అధ్యాయం 4: వ్యవసాయంలో జీవసాంకేతిక శాస్త్ర అనువర్తనాలు (Biotechnological Applications in Agriculture)
జన్యు ఇంజనీరింగ్ సహాయంతో చీడపురుగులను తట్టుకునే, ఒత్తిడిని తట్టుకుని బతికే, ఎక్కువ పోషక విలువ ఉన్న పంటలను తయారుచేయవచ్చు; దాంతో రసాయన పిచికారీలు తగ్గుతాయి. NEET కు ఇష్టమైన రెండు ఉదాహరణలు దీన్ని చూపిస్తాయి: బ్యాక్టీరియా విష జన్యువును మోసే Bt పత్తి, వేరు పరాన్నజీవి యొక్క ఒక జన్యువును నిశ్శబ్దం చేసే RNAi పొగాకు.
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
ఆహార ఉత్పత్తిని పెంచడానికి ఉన్న మూడు మార్గాలు.
GMO అంటే ఏమిటి, GM పంటల ముఖ్య ప్రయోజనాలు.
Bt విషం ఎలా పనిచేస్తుంది: ప్రోటాక్సిన్, క్షార జీర్ణాశయం, రంధ్రాలు, కణ విచ్ఛిన్నం.
ఏ cry జన్యువులు ఏ చీడపురుగులను నియంత్రిస్తాయి.
RNA జోక్యం పొగాకును Meloidogyne incognita నుంచి ఎలా కాపాడుతుంది.
4.1 ఎక్కువ ఆహారం పండించడానికి మూడు మార్గాలు
ఆహార ఉత్పత్తిని పెంచడానికి మూడు అవకాశాలు ఉన్నాయి:
వ్యవసాయ రసాయనాల ఆధారిత వ్యవసాయం (Agrochemical-based agriculture): ఎక్కువ ఎరువులు, పురుగుమందులు.
సేంద్రియ వ్యవసాయం (Organic agriculture): సహజ ఉత్పాదకాలు, కృత్రిమ రసాయనాలు ఉండవు.
జన్యు ఇంజనీరింగ్ పంటల ఆధారిత వ్యవసాయం (Genetically engineered crop-based agriculture).
హరిత విప్లవం (Green Revolution) ఆహార సరఫరాను బాగా పెంచింది, కానీ పెరుగుతున్న జనాభాకు అది ఇంకా సరిపోదు. దిగుబడి పెరుగుదల కొంత మెరుగైన రకాల వల్ల, కొంత వ్యవసాయ రసాయనాల వల్ల వచ్చింది. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల రైతులకు వ్యవసాయ రసాయనాలు తరచుగా చాలా ఖరీదైనవి; ఇప్పుడున్న రకాలతో దిగుబడిని ఇంకా పెంచడం కష్టం. జన్యుపరంగా మార్పు చెందిన పంటలు మరో మార్గాన్ని చూపుతాయి.
4.2 జన్యుపరంగా మార్పు చెందిన జీవులు (GMOs)
జన్యువులను కృత్రిమంగా మార్చిన మొక్కలు, బ్యాక్టీరియా, శిలీంధ్రాలు, జంతువులను జన్యుపరంగా మార్పు చెందిన జీవులు (Genetically Modified Organisms - GMOs) అంటారు.
GM మొక్కలు అనేక విధాలుగా ఉపయోగపడ్డాయి:
| ప్రయోజనం | పొలంలో దాని అర్థం |
|---|---|
| నిర్జీవ ఒత్తిడులను తట్టుకోవడం (abiotic stress tolerance) | చలి, కరవు, లవణం, వేడిని పంటలు బాగా తట్టుకుంటాయి |
| రసాయన పురుగుమందులపై ఆధారపడటం తగ్గడం | చీడను తట్టుకునే పంటలకు తక్కువ పిచికారీలు చాలు |
| కోత తర్వాత నష్టాలు తగ్గడం | కోసిన తర్వాత పాడయ్యే పంట తగ్గుతుంది |
| ఖనిజాల మెరుగైన వినియోగం | మొక్కలు ఖనిజాలను సమర్థంగా వాడతాయి, కాబట్టి నేల సారం త్వరగా అయిపోదు |
| ఎక్కువ పోషక విలువ | ఉదాహరణ: గోల్డెన్ రైస్ (Golden rice), విటమిన్ A (β-కెరోటిన్ రూపంలో) తో సమృద్ధం |
పరిశ్రమలకు పిండిపదార్థాలు, ఇంధనాలు, ఔషధాలను అందించేలా GM మొక్కలను ప్రత్యేకంగా రూపొందించవచ్చు కూడా.
4.3 చీడను తట్టుకునే మొక్కలు: Bt పంటలు
Bt అంటే Bacillus thuringiensis, నేలలో ఉండే ఒక బ్యాక్టీరియా. దీని కొన్ని ప్రభేదాలు (strains) కొన్ని కీటకాలను చంపే ప్రోటీన్లను తయారుచేస్తాయి. ఈ విషానికి సంబంధించిన జన్యువును బ్యాక్టీరియా నుంచి క్లోన్ చేసి మొక్కలలో వ్యక్తమయ్యేలా చేశారు. అప్పుడు ఏ కీటకనాశినీ పిచికారీ చేయకుండానే మొక్క ఆ కీటకాన్ని తట్టుకుంటుంది. అంటే, మొక్క తనకు కావలసిన జీవ పురుగుమందు (biopesticide) ను తానే తయారుచేసుకుంటుంది.
ఉదాహరణలు: Bt పత్తి, Bt మొక్కజొన్న, వరి, టమాట, బంగాళదుంప, సోయాచిక్కుడు. భారతదేశం 2002 లో Bt పత్తి వాణిజ్య సాగుకు అనుమతి ఇచ్చింది.
Bt విషం కీటకాన్ని ఎలా చంపుతుంది
పెరుగుదలలోని ఒక నిర్దిష్ట దశలో B. thuringiensis ప్రోటీన్ స్ఫటికాలను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ స్ఫటికాలలో కీటకనాశక ప్రోటీన్ ఉంటుంది.
బ్యాక్టీరియా లోపల విషం నిష్క్రియ ప్రోటాక్సిన్ (inactive protoxin) గా ఉంటుంది. అందుకే బ్యాక్టీరియాకు హాని జరగదు.
కీటకపు డింభకం (larva) మొక్కను (లేదా స్ఫటికాలను) తింటుంది.
కీటకపు జీర్ణాశయం క్షార (alkaline) స్వభావం కలది. క్షార pH స్ఫటికాలను కరిగించి ప్రోటాక్సిన్ను క్రియాశీల విషం (active toxin) గా మారుస్తుంది.
క్రియాశీల విషం మధ్యాంత్ర ఉపకళా కణాల (midgut epithelial cells) ఉపరితలానికి అతుక్కుంటుంది.
