యతిరేకం, 'bio' అంటే జీవం; ఇక్కడ 'జీవం' అంటే వ్యాధికారక సూక్ష్మజీవి.
పెన్సిలిన్ ఆవిష్కరణ:
అలెగ్జాండర్ ఫ్లెమింగ్ Staphylococcus బాక్టీరియంపై పనిచేస్తున్నాడు. కడగని ఒక కల్చర్ ప్లేట్పై ఒక బూజు (mould) పెరిగింది.
ఆ బూజు చుట్టూ Staphylococcus పెరగలేకపోయింది. బూజు ఒక రసాయనాన్ని విడుదల చేస్తున్నట్లు ఫ్లెమింగ్ కనుగొన్నాడు; ఆ బూజు Penicillium notatum పేరు మీదుగా దానికి పెన్సిలిన్ అని పేరు పెట్టాడు.
తర్వాత అర్నెస్ట్ చెయిన్, హోవర్డ్ ఫ్లోరీ దీనిని సమర్థవంతమైన యాంటీబయాటిక్గా దాని పూర్తి విలువను చూపించారు.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో గాయపడిన సైనికుల చికిత్సకు పెన్సిలిన్ను విస్తృతంగా వాడారు.
ఫ్లెమింగ్, చెయిన్, ఫ్లోరీ కలిసి 1945 నోబెల్ బహుమతి పొందారు.
గతంలో లక్షలాది మందిని చంపిన ప్లేగు, కోరింత దగ్గు (kali khansi), డిఫ్తీరియా (gal ghotu), కుష్టు (kusht rog) వంటి ప్రాణాంతక వ్యాధులను నయం చేసే సామర్థ్యాన్ని యాంటీబయాటిక్స్ ఎంతో పెంచాయి.
5.5 సేంద్రియ ఆమ్లాలు, ఇథనాల్, ఎంజైమ్లు
| ఉత్పత్తి | సూక్ష్మజీవి | సూక్ష్మజీవి రకం |
|---|---|---|
| సిట్రిక్ ఆమ్లం | Aspergillus niger | శిలీంధ్రం |
| ఎసిటిక్ ఆమ్లం | Acetobacter aceti | బాక్టీరియం |
| బ్యూటిరిక్ ఆమ్లం | Clostridium butylicum | బాక్టీరియం |
| లాక్టిక్ ఆమ్లం | Lactobacillus | బాక్టీరియం |
| ఇథనాల్ (వాణిజ్య) | Saccharomyces cerevisiae | ఈస్ట్ (శిలీంధ్రం) |
సూక్ష్మజీవులను ఎంజైమ్ల తయారీకి కూడా వాడతారు:
లైపేజ్లను డిటర్జెంట్లలో కలుపుతారు. కుర్తాపై పడిన నెయ్యి లేదా పచ్చడి నూనె మరకల వంటి జిడ్డు మరకలను ఇవి తొలగిస్తాయి.
పెక్టినేజ్లు, ప్రోటియేజ్లు సీసాల్లోని పండ్ల రసాలను స్వచ్ఛంగా చేస్తాయి. ఇంట్లో తయారుచేసిన రసం కంటే ప్యాకెట్ రసం స్వచ్ఛంగా ఉండటానికి కారణం ఇదే.
స్ట్రెప్టోకైనేజ్ (Streptokinase) Streptococcus బాక్టీరియం తయారుచేస్తుంది; దీనిని జనుయు ఇంజనీరింగ్ ద్వారా మార్పు చేస్తారు. గుండెపోటు (మైయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్) వచ్చిన రోగుల రక్తనాళాలలోని గడ్డలను కరిగించే **'క్లాట్ బస్టర్' (గడ్డ కరిగించేది)**గా దీన్ని వాడతారు.
5.6 జీవక్రియాశీల అణువులు
| అణువు | సూక్ష్మజీవి | ఉపయోగం |
|---|---|---|
| సైక్లోస్పోరిన్ A | శిలీంధ్రం Trichoderma polysporum | అవయవ మార్పిడి రోగులకు రోగనిరోధక అణచివేత కారకం |
| స్టాటిన్లు | ఈస్ట్ Monascus purpureus | రక్తంలో కొలెస్ట్రాల్ను తగ్గిస్తాయి |
| స్ట్రెప్టోకైనేజ్ | బాక్టీరియం Streptococcus | గుండెపోటులో గడ్డ కరిగించేది |
స్టాటిన్లు ఎలా పనిచేస్తాయి: శరీరంలో కొలెస్ట్రాల్ను తయారుచేసే ఎంజైమ్ అధిశోష్యాన్ని (substrate) స్టాటిన్లు పోలి ఉంటాయి. ఎంజైమ్ క్రియాశీల స్థానం (active site) కోసం అధిశోష్యంతో పోటీపడతాయి. ఈ పోటీ నిరోధం (Competitive inhibition) కొలెస్ట్రాల్ సంశ్లేషణను అడ్డుకుంటుంది, దాంతో రక్తంలో కొలెస్ట్రాల్ తగ్గుతుంది.
సైక్లోస్పోరిన్ A ఎందుకు ముఖ్యం: మార్పిడి చేసిన అవయవంపై T కణాలు దాడి చేస్తాయని అధ్యాయం 2లో చూశారు. సైక్లోస్పోరిన్ A ఈ రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనను అణచివేస్తుంది, కాబట్టి కొత్త అవయవం తిరస్కరణకు గురవదు.

చుక్కల రంగులను గమనించండి: సిట్రిక్ ఆమ్లం, పెన్సిలిన్, ఇథనాల్, సైక్లోస్పోరిన్ A, స్టాటిన్లు శిలీంధ్రాల నుంచి వస్తాయి; పెరుగు, మిగిలిన సేంద్రియ ఆమ్లాలు, స్ట్రెప్టోకైనేజ్ బాక్టీరియా నుంచి వస్తాయి.