అది ఈ కణాలలో రంధ్రాలు (pores) చేస్తుంది.
కణాలు ఉబ్బి పగిలిపోతాయి (కణ విచ్ఛిన్నం, lysis). కీటకం చనిపోతుంది.
సరైన తాళంచెవితో మాత్రమే తెరుచుకునే, తాళం వేసిన టిఫిన్ బాక్స్ను ఊహించుకోండి. కీటకపు క్షార జీర్ణాశయమే ఆ తాళంచెవి.
cry జన్యువులు, వాటి లక్ష్యాలు
ఈ విషాన్ని cry అనే జన్యువు సంకేతిస్తుంది. cry జన్యువులు చాలా ఉన్నాయి; ప్రతి ప్రోటీన్ ఒక నిర్దిష్ట కీటక సమూహంపై పనిచేస్తుంది.
| జన్యువు | ప్రోటీన్ నియంత్రించేది | పంట |
|---|---|---|
| cryIAc | పత్తి కాయతొలుచు పురుగులు (bollworms) | Bt పత్తి |
| cryIIAb | పత్తి కాయతొలుచు పురుగులు | Bt పత్తి |
| cryIAb | మొక్కజొన్న కాండం తొలుచు పురుగు (corn borer) | Bt మొక్కజొన్న |
cry కుటుంబం మొత్తం మీద, ఈ విషాలు మూడు క్రమాల కీటకాలపై పనిచేస్తాయి: Lepidoptera (ఉదా: పొగాకు మొగ్గ పురుగు (tobacco budworm), కత్తెర పురుగు (armyworm)), Coleoptera (పెంకు పురుగులు, beetles), Diptera (ఈగలు, దోమలు).
రాసే విధానంపై ఒక గమనిక: జన్యువును చిన్న అక్షరాలలో, ఇటాలిక్స్లో (cry) రాస్తారు; ప్రోటీన్ను పెద్ద అక్షరంతో మొదలుపెట్టి, సాధారణ (రోమన్) అక్షరాలలో (Cry) రాస్తారు.
4.4 RNA జోక్యం (RNAi) ద్వారా నెమటోడ్ నిరోధకత
Meloidogyne incognita అనే నెమటోడ్ (నులిపురుగు) పొగాకు మొక్కల వేర్లకు సోకుతుంది. దీనివల్ల దిగుబడి బాగా పడిపోతుంది. RNA జోక్యం (RNA interference - RNAi) ఆధారంగా ఉన్న ఒక తెలివైన పద్ధతి ఇప్పుడు మొక్కను కాపాడుతుంది.
RNAi అంటే ఏమిటి?
RNAi అన్ని యూకారియోటిక్ జీవులలో కణ రక్షణ (cellular defence) పద్ధతిగా జరుగుతుంది. ఇది ఇలా పనిచేస్తుంది:
ఒక ద్విపోచ RNA (double-stranded RNA, dsRNA) ఉంటుంది; దానిలోని ఒక పోచ ఒక నిర్దిష్ట mRNA కు పూరకంగా (complementary) ఉంటుంది.
పూరక RNA ఆ mRNA కు అతుక్కుంటుంది.
ఆ mRNA అనువాదం (translation) చెందదు. జన్యువు నిశ్శబ్దం (silence) అవుతుంది.
ప్రకృతిలో ఈ పూరక RNA, RNA జన్యుపదార్థం ఉన్న వైరస్ల సంక్రమణ నుంచి గాని, RNA మధ్యస్థం ద్వారా ప్రతికృతి చెందే చలించే జన్యు మూలకాల (mobile genetic elements - ట్రాన్స్పోజాన్లు) నుంచి గాని రావచ్చు.
నెమటోడ్పై RNAi వాడకం
నెమటోడ్కు ప్రత్యేకమైన జన్యువులను Agrobacterium వాహకాల సహాయంతో పొగాకులోకి ప్రవేశపెట్టారు.
మొక్క కణాలు సెన్స్ (sense) RNA, యాంటీసెన్స్ (antisense) RNA రెండింటినీ తయారుచేసేలా ఆ జన్యువులను అమర్చారు.
ఈ రెండు RNA లు పరస్పరం పూరకాలు కాబట్టి జతకట్టి dsRNA ను ఏర్పరిచాయి.
dsRNA RNAi ని ప్రారంభించి నెమటోడ్ యొక్క నిర్దిష్ట mRNA ను నిశ్శబ్దం చేసింది.
పరజన్యు (transgenic) వేర్లను నెమటోడ్ తిన్నప్పుడు, ఈ జోక్య RNA దాని లోపలికి వెళ్ళింది. పరాన్నజీవి బతకలేకపోయింది.
ఫలితం: పరాన్నజీవి నుంచి తనను తాను కాపాడుకునే పరజన్యు పొగాకు మొక్క.

బాణాలను అనుసరించండి: జన్యువు Agrobacterium ద్వారా లోపలికి వెళుతుంది, మొక్క సరిపోలే సెన్స్, యాంటీసెన్స్ RNA లను తయారుచేస్తుంది, వాటి నుంచి వచ్చిన dsRNA నెమటోడ్ వేరును తిన్న వెంటనే దాని సొంత mRNA ను ఆపేస్తుంది.
NCERT కు మించి, అర్థం చేసుకోవడానికి మాత్రమే: కణాల లోపల Dicer అనే ఎంజైమ్ dsRNA ను చిన్న ముక్కలుగా కోస్తుంది; ఒక ప్రోటీన్ సంక్లిష్టం ఈ ముక్కల సాయంతో సరిపోలే mRNA ను వెతికి నాశనం చేస్తుంది.
4.5 Bt పంటలు, RNAi మొక్కల పోలిక
| లక్షణం | Bt పంటలు | RNAi పొగాకు |
|---|---|---|
| చీడ | కీటక డింభకాలు (ఉదా: కాయతొలుచు పురుగులు, కాండం తొలుచు పురుగు) | నెమటోడ్ Meloidogyne incognita |
| జన్యువు మూలం | Bacillus thuringiensis (cry జన్యువులు) | నెమటోడే |
| మొక్క తయారుచేసేది | ఒక ప్రోటీన్ (Cry విషం) | సెన్స్ + యాంటీసెన్స్ RNA → dsRNA |
| చీడను ఆపే విధానం | మధ్యాంత్ర కణాల్లో రంధ్రాలు → కణ విచ్ఛిన్నం | నెమటోడ్ నిర్దిష్ట mRNA నిశ్శబ్దం |
| సాధారణంగా వాడే వాహకం | Agrobacterium (Ti ప్లాస్మిడ్) | Agrobacterium |
సాధించిన ఉదాహరణలు: అధ్యాయం 4
సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: ప్రతి GM లక్షణాన్ని దాని ప్రయోజనం ప్రకారం వర్గీకరించండి: (i) ఉప్పునీటి తీర ప్రాంత నేలలో బతికే వరి; (ii) β-కెరోటిన్ సమృద్ధిగా ఉన్న వరి; (iii) కాయతొలుచు పురుగును తట్టుకునే వంకాయ.
సాధన: (i) నిర్జీవ ఒత్తిడిని (లవణం) తట్టుకోవడం. (ii) గోల్డెన్ రైస్ లాగా ఎక్కువ పోషక విలువ. (iii) రసాయన పురుగుమందులపై ఆధారపడటం తగ్గడం.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: B. thuringiensis ప్రాణాంతకమైన కీటక విషాన్ని తయారుచేస్తుంది. అది తనను తాను ఎందుకు చంపుకోదు?
సాధన: విషం స్ఫటికాలలో నిష్క్రియ ప్రోటాక్సిన్గా నిల్వ ఉంటుంది. కీటకపు క్షార జీర్ణాశయంలో మాత్రమే అది క్రియాశీలమవుతుంది. బ్యాక్టీరియా లోపల అది నిష్క్రియంగానే ఉంటుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: దశలను సరైన క్రమంలో అమర్చండి: (P) కణాలు ఉబ్బి విచ్ఛిన్నమవుతాయి; (Q) డింభకం Bt మొక్క కణజాలాన్ని తింటుంది; (R) విషం మధ్యాంత్ర ఉపకళకు అతుక్కుంటుంది; (S) క్షార pH ప్రోటాక్సిన్ను క్రియాశీలం చేస్తుంది; (T) రంధ్రాలు ఏర్పడతాయి.
సాధన: Q → S → R → T → P.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: ఒక రైతు Bt పత్తి పండిస్తున్నాడు, కానీ ఆకుల నుంచి రసం పీల్చే పేనుబంక (aphids) కనిపిస్తోంది. Bt జన్యువు విఫలమైందా?
సాధన: తప్పనిసరిగా కాదు. Bt పత్తిలోని Cry ప్రోటీన్లు (cryIAc, cryIIAb నుంచి) కాయతొలుచు పురుగులను నియంత్రిస్తాయి; ఇవి లెపిడోప్టెరా డింభకాలు. పేనుబంక రసం పీల్చే కీటకాలు, ఈ లక్ష్య పరిధికి బయట ఉంటాయి, కాబట్టి అవి నియంత్రణలోకి రావు.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: మొక్కజొన్నలో కాండం తొలుచు పురుగును నియంత్రించడానికి ఏ cry జన్యువును చొప్పిస్తారు?
సాధన: cryIAb.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: RNAi పొగాకులో, నెమటోడ్ జన్యువు నుంచి మొక్క సెన్స్, యాంటీసెన్స్ RNA రెండింటినీ ఎందుకు తయారుచేయాలి?
సాధన: RNAi కి ద్విపోచ RNA కావాలి. సెన్స్, యాంటీసెన్స్ పోచలు పరస్పరం పూరకాలు, కాబట్టి అవి కలిసి జతకట్టి dsRNA అవుతాయి. ఒక్క పోచ మాత్రమే ఉంటే ఇక్కడ వివరించిన నిశ్శబ్ద ప్రక్రియ మొదలవ్వదు.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: యూకారియోట్లలో సహజ RNAi ఏ రెండు విదేశీ RNA మూలాల నుంచి రక్షిస్తుంది?
సాధన: RNA జన్యుపదార్థం ఉన్న వైరస్లు, RNA మధ్యస్థం ద్వారా ప్రతికృతి చెందే ట్రాన్స్పోజాన్లు.
త్వరిత పునశ్చరణ
ఎక్కువ ఆహారానికి మూడు మార్గాలు: వ్యవసాయ రసాయనాల ఆధారిత, సేంద్రియ, GM పంటల ఆధారిత వ్యవసాయం.
GM ప్రయోజనాలు: నిర్జీవ ఒత్తిడిని తట్టుకోవడం, తక్కువ పురుగుమందులు, కోత తర్వాత తక్కువ నష్టం, ఖనిజాల మెరుగైన వినియోగం, మెరుగైన పోషణ (గోల్డెన్ రైస్, విటమిన్ A).
Bt = Bacillus thuringiensis; విష జన్యువు = cry.
ప్రోటాక్సిన్ → కీటకపు క్షార జీర్ణాశయంలో క్రియాశీలం → మధ్యాంత్ర ఉపకళకు అతుక్కోవడం → రంధ్రాలు → కణ విచ్ఛిన్నం.
cryIAc, cryIIAb: పత్తి కాయతొలుచు పురుగులు. cryIAb: మొక్కజొన్న కాండం తొలుచు పురుగు.
Meloidogyne incognita పొగాకు వేర్లకు సోకుతుంది; RNAi దాని నిర్దిష్ట mRNA ను నిశ్శబ్దం చేస్తుంది.
సెన్స్ + యాంటీసెన్స్ RNA → dsRNA → RNAi; జన్యువులను Agrobacterium అందిస్తుంది.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
కీటకపు జీర్ణాశయం క్షారం, ఆమ్లం కాదు. విద్యార్థులు "ఆమ్ల pH Bt విషాన్ని క్రియాశీలం చేస్తుంది" అని రాస్తారు.
cryIAb మొక్కజొన్న కాండం తొలుచు పురుగుకు; cryIAc, cryIIAb పత్తి కాయతొలుచు పురుగులకు. ఒక్క అక్షరం మారితే చీడ మారుతుంది.
Meloidogyne incognita పొగాకుపై దాడి చేస్తుంది, పత్తిపై కాదు.
RNAi mRNA ను నిశ్శబ్దం చేసి అనువాదాన్ని ఆపుతుంది. అది DNA నుంచి జన్యువును తొలగించదు.
Bt విషం బ్యాక్టీరియాలో నిష్క్రియంగా ఉంటుంది; బ్యాక్టీరియాకు గ్రాహకాలు లేకపోవడం గాని, విరుగుడు విషం ఉండటం గాని కారణం కాదు.