సాధించిన ఉదాహరణలు
సాధించిన ఉదాహరణ 5.1: అమ్మ రాత్రిపూట గోరువెచ్చని పాలలో ఒక చెంచా పాత పెరుగు ఎందుకు వేస్తుంది? పాల కంటే పెరుగును ఎక్కువ ఆరోగ్యకరంగా చేసేది ఏమిటి?
సాధన: ఆ చెంచా పెరుగు కోట్లాది లాక్టిక్ ఆమ్ల బాక్టీరియా ఉన్న స్టార్టర్ (తోడు). గోరువెచ్చని పాలలో అవి వృద్ధి చెంది లాక్టిక్ ఆమ్లాన్ని తయారుచేస్తాయి; ఆ ఆమ్లం పాల ప్రోటీన్లను గడ్డకట్టించి పెరుగుగా మారుస్తుంది. LAB విటమిన్ B₁₂ పరిమాణాన్ని కూడా పెంచుతాయి, జఠరంలో హానికర సూక్ష్మజీవులను అదుపులో ఉంచడానికి సహాయపడతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.2: స్విస్ చీజ్లో పెద్ద రంధ్రాలు ఎందుకు ఉంటాయి?
సాధన: పక్వమయ్యే సమయంలో Propionibacterium shermanii అనే బాక్టీరియం చాలా CO₂ ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఆ వాయువు చిక్కుకుపోయి పెద్ద రంధ్రాలుగా ఏర్పడతాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.3: బీర్, విస్కీ రెండూ Saccharomyces cerevisiae తోనే తయారవుతాయి. ప్రాసెసింగ్లో ప్రధాన తేడా ఏమిటి?
సాధన: బీర్ స్వేదనం చేయని కిణ్వన ద్రవం. కిణ్వన ద్రవాన్ని స్వేదనం చేసి విస్కీ తయారుచేస్తారు; దీనివల్ల ఇథనాల్ గాఢత పెరుగుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.4: ఒక జ్యూస్ కంపెనీ తమ సీసాల్లోని ఆపిల్ రసం మబ్బుగా ఉందని గమనించింది. ఏ ఎంజైమ్లను వాడాలి, అవి ఎక్కడ నుంచి వస్తాయి?
సాధన: సూక్ష్మజీవులు తయారుచేసే పెక్టినేజ్లు, ప్రోటియేజ్లు. రసాన్ని మబ్బుగా చేసే పెక్టిన్ను, ప్రోటీన్లను ఇవి విచ్ఛిన్నం చేస్తాయి, దాంతో రసం స్వచ్ఛంగా మారుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.5: కరోనరీ ధమనిలో రక్తం గడ్డకట్టడం వల్ల గుండెపోటు వచ్చిన 55 ఏళ్ల వ్యక్తి ఆసుపత్రికి వచ్చాడు. ఏ సూక్ష్మజీవి ఉత్పత్తిని వాడవచ్చు, అది ఏ సూక్ష్మజీవి నుంచి వస్తుంది?
సాధన: 'క్లాట్ బస్టర్' స్ట్రెప్టోకైనేజ్. దీన్ని Streptococcus తయారుచేస్తుంది, జనుయు ఇంజనీరింగ్ ద్వారా మార్పు చేస్తారు. ఇది గడ్డను కరిగించి రక్త ప్రవాహాన్ని పునరుద్ధరిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.6: స్టాటిన్లు కొలెస్ట్రాల్ను ఎలా తగ్గిస్తాయో వివరించి, వాటి మూలాన్ని చెప్పండి.
సాధన: స్టాటిన్లను Monascus purpureus అనే ఈస్ట్ తయారుచేస్తుంది. కొలెస్ట్రాల్ను తయారుచేసే ఎంజైమ్ అధిశోష్యాన్ని ఇవి పోలి ఉంటాయి, దాని క్రియాశీల స్థానానికి బంధిస్తాయి. ఈ పోటీ నిరోధం వల్ల కొలెస్ట్రాల్ తక్కువగా తయారవుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.7: ప్రతి ఆమ్లాన్ని దాని సూక్ష్మజీవితో జతపరచండి: సిట్రిక్, ఎసిటిక్, బ్యూటిరిక్, లాక్టిక్.
సాధన: సిట్రిక్ ఆమ్లం: Aspergillus niger (శిలీంధ్రం). ఎసిటిక్ ఆమ్లం: Acetobacter aceti. బ్యూటిరిక్ ఆమ్లం: Clostridium butylicum. లాక్టిక్ ఆమ్లం: Lactobacillus. సిట్రిక్ ఆమ్లం మాత్రమే శిలీంధ్రం నుంచి వస్తుంది; మిగిలినవి బాక్టీరియా నుంచి వస్తాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 5.8: మూత్రపిండ మార్పిడి రోగి, గుండెపోటు రోగి ఇద్దరికీ సూక్ష్మజీవి ఔషధాలు ఇస్తారు. ఒక్కొక్కరికీ ఒక ఔషధం, దాని సూక్ష్మజీవి పేర్లు చెప్పండి.
సాధన: మూత్రపిండ మార్పిడి: తిరస్కరణను నివారించడానికి Trichoderma polysporum నుంచి వచ్చే సైక్లోస్పోరిన్ A. గుండెపోటు: గడ్డలను కరిగించడానికి Streptococcus నుంచి వచ్చే స్ట్రెప్టోకైనేజ్. కొలెస్ట్రాల్ తగ్గించడానికి తర్వాత ఆ రోగికి Monascus purpureus నుంచి వచ్చే స్టాటిన్లను కూడా ఇవ్వవచ్చు.
త్వరిత పునశ్చరణ
LAB (Lactobacillus) లాక్టిక్ ఆమ్లంతో పాలను పెరుగుగా మారుస్తాయి, విటమిన్ B₁₂ ని పెంచుతాయి, జఠరంలో హానికర సూక్ష్మజీవులను అదుపు చేస్తాయి.