గోల్డెన్ రైస్ విటమిన్ A కు సంబంధించినది, ఇనుము లేదా ప్రోటీన్కు కాదు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4
స్థాయి 1: భావన పరీక్ష
1. "Bt పత్తి" లో Bt అంటే (a) Bacillus thuringiensis (b) Bacillus tumefaciens (c) బయోటెక్నాలజీ (d) బ్యాక్టీరియా విషం
2. Bt విషాన్ని సంకేతించే జన్యువు పేరు (a) nif జన్యువు (b) cry జన్యువు (c) lac జన్యువు (d) tet జన్యువు
3. Meloidogyne incognita వీటి వేర్లకు సోకుతుంది (a) పత్తి (b) పొగాకు (c) వరి (d) మొక్కజొన్న
4. RNA జోక్యం ఒక నిర్దిష్ట దాన్ని నిశ్శబ్దం చేస్తుంది (a) mRNA (b) tRNA (c) DNA పాలిమరేజ్ (d) rRNA
5. గోల్డెన్ రైస్ దీనితో సమృద్ధం చేయబడింది (a) ఇనుము (b) విటమిన్ A (β-కెరోటిన్ రూపంలో) (c) విటమిన్ C (d) లైసిన్ అమైనో ఆమ్లం
6. Bacillus thuringiensis లోపల Bt విషం ఈ రూపంలో ఉంటుంది (a) నిష్క్రియ ప్రోటాక్సిన్ (b) క్రియాశీల విషం (c) ద్విపోచ RNA (d) కొవ్వు బిందువు
7. కీటకపు జీర్ణాశయం Bt ప్రోటాక్సిన్ను క్రియాశీల రూపంలోకి మారుస్తుంది, ఎందుకంటే జీర్ణాశయం (a) బలమైన ఆమ్లం (b) సరిగ్గా తటస్థం (c) స్వల్ప ఆమ్లం (d) క్షారం
8. నెమటోడ్ ప్రత్యేక జన్యువులను పొగాకులోకి వీటి సహాయంతో ప్రవేశపెట్టారు (a) pBR322 (b) Agrobacterium వాహకాలు (c) రిట్రోవైరస్లు (d) బ్యాక్టీరియోఫేజ్ లాంబ్డా
9. వీటిలో GM మొక్కల ప్రయోజనం కానిది ఏది? (a) నిర్జీవ ఒత్తిడులను తట్టుకోవడం (b) రసాయన పురుగుమందులపై ఆధారపడటం తగ్గడం (c) కోత తర్వాత నష్టాలు తగ్గడం (d) ప్రతి సంవత్సరం దిగుబడి రెట్టింపు అవుతుందనే హామీ
10. క్రియాశీల Bt విషం కీటక డింభకాన్ని ఇలా చంపుతుంది (a) కీటకంలో కిరణజన్య సంయోగక్రియను అడ్డుకొని (b) బాహ్య అస్థిపంజరాన్ని కరిగించి (c) మధ్యాంత్ర ఉపకళా కణాలలో రంధ్రాలు చేసి, అవి ఉబ్బి విచ్ఛిన్నమయ్యేలా చేసి (d) కీటకపు నిర్మోచన హార్మోన్ను మార్చి
స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం
11. cryIAc, cryIIAb సంకేతించే ప్రోటీన్లు వీటిని నియంత్రిస్తాయి (a) మొక్కజొన్న కాండం తొలుచు పురుగు (b) వేరు నెమటోడ్లు (c) దోమలు (d) పత్తి కాయతొలుచు పురుగులు
12. cryIAb సంకేతించే ప్రోటీన్ దీన్ని నియంత్రిస్తుంది (a) మొక్కజొన్న కాండం తొలుచు పురుగు (b) పత్తి కాయతొలుచు పురుగు (c) పేనుబంక (d) వేరుముడి నెమటోడ్
13. ఒక సమూహంగా Bt విషాలు ఈ క్రమాలకు చెందిన కీటకాలపై పనిచేస్తాయి (a) Lepidoptera మాత్రమే (b) Hymenoptera, Odonata (c) Orthoptera మాత్రమే (d) Lepidoptera, Coleoptera, Diptera
14. నెమటోడ్లకు వ్యతిరేకంగా వాడిన పరజన్యు పొగాకులో dsRNA ఏర్పడటానికి కారణం (a) అతిథేయి సెన్స్ RNA ను మాత్రమే తయారుచేస్తుంది (b) సెన్స్, యాంటీసెన్స్ RNA రెండూ తయారై జతకడతాయి (c) ఒక వైరస్ వేర్లలోకి dsRNA ను ఎక్కిస్తుంది (d) నెమటోడ్ యాంటీసెన్స్ పోచను తయారుచేస్తుంది
15. ఆహార ఉత్పత్తిని పెంచే మూడు మార్గాలు (a) వ్యవసాయ రసాయనాల ఆధారిత వ్యవసాయం మాత్రమే (b) హరిత విప్లవం, శ్వేత విప్లవం (c) వ్యవసాయ రసాయనాల ఆధారిత, సేంద్రియ, జన్యు ఇంజనీరింగ్ పంటల ఆధారిత వ్యవసాయం (d) హైడ్రోపోనిక్స్, ఏరోపోనిక్స్, సేంద్రియ వ్యవసాయం
16. ప్రకృతిలో RNAi ని ప్రేరేపించే పూరక RNA వీటి నుంచి రావచ్చు (a) RNA జన్యుపదార్థం ఉన్న వైరస్లు లేదా RNA ద్వారా ప్రతికృతి చెందే ట్రాన్స్పోజాన్లు (b) రైబోజోమ్లు (c) మైటోకాండ్రియా మాత్రమే (d) E. coli ప్లాస్మిడ్లు
17. కాలమ్ I ను కాలమ్ II తో జతపరచండి.
కాలమ్ I: A. cryIAc B. cryIAb C. Meloidogyne incognita D. గోల్డెన్ రైస్
కాలమ్ II: i. మొక్కజొన్న కాండం తొలుచు పురుగు ii. విటమిన్ A iii. పత్తి కాయతొలుచు పురుగు iv. పొగాకు వేర్లు
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-iv, B-i, C-iii, D-ii
18. Bacillus thuringiensis తన సొంత విషంతో చనిపోకపోవడానికి కారణం (a) దాని కణకవచం విషాన్ని విచ్ఛిన్నం చేస్తుంది (b) బ్యాక్టీరియా లోపల విషం నిష్క్రియ ప్రోటాక్సిన్గా ఉంటుంది (c) దానిలో ఏ cry జన్యువూ ఉండదు (d) అది విరుగుడు విషాన్ని స్రవిస్తుంది
19. GM మొక్కల ఏ ప్రయోజనం నేలకు సంబంధించినది? (a) పొలంలో తక్కువ వానపాములు (b) ఎక్కువ నేల లవణీయత (c) ఎక్కువ నేల కోత (d) ఖనిజాల సమర్థ వినియోగం, దీనివల్ల నేల సారం త్వరగా అయిపోదు
20. RNA జోక్యాన్ని సరిగ్గా వర్ణించేది (a) జన్యువును పెంచే పద్ధతి (b) DNA మరమ్మతు వ్యవస్థ (c) నిర్దిష్ట mRNA ను నిశ్శబ్దం చేసే కణ రక్షణ (d) ప్రోటీన్ సంశ్లేషణలో ఒక దశ
21. క్రియాశీల Bt విషం దీనికి అతుక్కుంటుంది (a) మధ్యాంత్ర ఉపకళా కణాల ఉపరితలం (b) కీటకపు మెదడు (c) క్యూటికల్ (d) మాల్పీజియన్ నాళికలు
22. Bt పత్తి ప్రధానంగా వీటిని తట్టుకుంటుంది (a) పేనుబంక (b) తెల్లదోమ (c) కాయతొలుచు పురుగులు (d) శిలీంధ్ర వడలు తెగులు
స్థాయి 3: సవాలు
23. Bt విష చర్యలోని సంఘటనలను క్రమంలో అమర్చండి. P: రంధ్రాలు ఏర్పడతాయి; Q: డింభకం ప్రోటాక్సిన్ను మింగుతుంది; R: క్షార pH స్ఫటికాలను కరిగించి విషాన్ని క్రియాశీలం చేస్తుంది; S: విషం మధ్యాంత్ర కణాలకు అతుక్కుంటుంది; T: కణాలు విచ్ఛిన్నమై డింభకం చనిపోతుంది. (a) Q, R, S, P, T (b) Q, S, R, P, T (c) R, Q, S, P, T (d) Q, R, P, S, T
24. ఒక రైతు Bt పత్తి పంటపై పేనుబంక తీవ్రంగా దాడి చేసింది. దీనికి ఉత్తమ వివరణ (a) ప్రతి మొక్క నుంచి cry జన్యువు పోయింది (b) Bt పత్తి ఆకులలో ఏ ప్రోటీన్నూ తయారుచేయదు (c) Bt పత్తిలోని Cry ప్రోటీన్లు కాయతొలుచు పురుగు డింభకాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటాయి, పేనుబంకను కాదు (d) పేనుబంక విషాన్ని మళ్ళీ ప్రోటాక్సిన్గా మారుస్తుంది
25. RNAi పొగాకు మొక్క గురించి ఏ వాక్యం సరైనది? (a) అది నెమటోడ్ నిర్దిష్ట mRNA ను నిశ్శబ్దం చేసే జోక్య RNA ను తయారుచేస్తుంది, కాబట్టి పరాన్నజీవి బతకలేదు (b) అది నెమటోడ్ను చంపే Cry ప్రోటీన్ను తయారుచేస్తుంది (c) అది కైటినేజ్ తయారుచేసి నెమటోడ్ను చంపుతుంది (d) దానికి వేర్లు లేవు కాబట్టి అది బతుకుతుంది
26. గోల్డెన్ రైస్ GM పంటల ఏ ప్రయోజనానికి ఉదాహరణ? (a) పెరిగిన పోషక విలువ (b) నిర్జీవ ఒత్తిడిని తట్టుకోవడం (c) కోత తర్వాత నష్టాలు తగ్గడం (d) చీడ నిరోధకత
27. ఏ వాక్యం తప్పు? (a) Bt విషం జీవ పురుగుమందుగా పనిచేస్తుంది (b) Bt విషం బ్యాక్టీరియా లోపలే క్రియాశీలంగా ఉండి, స్ఫటికాలు ఏర్పడేటప్పుడు దాన్ని చంపుతుంది (c) cry జన్యువులను Bacillus thuringiensis నుంచి క్లోన్ చేశారు (d) Bt పంటలు రసాయన పురుగుమందుల వాడకాన్ని తగ్గిస్తాయి
28. RNAi పొగాకులో dsRNA దేన్ని నిశ్శబ్దం చేస్తుంది? (a) పొగాకు మొక్క సొంత కిరణజన్య సంయోగక్రియ జన్యువులను (b) Agrobacterium జన్యువులను (c) వేరులోని ప్రతి mRNA ను (d) నెమటోడ్ యొక్క ఒక నిర్దిష్ట mRNA ను
29. ప్రతిపాదన (A): Bt పత్తి పండించడం వల్ల కాయతొలుచు పురుగులపై రసాయన కీటకనాశినుల పిచికారీ అవసరం తగ్గుతుంది.
కారణం (R): Bacillus thuringiensis నేలలో ఉండే ఒక బ్యాక్టీరియా.
(a) రెండూ నిజం, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ నిజం, R, A ను వివరించదు (c) A నిజం, R తప్పు (d) A తప్పు, R నిజం
30. వాక్యం I: GM మొక్కలను చలి, కరవు, లవణం, వేడి వంటి నిర్జీవ ఒత్తిడులను ఎక్కువగా తట్టుకునేలా తయారుచేయవచ్చు.
వాక్యం II: RNAi లో DNA యొక్క ఒక్క పోచ mRNA కు అతుక్కుని దాన్ని నిశ్శబ్దం చేస్తుంది.
(a) రెండూ నిజం (b) రెండూ తప్పు (c) I నిజం, II తప్పు (d) I తప్పు, II నిజం
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | a | Bt = Bacillus thuringiensis. |
| 2 | b | విష జన్యువు cry. |
| 3 | b | ఇది పొగాకు వేర్లపై దాడి చేస్తుంది. |
| 4 | a | RNAi లక్ష్య mRNA అనువాదాన్ని అడ్డుకుంటుంది. |
| 5 | b | గోల్డెన్ రైస్లో β-కెరోటిన్ (విటమిన్ A) ఉంటుంది. |
| 6 | a | నిష్క్రియ ప్రోటాక్సిన్గా నిల్వ ఉంటుంది. |
| 7 | d | క్షార జీర్ణాశయ pH దాన్ని క్రియాశీలం చేస్తుంది. |
| 8 | b | Agrobacterium జన్యువులను అందించింది. |
| 9 | d | ఏ GM పంటా ఏటా రెట్టింపు దిగుబడికి హామీ ఇవ్వదు. |
| 10 | c | రంధ్రాలు → ఉబ్బడం → విచ్ఛిన్నం. |
| 11 | d | రెండూ పత్తి కాయతొలుచు పురుగులను నియంత్రిస్తాయి. |
| 12 | a | cryIAb మొక్కజొన్న కాండం తొలుచు పురుగును లక్ష్యం చేస్తుంది. |
| 13 | d | లెపిడోప్టెరా, కోలియోప్టెరా, డిప్టెరా కీటకాలు. |
| 14 | b | పూరక పోచలు జతకట్టి dsRNA అవుతాయి. |
| 15 | c | ఇచ్చిన మూడు మార్గాలు. |
| 16 | a | RNA వైరస్లు, RNA మార్గంలో ప్రతికృతి చెందే ట్రాన్స్పోజాన్లు. |
| 17 | b | కాయతొలుచు పురుగు, కాండం తొలుచు పురుగు, పొగాకు, విటమిన్ A. |
| 18 | b | బ్యాక్టీరియాలో ప్రోటాక్సిన్ నిష్క్రియంగా ఉంటుంది. |
| 19 | d | ఖనిజాల మెరుగైన వినియోగం నేల సారాన్ని కాపాడుతుంది. |
| 20 | c | RNAi mRNA ను నిశ్శబ్దం చేసే ఒక రక్షణ. |
| 21 | a | మధ్యాంత్ర ఉపకళా కణాలకు అతుక్కుంటుంది. |
| 22 | c | Bt పత్తి కాయతొలుచు పురుగులను లక్ష్యం చేస్తుంది. |
| 23 | a | మింగడం, క్రియాశీలం, అతుక్కోవడం, రంధ్రం, విచ్ఛిన్నం. |
| 24 | c | పేనుబంక లక్ష్య పరిధికి బయట ఉంటుంది. |
| 25 | a | జోక్య RNA పరాన్నజీవి బతికే అవకాశాన్ని లేకుండా చేస్తుంది. |
| 26 | a | విటమిన్ A సమృద్ధి = పోషణ. |
| 27 | b | బ్యాక్టీరియాలో విషం నిష్క్రియంగా ఉంటుంది. |
| 28 | d | నెమటోడ్ లక్ష్య mRNA మాత్రమే నిశ్శబ్దమవుతుంది. |
| 29 | b | R నిజమే కానీ పిచికారీ తగ్గడాన్ని అది వివరించదు. |
| 30 | c | RNAi dsRNA ను వాడుతుంది, ఒక్క పోచ DNA ను కాదు. |
అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
ఆహార ఉత్పత్తిని పెంచడానికి మూడు మార్గాలు: వ్యవసాయ రసాయనాల ఆధారిత, సేంద్రియ, జన్యు ఇంజనీరింగ్ పంటల ఆధారిత వ్యవసాయం.