ఇడ్లీ, దోశ పిండి: బాక్టీరియా, CO₂ ఉబ్బిస్తుంది. బ్రెడ్: బేకర్స్ ఈస్ట్ Saccharomyces cerevisiae. కల్లు: కిణ్వనం చెందిన తాటి రసం.
స్విస్ చీజ్ రంధ్రాలు: Propionibacterium shermanii (CO₂). రోక్వేఫోర్ట్ చీజ్: రుచి కోసం శిలీంధ్రంతో పక్వపరుస్తారు.
బ్రూవర్స్ ఈస్ట్ S. cerevisiae ఇథనాల్ తయారుచేస్తుంది; వైన్, బీర్ స్వేదనం లేకుండా; విస్కీ, బ్రాండీ, రమ్ స్వేదనంతో.
పెన్సిలిన్: ఫ్లెమింగ్, Penicillium notatum, Staphylococcus ప్లేట్; చెయిన్, ఫ్లోరీ; నోబెల్ 1945.
ఆమ్లాలు: సిట్రిక్ (Aspergillus niger), ఎసిటిక్ (Acetobacter aceti), బ్యూటిరిక్ (Clostridium butylicum), లాక్టిక్ (Lactobacillus).
ఎంజైమ్లు: డిటర్జెంట్లలో లైపేజ్లు; పెక్టినేజ్లు, ప్రోటియేజ్లు రసాలను స్వచ్ఛం చేస్తాయి; స్ట్రెప్టోకైనేజ్ (Streptococcus) క్లాట్ బస్టర్.
సైక్లోస్పోరిన్ A (Trichoderma polysporum) రోగనిరోధక అణచివేత కారకం; స్టాటిన్లు (Monascus purpureus) పోటీ నిరోధంతో కొలెస్ట్రాల్ను తగ్గిస్తాయి.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
సిట్రిక్ ఆమ్లం శిలీంధ్రం (Aspergillus niger) నుంచి వస్తుంది; ఎసిటిక్, బ్యూటిరిక్, లాక్టిక్ ఆమ్లాలు బాక్టీరియా నుంచి వస్తాయి.
స్టాటిన్లు ఈస్ట్ (Monascus purpureus) నుంచి వస్తాయి, Streptococcus నుంచి కాదు. స్ట్రెప్టోకైనేజ్ Streptococcus నుంచి వస్తుంది.
Trichoderma polysporum సైక్లోస్పోరిన్ A ని తయారుచేస్తుంది; Trichoderma ప్రజాతి జీవ నియంత్రణ కారకం కూడా (అధ్యాయం 6). ఉపయోగాలను కలగలపకండి.
వైన్, బీర్ స్వేదనం చేయరు; విస్కీ, బ్రాండీ, రమ్ స్వేదనం చేసినవి.
స్విస్ చీజ్ రంధ్రాలు బాక్టీరియం వల్ల; రోక్వేఫోర్ట్ రుచి శిలీంధ్రం వల్ల.
ఫ్లెమింగ్ పనిచేసింది Staphylococcus పై, Streptococcus పై కాదు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5
స్థాయి 1: భావన తనిఖీ
1. పాలను పెరుగుగా మార్చేది (a) Lactobacillus (b) Acetobacter (c) Aspergillus (d) Clostridium
2. బేకర్స్ ఈస్ట్ అంటే (a) Aspergillus niger (b) Saccharomyces cerevisiae (c) Penicillium notatum (d) Monascus purpureus
3. స్విస్ చీజ్లోని పెద్ద రంధ్రాలకు కారణం (a) Lactobacillus (b) Aspergillus (c) Propionibacterium shermanii (d) Trichoderma
4. పెన్సిలిన్ను కనుగొన్నది (a) ఎడ్వర్డ్ జెన్నర్ (b) అలెగ్జాండర్ ఫ్లెమింగ్ (c) హోవర్డ్ ఫ్లోరీ (d) లూయిస్ పాశ్చర్
5. సిట్రిక్ ఆమ్లాన్ని వాణిజ్యపరంగా తయారుచేసేది (a) Aspergillus niger (b) Acetobacter aceti (c) Clostridium butylicum (d) Lactobacillus
6. స్టాటిన్లను తయారుచేసేది (a) Trichoderma polysporum (b) Monascus purpureus (c) Streptococcus (d) Penicillium notatum
7. సైక్లోస్పోరిన్ A ని దేనిగా వాడతారు? (a) రోగనిరోధక అణచివేత కారకం (b) గడ్డ కరిగించేది (c) కొలెస్ట్రాల్ తగ్గించేది (d) రసాన్ని స్వచ్ఛం చేసేది
8. స్ట్రెప్టోకైనేజ్ను దేనిగా వాడతారు? (a) గడ్డ కరిగించేది (b) డిటర్జెంట్ ఎంజైమ్ (c) రసాన్ని స్వచ్ఛం చేసేది (d) రోగనిరోధక అణచివేత కారకం
9. లైపేజ్లను వాడేది (a) పండ్ల రసాన్ని స్వచ్ఛం చేయడానికి (b) చీజ్లో రంధ్రాలు చేయడానికి (c) జిడ్డు మరకలను తొలగించడానికి డిటర్జెంట్లలో (d) బ్రెడ్ ఉబ్బడానికి
10. కల్లును దేనిని కిణ్వనం చెందించి తయారుచేస్తారు? (a) తాటి రసం (b) బియ్యం (c) పాలు (d) సోయాబీన్
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. కిణ్వన ద్రవాన్ని స్వేదనం చేసి తయారుచేసే పానీయం ఏది? (a) వైన్ (b) విస్కీ (c) బీర్ (d) కల్లు
12. లాక్టిక్ ఆమ్ల బాక్టీరియా పెరుగులో ఏ విటమిన్ పరిమాణాన్ని పెంచుతాయి? (a) విటమిన్ C (b) విటమిన్ D (c) విటమిన్ B₁₂ (d) విటమిన్ K
13. కిణ్వనం చెందిన దోశ పిండి ఉబ్బినట్లు కనిపించడానికి కారణం (a) ఆక్సిజన్ (b) కార్బన్ డైఆక్సైడ్ (c) నైట్రోజన్ (d) మీథేన్
14. కాలమ్ I ని కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. Aspergillus niger, B. Acetobacter aceti, C. Clostridium butylicum, D. Lactobacillus
కాలమ్ II: i. లాక్టిక్ ఆమ్లం, ii. బ్యూటిరిక్ ఆమ్లం, iii. ఎసిటిక్ ఆమ్లం, iv. సిట్రిక్ ఆమ్లం
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
15. సీసాల్లోని పండ్ల రసాలను స్వచ్ఛంగా చేసేవి (a) లైపేజ్లు, అమైలేజ్లు (b) పెక్టినేజ్లు, ప్రోటియేజ్లు (c) స్ట్రెప్టోకైనేజ్, లైపేజ్ (d) లైగేజ్, పాలిమరేజ్
16. స్టాటిన్లు రక్తంలో కొలెస్ట్రాల్ను ఎలా తగ్గిస్తాయి? (a) గడ్డలను కరిగించడం ద్వారా (b) T కణాలను అణచివేయడం ద్వారా (c) కొలెస్ట్రాల్ను తయారుచేసే ఎంజైమ్ను పోటీగా నిరోధించడం ద్వారా (d) బాక్టీరియాను చంపడం ద్వారా
17. సైక్లోస్పోరిన్ A ని తయారుచేసేది (a) Trichoderma polysporum (b) Monascus purpureus (c) Streptococcus (d) Aspergillus niger
18. పెన్సిలిన్కు 1945 నోబెల్ బహుమతిని పంచుకున్నవారు (a) ఫ్లెమింగ్, జెన్నర్, పాశ్చర్ (b) ఫ్లెమింగ్ ఒక్కరే (c) చెయిన్, ఫ్లోరీ, కోచ్ (d) ఫ్లెమింగ్, చెయిన్, ఫ్లోరీ
19. రోక్వేఫోర్ట్ చీజ్పై పెంచే శిలీంధ్రం దానికి ఇచ్చేది (a) పెద్ద రంధ్రాలు (b) ఎరుపు రంగు (c) అదనపు విటమిన్ B₁₂ (d) దాని ప్రత్యేక రుచి
20. 'Kali khansi', 'gal ghotu' అనేవి వరుసగా వీటి స్థానిక పేర్లు (a) కుష్టు, ప్లేగు (b) కోరింత దగ్గు, డిఫ్తీరియా (c) డిఫ్తీరియా, కోరింత దగ్గు (d) ప్లేగు, కుష్టు
21. కిందివాటిలో తప్పుగా జతపరచిన జత ఏది? (a) ఇథనాల్: Saccharomyces cerevisiae (b) స్ట్రెప్టోకైనేజ్: Streptococcus (c) పెన్సిలిన్: Penicillium notatum (d) స్టాటిన్లు: Trichoderma polysporum
22. వైన్, బీర్ తయారయ్యేది (a) స్వేదనం ద్వారా (b) Aspergillus niger తో (c) స్వేదనం లేకుండా (d) Lactobacillus తో మాత్రమే
స్థాయి 3: సవాలు
23. కడగని కల్చర్ ప్లేట్లో ఒక బూజు చుట్టూ Staphylococcus పెరగలేదని ఫ్లెమింగ్ గమనించాడు. దీని నుంచి సరైన నిర్ధారణ (a) బూజు బాక్టీరియా పెరుగుదలను ఆపే రసాయనాన్ని విడుదల చేసింది (b) బాక్టీరియా బూజును చంపాయి (c) ప్లేట్లో పోషకాలు లేవు (d) బూజు ఒక వైరస్
24. కిందివాటిలో ఎన్ని శిలీంధ్రాలు? Aspergillus niger, Acetobacter aceti, Trichoderma polysporum, Monascus purpureus, Propionibacterium shermanii, Saccharomyces cerevisiae
(a) మూడు (b) నాలుగు (c) ఐదు (d) రెండు
25. మూత్రపిండ మార్పిడి చేయించుకున్న రోగికి కొలెస్ట్రాల్ కూడా ఎక్కువగా ఉంది. తిరస్కరణను నివారించే ఔషధం, కొలెస్ట్రాల్ తగ్గించే ఔషధం వరుసగా వీటి నుంచి వస్తాయి (a) Monascus purpureus, Trichoderma polysporum (b) Streptococcus, Monascus purpureus (c) Penicillium notatum, Aspergillus niger (d) Trichoderma polysporum, Monascus purpureus
26. కింది వాక్యాలలో సరైనవి ఏవి?
I. జఠరంలోని LAB వ్యాధికారక సూక్ష్మజీవులను అదుపు చేయడానికి సహాయపడతాయి.
II. బ్రూవర్స్ ఈస్ట్, బేకర్స్ ఈస్ట్ ఒకే జాతి.
III. స్విస్ చీజ్లోని రంధ్రాలను ఒక శిలీంధ్రం చేస్తుంది.
IV. సీసాల్లోని రసాలను స్వచ్ఛం చేయడానికి పెక్టినేజ్లు సహాయపడతాయి.
(a) I, II, IV (b) I, III (c) II, III (d) III, IV
27. ఆసుపత్రుల్లో వాడే స్ట్రెప్టోకైనేజ్ను దేని ద్వారా మార్పు చేస్తారు? (a) స్వేదనం (b) తాటి రసం కిణ్వనం (c) ఎసిటైలీకరణం (d) జనుయు ఇంజనీరింగ్
28. కిందివాటిలో బాక్టీరియం నుంచి లభించని ఉత్పత్తి ఏది? (a) ఎసిటిక్ ఆమ్లం (b) బ్యూటిరిక్ ఆమ్లం (c) స్ట్రెప్టోకైనేజ్ (d) సిట్రిక్ ఆమ్లం
29. ప్రతిపాదన (A): చల్లని వంటగదికంటే వెచ్చని వంటగదిలో పెరుగు త్వరగా తోడుకుంటుంది.