GMOs (GM మొక్కలు, బ్యాక్టీరియా, శిలీంధ్రాలు, జంతువులు) జన్యువులు కృత్రిమంగా మార్చబడిన జీవులు.
GM మొక్కల ప్రయోజనాలు: నిర్జీవ ఒత్తిడిని (చలి, కరవు, లవణం, వేడి) తట్టుకోవడం, రసాయన పురుగుమందుల వాడకం తగ్గడం, కోత తర్వాత నష్టాలు తగ్గడం, ఖనిజాల మెరుగైన వినియోగం (నేల సారం ఎక్కువ కాలం నిలుస్తుంది), మెరుగైన పోషణ (విటమిన్ A సమృద్ధిగా ఉన్న గోల్డెన్ రైస్).
పిండిపదార్థం, ఇంధనాలు, ఔషధాలు వంటి ప్రత్యామ్నాయ వనరులను అందించే ప్రత్యేక మొక్కల తయారీకి కూడా GM పంటలను వాడతారు.
Bt = Bacillus thuringiensis; దాని కీటకనాశక ప్రోటీన్లు మొక్క లోపల జీవ పురుగుమందుగా పనిచేస్తాయి.
బ్యాక్టీరియా విషాన్ని నిష్క్రియ ప్రోటాక్సిన్ స్ఫటికాలుగా తయారుచేస్తుంది, కాబట్టి దానికి హాని జరగదు.
కీటకపు క్షార జీర్ణాశయంలో స్ఫటికాలు కరిగి విషం క్రియాశీలమవుతుంది.
క్రియాశీల విషం మధ్యాంత్ర ఉపకళా కణాలకు అతుక్కుని, రంధ్రాలు చేసి, ఉబ్బడం, విచ్ఛిన్నం కలిగిస్తుంది; కీటకం చనిపోతుంది.
విషాన్ని cry జన్యువులు సంకేతిస్తాయి; జన్యువును cry (ఇటాలిక్, చిన్న అక్షరాలు), ప్రోటీన్ను Cry అని రాస్తారు.
cryIAc, cryIIAb పత్తి కాయతొలుచు పురుగులను నియంత్రిస్తాయి; cryIAb మొక్కజొన్న కాండం తొలుచు పురుగును నియంత్రిస్తుంది.
Bt ప్రోటీన్ల లక్ష్యాలు: Lepidoptera (పొగాకు మొగ్గ పురుగు, కత్తెర పురుగు), Coleoptera (పెంకు పురుగులు), Diptera (ఈగలు, దోమలు).
Meloidogyne incognita అనే నెమటోడ్ పొగాకు వేర్లకు సోకి దిగుబడిని తగ్గిస్తుంది.
RNAi పూరక dsRNA ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట mRNA ను నిశ్శబ్దం చేస్తుంది; ఇది అన్ని యూకారియోట్లలో ఉండే సహజ రక్షణ.
dsRNA సహజ మూలాలు: RNA జన్యుపదార్థం ఉన్న వైరస్లు, RNA మధ్యస్థం ద్వారా కదిలే ట్రాన్స్పోజాన్లు.
పొగాకులో Agrobacterium వాహకాలు నెమటోడ్ ప్రత్యేక జన్యువులను ప్రవేశపెట్టాయి; మొక్క సెన్స్, యాంటీసెన్స్ RNA లను తయారుచేసి dsRNA ఏర్పరిచింది; అది నెమటోడ్ mRNA ను నిశ్శబ్దం చేసింది, కాబట్టి పరాన్నజీవి బతకలేకపోయింది.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| పదం | అర్థం లేదా పాత్ర | ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| Bt | Bacillus thuringiensis | cry జన్యువుల మూలం |
| ప్రోటాక్సిన్ | విషం యొక్క నిష్క్రియ స్ఫటిక రూపం | క్షార జీర్ణాశయ pH తో క్రియాశీలం |
| cryIAc, cryIIAb | కాయతొలుచు పురుగులపై Cry ప్రోటీన్లు | Bt పత్తి |
| cryIAb | కాండం తొలుచు పురుగుపై Cry ప్రోటీన్ | Bt మొక్కజొన్న |
| RNAi | dsRNA ద్వారా నిర్దిష్ట mRNA నిశ్శబ్దం | నెమటోడ్ నిరోధక పొగాకు |
| Meloidogyne incognita | వేరుముడి నెమటోడ్ | పొగాకు వేర్లకు సోకుతుంది |
| Agrobacterium | మొక్కలలోకి జన్యు బదిలీకి వాహకం | నెమటోడ్ జన్యువులను పొగాకులోకి తీసుకెళ్ళింది |
| గోల్డెన్ రైస్ | ఎక్కువ విటమిన్ A ఉన్న GM వరి | మెరుగైన పోషణ |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"పత్తికి రెండు, జొన్నకి ఒకటి": పత్తి కాయతొలుచు పురుగుకు రెండు జన్యువులు (cryIAc, cryIIAb); మొక్కజొన్న కాండం తొలుచు పురుగుకు ఒకటి (cryIAb).