కారణం (R): తగిన వెచ్చని ఉష్ణోగ్రత వద్ద లాక్టిక్ ఆమ్ల బాక్టీరియా వేగంగా వృద్ధి చెందుతాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో గాయపడిన సైనికుల చికిత్సకు పెన్సిలిన్ను వాడారు.
వాక్యం II: స్టాటిన్లను Streptococcus బాక్టీరియం తయారుచేస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | a | LAB పాలను పెరుగుగా తోడుకునేలా చేస్తాయి. |
| 2 | b | బేకర్స్ ఈస్ట్ S. cerevisiae. |
| 3 | c | Propionibacterium CO₂ తయారుచేస్తుంది. |
| 4 | b | ఫ్లెమింగ్ పెన్సిలిన్ను కనుగొన్నాడు. |
| 5 | a | సిట్రిక్ ఆమ్లం Aspergillus niger నుంచి వస్తుంది. |
| 6 | b | స్టాటిన్లు Monascus నుంచి వస్తాయి. |
| 7 | a | సైక్లోస్పోరిన్ A రోగనిరోధకతను అణచివేస్తుంది. |
| 8 | a | స్ట్రెప్టోకైనేజ్ గడ్డలను కరిగిస్తుంది. |
| 9 | c | లైపేజ్లు జిడ్డు మరకలను తొలగిస్తాయి. |
| 10 | a | కల్లు కిణ్వనం చెందిన తాటి రసం. |
| 11 | b | విస్కీని స్వేదనం చేస్తారు. |
| 12 | c | LAB విటమిన్ B₁₂ ని పెంచుతాయి. |
| 13 | b | కిణ్వనం CO₂ ని విడుదల చేస్తుంది. |
| 14 | d | క్రమంగా సిట్రిక్, ఎసిటిక్, బ్యూటిరిక్, లాక్టిక్. |
| 15 | b | పెక్టినేజ్లు, ప్రోటియేజ్లు రసాన్ని స్వచ్ఛం చేస్తాయి. |
| 16 | c | స్టాటిన్లు కొలెస్ట్రాల్ సంశ్లేషణను పోటీగా అడ్డుకుంటాయి. |
| 17 | a | Trichoderma polysporum సైక్లోస్పోరిన్ A ని తయారుచేస్తుంది. |
| 18 | d | ఫ్లెమింగ్, చెయిన్, ఫ్లోరీ పంచుకున్నారు. |
| 19 | d | శిలీంధ్రం రుచిని ఇస్తుంది. |
| 20 | b | Kali khansi = కోరింత దగ్గు; gal ghotu = డిఫ్తీరియా. |
| 21 | d | స్టాటిన్లు Monascus నుంచి వస్తాయి. |
| 22 | c | వైన్, బీర్ను స్వేదనం చేయరు. |
| 23 | a | బూజు విడుదల చేసిన రసాయనం బాక్టీరియాను ఆపింది. |
| 24 | b | Aspergillus, Trichoderma, Monascus, Saccharomyces శిలీంధ్రాలు. |
| 25 | d | ముందు సైక్లోస్పోరిన్ A, తర్వాత స్టాటిన్లు. |
| 26 | a | III తప్పు: రంధ్రాలను బాక్టీరియం చేస్తుంది. |
| 27 | d | దీన్ని జనుయు ఇంజనీరింగ్తో మార్చారు. |
| 28 | d | సిట్రిక్ ఆమ్లం శిలీంధ్రం నుంచి వస్తుంది. |
| 29 | a | వెచ్చదనం LAB వృద్ధిని వేగవంతం చేస్తుంది. |
| 30 | c | స్టాటిన్లు ఈస్ట్ Monascus నుంచి వస్తాయి. |
అధ్యాయం 5 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
Lactobacillus, ఇతర లాక్టిక్ ఆమ్ల బాక్టీరియా (LAB) పాలను పెరుగుగా మారుస్తాయి. అవి తయారుచేసే లాక్టిక్ ఆమ్లం పాల ప్రోటీన్లను గడ్డకట్టించి, కొంతవరకు జీర్ణం చేస్తుంది.
LAB పెరుగులో విటమిన్ B₁₂ ని పెంచుతాయి; జఠరంలో వ్యాధికారక సూక్ష్మజీవులను అదుపు చేస్తాయి. ఒక చెంచా పాత పెరుగు స్టార్టర్ (టీకా ద్రవ్యం)గా పనిచేస్తుంది.
ఇడ్లీ, దోశ పిండిని బాక్టీరియా కిణ్వనం చెందిస్తాయి; అవి విడుదల చేసే CO₂ దాన్ని ఉబ్బేలా చేస్తుంది. బ్రెడ్ పిండిని బేకర్స్ ఈస్ట్ Saccharomyces cerevisiae కిణ్వనం చెందిస్తుంది.
దక్షిణ భారత సాంప్రదాయ పానీయమైన కల్లును తాటి రసాన్ని కిణ్వనం చెందించి తయారుచేస్తారు.
స్విస్ చీజ్లోని పెద్ద రంధ్రాలు Propionibacterium sharmanii తయారుచేసే CO₂ వల్ల వస్తాయి. రోక్వేఫోర్ట్ చీజ్పై ప్రత్యేక శిలీంధ్రాలను పెంచి పక్వపరుస్తారు.
బ్రూవర్స్ ఈస్ట్ (Saccharomyces cerevisiae) మాల్ట్ చేసిన ధాన్యాలను, పండ్ల రసాలను కిణ్వనం చెందించి ఇథనాల్ తయారుచేస్తుంది. వైన్, బీర్ స్వేదనం లేకుండా; విస్కీ, బ్రాండీ, రమ్ స్వేదనంతో తయారవుతాయి.
కనుగొన్న మొదటి యాంటీబయాటిక్ పెన్సిలిన్. Penicillium notatum అనే బూజు Staphylococci ని అడ్డుకుంటున్నట్లు అలెగ్జాండర్ ఫ్లెమింగ్ గమనించాడు; అర్నెస్ట్ చెయిన్, హోవర్డ్ ఫ్లోరీ దాన్ని సమర్థవంతమైన ఔషధంగా స్థాపించారు; రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో దీన్ని విస్తృతంగా వాడారు. ముగ్గురూ 1945 నోబెల్ బహుమతిని పంచుకున్నారు.
యాంటీబయాటిక్స్ ప్లేగు, కోరింత దగ్గు, డిఫ్తీరియా, కుష్టు వల్ల కలిగే మరణాలను గణనీయంగా తగ్గించాయి.
సేంద్రియ ఆమ్లాలు: Aspergillus niger (శిలీంధ్రం) → సిట్రిక్ ఆమ్లం; Acetobacter aceti → ఎసిటిక్ ఆమ్లం; Clostridium butylicum → బ్యూటిరిక్ ఆమ్లం; Lactobacillus → లాక్టిక్ ఆమ్లం.
పారిశ్రామిక ఇథనాల్ కోసం Saccharomyces cerevisiae ని వాడతారు.
ఎంజైమ్లు: డిటర్జెంట్లలోని లైపేజ్లు జిడ్డు మరకలను తొలగిస్తాయి; పెక్టినేజ్లు, ప్రోటియేజ్లు సీసా రసాలను స్వచ్ఛం చేస్తాయి; Streptococcus నుంచి వచ్చి, జనుయు ఇంజనీరింగ్తో మెరుగుపరిచిన స్ట్రెప్టోకైనేజ్ గుండెపోటు రోగులలో గడ్డలను కరిగిస్తుంది.
Trichoderma polysporum శిలీంధ్రం నుంచి వచ్చే సైక్లోస్పోరిన్ A అవయవ మార్పిడి రోగులలో రోగనిరోధక వ్యవస్థను అణచివేస్తుంది.
Monascus purpureus ఈస్ట్ నుంచి వచ్చే స్టాటిన్లు కొలెస్ట్రాల్ను తయారుచేసే ఎంజైమ్ను పోటీగా నిరోధించి రక్త కొలెస్ట్రాల్ను తగ్గిస్తాయి.
పెద్ద ఎత్తున ఉత్పత్తికి కిణ్వన పాత్రలు (fermentors) అనే పెద్ద పాత్రలను వాడతారు.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| ఉత్పత్తి | సూక్ష్మజీవి | ఉపయోగం |
|---|---|---|
| పెరుగు | Lactobacillus (LAB) | లాక్టిక్ ఆమ్లం పాలను తోడుకునేలా చేస్తుంది; విటమిన్ B₁₂ పెరుగుదల |
| బ్రెడ్ | Saccharomyces cerevisiae | CO₂ పిండిని ఉబ్బిస్తుంది |
| స్విస్ చీజ్ రంధ్రాలు | Propionibacterium sharmanii | CO₂ రంధ్రాలను ఏర్పరుస్తుంది |
| పెన్సిలిన్ | Penicillium notatum | మొదటి యాంటీబయాటిక్ |
| సిట్రిక్ ఆమ్లం | Aspergillus niger | సేంద్రియ ఆమ్లం |
| ఎసిటిక్ ఆమ్లం | Acetobacter aceti | వినెగర్ ఆమ్లం |
| బ్యూటిరిక్ ఆమ్లం | Clostridium butylicum | సేంద్రియ ఆమ్లం |
| ఇథనాల్ | Saccharomyces cerevisiae | పానీయాలు, పరిశ్రమలు |
| స్ట్రెప్టోకైనేజ్ | Streptococcus | గడ్డ కరిగించేది |
| సైక్లోస్పోరిన్ A | Trichoderma polysporum | రోగనిరోధక అణచివేత కారకం |
| స్టాటిన్లు | Monascus purpureus | కొలెస్ట్రాల్ తగ్గింపు |
| లైపేజ్, పెక్టినేజ్, ప్రోటియేజ్ | సూక్ష్మజీవులు (వివిధ) | డిటర్జెంట్లు; రసాల స్వచ్ఛత |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
'ఒకే అక్షరాల ఆమ్లాలు' (Same-letter acids): Acetobacter → ఎసిటిక్ (acetic), Clostridium butylicum → బ్యూటిరిక్ (butyric), Lactobacillus → లాక్టిక్ (lactic). భిన్నమైనది: Aspergillus niger → సిట్రిక్.
'Monascus Minus cholesterol': Monascus నుంచి వచ్చే స్టాటిన్లు కొలెస్ట్రాల్ను తగ్గిస్తాయి (మైనస్ = తగ్గింపు). తెలుగులో: 'మొనాస్కస్ మైనస్ చేస్తుంది'.
'Transplants Trust Trichoderma': Trichoderma polysporum నుంచి వచ్చే సైక్లోస్పోరిన్ A అంటుకట్టు తిరస్కరణను ఆపుతుంది; మార్పిడికి ట్రైకోడెర్మాపై నమ్మకం.
'Strepto makes Strepto-kinase': స్ట్రెప్టోకైనేజ్ Streptococcus నుంచి వస్తుంది; పేర్లోనే సూచన ఉంది.
'Fleming Found, Chain and Florey Finished': ఫ్లెమింగ్ కనుగొన్నాడు, చెయిన్-ఫ్లోరీ పూర్తి చేశారు: పెన్సిలిన్ కథ క్రమంగా.
భావనల అనుసంధానం
కిణ్వన రసాయనశాస్త్రం (గ్లైకోలిసిస్, ఇథనాల్, లాక్టిక్ ఆమ్లం) పుస్తకం 4: మొక్కల శరీర ధర్మశాస్త్రం (శ్వాసక్రియ)లో ఉంది.