"క్షారం విషాన్ని నిద్రలేపుతుంది": స్ఫటికం బ్యాక్టీరియాలో నిద్రపోతుంది, కీటకపు క్షార జీర్ణాశయంలో మాత్రమే మేల్కొంటుంది.
Bt చర్యకు "P-A-B-P-L": Protoxin (ప్రోటాక్సిన్) → Alkaline gut (క్షార జీర్ణాశయం) → Binds midgut (మధ్యాంత్రానికి అతుక్కోవడం) → Pores (రంధ్రాలు) → Lysis (విచ్ఛిన్నం).
"సెన్స్ + యాంటీ = నిశ్శబ్దం": సెన్స్ RNA, యాంటీసెన్స్ RNA కలిసి dsRNA అవుతాయి; అది నెమటోడ్ mRNA ను నిశ్శబ్దం చేస్తుంది.
"LCD" కీటకాలు: Lepidoptera, Coleoptera, Diptera — ఇవే Bt లక్ష్య సమూహాలు.
భావనల అనుసంధానం
RNAi లోని mRNA, అనువాదం, పూరక జతకట్టడం NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 7: జన్యుశాస్త్రం మరియు పరిణామం నుంచి వస్తాయి.
జీవ పురుగుమందులు, సూక్ష్మజీవ నియంత్రణ కారకంగా Bacillus thuringiensis NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 8: జీవశాస్త్రం మరియు మానవ సంక్షేమం తో ముడిపడి ఉంటాయి.
నెమటోడ్లు (Aschelminthes), కీటక క్రమాలు NEET జీవశాస్త్రం పుస్తకం 1: జీవ ప్రపంచంలో వైవిధ్యం నుంచి వస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)
31. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. Lepidoptera B. Coleoptera C. Diptera D. Nematoda
జాబితా II: i. పెంకు పురుగులు ii. ఈగలు, దోమలు iii. పొగాకు మొగ్గ పురుగు, కత్తెర పురుగు iv. Meloidogyne incognita
(a) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (b) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (c) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (d) A-ii, B-i, C-iii, D-iv
32. జాబితా I లోని Bt విష చర్య దశలను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. ప్రోటాక్సిన్ B. క్షార జీర్ణాశయ pH C. క్రియాశీల విషం D. మధ్యాంత్ర కణాల్లో రంధ్రాలు
జాబితా II: i. మధ్యాంత్ర ఉపకళా కణాల ఉపరితలానికి అతుక్కుంటుంది ii. బ్యాక్టీరియా లోపల నిష్క్రియ స్ఫటిక రూపం iii. కణాలు ఉబ్బి విచ్ఛిన్నం కావడం iv. స్ఫటికాలను కరిగిస్తుంది
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (c) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i
33. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. గోల్డెన్ రైస్ B. కరవును తట్టుకునే పంట C. Bt పత్తి D. ఖనిజాలను మెరుగ్గా వాడే పంట
జాబితా II: i. నేల సారం త్వరగా అయిపోదు ii. రసాయన పురుగుమందుల వాడకం తక్కువ iii. నిర్జీవ ఒత్తిడిని తట్టుకోవడం iv. మెరుగైన పోషక విలువ (విటమిన్ A)
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (c) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (d) A-i, B-iii, C-ii, D-iv
34. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: A. సెన్స్, యాంటీసెన్స్ RNA B. Agrobacterium C. RNA జన్యుపదార్థ వైరస్లు లేదా ట్రాన్స్పోజాన్లు D. లక్ష్య mRNA తో జతకట్టే dsRNA
జాబితా II: i. పూరక RNA సహజ మూలాలు ii. కలిసి నిశ్శబ్దాన్ని ప్రారంభించే dsRNA ను ఏర్పరుస్తాయి iii. లక్ష్య mRNA అనువాదాన్ని అడ్డుకుంటుంది iv. నెమటోడ్ జన్యువులను పొగాకులోకి తీసుకెళ్ళిన వాహకం
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. Bt విషం Bacillus thuringiensis ను కూడా చంపుతుంది.
B. కీటకపు జీర్ణాశయంలోని క్షార pH Bt విషాన్ని క్రియాశీలం చేస్తుంది.
C. cryIAb మొక్కజొన్న కాండం తొలుచు పురుగును నియంత్రిస్తుంది.
D. పురుగుమందులు లేకుండానే కీటకాలను తట్టుకునేలా Bt విష జన్యువులను మొక్కలలో వ్యక్తం చేస్తారు.
E. cryIIAb పత్తి కాయతొలుచు పురుగులను నియంత్రిస్తుంది.
(a) రెండు (b) మూడు (c) ఐదు (d) నాలుగు
36. RNA జోక్యం గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఇది అన్ని యూకారియోటిక్ జీవులలో కణ రక్షణగా జరుగుతుంది.
B. ఇది పూరక dsRNA ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట mRNA ను నిశ్శబ్దం చేస్తుంది.
C. నెమటోడ్ నిరోధక పొగాకులో జన్యువులను Agrobacterium వాహకాలతో అందించారు.
D. ఇది విష ప్రోటీన్ను తయారుచేసి నెమటోడ్ను చంపుతుంది.
(a) A, D మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. వీటిలో ఎన్ని GM మొక్కల ప్రయోజనాలు?
A. చలి, కరవు, లవణం, వేడిని తట్టుకోవడం
B. కోత తర్వాత నష్టాలు తగ్గడం
C. రసాయన పురుగుమందులపై ఎక్కువ ఆధారపడటం
D. ఆహారపు పోషక విలువ పెరగడం
(a) రెండు (b) నాలుగు (c) మూడు (d) ఒకటి
38. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. Bacillus thuringiensis కీటకనాశక ప్రోటీన్ ఉన్న ప్రోటీన్ స్ఫటికాలను ఏర్పరుస్తుంది.
B. విషాన్ని cry జన్యువులు సంకేతిస్తాయి.
C. బ్యాక్టీరియాకు ఏ రక్షణా లేదు కాబట్టి విషం దానికి హాని చేస్తుంది.
D. ప్రతి Bt ప్రోటీన్ ప్రతి కీటకాన్నీ సమానంగా చంపుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) A, B, C మాత్రమే (c) B, D మాత్రమే (d) A, B, D మాత్రమే
39. ఒక ఊహాత్మక క్షేత్ర ప్రయోగంలో పత్తిపై కాయతొలుచు పురుగు నష్టాన్ని నమోదు చేశారు.