కిణ్వన పాత్రలు, బయోరియాక్టర్లు, జనుయు ఇంజనీరింగ్తో మార్చిన స్ట్రెప్టోకైనేజ్ పుస్తకం 9: జీవ సాంకేతికశాస్త్రం మరియు దాని అనువర్తనాలుతో అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి.
సైక్లోస్పోరిన్ A, అంటుకట్టు తిరస్కరణ ఈ పుస్తకంలోని అధ్యాయం 2 (రోగనిరోధకత)తో అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I (ఆమ్లం) ని జాబితా II (సూక్ష్మజీవి) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. సిట్రిక్ ఆమ్లం, B. ఎసిటిక్ ఆమ్లం, C. బ్యూటిరిక్ ఆమ్లం, D. లాక్టిక్ ఆమ్లం
జాబితా II: i. Clostridium butylicum, ii. Lactobacillus, iii. Aspergillus niger, iv. Acetobacter aceti
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
32. జాబితా I (జీవక్రియాశీల అణువు) ని జాబితా II (మూలం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. సైక్లోస్పోరిన్ A, B. స్టాటిన్లు, C. స్ట్రెప్టోకైనేజ్, D. పెన్సిలిన్
జాబితా II: i. Penicillium notatum, ii. Streptococcus, iii. Monascus purpureus, iv. Trichoderma polysporum
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
33. జాబితా I (ఉత్పత్తి) ని జాబితా II (ఉపయోగం) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. లైపేజ్, B. పెక్టినేజ్, C. స్ట్రెప్టోకైనేజ్, D. సైక్లోస్పోరిన్ A
జాబితా II: i. గుండెపోటు రోగులలో గడ్డలను కరిగిస్తుంది, ii. అవయవ మార్పిడిలో రోగనిరోధకతను అణచివేస్తుంది, iii. డిటర్జెంట్లలో జిడ్డు మరకలను తొలగిస్తుంది, iv. సీసాల్లోని పండ్ల రసాలను స్వచ్ఛం చేస్తుంది
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
34. జాబితా I (ఆహారం) ని జాబితా II (సూక్ష్మజీవి) తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. పెరుగు, B. బ్రెడ్, C. స్విస్ చీజ్, D. రోక్వేఫోర్ట్ చీజ్
జాబితా II: i. Saccharomyces cerevisiae, ii. Lactobacillus, iii. చీజ్పై పెంచిన ప్రత్యేక శిలీంధ్రాలు, iv. Propionibacterium sharmanii
(a) A-i, B-ii, C-iv, D-iii (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-iii, B-i, C-iv, D-ii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. LAB పెరుగులో విటమిన్ B₁₂ ని పెంచుతాయి.
B. వైన్, బీర్ను స్వేదనంతో తయారుచేస్తారు.
C. విస్కీ, బ్రాండీ, రమ్ను స్వేదనంతో తయారుచేస్తారు.
D. తాటి రసాన్ని కిణ్వనం చెందించి కల్లు తయారుచేస్తారు.
E. స్విస్ చీజ్లోని రంధ్రాలు బాక్టీరియా విడుదల చేసే ఆక్సిజన్ వల్ల ఏర్పడతాయి.
(a) మూడు (b) రెండు (c) నాలుగు (d) ఐదు
36. పెన్సిలిన్ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. Staphylococci పై పనిచేస్తున్నప్పుడు ఫ్లెమింగ్ దీన్ని కనుగొన్నాడు.
B. చెయిన్, ఫ్లోరీ యాంటీబయాటిక్గా దాని పూర్తి విలువను స్థాపించారు.
C. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో గాయపడిన సైనికుల చికిత్సకు దీన్ని విస్తృతంగా వాడారు.
D. దీన్ని Streptococcus బాక్టీరియం తయారుచేస్తుంది.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. స్టాటిన్లను Monascus purpureus ఈస్ట్ తయారుచేస్తుంది.
B. స్టాటిన్లు కొలెస్ట్రాల్ను తయారుచేసే ఎంజైమ్ను పోటీగా నిరోధిస్తాయి.
C. స్టాటిన్లు రక్త కొలెస్ట్రాల్ను పెంచుతాయి.
D. స్ట్రెప్టోకైనేజ్ను గడ్డ కరిగించేదిగా పనిచేసేలా జనుయు ఇంజనీరింగ్తో మార్చుతారు.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C మాత్రమే (c) A, B, D మాత్రమే (d) A, C, D మాత్రమే
38. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఇడ్లీ, దోశ పిండిని బాక్టీరియా కిణ్వనం చెందిస్తాయి.
B. కిణ్వనం చెందిన పిండి CO₂ వల్ల ఉబ్బుతుంది.
C. బేకర్స్ ఈస్ట్ Saccharomyces cerevisiae.
D. పారిశ్రామిక ఇథనాల్ను Aspergillus niger తో తయారుచేస్తారు.
(a) మూడు (b) నాలుగు (c) రెండు (d) ఒకటి
39. పెరుగుతో టీకా వేసి సుమారు 37 °C వద్ద ఉంచిన పాల pH ని ఒక రేఖాచిత్రం చూపిస్తుంది. 8 గంటల్లో pH సుమారు 6.6 నుంచి 4.5 కు పడిపోతుంది, పాలు చిక్కబడతాయి. పాలు ఎందుకు తోడుకుంటాయి?
(a) ఈస్ట్ నుంచి వచ్చిన CO₂ పాలలో గాలిని బంధిస్తుంది (b) LAB తయారుచేసిన లాక్టిక్ ఆమ్లం pH ని తగ్గించి, పాల ప్రోటీన్లను గడ్డకట్టిస్తుంది, కొంతవరకు జీర్ణం చేస్తుంది (c) వేడి మాత్రమే ప్రోటీన్లను ఉడికిస్తుంది (d) Acetobacter నుంచి వచ్చే ఎసిటిక్ ఆమ్లం పాలను విరగొడుతుంది
40. ఒక పట్టిక పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులను చూపిస్తుంది. P: సిట్రిక్ ఆమ్లం – Aspergillus niger – శిలీంధ్రం. Q: ఎసిటిక్ ఆమ్లం – Acetobacter aceti – బాక్టీరియం. R: స్టాటిన్లు – Monascus purpureus – బాక్టీరియం. S: సైక్లోస్పోరిన్ A – Trichoderma polysporum – శిలీంధ్రం. ఏ వరుసలు పూర్తిగా సరైనవి?
(a) P, Q, S మాత్రమే (b) P, Q మాత్రమే (c) Q, R, S మాత్రమే (d) P, Q, R, S
41. ఒక చిత్రంలో కలిపే యంత్రం (stirrer), pH ప్రోబ్, చల్లబరిచే తొడుగు (cooling jacket) ఉన్న పెద్ద మూసివేసిన ఉక్కు కిణ్వన పాత్ర ఉంది. చక్కెర ఉన్న మాల్ట్ను Saccharomyces cerevisiae కు అందిస్తూ, గాలి సరఫరాను ఆపేస్తారు. సేకరించే ప్రధాన ఉత్పత్తి
(a) ఇథనాల్ (b) సిట్రిక్ ఆమ్లం (c) స్టాటిన్లు (d) స్ట్రెప్టోకైనేజ్
Q42–43 కోసం సందర్భం: 58 ఏళ్ల వ్యక్తి గుండెపోటుతో ఆసుపత్రికి చేరాడు. మొదటి గంటలోనే వైద్యులు గడ్డను కరిగించే ఒక ఎంజైమ్ను ఇంజెక్ట్ చేశారు. పరీక్షల్లో రక్త కొలెస్ట్రాల్ కూడా ఎక్కువగా ఉన్నట్లు తేలింది; దాన్ని తగ్గించే రోజువారీ మాత్రతో అతను ఇంటికి వెళ్లాడు.
42. గడ్డను కరిగించే ఎంజైమ్ దీని నుంచి వస్తుంది?
(a) Trichoderma polysporum (b) Monascus purpureus (c) Penicillium notatum (d) Streptococcus
43. కొలెస్ట్రాల్ తగ్గించే మాత్ర ఎక్కువగా ఎలా పనిచేస్తుంది?
(a) ఉన్న గడ్డలను కరిగించడం (b) రోగనిరోధక వ్యవస్థను అణచివేయడం (c) కొలెస్ట్రాల్ను తయారుచేసే ఎంజైమ్ను పోటీగా నిరోధించడం (d) రక్తంలోని బాక్టీరియాను చంపడం
44. రెండూ శిలీంధ్రాల ద్వారా తయారయ్యే జత ఏది?
(a) ఎసిటిక్ ఆమ్లం, లాక్టిక్ ఆమ్లం (b) స్ట్రెప్టోకైనేజ్, బ్యూటిరిక్ ఆమ్లం (c) సిట్రిక్ ఆమ్లం, సైక్లోస్పోరిన్ A (d) స్విస్ చీజ్ రంధ్రాలు, స్టాటిన్లు
45. పరిశ్రమల్లో సూక్ష్మజీవుల గురించి తప్పు వాక్యం ఏది?
(a) లైపేజ్లు బట్టల నుంచి జిడ్డు మరకలను తొలగించడానికి సహాయపడతాయి (b) పెక్టినేజ్లు, ప్రోటియేజ్లు సీసా రసాలను మరింత స్వచ్ఛంగా చేస్తాయి (c) బ్రూవర్స్ ఈస్ట్, బేకర్స్ ఈస్ట్ వేర్వేరు జాతులు (d) విస్కీని స్వేదనం చేస్తారు కానీ బీర్ను చేయరు
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | c | సిట్రిక్–Aspergillus, ఎసిటిక్–Acetobacter, బ్యూటిరిక్–Clostridium, లాక్టిక్–Lactobacillus |
| 32 | d | సైక్లోస్పోరిన్–Trichoderma, స్టాటిన్లు–Monascus, స్ట్రెప్టోకైనేజ్–Streptococcus, పెన్సిలిన్–Penicillium |
| 33 | b | లైపేజ్–మరకలు, పెక్టినేజ్–రసాలు, స్ట్రెప్టోకైనేజ్–గడ్డలు, సైక్లోస్పోరిన్–మార్పిడి |
| 34 | b | పెరుగు–LAB, బ్రెడ్–ఈస్ట్, స్విస్ చీజ్–Propionibacterium, రోక్వేఫోర్ట్–శిలీంధ్రాలు |
| 35 | a | A, C, D సరైనవి; వైన్, బీర్ స్వేదనం చేయరు; రంధ్రాలు CO₂ వల్ల |
| 36 | a | పెన్సిలిన్ Penicillium notatum శిలీంధ్రం నుంచి వస్తుంది |
| 37 | c | స్టాటిన్లు కొలెస్ట్రాల్ను తగ్గిస్తాయి |
| 38 | a | A, B, C సరైనవి; ఇథనాల్ Saccharomyces తో తయారవుతుంది |
| 39 | b | LAB తయారుచేసే లాక్టిక్ ఆమ్లం pH ని తగ్గించి పాల ప్రోటీన్లను గడ్డకట్టిస్తుంది |
| 40 | a | Monascus ఈస్ట్ (శిలీంధ్రం), బాక్టీరియం కాదు |
| 41 | a | గాలి లేకుండా చక్కెరను కిణ్వనం చెందించే ఈస్ట్ ఇథనాల్ తయారుచేస్తుంది |
| 42 | d | స్ట్రెప్టోకైనేజ్ Streptococcus నుంచి వచ్చే క్లాట్ బస్టర్ |
| 43 | c | స్టాటిన్లు కొలెస్ట్రాల్ సంశ్లేషణను పోటీగా నిరోధిస్తాయి |
| 44 | c | Aspergillus niger, Trichoderma polysporum రెండూ శిలీంధ్రాలే |
| 45 | c | రెండూ Saccharomyces cerevisiae యే |