| ప్లాట్ | పంట, చికిత్స | నష్టపోయిన కాయలు |
|---|---|---|
| P | Bt కాని పత్తి, పిచికారీ లేదు | 40% |
| Q | Bt కాని పత్తి, కీటకనాశిని పిచికారీ | 12% |
| R | Bt పత్తి, పిచికారీ లేదు | 5% |
ఈ దత్తాంశం ఏ నిర్ధారణకు ఉత్తమంగా మద్దతు ఇస్తుంది? (a) ఏ పిచికారీ లేకుండానే Bt పత్తి కాయతొలుచు పురుగులను నియంత్రించింది (b) Bt పత్తి కంటే పిచికారీ బాగా పనిచేస్తుంది (c) Bt పత్తి కాయతొలుచు పురుగు నష్టాన్ని పెంచుతుంది (d) Cry ప్రోటీన్లు కాయతొలుచు పురుగులపై ప్రభావం చూపవు
40. 30 రోజులలో పొగాకు వేర్లలోని బతికి ఉన్న నెమటోడ్ల సంఖ్యను ఒక గ్రాఫ్ చూపుతుంది. రేఖ A (సాధారణ పొగాకు) క్రమంగా పెరుగుతుంది. రేఖ B (సెన్స్, యాంటీసెన్స్ RNA ను తయారుచేసే నెమటోడ్ ప్రత్యేక జన్యువులు ఉన్న పొగాకు) దాదాపు సున్నాకు పడిపోతుంది. రేఖ B ని ఏది వివరిస్తుంది? (a) మొక్క తన వేర్లలో Bt విషాన్ని తయారుచేసింది (b) వేర్లు పెరగడం ఆగిపోయింది (c) dsRNA నెమటోడ్ నిర్దిష్ట mRNA ను నిశ్శబ్దం చేసింది, కాబట్టి పరాన్నజీవి బతకలేకపోయింది (d) ఒక రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్ నెమటోడ్ సొంత జన్యువులను తొలగించింది
41. ఒక ప్రవాహ పటం ఇలా చూపుతుంది: P (బ్యాక్టీరియాలో స్ఫటికం) → Q (కీటకపు జీర్ణాశయం, క్షారం) → R (విషం మధ్యాంత్ర కణాలకు అతుక్కోవడం) → S (రంధ్రాలు ఏర్పడటం). ప్రోటాక్సిన్ ఏ దశలో క్రియాశీలమవుతుంది? (a) P (b) Q (c) R (d) S
Q42–43 కోసం సందర్భం: మహారాష్ట్రలోని ఒక రైతు Bt పత్తి పండిస్తాడు. కాయతొలుచు పురుగు నష్టం బాగా తగ్గుతుంది. తర్వాత అదే పంటపై రసం పీల్చే కీటకాలైన పేనుబంక దాడి చేస్తుంది. మొక్కజొన్న పండించే పక్క రైతు, కాండం తొలుచు పురుగుపై ఏ Bt పంట సహాయపడుతుందని అడుగుతాడు.
42. Bt పత్తి పేనుబంకను ఎందుకు ఆపలేదు? (a) cry జన్యువులు మొక్కలో ఎప్పుడూ వ్యక్తం కాలేదు (b) Bt పత్తిలోని Cry ప్రోటీన్లు కాయతొలుచు పురుగుల వంటి నిర్దిష్ట కీటక సమూహాలపై పనిచేస్తాయి, అన్ని కీటకాలపై కాదు (c) పేనుబంక ఆమ్ల విషాలతో మాత్రమే చనిపోతుంది (d) Bt విషం శిలీంధ్రాలపై మాత్రమే పనిచేస్తుంది
43. పక్క రైతుకు ఏ ఎంపిక సరిపోతుంది? (a) cryIAc ఉన్న Bt పత్తి (b) గోల్డెన్ రైస్ (c) నెమటోడ్ జన్యువులు ఉన్న పొగాకు (d) cryIAb ఉన్న Bt మొక్కజొన్న
44. Bacillus thuringiensis తన సొంత విషంతో ఎందుకు చనిపోదు? (a) విషం నిష్క్రియ ప్రోటాక్సిన్గా ఉంటుంది; క్రియాశీలం కావడానికి కీటకపు క్షార జీర్ణాశయం అవసరం (b) బ్యాక్టీరియాకు కణత్వచం లేదు (c) విషం మొక్కలలో మాత్రమే తయారవుతుంది (d) బ్యాక్టీరియా RNAi ద్వారా విషాన్ని నాశనం చేస్తుంది
45. ఏ జత సరిగా జతకాలేదు? (a) cryIAc – పత్తి కాయతొలుచు పురుగు (b) cryIAb – మొక్కజొన్న కాండం తొలుచు పురుగు (c) Meloidogyne incognita – వరి వేర్లు (d) గోల్డెన్ రైస్ – విటమిన్ A
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | a | Lepidoptera = మొగ్గ పురుగు/కత్తెర పురుగు; Coleoptera = పెంకు పురుగులు; Diptera = ఈగలు; నెమటోడ్ = Meloidogyne |
| 32 | c | ప్రోటాక్సిన్ నిష్క్రియం; క్షారం దాన్ని కరిగిస్తుంది; విషం మధ్యాంత్రానికి అతుక్కుంటుంది; రంధ్రాలు విచ్ఛిన్నం కలిగిస్తాయి |
| 33 | b | గోల్డెన్ రైస్ = పోషణ; కరవు = నిర్జీవ ఒత్తిడి; Bt = తక్కువ పురుగుమందులు; ఖనిజాలు = నేల సారం |
| 34 | d | సెన్స్ + యాంటీసెన్స్ = dsRNA; Agrobacterium = వాహకం; వైరస్లు/ట్రాన్స్పోజాన్లు = మూలాలు; dsRNA mRNA ను అడ్డుకుంటుంది |
| 35 | d | B, C, D, E నిజం; ప్రోటాక్సిన్ బ్యాక్టీరియాకు హాని చేయదు |
| 36 | b | RNAi జన్యువులను నిశ్శబ్దం చేస్తుంది; అది విషాన్ని తయారుచేయదు |
| 37 | c | GM పంటలు పురుగుమందుల వాడకాన్ని తగ్గిస్తాయి, పెంచవు |
| 38 | a | బ్యాక్టీరియాలో విషం నిష్క్రియం; Cry ప్రోటీన్లు కీటక-నిర్దిష్టం |
| 39 | a | పిచికారీ లేకుండానే ప్లాట్ R లో నష్టం అతి తక్కువ |
| 40 | c | RNAi నెమటోడ్ mRNA ను నిశ్శబ్దం చేసింది |
| 41 | b | క్షార జీర్ణాశయ pH విషాన్ని క్రియాశీలం చేస్తుంది |
| 42 | b | cryIAc, cryIIAb కాయతొలుచు పురుగులనే లక్ష్యం చేస్తాయి |
| 43 | d | cryIAb కాండం తొలుచు పురుగును నియంత్రిస్తుంది |
| 44 | a | ప్రోటాక్సిన్ క్రియాశీలం కావడానికి క్షార జీర్ణాశయ pH కావాలి |
| 45 | c | Meloidogyne పొగాకు వేర్లకు సోకుతుంది |